੪. ਵਿਪਸ੍ਸੀਸੁਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ

੪. ਚਤੁਤ੍ਥੇ ਵਿਪਸ੍ਸਿਸ੍ਸਾਤਿ ਤਸ੍ਸ ਕਿਰ ਬੋਧਿਸਤ੍ਤਸ੍ਸ ਯਥਾ ਲੋਕਿਯਮਨੁਸ੍ਸਾਨਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦੇਵ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤਾਨਂ ਪਰਿਤ੍ਤਕਮ੍ਮਾਭਿਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਜਪਸਾਦਸ੍ਸ ਦੁਬ੍ਬਲਤ੍ਤਾ ਅਕ੍ਖੀਨਿ ਵਿਪ੍ਫਨ੍ਦਨ੍ਤਿ, ਨ ਏਵਂ ਵਿਪ੍ਫਨ੍ਦਿਂਸੁ. ਬਲਵਕਮ੍ਮਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪਨ ਕਮ੍ਮਜਪਸਾਦਸ੍ਸ ਬਲਵਤ੍ਤਾ ਅਵਿਪ੍ਫਨ੍ਦਨ੍ਤੇਹਿ ਅਨਿਮਿਸੇਹਿ ਏਵ ਅਕ੍ਖੀਹਿ ਪਸ੍ਸਿ ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ ਦੇਵਾ ਤਾਵਤਿਂਸਾ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ – ‘‘ਅਨਿਮਿਸਨ੍ਤੋ ਕੁਮਾਰੋ ਪੇਕ੍ਖਤੀਤਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵਿਪਸ੍ਸਿਸ੍ਸ ਕੁਮਾਰਸ੍ਸ ‘ਵਿਪਸ੍ਸੀ ਵਿਪਸ੍ਸੀ’ਤ੍ਵੇਵ ਸਮਞ੍ਞਾ ਉਦਪਾਦੀ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੨.੪੦). ਅਯਞ੍ਹੇਤ੍ਥ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ – ਅਨ੍ਤਰਨ੍ਤਰਾ ਨਿਮਿਸਜਨਿਤਨ੍ਧਕਾਰਵਿਰਹੇਨ ਵਿਸੁਦ੍ਧਂ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਵਿਵਟੇਹਿ ਵਾ ਅਕ੍ਖੀਹਿ ਪਸ੍ਸਤੀਤਿ ਵਿਪਸ੍ਸੀ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਪਚ੍ਛਿਮਭਵਿਕਾਨਂ ਸਬ੍ਬਬੋਧਿਸਤ੍ਤਾਨਂ ਬਲਵਕਮ੍ਮਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਜਪਸਾਦਸ੍ਸ ਬਲਵਤ੍ਤਾ ਅਕ੍ਖੀਨਿ ਨ ਵਿਪ੍ਫਨ੍ਦਨ੍ਤਿ, ਸੋ ਪਨ ਬੋਧਿਸਤ੍ਤੋ ਏਤੇਨੇਵ ਨਾਮਂ ਲਭਿ.

ਅਪਿਚ ਵਿਚੇਯ੍ਯ ਵਿਚੇਯ੍ਯ ਪਸ੍ਸਤੀਤਿ ਵਿਪਸ੍ਸੀ, ਵਿਚਿਨਿਤ੍ਵਾ ਵਿਚਿਨਿਤ੍ਵਾ ਪਸ੍ਸਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਏਕਦਿਵਸਂ ਕਿਰ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯਟ੍ਠਾਨੇ ਨਿਸੀਦਿਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਥੇ ਅਨੁਸਾਸਨ੍ਤਸ੍ਸ ਰਞ੍ਞੋ ਅਲਙ੍ਕਤਪਟਿਯਤ੍ਤਂ ਮਹਾਪੁਰਿਸਂ ਆਹਰਿਤ੍ਵਾ ਅਙ੍ਕੇ ਠਪਯਿਂਸੁ. ਤਸ੍ਸ ਤਂ ਅਙ੍ਕੇ ਕਤ੍ਵਾ ਪਲਾਲ਼ਯਮਾਨਸ੍ਸੇਵ ਅਮਚ੍ਚਾ ਸਾਮਿਕਂ ਅਸ੍ਸਾਮਿਕਂ ਅਕਂਸੁ. ਬੋਧਿਸਤ੍ਤੋ ਅਨਤ੍ਤਮਨਸਦ੍ਦਂ ਨਿਚ੍ਛਾਰੇਸਿ. ਰਾਜਾ ‘‘ਕਿਮੇਤਂ ਉਪਧਾਰੇਥਾ’’ਤਿ ਆਹ. ਉਪਧਾਰਯਮਾਨਾ ਅਞ੍ਞਂ ਅਦਿਸ੍ਵਾ ‘‘ਅਟ੍ਟਸ੍ਸ ਦੁਬ੍ਬਿਨਿਚ੍ਛਿਤਤ੍ਤਾ ਏਵਂ ਕਤਂ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ ਪੁਨ ਸਾਮਿਕਮੇਵ ਸਾਮਿਕਂ ਕਤ੍ਵਾ ‘‘ਞਤ੍ਵਾ ਨੁ ਖੋ ਕੁਮਾਰੋ ਏਵਂ ਕਰੋਤੀ’’ਤਿ? ਵੀਮਂਸਨ੍ਤਾ ਪੁਨ ਸਾਮਿਕਂ ਅਸ੍ਸਾਮਿਕਮਕਂਸੁ. ਪੁਨ ਬੋਧਿਸਤ੍ਤੋ ਤਥੇਵ ਸਦ੍ਦਂ ਨਿਚ੍ਛਾਰੇਸਿ. ਅਥ ਰਾਜਾ ‘‘ਜਾਨਾਤਿ ਮਹਾਪੁਰਿਸੋ’’ਤਿ ਤਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤੋ ਅਹੋਸਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਵਿਚੇਯ੍ਯ ਵਿਚੇਯ੍ਯ ਕੁਮਾਰੋ ਅਤ੍ਥੇ ਪਨਾਯਤਿ ਞਾਯੇਨਾਤਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵਿਪਸ੍ਸਿਸ੍ਸ ਕੁਮਾਰਸ੍ਸ ਭਿਯ੍ਯੋਸੋਮਤ੍ਤਾਯ ‘ਵਿਪਸ੍ਸੀ ਵਿਪਸ੍ਸੀ’ਤ੍ਵੇਵ ਸਮਞ੍ਞਾ ਉਦਪਾਦੀ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੨.੪੧).

ਭਗਵਤੋਤਿ ਭਾਗ੍ਯਸਮ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ. ਅਰਹਤੋਤਿ ਰਾਗਾਦਿਅਰੀਨਂ ਹਤਤ੍ਤਾ, ਸਂਸਾਰਚਕ੍ਕਸ੍ਸ ਵਾ ਅਰਾਨਂ ਹਤਤ੍ਤਾ, ਪਚ੍ਚਯਾਨਂ ਵਾ ਅਰਹਤ੍ਤਾ ਅਰਹਾਤਿ ਏਵਂ ਗੁਣਤੋ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਨਾਮਧੇਯ੍ਯਸ੍ਸ. ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸਾਤਿ ਸਮ੍ਮਾ ਨਯੇਨ ਹੇਤੁਨਾ ਸਾਮਂ ਪਚ੍ਚਤ੍ਤਪੁਰਿਸਕਾਰੇਨ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਸਚ੍ਚਾਨਿ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ. ਪੁਬ੍ਬੇਵ ਸਮ੍ਬੋਧਾਤਿ ਸਮ੍ਬੋਧੋ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਚਤੂਸੁ ਮਗ੍ਗੇਸੁ ਞਾਣਂ, ਤਤੋ ਪੁਬ੍ਬੇਵ. ਬੋਧਿਸਤ੍ਤਸ੍ਸੇਵ ਸਤੋਤਿ ਏਤ੍ਥ ਬੋਧੀਤਿ ਞਾਣਂ, ਬੋਧਿਮਾ ਸਤ੍ਤੋ ਬੋਧਿਸਤ੍ਤੋ, ਞਾਣਵਾ ਪਞ੍ਞਵਾ ਪਣ੍ਡਿਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਪੁਰਿਮਬੁਦ੍ਧਾਨਞ੍ਹਿ ਪਾਦਮੂਲੇ ਅਭਿਨੀਹਾਰਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਪਣ੍ਡਿਤੋਵ ਸੋ ਸਤ੍ਤੋ, ਨ ਅਨ੍ਧਬਾਲੋਤਿ ਬੋਧਿਸਤ੍ਤੋ. ਯਥਾ ਵਾ ਉਦਕਤੋ ਉਗ੍ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਠਿਤਂ ਪਰਿਪਾਕਗਤਂ ਪਦੁਮਂ ਸੂਰਿਯਰਸ੍ਮਿਸਮ੍ਫਸ੍ਸੇਨ ਅਵਸ੍ਸਂ ਬੁਜ੍ਝਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਬੁਜ੍ਝਨਕਪਦੁਮਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਏਵਂ ਬੁਦ੍ਧਾਨਂ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਬ੍ਯਾਕਰਣਸ੍ਸ ਲਦ੍ਧਤ੍ਤਾ ਅਵਸ੍ਸਂ ਅਨਨ੍ਤਰਾਯੇਨ ਪਾਰਮਿਯੋ ਪੂਰੇਤ੍ਵਾ ਬੁਜ੍ਝਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਬੁਜ੍ਝਨਕਸਤ੍ਤੋਤਿਪਿ ਬੋਧਿਸਤ੍ਤੋ. ਯਾ ਚ ਏਸਾ ਚਤੁਮਗ੍ਗਞਾਣਸਙ੍ਖਾਤਾ ਬੋਧਿ, ਤਂ ਪਤ੍ਥਯਮਾਨੋ ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਬੋਧਿਯਂ ਸਤ੍ਤੋ ਆਸਤ੍ਤੋਤਿਪਿ ਬੋਧਿਸਤ੍ਤੋ. ਏਵਂ ਗੁਣਤੋ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਨਾਮਵਸੇਨ ਬੋਧਿਸਤ੍ਤਸ੍ਸੇਵ ਸਤੋ. ਕਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਦੁਕ੍ਖਂ. ਆਪਨ੍ਨੋਤਿ ਅਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤੋ. ਇਦਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ – ਅਹੋ ਅਯਂ ਸਤ੍ਤਲੋਕੋ ਦੁਕ੍ਖਂ ਅਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤੋਤਿ. ਚਵਤਿ ਚ ਉਪਪਜ੍ਜਤਿ ਚਾਤਿ ਇਦਂ ਅਪਰਾਪਰਂ ਚੁਤਿਪਟਿਸਨ੍ਧਿਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਨਿਸ੍ਸਰਣਨ੍ਤਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ. ਤਞ੍ਹਿ ਜਰਾਮਰਣਦੁਕ੍ਖਤੋ ਨਿਸ੍ਸਟਤ੍ਤਾ ਤਸ੍ਸ ਨਿਸ੍ਸਰਣਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਕੁਦਾਸ੍ਸੁ ਨਾਮਾਤਿ ਕਤਰਸ੍ਮਿਂ ਨੁ ਖੋ ਕਾਲੇ.

ਯੋਨਿਸੋ ਮਨਸਿਕਾਰਾਤਿ ਉਪਾਯਮਨਸਿਕਾਰੇਨ ਪਥਮਨਸਿਕਾਰੇਨ. ਅਹੁ ਪਞ੍ਞਾਯ ਅਭਿਸਮਯੋਤਿ ਪਞ੍ਞਾਯ ਸਦ੍ਧਿਂ ਜਰਾਮਰਣਕਾਰਣਸ੍ਸ ਅਭਿਸਮਯੋ ਸਮਵਾਯੋ ਸਮਾਯੋਗੋ ਅਹੋਸਿ, ‘‘ਜਾਤਿਪਚ੍ਚਯਾ ਜਰਾਮਰਣ’’ਨ੍ਤਿ ਇਦਂ ਤੇਨ ਦਿਟ੍ਠਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਥ ਵਾ ਯੋਨਿਸੋ ਮਨਸਿਕਾਰਾ ਅਹੁ ਪਞ੍ਞਾਯਾਤਿ ਯੋਨਿਸੋ ਮਨਸਿਕਾਰੇਨ ਚ ਪਞ੍ਞਾਯ ਚ ਅਭਿਸਮਯੋ ਅਹੁ. ‘‘ਜਾਤਿਯਾ ਖੋ ਸਤਿ ਜਰਾਮਰਣ’’ਨ੍ਤਿ, ਏਵਂ ਜਰਾਮਰਣਕਾਰਣਸ੍ਸ ਪਟਿਵੇਧੋ ਅਹੋਸੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਏਸ ਨਯੋ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ.

ਇਤਿ ਹਿਦਨ੍ਤਿ ਏਵਮਿਦਂ. ਸਮੁਦਯੋ ਸਮੁਦਯੋਤਿ ਏਕਾਦਸਸੁ ਠਾਨੇਸੁ ਸਙ੍ਖਾਰਾਦੀਨਂ ਸਮੁਦਯਂ ਸਮ੍ਪਿਣ੍ਡੇਤ੍ਵਾ ਨਿਦ੍ਦਿਸਤਿ. ਪੁਬ੍ਬੇ ਅਨਨੁਸ੍ਸੁਤੇਸੂਤਿ ‘‘ਅਵਿਜ੍ਜਾਪਚ੍ਚਯਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਸਮੁਦਯੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿ. ਏਵਂ ਇਤੋ ਪੁਬ੍ਬੇ ਅਨਨੁਸ੍ਸੁਤੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ, ਚਤੂਸੁ ਵਾ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਧਮ੍ਮੇਸੁ. ਚਕ੍ਖੁਨ੍ਤਿਆਦੀਨਿ ਞਾਣਵੇਵਚਨਾਨੇਵ. ਞਾਣਮੇਵ ਹੇਤ੍ਥ ਦਸ੍ਸਨਟ੍ਠੇਨ ਚਕ੍ਖੁ, ਞਾਤਟ੍ਠੇਨ ਞਾਣਂ, ਪਜਾਨਨਟ੍ਠੇਨ ਪਞ੍ਞਾ, ਪਟਿਵੇਧਨਟ੍ਠੇਨ ਵਿਜ੍ਜਾ, ਓਭਾਸਨਟ੍ਠੇਨ ਆਲੋਕੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਂ ਪਨੇਤਂ ਚਤੂਸੁ ਸਚ੍ਚੇਸੁ ਲੋਕਿਯਲੋਕੁਤ੍ਤਰਮਿਸ੍ਸਕਂ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਨਿਰੋਧਵਾਰੇਪਿ ਇਮਿਨਾਵ ਨਯੇਨ ਅਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਚਤੁਤ੍ਥਂ.