ਨਮੋ ਤਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਅਰਹਤੋ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ
ਖੁਦ੍ਦਕਨਿਕਾਯੇ
ਚਰਿਯਾਪਿਟਕ-ਅਟ੍ਠਕਥਾ
ਗਨ੍ਥਾਰਮ੍ਭਕਥਾ
ਚਰਿਯਾ ਸਬ੍ਬਲੋਕਸ੍ਸ, ਹਿਤਾ ਯਸ੍ਸ ਮਹੇਸਿਨੋ;
ਅਚਿਨ੍ਤੇਯ੍ਯਾਨੁਭਾਵਂ ਤਂ, ਵਨ੍ਦੇ ਲੋਕਗ੍ਗਨਾਯਕਂ.
ਵਿਜ੍ਜਾਚਰਣਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾ, ਯੇਨ ਨੀਯਨ੍ਤਿ ਲੋਕਤੋ;
ਵਨ੍ਦੇ ਤਮੁਤ੍ਤਮਂ ਧਮ੍ਮਂ, ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਪੂਜਿਤਂ.
ਸੀਲਾਦਿਗੁਣਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ, ਠਿਤੋ ਮਗ੍ਗਫਲੇਸੁ ਯੋ;
ਵਨ੍ਦੇ ਅਰਿਯਸਙ੍ਘਂ ਤਂ, ਪੁਞ੍ਞਕ੍ਖੇਤ੍ਤਂ ਅਨੁਤ੍ਤਰਂ.
ਵਨ੍ਦਨਾਜਨਿਤਂ ਪੁਞ੍ਞਂ, ਇਤਿ ਯਂ ਰਤਨਤ੍ਤਯੇ;
ਹਤਨ੍ਤਰਾਯੋ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ, ਹੁਤ੍ਵਾਹਂ ਤਸ੍ਸ ਤੇਜਸਾ.
ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਭਦ੍ਦਕਪ੍ਪਸ੍ਮਿਂ, ਸਮ੍ਭਤਾ ਯਾ ਸੁਦੁਕ੍ਕਰਾ;
ਉਕ੍ਕਂਸਪਾਰਮਿਪ੍ਪਤ੍ਤਾ, ਦਾਨਪਾਰਮਿਤਾਦਯੋ.
ਤਾਸਂ ਸਮ੍ਬੋਧਿਚਰਿਯਾਨਂ, ਆਨੁਭਾਵਵਿਭਾਵਨਂ;
ਸਕ੍ਕੇਸੁ ਨਿਗ੍ਰੋਧਾਰਾਮੇ, ਵਸਨ੍ਤੇਨ ਮਹੇਸਿਨਾ.
ਯਂ ਧਮ੍ਮਸੇਨਾਪਤਿਨੋ, ਸਬ੍ਬਸਾਵਕਕੇਤੁਨੋ;
ਲੋਕਨਾਥੇਨ ਚਰਿਯਾ-ਪਿਟਕਂ ਨਾਮ ਦੇਸਿਤਂ.
ਯਂ ਖੁਦ੍ਦਕਨਿਕਾਯਸ੍ਮਿਂ, ਸਙ੍ਗਾਯਿਂਸੁ ਮਹੇਸਯੋ;
ਧਮ੍ਮਸਙ੍ਗਾਹਕਾ ਸਤ੍ਥੁ, ਹੇਤੁਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਦੀਪਨਂ.
ਤਸ੍ਸ ਸਮ੍ਬੋਧਿਸਮ੍ਭਾਰ-ਵਿਭਾਗਨਯਯੋਗਤੋ;
ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਦੁਕ੍ਕਰਾ ਕਾਤੁਂ, ਅਤ੍ਥਸਂਵਣ੍ਣਨਾ ਮਯਾ.
ਸਹ ਸਂਵਣ੍ਣਨਂ ਯਸ੍ਮਾ, ਧਰਤੇ ਸਤ੍ਥੁ ਸਾਸਨਂ;
ਪੁਬ੍ਬਾਚਰਿਯਸੀਹਾਨਂ, ਤਿਟ੍ਠਤੇਵ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ.
ਤਸ੍ਮਾ ਤਂ ਅਵਲਮ੍ਬਿਤ੍ਵਾ, ਓਗਾਹਿਤ੍ਵਾ ਚ ਸਬ੍ਬਸੋ;
ਜਾਤਕਾਨੁਪਨਿਸ੍ਸਾਯ, ਪੋਰਾਣਟ੍ਠਕਥਾਨਯਂ.
ਨਿਸ੍ਸਿਤਂ ਵਾਚਨਾਮਗ੍ਗਂ, ਸੁਵਿਸੁਦ੍ਧਮਨਾਕੁਲਂ;
ਮਹਾਵਿਹਾਰਵਾਸੀਨਂ, ਨਿਪੁਣਤ੍ਥਵਿਨਿਚ੍ਛਯਂ.
ਨੀਤਨੇਯ੍ਯਤ੍ਥਭੇਦਾ ਚ, ਪਾਰਮੀ ਪਰਿਦੀਪਯਂ;
ਕਰਿਸ੍ਸਾਮਿ ਤਂ ਚਰਿਯਾ-ਪਿਟਕਸ੍ਸਤ੍ਥਵਣ੍ਣਨਂ.
ਇਤਿ ਆਕਙ੍ਖਮਾਨਸ੍ਸ, ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਚਿਰਟ੍ਠਿਤਿਂ;
ਵਿਭਜਨ੍ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸਤ੍ਥਂ, ਨਿਸਾਮਯਥ ਸਾਧਵੋਤਿ.
ਤਤ੍ਥ ਚਰਿਯਾਪਿਟਕਨ੍ਤਿ ਕੇਨਟ੍ਠੇਨ ਚਰਿਯਾਪਿਟਕਂ? ਅਤੀਤਾਸੁ ਜਾਤੀਸੁ ਸਤ੍ਥੁ ਚਰਿਯਾਨੁਭਾਵਪ੍ਪਕਾਸਿਨੀ ਪਰਿਯਤ੍ਤੀਤਿ ਕਤ੍ਵਾ, ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਅਤ੍ਥੋ ਹਿ ਅਯਂ ਪਿਟਕਸਦ੍ਦੋ, ‘‘ਮਾ ਪਿਟਕਸਮ੍ਪਦਾਨੇਨਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਅ. ਨਿ. ੩.੬੬) ਵਿਯ. ਅਥ ਵਾ ਯਸ੍ਮਾ ਸਾ ਪਰਿਯਤ੍ਤਿ ਤਸ੍ਸੇਵ ਸਤ੍ਥੁ ਪੁਰਿਮਜਾਤੀਸੁ ਚਰਿਯਾਨਂ ਆਨੁਭਾਵਪ੍ਪਕਾਸਨੇਨ ਭਾਜਨਭੂਤਾ, ਤਸ੍ਮਾਪਿ ‘‘ਚਰਿਯਾਪਿਟਕ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਾਜਨਤ੍ਥੋਪਿ ਹਿ ਪਿਟਕਸਦ੍ਦੋ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠੋ ‘‘ਅਥ ਪੁਰਿਸੋ ਆਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ, ਕੁਦਾਲਪਿਟਕਂ ਆਦਾਯਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਮ. ਨਿ. ੧.੨੨੮; ਅ. ਨਿ. ੩.੭੦) ਵਿਯ. ਤਂ ਪਨੇਤਂ ਚਰਿਯਾਪਿਟਕਂ ਵਿਨਯਪਿਟਕਂ, ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਪਿਟਕਂ, ਅਭਿਧਮ੍ਮਪਿਟਕਨ੍ਤਿ ਤੀਸੁ ਪਿਟਕੇਸੁ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਪਿਟਕਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਂ. ਦੀਘਨਿਕਾਯੋ, ਮਜ੍ਝਿਮਨਿਕਾਯੋ, ਸਂਯੁਤ੍ਤਨਿਕਾਯੋ, ਅਙ੍ਗੁਤ੍ਤਰਨਿਕਾਯੋ, ਖੁਦ੍ਦਕਨਿਕਾਯੋਤਿ ਪਞ੍ਚਸੁ ਨਿਕਾਯੇਸੁ ਖੁਦ੍ਦਕਨਿਕਾਯਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਂ. ਸੁਤ੍ਤਂ, ਗੇਯ੍ਯਂ, ਵੇਯ੍ਯਾਕਰਣਂ, ਗਾਥਾ, ਉਦਾਨਂ, ਇਤਿਵੁਤ੍ਤਕਂ, ਜਾਤਕਂ, ਅਬ੍ਭੁਤਧਮ੍ਮਂ, ਵੇਦਲ੍ਲਨ੍ਤਿ ਨਵਸੁ ਸਾਸਨਙ੍ਗੇਸੁ ਗਾਥਾਸਙ੍ਗਹਂ.
‘‘ਦ੍ਵਾਸੀਤਿ ਬੁਦ੍ਧਤੋ ਗਣ੍ਹਿਂ, ਦ੍ਵੇਸਹਸ੍ਸਾਨਿ ਭਿਕ੍ਖੁਤੋ;
ਚਤੁਰਾਸੀਤਿ ਸਹਸ੍ਸਾਨਿ, ਯੇ ਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਪਵਤ੍ਤਿਨੋ’’ਤਿ. (ਥੇਰਗਾ. ੧੦੨੭) –
ਏਵਂ ਧਮ੍ਮਭਣ੍ਡਾਗਾਰਿਕੇਨ ਪਟਿਞ੍ਞਾਤੇਸੁ ਚਤੁਰਾਸੀਤਿਯਾ ਧਮ੍ਮਕ੍ਖਨ੍ਧਸਹਸ੍ਸੇਸੁ ਕਤਿਪਯਧਮ੍ਮਕ੍ਖਨ੍ਧਸਙ੍ਗਹਂ. ਵਗ੍ਗਤੋ ਅਕਿਤ੍ਤਿਵਗ੍ਗੋ, ਹਤ੍ਥਿਨਾਗਵਗ੍ਗੋ, ਯੁਧਞ੍ਜਯਵਗ੍ਗੋਤਿ ਵਗ੍ਗਤ੍ਤਯਸਙ੍ਗਹਂ. ਚਰਿਯਤੋ ਅਕਿਤ੍ਤਿਵਗ੍ਗੇ ਦਸ, ਹਤ੍ਥਿਨਾਗਵਗ੍ਗੇ ਦਸ, ਯੁਧਞ੍ਜਯਵਗ੍ਗੇ ਪਞ੍ਚਦਸਾਤਿ ਪਞ੍ਚਤਿਂਸਚਰਿਯਾਸਙ੍ਗਹਂ. ਤੀਸੁ ਵਗ੍ਗੇਸੁ ਅਕਿਤ੍ਤਿਵਗ੍ਗੋ ਆਦਿ, ਚਰਿਯਾਸੁ ਅਕਿਤ੍ਤਿਚਰਿਯਾ. ਤਸ੍ਸਾਪਿ –
‘‘ਕਪ੍ਪੇ ਚ ਸਤਸਹਸ੍ਸੇ, ਚਤੁਰੋ ਚ ਅਸਙ੍ਖਿਯੇ;
ਏਤ੍ਥਨ੍ਤਰੇ ਯਂ ਚਰਿਤਂ, ਸਬ੍ਬਂ ਤਂ ਬੋਧਿਪਾਚਨ’’ਨ੍ਤਿ. –
ਅਯਂ ਗਾਥਾ ਆਦਿ. ਤਸ੍ਸ ਇਤੋ ਪਭੁਤਿ ਅਨੁਕ੍ਕਮੇਨ ਅਤ੍ਥਸਂਵਣ੍ਣਨਾ ਹੋਤਿ.
ਗਨ੍ਥਾਰਮ੍ਭਕਥਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
ਨਿਦਾਨਕਥਾ
ਸਾ ਪਨਾਯਂ ਅਤ੍ਥਸਂਵਣ੍ਣਨਾ ਯਸ੍ਮਾ ਦੂਰੇਨਿਦਾਨਂ, ਅਵਿਦੂਰੇਨਿਦਾਨਂ, ਸਨ੍ਤਿਕੇਨਿਦਾਨਨ੍ਤਿ ਇਮਾਨਿ ਤੀਣਿ ਨਿਦਾਨਾਨਿ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨਾ ਸੁਣਨ੍ਤੇਹਿ ਸਮੁਦਾਗਮਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਸੁਟ੍ਠੁ ਵਿਞ੍ਞਾਤਾ ਨਾਮ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਤੇਸਂ ਨਿਦਾਨਾਨਂ ਅਯਂ ਵਿਭਾਗੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.
ਦੀਪਙ੍ਕਰਦਸਬਲਸ੍ਸ ਪਾਦਮੂਲਸ੍ਮਿਞ੍ਹਿ ਕਤਾਭਿਨੀਹਾਰਸ੍ਸ ਮਹਾਬੋਧਿਸਤ੍ਤਸ੍ਸ ਯਾਵ ਤੁਸਿਤਭਵਨੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ, ਤਾਵ ਪਵਤ੍ਤੋ ਕਥਾਮਗ੍ਗੋ ਦੂਰੇਨਿਦਾਨਂ ਨਾਮ. ਤੁਸਿਤਭਵਨਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਯਾਵ ਬੋਧਿਮਣ੍ਡੇ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਪ੍ਪਤ੍ਤਿ, ਤਾਵ ਪਵਤ੍ਤੋ ਕਥਾਮਗ੍ਗੋ ਅਵਿਦੂਰੇਨਿਦਾਨਂ ਨਾਮ. ਮਹਾਬੋਧਿਮਣ੍ਡਤੋ ਪਨ ਪਟ੍ਠਾਯ ਯਾਵ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਵਤ੍ਥੁ, ਤਾਵ ਪਵਤ੍ਤੋ ਕਥਾਮਗ੍ਗੋ ਸਨ੍ਤਿਕੇਨਿਦਾਨਂ ਨਾਮ. ਇਮੇਸੁ ਤੀਸੁ ਨਿਦਾਨੇਸੁ ਯਸ੍ਮਾ ਦੂਰੇਨਿਦਾਨਅਵਿਦੂਰੇਨਿਦਾਨਾਨਿ ਸਬ੍ਬਸਾਧਾਰਣਾਨਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਾਨਿ ਜਾਤਕਟ੍ਠਕਥਾਯਂ (ਜਾ. ਅਟ੍ਠ. ੧.ਦੂਰੇਨਿਦਾਨਕਥਾ) ਵਿਤ੍ਥਾਰਿਤਨਯੇਨੇਵ ਵਿਤ੍ਥਾਰਤੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾਨਿ. ਸਨ੍ਤਿਕੇਨਿਦਾਨੇ ਪਨ ਅਤ੍ਥਿ ਵਿਸੇਸੋਤਿ ਤਿਣ੍ਣਮ੍ਪਿ ਨਿਦਾਨਾਨਂ ਅਯਮਾਦਿਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਸਙ੍ਖੇਪਕਥਾ.
ਦੀਪਙ੍ਕਰਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਪਾਦਮੂਲੇ ਕਤਾਭਿਨੀਹਾਰੋ ਬੋਧਿਸਤ੍ਤਭੂਤੋ ਲੋਕਨਾਥੋ ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਭਿਨੀਹਾਰਾਨੁਰੂਪਂ ਸਮਤ੍ਤਿਂਸਪਾਰਮਿਯੋ ਪੂਰੇਤ੍ਵਾ, ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਸਮ੍ਭਾਰਂ ਮਤ੍ਥਕਂ ਪਾਪੇਤ੍ਵਾ, ਤੁਸਿਤਭਵਨੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੋ ਬੁਦ੍ਧਭਾਵਾਯ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕਾਲਂ ਆਗਮਯਮਾਨੋ, ਤਤ੍ਥ ਯਾਵਤਾਯੁਕਂ ਠਤ੍ਵਾ ਤਤੋ ਚੁਤੋ ਸਕ੍ਯਰਾਜਕੁਲੇ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਅਨਨ੍ਤੇਨ ਪਰਿਹਾਰੇਨ ਮਹਨ੍ਤੇਨ ਸਿਰਿਸੋਭਗ੍ਗੇਨ ਵਡ੍ਢਮਾਨੋ ਅਨੁਕ੍ਕਮੇਨ ਯੋਬ੍ਬਨਂ ਪਤ੍ਵਾ ਏਕੂਨਤਿਂਸੇ ਵਯਸ੍ਮਿਂ ਕਤਮਹਾਭਿਨਿਕ੍ਖਮਨੋ, ਛਬ੍ਬਸ੍ਸਾਨਿ ਮਹਾਪਧਾਨਂ ਪਦਹਿਤ੍ਵਾ, ਵੇਸਾਖਪੁਣ੍ਣਮਾਯਂ ਬੋਧਿਰੁਕ੍ਖਮੂਲੇ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਸੂਰਿਯੇ ਅਨਤ੍ਥਙ੍ਗਮਿਤੇਯੇਵ ਮਾਰਬਲਂ ਵਿਧਮਿਤ੍ਵਾ ਪੁਰਿਮਯਾਮੇ ਪੁਬ੍ਬੇਨਿਵਾਸਂ ਅਨੁਸ੍ਸਰਿਤ੍ਵਾ, ਮਜ੍ਝਿਮਯਾਮੇ ਦਿਬ੍ਬਚਕ੍ਖੁਂ ਵਿਸੋਧੇਤ੍ਵਾ, ਪਚ੍ਛਿਮਯਾਮੇ ਦਿਯਡ੍ਢਕਿਲੇਸਸਹਸ੍ਸਂ ਖੇਪੇਤ੍ਵਾ, ਅਨੁਤ੍ਤਰਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੋਧਿਮਭਿਸਮ੍ਬੁਜ੍ਝਿ.
ਤਤੋ ਤਤ੍ਥੇਵ ਸਤ੍ਤਸਤ੍ਤਾਹੇ ਵੀਤਿਨਾਮੇਤ੍ਵਾ, ਆਸਾਲ਼੍ਹਿਪੁਣ੍ਣਮਾਯਂ ਬਾਰਾਣਸਿਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਇਸਿਪਤਨੇ ਮਿਗਦਾਯੇ ਅਞ੍ਞਾਸਿਕੋਣ੍ਡਞ੍ਞਪ੍ਪਮੁਖਾ ਅਟ੍ਠਾਰਸ ਬ੍ਰਹ੍ਮਕੋਟਿਯੋ ਧਮ੍ਮਾਮਤਂ ਪਾਯੇਨ੍ਤੋ, ਧਮ੍ਮਚਕ੍ਕਂ (ਸਂ. ਨਿ. ੫.੧੦੮੧; ਮਹਾਵ. ੧੩ ਆਦਯੋ; ਪਟਿ. ਮ. ੨.੩੦) ਪਵਤ੍ਤੇਤ੍ਵਾ, ਯਸਾਦਿਕੇ ਵੇਨੇਯ੍ਯੇ ਅਰਹਤ੍ਤੇ ਪਤਿਟ੍ਠਾਪੇਤ੍ਵਾ, ਤੇ ਸਬ੍ਬੇਵ ਸਟ੍ਠਿ ਅਰਹਨ੍ਤੇ ਲੋਕਾਨੁਗ੍ਗਹਾਯ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜੇਤ੍ਵਾ, ਉਰੁਵੇਲਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਕਪ੍ਪਾਸਿਕਵਨਸਣ੍ਡੇ ਤਿਂਸ ਭਦ੍ਦਵਗ੍ਗਿਯੇ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਫਲਾਦੀਸੁ ਪਤਿਟ੍ਠਾਪੇਤ੍ਵਾ, ਉਰੁਵੇਲਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਅਡ੍ਢੁਡ੍ਢਾਨਿ ਪਾਟਿਹਾਰਿਯਸਹਸ੍ਸਾਨਿ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਉਰੁਵੇਲਕਸ੍ਸਪਾਦਯੋ ਸਹਸ੍ਸਜਟਿਲਪਰਿਵਾਰੇ ਤੇਭਾਤਿਕਜਟਿਲੇ ਵਿਨੇਤ੍ਵਾ, ਤੇਹਿ ਪਰਿਵੁਤੋ ਰਾਜਗਹਨਗਰੂਪਚਾਰੇ ਲਟ੍ਠਿਵਨੁਯ੍ਯਾਨੇ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਬਿਮ੍ਬਿਸਾਰਪ੍ਪਮੁਖੇ ਦ੍ਵਾਦਸਨਹੁਤੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਗਹਪਤਿਕੇ ਸਾਸਨੇ ਓਤਾਰੇਤ੍ਵਾ, ਮਗਧਰਾਜੇਨ ਕਾਰਿਤੇ ਵੇਲ਼ੁਵਨਵਿਹਾਰੇ ਵਿਹਰਤਿ.
ਅਥੇਵਂ ਭਗਵਤਿ ਵੇਲ਼ੁਵਨੇ ਵਿਹਰਨ੍ਤੇ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਮੋਗ੍ਗਲ੍ਲਾਨੇਸੁ ਅਗ੍ਗਸਾਵਕਟ੍ਠਾਨੇ ਠਪਿਤੇਸੁ ਸਾਵਕਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇ ਜਾਤੇ, ਸੁਦ੍ਧੋਦਨਮਹਾਰਾਜਾ ‘‘ਪੁਤ੍ਤੋ ਕਿਰ ਮੇ ਛਬ੍ਬਸ੍ਸਾਨਿ ਦੁਕ੍ਕਰਕਾਰਿਕਂ ਚਰਿਤ੍ਵਾ ਪਰਮਾਭਿਸਮ੍ਬੋਧਿਂ ਪਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਿਤਵਰਧਮ੍ਮਚਕ੍ਕੋ ਰਾਜਗਹਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਵੇਲ਼ੁਵਨੇ ਵਿਹਰਤੀ’’ਤਿ ਸੁਤ੍ਵਾ ਦਸਪੁਰਿਸਸਹਸ੍ਸਪਰਿਵਾਰੇ, ਅਨੁਕ੍ਕਮੇਨ ਦਸ ਅਮਚ੍ਚੇ ਪੇਸੇਸਿ ‘‘ਪੁਤ੍ਤਂ ਮੇ ਇਧਾਨੇਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਥਾ’’ਤਿ. ਤੇਸੁ ਰਾਜਗਹਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਥੁ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾਯ ਅਰਹਤ੍ਤੇ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤੇਸੁ ਕਾਲ਼ੁਦਾਯਿਤ੍ਥੇਰੇਨ ਰਞ੍ਞੋ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੇ ਆਰੋਚਿਤੇ ਭਗਵਾ ਵੀਸਤਿਸਹਸ੍ਸਖੀਣਾਸਵਪਰਿਵੁਤੋ ਰਾਜਗਹਤੋ ਨਿਕ੍ਖਮਿਤ੍ਵਾ ਸਟ੍ਠਿਯੋਜਨਂ ਕਪਿਲਵਤ੍ਥੁਂ ਦ੍ਵੀਹਿ ਮਾਸੇਹਿ ਸਮ੍ਪਾਪੁਣਿ. ਸਕ੍ਯਰਾਜਾਨੋ ‘‘ਅਮ੍ਹਾਕਂ ਞਾਤਿਸੇਟ੍ਠਂ ਪਸ੍ਸਿਸ੍ਸਾਮਾ’’ਤਿ ਸਨ੍ਨਿਪਤਿਤ੍ਵਾ ਨਿਗ੍ਰੋਧਾਰਾਮਂ ਭਗਵਤੋ ਚ ਭਿਕ੍ਖੁਸਙ੍ਘਸ੍ਸ ਚ ਵਸਨਯੋਗ੍ਗਂ ਕਾਰੇਤ੍ਵਾ, ਗਨ੍ਧਪੁਪ੍ਫਾਦਿਹਤ੍ਥਾ ਪਚ੍ਚੁਗ੍ਗਮਨਂ ਕਤ੍ਵਾ, ਸਤ੍ਥਾਰਂ ਨਿਗ੍ਰੋਧਾਰਾਮਂ ਪਵੇਸੇਸੁਂ. ਤਤ੍ਰ ਭਗਵਾ ਵੀਸਤਿਸਹਸ੍ਸਖੀਣਾਸਵਪਰਿਵੁਤੋ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਵਰਬੁਦ੍ਧਾਸਨੇ ਨਿਸੀਦਿ. ਸਾਕਿਯਾ ਮਾਨਤ੍ਥਦ੍ਧਾ ਸਤ੍ਥੁ ਪਣਿਪਾਤਂ ਨਾਕਂਸੁ. ਭਗਵਾ ਤੇਸਂ ਅਜ੍ਝਾਸਯਂ ਓਲੋਕੇਤ੍ਵਾ ਮਾਨਂ ਭਞ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਤੇ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾਯ ਭਾਜਨੇ ਕਾਤੁਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾਪਾਦਕਂ ਚਤੁਤ੍ਥਜ੍ਝਾਨਂ ਸਮਾਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਵੁਟ੍ਠਾਯ ਆਕਾਸਂ ਅਬ੍ਭੁਗ੍ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਤੇਸਂ ਸੀਸੇ ਪਾਦਪਂਸੁਂ ਓਕਿਰਮਾਨੋ ਵਿਯ, ਕਣ੍ਡਮ੍ਬਰੁਕ੍ਖਮੂਲੇ ਕਤਪਾਟਿਹਾਰਿਯਸਦਿਸਂ ਯਮਕਪਾਟਿਹਾਰਿਯਂ ਅਕਾਸਿ. ਰਾਜਾ ਤਂ ਅਚ੍ਛਰਿਯਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ‘‘ਅਯਂ ਲੋਕੇ ਅਗ੍ਗਪੁਗ੍ਗਲੋ’’ਤਿ ਵਨ੍ਦਿ. ਰਞ੍ਞਾ ਪਨ ਵਨ੍ਦਿਤੇ ਤੇ ਠਾਤੁਂ ਨਾਮ ਨ ਸਕ੍ਕੋਨ੍ਤਿ, ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਸਾਕਿਯਾ ਵਨ੍ਦਿਂਸੁ.
ਤਦਾ ਕਿਰ ਭਗਵਾ ਯਮਕਪਾਟਿਹਾਰਿਯਂ ਕਰੋਨ੍ਤੋ ਲੋਕਵਿਵਰਣਪਾਟਿਹਾਰਿਯਮ੍ਪਿ ਅਕਾਸਿ – ਯਸ੍ਮਿਂ ਵਤ੍ਤਮਾਨੇ ਮਨੁਸ੍ਸਾ ਮਨੁਸ੍ਸਲੋਕੇ ਯਥਾਠਿਤਾ ਯਥਾਨਿਸਿਨ੍ਨਾਵ ਚਾਤੁਮਹਾਰਾਜਿਕਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਯਾਵ ਅਕਨਿਟ੍ਠਭਵਨਾ ਸਬ੍ਬੇ ਦੇਵੇ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਅਤ੍ਤਨੋ ਭਵਨੇ ਕੀਲ਼ਨ੍ਤੇ ਦਿਬ੍ਬਾਨੁਭਾਵੇਨ ਜੋਤਨ੍ਤੇ ਮਹਤਿਂ ਦਿਬ੍ਬਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਅਨੁਭਵਨ੍ਤੇ ਸਨ੍ਤਾਨਿ ਸਮਾਪਤ੍ਤਿਸੁਖਾਨਿ ਅਨੁਭਵਨ੍ਤੇ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਧਮ੍ਮਂ ਸਾਕਚ੍ਛਨ੍ਤੇ ਚ ਬੁਦ੍ਧਾਨੁਭਾਵੇਨ ਅਤ੍ਤਨੋ ਮਂਸਚਕ੍ਖੁਨਾਵ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤਿ. ਤਥਾ ਹੇਟ੍ਠਾਪਥਵਿਯਂ ਅਟ੍ਠਸੁ ਮਹਾਨਿਰਯੇਸੁ, ਸੋਲ਼ਸਸੁ ਚ ਉਸ੍ਸਦਨਿਰਯੇਸੁ, ਲੋਕਨ੍ਤਰਨਿਰਯੇ ਚਾਤਿ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਮਹਾਦੁਕ੍ਖਂ ਅਨੁਭਵਮਾਨੇ ਸਤ੍ਤੇ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤਿ. ਦਸਸਹਸ੍ਸਿਲੋਕਧਾਤੁਯਂ ਦੇਵਾ ਮਹਚ੍ਚਦੇਵਾਨੁਭਾਵੇਨ ਤਥਾਗਤਂ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਅਚ੍ਛਰਿਯਬ੍ਭੁਤਚਿਤ੍ਤਜਾਤਾ ਪਞ੍ਜਲਿਕਾ ਨਮਸ੍ਸਮਾਨਾ ਪਯਿਰੁਪਾਸਨ੍ਤਿ, ਬੁਦ੍ਧਗੁਣਪਟਿਸਂਯੁਤ੍ਤਾ ਗਾਥਾਯੋ ਉਦਾਹਰਨ੍ਤਾ ਥੋਮੇਨ੍ਤਿ ਅਪ੍ਫੋਟੇਨ੍ਤਿ ਹਸਨ੍ਤਿ ਪੀਤਿਸੋਮਨਸ੍ਸਂ ਪਵੇਦੇਨ੍ਤਿ. ਯਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ –
‘‘ਭੁਮ੍ਮਾ ਮਹਾਰਾਜਿਕਾ ਤਾਵਤਿਂਸਾ, ਯਾਮਾ ਚ ਦੇਵਾ ਤੁਸਿਤਾ ਚ ਨਿਮ੍ਮਿਤਾ;
ਪਰਨਿਮ੍ਮਿਤਾ ਯੇਪਿ ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਕਾਯਿਕਾ, ਆਨਨ੍ਦਿਤਾ ਵਿਪੁਲਮਕਂਸੁ ਘੋਸ’’ਨ੍ਤਿ. (ਬੁ. ਵਂ. ੧.੬)
ਤਦਾ ਹਿ ਦਸਬਲੋ ‘‘ਅਤੁਲਂ ਅਤ੍ਤਨੋ ਬੁਦ੍ਧਬਲਂ ਦਸ੍ਸੇਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਮਹਾਕਰੁਣਾਯ ਸਮੁਸ੍ਸਾਹਿਤੋ ਆਕਾਸੇ ਦਸਸਹਸ੍ਸਚਕ੍ਕਵਾਲ਼ਸਮਾਗਮੇ ਚਙ੍ਕਮਂ ਮਾਪੇਤ੍ਵਾ, ਦ੍ਵਾਦਸਯੋਜਨਵਿਤ੍ਥਤੇ ਸਬ੍ਬਰਤਨਮਯੇ ਚਙ੍ਕਮੇ ਠਿਤੋ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਂ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਨਯਨਵਿਹਙ੍ਗਾਨਂ ਏਕਨਿਪਾਤਭੂਤਮਚ੍ਛਰਿਯਂ ਅਨਞ੍ਞਸਾਧਾਰਣਂ ਬੁਦ੍ਧਾਨਂ ਸਮਾਧਿਞਾਣਾਨੁਭਾਵਦੀਪਨਂ ਪਾਟਿਹਾਰਿਯਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ, ਪੁਨ ਤਸ੍ਮਿਂ ਚਙ੍ਕਮੇ ਚਙ੍ਕਮਨ੍ਤੋ ਵੇਨੇਯ੍ਯਾਨਂ ਅਜ੍ਝਾਸਯਾਨੁਰੂਪਂ ਅਚਿਨ੍ਤੇਯ੍ਯਾਨੁਭਾਵਾਯ ਅਨੋਪਮਾਯ ਬੁਦ੍ਧਲੀਲ਼ਾਯ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਸਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ –
‘‘ਨ ਹੇਤੇ ਜਾਨਨ੍ਤਿ ਸਦੇਵਮਾਨੁਸਾ, ਬੁਦ੍ਧੋ ਅਯਂ ਕੀਦਿਸਕੋ ਨਰੁਤ੍ਤਮੋ;
ਇਦ੍ਧਿਬਲਂ ਪਞ੍ਞਾਬਲਞ੍ਚ ਕੀਦਿਸਂ, ਬੁਦ੍ਧਬਲਂ ਲੋਕਹਿਤਸ੍ਸ ਕੀਦਿਸਂ.
‘‘ਨ ਹੇਤੇ ਜਾਨਨ੍ਤਿ ਸਦੇਵਮਾਨੁਸਾ, ਬੁਦ੍ਧੋ ਅਯਂ ਏਦਿਸਕੋ ਨਰੁਤ੍ਤਮੋ;
ਇਦ੍ਧਿਬਲਂ ਪਞ੍ਞਾਬਲਞ੍ਚ ਏਦਿਸਂ, ਬੁਦ੍ਧਬਲਂ ਲੋਕਹਿਤਸ੍ਸ ਏਦਿਸਂ.
‘‘ਹਨ੍ਦਾਹਂ ਦਸ੍ਸਯਿਸ੍ਸਾਮਿ, ਬੁਦ੍ਧਬਲਮਨੁਤ੍ਤਰਂ;
ਚਙ੍ਕਮਂ ਮਾਪਯਿਸ੍ਸਾਮਿ, ਨਭੇ ਰਤਨਮਣ੍ਡਿਤ’’ਨ੍ਤਿ. (ਬੁ. ਵਂ. ੧.੩-੫);
ਏਵਂ ਤਥਾਗਤੇ ਅਤ੍ਤਨੋ ਬੁਦ੍ਧਾਨੁਭਾਵਦੀਪਨਂ ਪਾਟਿਹਾਰਿਯਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਨ੍ਤੇ ਆਯਸ੍ਮਾ ਧਮ੍ਮਸੇਨਾਪਤਿ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤੋ ਰਾਜਗਹੇ ਗਿਜ੍ਝਕੂਟਪਬ੍ਬਤੇ ਠਿਤੋ ਦਿਬ੍ਬਚਕ੍ਖੁਨਾ ਪਸ੍ਸਿਤ੍ਵਾ, ਤੇਨ ਬੁਦ੍ਧਾਨੁਭਾਵਸਨ੍ਦਸ੍ਸਨੇਨ ਅਚ੍ਛਰਿਯਬ੍ਭੁਤਚਿਤ੍ਤਜਾਤੋ ‘‘ਹਨ੍ਦਾਹਂ ਭਿਯ੍ਯੋਸੋਮਤ੍ਤਾਯ ਬੁਦ੍ਧਾਨੁਭਾਵਂ ਲੋਕਸ੍ਸ ਪਾਕਟਂ ਕਰਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਸਞ੍ਜਾਤਪਰਿਵਿਤਕ੍ਕੋ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਰਿਵਾਰਭੂਤਾਨਂ ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ ਭਿਕ੍ਖੁਸਤਾਨਂ ਤਮਤ੍ਥਂ ਆਰੋਚੇਤ੍ਵਾ ਇਦ੍ਧਿਯਾ ਆਕਾਸੇਨ ਤਾਵਦੇਵ ਆਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਸਪਰਿਵਾਰੋ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਪਞ੍ਚਪਤਿਟ੍ਠਿਤੇਨ ਵਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਦਸਨਖਸਮੋਧਾਨਸਮੁਜ੍ਜਲਮਞ੍ਜਲਿਂ ਸਿਰਸਿ ਪਗ੍ਗਯ੍ਹ ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ ਮਹਾਭਿਨੀਹਾਰਂ ਪਾਰਮਿਪਰਿਪੂਰਣਞ੍ਚ ਪੁਚ੍ਛਿ. ਭਗਵਾ ਤਂ ਕਾਯਸਕ੍ਖਿਂ ਕਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਥ ਸਨ੍ਨਿਪਤਿਤਮਨੁਸ੍ਸਾਨਞ੍ਚੇਵ ਦਸਸਹਸ੍ਸਚਕ੍ਕਵਾਲ਼ਦੇਵਬ੍ਰਹ੍ਮਾਨਞ੍ਚ ਅਤ੍ਤਨੋ ਬੁਦ੍ਧਾਨੁਭਾਵਂ ਪਰਿਦੀਪਯਨ੍ਤੋ ਬੁਦ੍ਧਵਂਸਂ ਦੇਸੇਸਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ –
‘‘ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤੋ ਮਹਾਪਞ੍ਞੋ, ਸਮਾਧਿਜ੍ਝਾਨਕੋਵਿਦੋ;
ਪਞ੍ਞਾਯ ਪਾਰਮਿਪ੍ਪਤ੍ਤੋ, ਪੁਚ੍ਛਤਿ ਲੋਕਨਾਯਕਂ.
‘‘ਕੀਦਿਸੋ ਤੇ ਮਹਾਵੀਰ, ਅਭਿਨੀਹਾਰੋ ਨਰੁਤ੍ਤਮ;
ਕਮ੍ਹਿ ਕਾਲੇ ਤਯਾ ਧੀਰ, ਪਤ੍ਥਿਤਾ ਬੋਧਿਮੁਤ੍ਤਮਾ.
‘‘ਦਾਨਂ ਸੀਲਞ੍ਚ ਨੇਕ੍ਖਮ੍ਮਂ, ਪਞ੍ਞਾ ਵੀਰਿਯਞ੍ਚ ਕੀਦਿਸਂ;
ਖਨ੍ਤਿ ਸਚ੍ਚਮਧਿਟ੍ਠਾਨਂ, ਮੇਤ੍ਤੁਪੇਕ੍ਖਾ ਚ ਕੀਦਿਸਾ.
‘‘ਦਸ ਪਾਰਮੀ ਤਯਾ ਧੀਰ, ਕੀਦਿਸੀ ਲੋਕਨਾਯਕ;
ਕਥਂ ਉਪਪਾਰਮੀ ਪੁਣ੍ਣਾ, ਪਰਮਤ੍ਥਪਾਰਮੀ ਕਥਂ.
‘‘ਤਸ੍ਸ ਪੁਟ੍ਠੋ ਵਿਯਾਕਾਸਿ, ਕਰਵੀਕਮਧੁਰਗਿਰੋ;
ਨਿਬ੍ਬਾਪਯਨ੍ਤੋ ਹਦਯਂ, ਹਾਸਯਨ੍ਤੋ ਸਦੇਵਕ’’ਨ੍ਤਿ. (ਬੁ. ਵਂ. ੧.੭੪-੭੮);
ਏਵਂ ਭਗਵਤਾ ਬੁਦ੍ਧਵਂਸੇ ਦੇਸਿਤੇ ਆਯਸ੍ਮਾ ਧਮ੍ਮਸੇਨਾਪਤਿ ‘‘ਅਹੋ ਬੁਦ੍ਧਾਨਂ ਹੇਤੁਸਮ੍ਪਦਾ, ਅਹੋ ਸਮੁਦਾਗਮਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ, ਅਹੋ ਮਹਾਭਿਨੀਹਾਰਸਮਿਜ੍ਝਨਾ, ਦੁਕ੍ਕਰਂ ਵਤ ਭਗਵਤਾ ਕਤਂ ਏਤ੍ਤਕਂ ਕਾਲਂ ਏਵਂ ਪਾਰਮਿਯੋ ਪੂਰੇਨ੍ਤੇਨ, ਏਵਂਵਿਧਸ੍ਸ ਬੋਧਿਸਮ੍ਭਾਰਸਮ੍ਭਰਣਸ੍ਸ ਅਨੁਚ੍ਛਵਿਕਮੇਵ ਚੇਤਂ ਫਲਂ, ਯਦਿਦਂ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਾ ਬਲੇਸੁ ਚ ਵਸੀਭਾਵੋ ਏਵਂਮਹਿਦ੍ਧਿਕਤਾ ਏਵਂਮਹਾਨੁਭਾਵਤਾ’’ਤਿ ਬੁਦ੍ਧਗੁਣਾਰਮ੍ਮਣਂ ਞਾਣਂ ਪੇਸੇਸਿ. ਸੋ ਅਨਞ੍ਞਸਾਧਾਰਣਂ ਭਗਵਤੋ ਸੀਲਂ ਸਮਾਧਿ ਪਞ੍ਞਾ ਵਿਮੁਤ੍ਤਿ ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਞਾਣਦਸ੍ਸਨਂ ਹਿਰਿਓਤ੍ਤਪ੍ਪਂ ਸਦ੍ਧਾਵੀਰਿਯਂ ਸਤਿਸਮ੍ਪਜਞ੍ਞਂ ਸੀਲਵਿਸੁਦ੍ਧਿ ਦਿਟ੍ਠਿਵਿਸੁਦ੍ਧਿ ਸਮਥਵਿਪਸ੍ਸਨਾ ਤੀਣਿ ਕੁਸਲਮੂਲਾਨਿ ਤੀਣਿ ਸੁਚਰਿਤਾਨਿ ਤਯੋ ਸਮ੍ਮਾਵਿਤਕ੍ਕਾ ਤਿਸ੍ਸੋ ਅਨਵਜ੍ਜਸਞ੍ਞਾਯੋ ਤਿਸ੍ਸੋ ਧਾਤੁਯੋ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਾ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਧਾਨਾ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਇਦ੍ਧਿਪਾਦਾ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਾ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਅਰਿਯਫਲਾਨਿ ਚਤਸ੍ਸੋ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ ਚਤੁਯੋਨਿਪਰਿਚ੍ਛੇਦਕਞਾਣਾਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਅਰਿਯਵਂਸਾ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਵੇਸਾਰਜ੍ਜਞਾਣਾਨਿ ਪਞ੍ਚ ਪਧਾਨਿਯਙ੍ਗਾਨਿ ਪਞ੍ਚਙ੍ਗਿਕੋ ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿ ਪਞ੍ਚਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ ਪਞ੍ਚ ਬਲਾਨਿ ਪਞ੍ਚ ਨਿਸ੍ਸਰਣਿਯਾ ਧਾਤੁਯੋ ਪਞ੍ਚ ਵਿਮੁਤ੍ਤਾਯਤਨਞਾਣਾਨਿ ਪਞ੍ਚ ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਪਰਿਪਾਚਨੀਯਾ ਧਮ੍ਮਾ ਛ ਸਾਰਣੀਯਾ ਧਮ੍ਮਾ ਛ ਅਨੁਸ੍ਸਤਿਟ੍ਠਾਨਾਨਿ ਛ ਗਾਰਵਾ ਛ ਨਿਸ੍ਸਰਣਿਯਾ ਧਾਤੁਯੋ ਛ ਸਤਤਵਿਹਾਰਾ ਛ ਅਨੁਤ੍ਤਰਿਯਾਨਿ ਛ ਨਿਬ੍ਬੇਧਭਾਗਿਯਾ ਸਞ੍ਞਾ ਛ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਛ ਅਸਾਧਾਰਣਞਾਣਾਨਿ ਸਤ੍ਤ ਅਪਰਿਹਾਨਿਯਾ ਧਮ੍ਮਾ ਸਤ੍ਤ ਅਰਿਯਧਨਾਨਿ ਸਤ੍ਤ ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਾ ਸਤ੍ਤ ਸਪ੍ਪੁਰਿਸਧਮ੍ਮਾ ਸਤ੍ਤ ਨਿਦ੍ਦਸਵਤ੍ਥੂਨਿ ਸਤ੍ਤ ਸਞ੍ਞਾ ਸਤ੍ਤ ਦਕ੍ਖਿਣੇਯ੍ਯਪੁਗ੍ਗਲਦੇਸਨਾ ਸਤ੍ਤ ਖੀਣਾਸਵਬਲਦੇਸਨਾ ਅਟ੍ਠ ਪਞ੍ਞਾਪਟਿਲਾਭਹੇਤੁਦੇਸਨਾ ਅਟ੍ਠ ਸਮ੍ਮਤ੍ਤਾਨਿ ਅਟ੍ਠ ਲੋਕਧਮ੍ਮਾਤਿਕ੍ਕਮਾ ਅਟ੍ਠ ਆਰਮ੍ਭਵਤ੍ਥੂਨਿ ਅਟ੍ਠ ਅਕ੍ਖਣਦੇਸਨਾ ਅਟ੍ਠ ਮਹਾਪੁਰਿਸਵਿਤਕ੍ਕਾ ਅਟ੍ਠ ਅਭਿਭਾਯਤਨਦੇਸਨਾ ਅਟ੍ਠ ਵਿਮੋਕ੍ਖਾ ਨਵ ਯੋਨਿਸੋਮਨਸਿਕਾਰਮੂਲਕਾ ਧਮ੍ਮਾ ਨਵ ਪਾਰਿਸੁਦ੍ਧਿਪਧਾਨਿਯਙ੍ਗਾਨਿ ਨਵ ਸਤ੍ਤਾਵਾਸਦੇਸਨਾ ਨਵ ਆਘਾਤਪ੍ਪਟਿਵਿਨਯਾ ਨਵ ਪਞ੍ਞਾ ਨਵ ਨਾਨਤ੍ਤਦੇਸਨਾ ਨਵ ਅਨੁਪੁਬ੍ਬਵਿਹਾਰਾ ਦਸ ਨਾਥਕਰਣਾ ਧਮ੍ਮਾ ਦਸ ਕਸਿਣਾਯਤਨਾਨਿ ਦਸ ਕੁਸਲਕਮ੍ਮਪਥਾ ਦਸ ਸਮ੍ਮਤ੍ਤਾਨਿ ਦਸ ਅਰਿਯਵਾਸਾ ਦਸ ਅਸੇਕ੍ਖਾ ਧਮ੍ਮਾ ਦਸ ਰਤਨਾਨਿ ਦਸ ਤਥਾਗਤਬਲਾਨਿ ਏਕਾਦਸ ਮੇਤ੍ਤਾਨਿਸਂਸਾ ਦ੍ਵਾਦਸ ਧਮ੍ਮਚਕ੍ਕਾਕਾਰਾ ਤੇਰਸ ਧੁਤਙ੍ਗਗੁਣਾ ਚੁਦ੍ਦਸ ਬੁਦ੍ਧਞਾਣਾਨਿ ਪਞ੍ਚਦਸ ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਪਰਿਪਾਚਨੀਯਾ ਧਮ੍ਮਾ ਸੋਲ਼ਸਵਿਧਾ ਆਨਾਪਾਨਸ੍ਸਤੀ ਸੋਲ਼ਸ ਅਪਰਮ੍ਪਰਿਯਾ ਧਮ੍ਮਾ ਅਟ੍ਠਾਰਸ ਬੁਦ੍ਧਧਮ੍ਮਾ ਏਕੂਨਵੀਸਤਿ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਞਾਣਾਨਿ ਚਤੁਚਤ੍ਤਾਲੀਸ ਞਾਣਵਤ੍ਥੂਨਿ ਪਞ੍ਞਾਸ ਉਦਯਬ੍ਬਯਞਾਣਾਨਿ ਪਰੋਪਣ੍ਣਾਸ ਕੁਸਲਧਮ੍ਮਾ ਸਤ੍ਤਸਤ੍ਤਤਿ ਞਾਣਵਤ੍ਥੂਨਿ ਚਤੁਵੀਸਤਿਕੋਟਿਸਤਸਹਸ੍ਸਸਮਾਪਤ੍ਤਿਸਞ੍ਚਾਰਿਤਮਹਾਵਜਿਰਞਾਣਂ ਅਨਨ੍ਤਨਯਸਮਨ੍ਤਪਟ੍ਠਾਨਪਵਿਚਯਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਦੇਸਨਾਞਾਣਾਨਿ ਤਥਾ ਅਨਨ੍ਤਾਸੁ ਲੋਕਧਾਤੂਸੁ ਅਨਨ੍ਤਾਨਂ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਆਸਯਾਦਿਵਿਭਾਵਨਞਾਣਾਨਿ ਚਾਤਿ ਏਵਮਾਦਿਕੇ ਅਚਿਨ੍ਤੇਯ੍ਯਾਨੁਭਾਵੇ ਬੁਦ੍ਧਗੁਣੇ ਧਮ੍ਮਨ੍ਵਯਤੋ ਅਨੁਗਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਅਨੁਸ੍ਸਰਨ੍ਤੋ ਨੇਵ ਅਨ੍ਤਂ, ਨ ਪਮਾਣਂ ਪਸ੍ਸਿ. ਥੇਰੋ ਹਿ ਅਤ੍ਤਨੋਪਿ ਨਾਮ ਗੁਣਾਨਂ ਅਨ੍ਤਂ ਵਾ ਪਮਾਣਂ ਵਾ ਆਵਜ੍ਜੇਨ੍ਤੋ ਨ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਸੋ ਭਗਵਤੋ ਗੁਣਾਨਂ ਪਮਾਣਂ ਕਿਂ ਪਸ੍ਸਿਸ੍ਸਤਿ? ਯਸ੍ਸ ਯਸ੍ਸ ਹਿ ਪਞ੍ਞਾ ਮਹਤੀ ਞਾਣਂ ਵਿਸਦਂ, ਸੋ ਸੋ ਬੁਦ੍ਧਗੁਣੇ ਮਹਨ੍ਤਤੋ ਸਦ੍ਦਹਤਿ, ਇਤਿ ਥੇਰੋ ਭਗਵਤੋ ਗੁਣਾਨਂ ਪਮਾਣਂ ਵਾ ਪਰਿਚ੍ਛੇਦਂ ਵਾ ਅਪਸ੍ਸਨ੍ਤੋ ‘‘ਮਾਦਿਸਸ੍ਸ ਨਾਮ ਸਾਵਕਪਾਰਮਿਞਾਣੇ ਠਿਤਸ੍ਸ ਬੁਦ੍ਧਗੁਣਾ ਞਾਣੇਨ ਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਦਿਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕਾ, ਪਗੇਵ ਇਤਰੇਸਂ. ਅਹੋ ਅਚਿਨ੍ਤੇਯ੍ਯਾ ਅਪਰਿਮੇਯ੍ਯਭੇਦਾ ਮਹਾਨੁਭਾਵਾ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਗੁਣਾ, ਕੇਵਲਂ ਪਨੇਤੇ ਏਕਸ੍ਸ ਬੁਦ੍ਧਞਾਣਸ੍ਸੇਵ ਸਬ੍ਬਸੋ ਗੋਚਰਾ, ਨਾਞ੍ਞੇਸਂ. ਕਥੇਤੁਂ ਪਨ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੇਹਿਪਿ ਵਿਤ੍ਥਾਰਤੋ ਨ ਸਕ੍ਕਾਯੇਵਾ’’ਤਿ ਨਿਟ੍ਠਮਗਮਾਸਿ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ –
‘‘ਬੁਦ੍ਧੋਪਿ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਭਣੇਯ੍ਯ ਵਣ੍ਣਂ, ਕਪ੍ਪਮ੍ਪਿ ਚੇ ਅਞ੍ਞਮਭਾਸਮਾਨੋ;
ਖੀਯੇਥ ਕਪ੍ਪੋ ਚਿਰਦੀਘਮਨ੍ਤਰੇ, ਵਣ੍ਣੋ ਨ ਖੀਯੇਥ ਤਥਾਗਤਸ੍ਸਾ’’ਤਿ. (ਦੀ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੧.੩੦੪; ੩.੧੪੧; ਉਦਾ. ਅਟ੍ਠ. ੫੩);
ਏਵਂ ਬੁਦ੍ਧਾਨਂ ਗੁਣਮਹਨ੍ਤਤਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਬਲਵਪੀਤਿਸੋਮਨਸ੍ਸੋ ਪੁਨ ਚਿਨ੍ਤੇਸਿ – ‘‘ਏਵਰੂਪਾਨਂ ਨਾਮ ਬੁਦ੍ਧਗੁਣਾਨਂ ਹੇਤੁਭੂਤਾ ਬੁਦ੍ਧਕਾਰਕਾ ਧਮ੍ਮਾ ਪਾਰਮਿਯੋ ਅਹੋ ਮਹਾਨੁਭਾਵਾ. ਕਤਮਾਸੁ ਨੁ ਖੋ ਜਾਤੀਸੁ ਪਾਰਮਿਤਾ ਪਰਿਪਾਚਿਤਾ, ਕਥਂ ਵਾ ਪਰਿਪਾਕਂ ਗਤਾ, ਹਨ੍ਦਾਹਂ ਇਮਮਤ੍ਥਂ ਪੁਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਏਵਮ੍ਪਿ ਸਮੁਦਾਗਮਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਬੁਦ੍ਧਾਨੁਭਾਵਂ ਇਮਸ੍ਸ ਸਦੇਵਕਸ੍ਸ ਲੋਕਸ੍ਸ ਪਾਕਟਤਰਂ ਕਰਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ. ਸੋ ਏਵਂ ਚਿਨ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਇਮਂ ਪਞ੍ਹਂ ਅਪੁਚ੍ਛਿ – ‘‘ਕਤਮਾਸੁ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਜਾਤੀਸੁ ਇਮੇ ਬੁਦ੍ਧਕਾਰਕਾ ਧਮ੍ਮਾ ਪਰਿਪਾਚਿਤਾ, ਕਥਂ ਵਾ ਪਰਿਪਾਕਂ ਗਤਾ’’ਤਿ? ਅਥਸ੍ਸ ਭਗਵਾ ਤਸ੍ਮਿਂ ਰਤਨਚਙ੍ਕਮੇ ਤਿਸਨ੍ਧਿਪਲ੍ਲਙ੍ਕਂ ਆਭੁਜਿਤ੍ਵਾ ਯੁਗਨ੍ਧਰਪਬ੍ਬਤੇ ਬਾਲਸੂਰਿਯੋ ਵਿਯ ਵਿਰੋਚਮਾਨੋ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ‘‘ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤ, ਮਯ੍ਹਂ ਬੁਦ੍ਧਕਾਰਕਾ ਧਮ੍ਮਾ ਸਮਾਦਾਨਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਨਿਰਨ੍ਤਰਂ ਸਕ੍ਕਚ੍ਚਕਾਰਿਤਾਯ ਵੀਰਿਯੂਪਤ੍ਥਮ੍ਭੇਨ ਚ ਸਬ੍ਬੇਸੁ ਕਪ੍ਪੇਸੁ ਭਵਤੋ ਭਵਂ ਜਾਤਿਤੋ ਜਾਤਿਂ ਪਰਿਪਚ੍ਚਨ੍ਤਾਯੇਵ ਅਹੇਸੁਂ, ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਪਨ ਭਦ੍ਦਕਪ੍ਪੇ ਇਮਾਸੁ ਜਾਤੀਸੁ ਤੇ ਪਰਿਪਕ੍ਕਾ ਜਾਤਾ’’ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਕਪ੍ਪੇ ਚ ਸਤਸਹਸ੍ਸੇ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਚਰਿਯਾਪਿਟਕਂ ਬੁਦ੍ਧਾਪਦਾਨਿਯਨ੍ਤਿ ਦੁਤਿਯਾਭਿਧਾਨਂ ਧਮ੍ਮਪਰਿਯਾਯਂ ਅਭਾਸਿ. ਅਪਰੇ ਪਨ ‘‘ਰਤਨਚਙ੍ਕਮੇ ਚਙ੍ਕਮਨ੍ਤੋ ਦੇਵਾਤਿਦੇਵੋ ਦੇਵਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦੀਹਿ ਪੂਜਿਯਮਾਨੋ ਨਿਗ੍ਰੋਧਾਰਾਮੇ ਓਤਰਿਤ੍ਵਾ ਵੀਸਤਿਸਹਸ੍ਸਖੀਣਾਸਵਪਰਿਵੁਤੋ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਵਰਬੁਦ੍ਧਾਸਨੇ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਭਗਵਾ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵ ਆਯਸ੍ਮਤਾ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤੇਨ ਪੁਚ੍ਛਿਤੋ ਚਰਿਯਾਪਿਟਕਂ ਦੇਸੇਸੀ’’ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਦੂਰੇਨਿਦਾਨਅਵਿਦੂਰੇਨਿਦਾਨਾਨਿ ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਚਰਿਯਾਪਿਟਕਸ੍ਸ ਸਨ੍ਤਿਕੇਨਿਦਾਨਂ ਵਿਤ੍ਥਾਰਤੋ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਦੂਰੇਨਿਦਾਨਂ ਪਨ ਅਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯ੍ਯਵਿਭਾਵਨਾਯਂ ਆਵਿ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀਤਿ.
੧. ਇਦਾਨਿ ‘‘ਕਪ੍ਪੇ ਚ ਸਤਸਹਸ੍ਸੇ’’ਤਿਆਦਿਨਯਪ੍ਪਵਤ੍ਤਾਯ ਚਰਿਯਾਪਿਟਕਪਾਲ਼ਿਯਾ ਅਤ੍ਥਸਂਵਣ੍ਣਨਾ ਹੋਤਿ. ਤਤ੍ਰਾਯਂ ਕਪ੍ਪ-ਸਦ੍ਦੋ ਸਉਪਸਗ੍ਗੋ ਅਨੁਪਸਗ੍ਗੋ ਚ ਵਿਤਕ੍ਕਵਿਧਾਨਪਟਿਭਾਗਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਕਾਲਪਰਮਾਯੁਸਮਣਵੋਹਾਰਸਮਨ੍ਤਭਾਵਾਭਿਸਦ੍ਦਹਨ- ਛੇਦਨਵਿਨਿਯੋਗਵਿਨਯਕਿਰਿਯਾਲੇਸਨ੍ਤਰਕਪ੍ਪਤਣ੍ਹਾਦਿਟ੍ਠਿਅਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯ੍ਯਕਪ੍ਪਮਹਾਕਪ੍ਪਾਦੀਸੁ ਦਿਸ੍ਸਤਿ. ਤਥਾ ਹੇਸ ‘‘ਨੇਕ੍ਖਮ੍ਮਸਙ੍ਕਪ੍ਪੋ ਅਬ੍ਯਾਪਾਦਸਙ੍ਕਪ੍ਪੋ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਮ. ਨਿ. ੩.੧੩੭) ਵਿਤਕ੍ਕੇ ਆਗਤੋ. ‘‘ਚੀਵਰੇ ਵਿਕਪ੍ਪਂ ਆਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਪਾਰਾ. ੬੪੨) ਵਿਧਾਨੇ, ਅਧਿਕਵਿਧਾਨਂ ਆਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ‘‘ਸਤ੍ਥੁਕਪ੍ਪੇਨ ਵਤ ਕਿਰ, ਭੋ, ਸਾਵਕੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਮਨ੍ਤਯਮਾਨਾ ਨ ਜਾਨਿਮ੍ਹਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਮ. ਨਿ. ੧.੨੬੦) ਪਟਿਭਾਗੇ. ਸਤ੍ਥੁਸਦਿਸੇਨਾਤਿ ਅਯਞ੍ਹਿ ਤਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ. ‘‘ਇਧਾਯਸ੍ਮਾ, ਕਪ੍ਪੋ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਸੁ. ਨਿ. ੧੦੯੮) ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯਂ. ‘‘ਯੇਨ ਸੁਦਂ ਨਿਚ੍ਚਕਪ੍ਪਂ ਵਿਹਰਾਮੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਮ. ਨਿ. ੧.੩੮੭) ਕਾਲੇ. ‘‘ਆਕਙ੍ਖਮਾਨੋ, ਆਨਨ੍ਦ, ਤਥਾਗਤੋ ਕਪ੍ਪਂ ਵਾ ਤਿਟ੍ਠੇਯ੍ਯ ਕਪ੍ਪਾਵਸੇਸਂ ਵਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਦੀ. ਨਿ. ੨.੧੭੮; ਉਦਾ. ੫੧) ਪਰਮਾਯੁਮ੍ਹਿ. ਆਯੁਕਪ੍ਪੋ ਹਿ ਇਧ ਕਪ੍ਪੋਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੋ. ‘‘ਅਨੁਜਾਨਾਮਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਞ੍ਚਹਿ ਸਮਣਕਪ੍ਪੇਹਿ ਫਲਂ ਪਰਿਭੁਞ੍ਜਿਤੁ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ (ਚੂਲ਼ਵ. ੨੫੦) ਸਮਣਵੋਹਾਰੇ. ‘‘ਕੇਵਲਕਪ੍ਪਂ ਜੇਤਵਨਂ ਓਭਾਸੇਤ੍ਵਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਖੁ. ਪਾ. ੫.੧; ਸੁ. ਨਿ. ਮਙ੍ਗਲਸੁਤ੍ਤ) ਸਮਨ੍ਤਭਾਵੇ. ‘‘ਸਦ੍ਧਾ ਸਦ੍ਦਹਨਾ ਓਕਪ੍ਪਨਾ ਅਭਿਪ੍ਪਸਾਦੋ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਧ. ਸ. ੧੨) ਅਭਿਸਦ੍ਦਹਨੇ, ਸਦ੍ਧਾਯਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ‘‘ਅਲਙ੍ਕਤੋ ਕਪ੍ਪਿਤਕੇਸਮਸ੍ਸੂ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਵਿ. ਵ. ੧੦੯੪; ਜਾ. ੨.੨੨.੧੩੬੮) ਛੇਦਨੇ. ‘‘ਏਵਮੇਵ ਇਤੋ ਦਿਨ੍ਨਂ, ਪੇਤਾਨਂ ਉਪਕਪ੍ਪਤੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਖੁ. ਪਾ. ੭.੭; ਪੇ. ਵ. ੨੦) ਵਿਨਿਯੋਗੇ. ‘‘ਕਪ੍ਪਕਤੇਨ ਅਕਪ੍ਪਕਤਂ ਸਂਸਿਬ੍ਬਿਤਂ ਹੋਤੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਪਾਚਿ. ੩੭੧) ਵਿਨਯਕਿਰਿਯਾਯਂ. ‘‘ਅਤ੍ਥਿ ਕਪ੍ਪੋ ਨਿਪਜ੍ਜਿਤੁਂ, ਹਨ੍ਦਾਹਂ ਨਿਪਜ੍ਜਾਮੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਲੇਸੇ. ‘‘ਆਪਾਯਿਕੋ ਨੇਰਯਿਕੋ ਕਪ੍ਪਟ੍ਠੋ ਸਙ੍ਘਭੇਦਕੋ…ਪੇ… ਕਪ੍ਪਂ ਨਿਰਯਮ੍ਹਿ ਪਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿ (ਇਤਿਵੁ. ੧੮; ਚੂਲ਼ਵ. ੩੫੪; ਕਥਾ. ੬੫੭, ੮੬੨) ਚ ਆਦੀਸੁ ਅਨ੍ਤਰਕਪ੍ਪੇ.
‘‘ਨ ਕਪ੍ਪਯਨ੍ਤਿ ਨ ਪੁਰੇਕ੍ਖਰੋਨ੍ਤਿ, ਧਮ੍ਮਾਪਿ ਤੇਸਂ ਨ ਪਟਿਚ੍ਛਿਤਾਸੇ;
ਨ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਸੀਲਵਤੇਨ ਨੇਯ੍ਯੋ, ਪਾਰਙ੍ਗਤੋ ਨ ਪਚ੍ਚੇਤਿ ਤਾਦੀ’’ਤਿ. –
ਆਦੀਸੁ (ਸੁ. ਨਿ. ੮੦੯) ਤਣ੍ਹਾਦਿਟ੍ਠੀਸੁ. ਤਥਾ ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ‘‘ਕਪ੍ਪਾਤਿ ਉਦ੍ਦਾਨਤੋ ਦ੍ਵੇ ਕਪ੍ਪਾ ਤਣ੍ਹਾਕਪ੍ਪੋ ਦਿਟ੍ਠਿਕਪ੍ਪੋ’’ਤਿ (ਮਹਾਨਿ. ੨੮). ‘‘ਅਨੇਕੇਪਿ ਸਂਵਟ੍ਟਕਪ੍ਪੇ ਅਨੇਕੇਪਿ ਵਿਵਟ੍ਟਕਪ੍ਪੇ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੨੪੪; ਮ. ਨਿ. ੧.੬੮) ਅਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯ੍ਯਕਪ੍ਪੇ. ‘‘ਚਤ੍ਤਾਰਿਮਾਨਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਕਪ੍ਪਸ੍ਸ ਅਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯ੍ਯਾਨੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਅ. ਨਿ. ੪.੧੫੬) ਮਹਾਕਪ੍ਪੇ. ਇਧਾਪਿ ਮਹਾਕਪ੍ਪੇਯੇਵ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ (ਦੀ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੧.੨੯; ੩.੨੭੫; ਸਂ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੧.੧.੧; ਅ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੨.੩.੧੨੮; ਖੁ. ਪਾ. ਅਟ੍ਠ. ੫.ਏਵਮਿਚ੍ਚਾਦਿਪਾਠਵਣ੍ਣਨਾ).
ਤਤ੍ਰਾਯਂ ਪਦਸਿਦ੍ਧਿ – ਕਪ੍ਪੀਯਤੀਤਿ ਕਪ੍ਪੋ, ਏਤ੍ਤਕਾਨਿ ਵਸ੍ਸਾਨੀਤਿ ਵਾ ਏਤ੍ਤਕਾਨਿ ਵਸ੍ਸਸਤਾਨੀਤਿ ਵਾ ਏਤ੍ਤਕਾਨਿ ਵਸ੍ਸਸਹਸ੍ਸਾਨੀਤਿ ਵਾ ਏਤ੍ਤਕਾਨਿ ਵਸ੍ਸਸਤਸਹਸ੍ਸਾਨੀਤਿ ਵਾ ਸਂਵਚ੍ਛਰਵਸੇਨ ਗਣੇਤੁਂ ਅਸਕ੍ਕੁਣੇਯ੍ਯਤ੍ਤਾ ਕੇਵਲਂ ਸਾਸਪਰਾਸਿਉਪਮਾਦੀਹਿ ਕਪ੍ਪੇਤਬ੍ਬੋ ਪਰਿਕਪ੍ਪੇਤਬ੍ਬਪਰਿਮਾਣੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ –
‘‘ਕੀਵ ਦੀਘੋ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਕਪ੍ਪੋਤਿ? ਦੀਘੋ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਕਪ੍ਪੋ, ਸੋ ਨ ਸੁਕਰੋ ਸਙ੍ਖਾਤੁਂ ‘ਏਤ੍ਤਕਾਨਿ ਵਸ੍ਸਾਨੀ’ਤਿ ਵਾ ‘ਏਤ੍ਤਕਾਨਿ ਵਸ੍ਸਸਤਾਨੀ’ਤਿ ਵਾ ‘ਏਤ੍ਤਕਾਨਿ ਵਸ੍ਸਸਹਸ੍ਸਾਨੀ’ਤਿ ਵਾ ‘ਏਤ੍ਤਕਾਨਿ ਵਸ੍ਸਸਤਸਹਸ੍ਸਾਨੀ’ਤਿ ਵਾ. ਸਕ੍ਕਾ ਪਨ, ਭਨ੍ਤੇ, ਉਪਮਂ ਕਾਤੁਨ੍ਤਿ? ‘ਸਕ੍ਕਾ, ਭਿਕ੍ਖੂ’ਤਿ ਭਗਵਾ ਅਵੋਚ. ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਯੋਜਨਂ ਆਯਾਮੇਨ ਯੋਜਨਂ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਨ ਯੋਜਨਂ ਉਬ੍ਬੇਧੇਨ ਮਹਾਸਾਸਪਰਾਸਿ. ਤਤੋ ਵਸ੍ਸਸਤਸ੍ਸ ਵਸ੍ਸਸਹਸ੍ਸਸ੍ਸ ਅਚ੍ਚਯੇਨ ਏਕਮੇਕਂ ਸਾਸਪਂ ਉਦ੍ਧਰੇਯ੍ਯ, ਖਿਪ੍ਪਤਰਂ ਖੋ ਸੋ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਮਹਾਸਾਸਪਰਾਸਿ ਇਮਿਨਾ ਉਪਕ੍ਕਮੇਨ ਪਰਿਕ੍ਖਯਂ ਪਰਿਯਾਦਾਨਂ ਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ, ਨ ਤ੍ਵੇਵ ਕਪ੍ਪੋ, ਏਵਂ ਦੀਘੋ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਕਪ੍ਪੋ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੨.੧੨੮).
ਸ੍ਵਾਯਂ ਮਹਾਕਪ੍ਪੋ ਸਂਵਟ੍ਟਾਦਿਵਸੇਨ ਚਤੁਅਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯ੍ਯਕਪ੍ਪਸਙ੍ਗਹੋ. ਵੁਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਚੇਤਂ –
‘‘ਚਤ੍ਤਾਰਿਮਾਨਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਕਪ੍ਪਸ੍ਸ ਅਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯ੍ਯਾਨਿ. ਕਤਮਾਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ? ਸਂਵਟ੍ਟੋ, ਸਂਵਟ੍ਟਟ੍ਠਾਯੀ, ਵਿਵਟ੍ਟੋ, ਵਿਵਟ੍ਟਟ੍ਠਾਯੀ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੪.੧੫੬).
ਤਤ੍ਥ ਤਯੋ ਸਂਵਟ੍ਟਾ – ਤੇਜੋਸਂਵਟ੍ਟੋ, ਆਪੋਸਂਵਟ੍ਟੋ, ਵਾਯੋਸਂਵਟ੍ਟੋਤਿ. ਤਿਸ੍ਸੋ ਸਂਵਟ੍ਟਸੀਮਾ – ਆਭਸ੍ਸਰਾ, ਸੁਭਕਿਣ੍ਹਾ, ਵੇਹਪ੍ਫਲਾਤਿ. ਯਦਾ ਹਿ ਕਪ੍ਪੋ ਤੇਜੇਨ ਸਂਵਟ੍ਟਤਿ, ਆਭਸ੍ਸਰਤੋ ਹੇਟ੍ਠਾ ਅਗ੍ਗਿਨਾ ਡਯ੍ਹਤਿ. ਯਦਾ ਆਪੇਨ ਸਂਵਟ੍ਟਤਿ, ਸੁਭਕਿਣ੍ਹਤੋ ਹੇਟ੍ਠਾ ਉਦਕੇਨ ਵਿਲੀਯਤਿ. ਯਦਾ ਵਾਯੁਨਾ ਸਂਵਟ੍ਟਤਿ, ਵੇਹਪ੍ਫਲਤੋ ਹੇਟ੍ਠਾ ਵਾਤੇਨ ਵਿਦ੍ਧਂਸਤਿ. ਵਿਤ੍ਥਾਰਤੋ ਪਨ ਕੋਟਿਸਤਸਹਸ੍ਸਚਕ੍ਕਵਾਲ਼ਂ ਵਿਨਸ੍ਸਤਿ, ਯਂ ਬੁਦ੍ਧਾਨਂ ਆਣਾਕ੍ਖੇਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਤੇਸੁ ਤੀਸੁ ਸਂਵਟ੍ਟੇਸੁ ਯਥਾਕ੍ਕਮਂ ਕਪ੍ਪਵਿਨਾਸਕਮਹਾਮੇਘਤੋ ਯਾਵ ਜਾਲਾਯ ਵਾ ਉਦਕਸ੍ਸ ਵਾ ਵਾਤਸ੍ਸ ਵਾ ਉਪਚ੍ਛੇਦੋ ਇਦਂ ਏਕਂ ਅਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯ੍ਯਂ ਸਂਵਟ੍ਟੋ ਨਾਮ. ਕਪ੍ਪਵਿਨਾਸਕਜਾਲਾਦਿਪਚ੍ਛੇਦਤੋ ਯਾਵ ਕੋਟਿਸਤਸਹਸ੍ਸਚਕ੍ਕਵਾਲ਼ਪਰਿਪੂਰਕੋ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਮਹਾਮੇਘੋ ਉਟ੍ਠਹਤਿ, ਇਦਂ ਦੁਤਿਯਂ ਅਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯ੍ਯਂ ਸਂਵਟ੍ਟਟ੍ਠਾਯੀ ਨਾਮ.
ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਮਹਾਮੇਘਤੋ ਯਾਵ ਚਨ੍ਦਿਮਸੂਰਿਯਪਾਤੁਭਾਵੋ, ਇਦਂ ਤਤਿਯਂ ਅਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯ੍ਯਂ ਵਿਵਟ੍ਟੋ ਨਾਮ. ਚਨ੍ਦਿਮਸੂਰਿਯਪਾਤੁਭਾਵਤੋ ਯਾਵ ਪੁਨ ਕਪ੍ਪਵਿਨਾਸਕਮਹਾਮੇਘੋ, ਇਦਂ ਚਤੁਤ੍ਥਂ ਅਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯ੍ਯਂ ਵਿਵਟ੍ਟਟ੍ਠਾਯੀ ਨਾਮ. ਇਮੇਸੁ ਚਤੁਸਟ੍ਠਿਅਨ੍ਤਰਕਪ੍ਪਸਙ੍ਗਹਂ ਵਿਵਟ੍ਟਟ੍ਠਾਯੀ. ਤੇਨ ਸਮਾਨਕਾਲਪਰਿਚ੍ਛੇਦਾ ਵਿਵਟ੍ਟਾਦਯੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ‘‘ਵੀਸਤਿਅਨ੍ਤਰਕਪ੍ਪਸਙ੍ਗਹ’’ਨ੍ਤਿ ਏਕੇ. ਇਤਿ ਇਮਾਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਅਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯ੍ਯਾਨਿ ਏਕੋ ਮਹਾਕਪ੍ਪੋ ਹੋਤਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਸ੍ਵਾਯਂ ਮਹਾਕਪ੍ਪੋ ਸਂਵਟ੍ਟਾਦਿਵਸੇਨ ਚਤੁਅਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯ੍ਯਕਪ੍ਪਸਙ੍ਗਹੋ’’ਤਿ.
ਕਪ੍ਪੇਤਿ ਚ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਸਂਯੋਗਵਸੇਨ ਉਪਯੋਗਬਹੁਵਚਨਂ. ਸਤਸਹਸ੍ਸੇਤਿ ਕਪ੍ਪਸਦ੍ਦਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇਨ ਚਾਯਂ ਪੁਲ੍ਲਿਙ੍ਗਨਿਦ੍ਦੇਸੋ, ਇਧਾਪਿ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਸਂਯੋਗਵਸੇਨੇਵ ਬਹੁਵਚਨਂ. ਸਮਾਨਾਧਿਕਰਣਞ੍ਹੇਤਂ ਪਦਦ੍ਵਯਂ. ਚਤੁਰੋ ਚ ਅਸਙ੍ਖਿਯੇਤਿ ਏਤ੍ਥਾਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਕਸ੍ਸ ਪਨ ਅਸਙ੍ਖਿਯੇਤਿ ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ ਅਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਕਪ੍ਪਸ੍ਸ ਚ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਪਕਰਣਤੋ ਕਪ੍ਪਾਨਨ੍ਤਿ ਅਯਮਤ੍ਥੋ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤੇਵ. ਨ ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਵਜ੍ਜੇਤ੍ਵਾ ਅਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਕਸ੍ਸਚਿ ਗਹਣਂ ਯੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ. ਚ-ਸਦ੍ਦੋ ਸਮ੍ਪਿਣ੍ਡਨਤ੍ਥੋ, ਮਹਾਕਪ੍ਪਾਨਂ ਚਤੁਰੋ ਅਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯ੍ਯੇ ਸਤਸਹਸ੍ਸੇ ਚ ਮਹਾਕਪ੍ਪੇਤਿ ਅਯਞ੍ਹੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਸਙ੍ਖਿਯੇਤਿ ਏਤ੍ਥ ਸਙ੍ਖਾਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕਾਤਿ ਅਸਙ੍ਖਿਯਾ, ਗਣਨਂ ਅਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ‘‘ਅਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯ੍ਯਨ੍ਤਿ ਏਕੋ ਗਣਨਵਿਸੇਸੋ’’ਤਿ ਏਕੇ. ਤੇ ਹਿ ਏਕਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਮਹਾਬਲਕ੍ਖਪਰਿਯੋਸਾਨਾਨਿ ਏਕੂਨਸਟ੍ਠਿਟ੍ਠਾਨਾਨਿ ਵਜ੍ਜੇਤ੍ਵਾ ਦਸਮਹਾਬਲਕ੍ਖਾਨਿ ਅਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯ੍ਯਂ ਨਾਮ, ਸਟ੍ਠਿਮਟ੍ਠਾਨਨ੍ਤਰਨ੍ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਤਂ ਨ ਯੁਜ੍ਜਤਿ, ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਠਾਨਨ੍ਤਰਂ ਨਾਮ ਗਣਨਵਿਸੇਸੋ, ਤਸ੍ਸ ਅਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯ੍ਯਭਾਵਾਭਾਵਤੋ ਏਕਂ ਠਾਨਨ੍ਤਰਂ ਅਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯ੍ਯਞ੍ਚਾਤਿ ਵਿਰੁਦ੍ਧਮੇਤਂ. ਨਨੁ ਚ ਅਸਙ੍ਖ੍ਯਭਾਵੇਨ ਅਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯ੍ਯਤ੍ਤੇਪਿ ਤਸ੍ਸ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਭਾਵੋ ਨ ਯੁਜ੍ਜਤੀਤਿ? ਨੋ ਨ ਯੁਜ੍ਜਤਿ. ਚਤੂਸੁ ਠਾਨੇਸੁ ਅਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯ੍ਯਭਾਵਸ੍ਸ ਇਚ੍ਛਿਤਤ੍ਤਾ. ਤਤ੍ਰਾਯਮਾਦਿਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਵਿਭਾਵਨਾ –
ਅਤੀਤੇ ਕਿਰ ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਕਪ੍ਪੇ ਤਣ੍ਹਙ੍ਕਰੋ ਮੇਧਙ੍ਕਰੋ ਸਰਣਙ੍ਕਰੋ ਦੀਪਙ੍ਕਰੋਤਿ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਾ ਅਨੁਕ੍ਕਮੇਨ ਲੋਕੇ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਂਸੁ. ਤੇਸੁ ਦੀਪਙ੍ਕਰਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਕਾਲੇ ਅਮਰਵਤੀ ਨਾਮ ਨਗਰਂ ਅਹੋਸਿ. ਤਤ੍ਥ ਸੁਮੇਧੋ ਨਾਮ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਪਟਿਵਸਤਿ ਉਭਤੋ ਸੁਜਾਤੋ ਮਾਤਿਤੋ ਚ ਪਿਤਿਤੋ ਚ, ਸਂਸੁਦ੍ਧਗਹਣਿਕੋ ਯਾਵ ਸਤ੍ਤਮਾ ਕੁਲਪਰਿਵਟ੍ਟਾ ਅਕ੍ਖਿਤ੍ਤੋ ਅਨੁਪਕ੍ਕੁਟ੍ਠੋ ਜਾਤਿਵਾਦੇਨ, ਅਭਿਰੂਪੋ ਦਸ੍ਸਨੀਯੋ ਪਾਸਾਦਿਕੋ ਪਰਮਾਯ ਵਣ੍ਣਪੋਕ੍ਖਰਤਾਯ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ. ਸੋ ਅਞ੍ਞਂ ਕਮ੍ਮਂ ਅਕਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸਿਪ੍ਪਮੇਵ ਉਗ੍ਗਣ੍ਹਿ. ਤਸ੍ਸ ਦਹਰਕਾਲੇਯੇਵ ਮਾਤਾਪਿਤਰੋ ਕਾਲਮਕਂਸੁ. ਅਥਸ੍ਸ ਰਾਸਿਵਡ੍ਢਕੋ ਅਮਚ੍ਚੋ ਆਯਪੋਤ੍ਥਕਂ ਆਹਰਿਤ੍ਵਾ ਸੁਵਣ੍ਣਰਜਤਮਣਿਮੁਤ੍ਤਾਦਿਭਰਿਤੇ ਸਾਰਗਬ੍ਭੇ ਵਿਵਰਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਏਤ੍ਤਕਂ ਤੇ, ਕੁਮਾਰ, ਮਾਤੁਸਨ੍ਤਕਂ, ਏਤ੍ਤਕਂ ਤੇ ਪਿਤੁਸਨ੍ਤਕਂ, ਏਤ੍ਤਕਂ ਤੇ ਅਯ੍ਯਕਪਯ੍ਯਕਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਯਾਵ ਸਤ੍ਤਮਾ ਕੁਲਪਰਿਵਟ੍ਟਾ ਧਨਂ ਆਚਿਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਏਤਂ ਧਨਂ ਪਟਿਪਜ੍ਜਾਹੀ’’ਤਿ ਆਹ. ਸੁਮੇਧਪਣ੍ਡਿਤੋ ਚਿਨ੍ਤੇਸਿ – ‘‘ਇਮਂ ਏਵਂ ਬਹੁਂ ਧਨਂ ਸਂਹਰਿਤ੍ਵਾ ਮਯ੍ਹਂ ਮਾਤਾਪਿਤਾਦਯੋ ਪਰਲੋਕਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਾ ਏਕਕਹਾਪਣਮ੍ਪਿ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਨ ਗਤਾ, ਮਯਾ ਪਨ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਗਮਨਕਾਰਣਂ ਕਾਤੁਂ ਵਟ੍ਟਤੀ’’ਤਿ. ਸੋ ਰਞ੍ਞੋ ਆਰੋਚੇਤ੍ਵਾ ਨਗਰੇ ਭੇਰਿਂ ਚਰਾਪੇਤ੍ਵਾ ਮਹਾਜਨਸ੍ਸ ਦਾਨਂ ਦਤ੍ਵਾ ਹਿਮਵਨ੍ਤਪ੍ਪਦੇਸਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਤਾਪਸਪਬ੍ਬਜ੍ਜਂ ਪਬ੍ਬਜਿਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਤਾਹੇਨੇਵ ਅਟ੍ਠ ਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯੋ ਪਞ੍ਚ ਚ ਅਭਿਞ੍ਞਾਯੋ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ਸਮਾਪਤ੍ਤਿਵਿਹਾਰੇਹਿ ਵਿਹਰਤਿ.
ਤਸ੍ਮਿਞ੍ਚ ਕਾਲੇ ਦੀਪਙ੍ਕਰਦਸਬਲੋ ਪਰਮਾਭਿਸਮ੍ਬੋਧਿਂ ਪਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਿਤਵਰਧਮ੍ਮਚਕ੍ਕੋ ਚਤੂਹਿ ਖੀਣਾਸਵਸਤਸਹਸ੍ਸੇਹਿ ਪਰਿਵੁਤੋ ਅਨੁਪੁਬ੍ਬੇਨ ਚਾਰਿਕਂ ਚਰਮਾਨੋ ਰਮ੍ਮਵਤੀਨਗਰਂ ਨਾਮ ਪਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਸ ਅਵਿਦੂਰੇ ਸੁਦਸ੍ਸਨਮਹਾਵਿਹਾਰੇ ਪਟਿਵਸਤਿ. ਰਮ੍ਮਵਤੀਨਗਰਵਾਸਿਨੋ ‘‘ਸਤ੍ਥਾ ਕਿਰ ਅਮ੍ਹਾਕਂ ਨਗਰਂ ਪਤ੍ਵਾ ਸੁਦਸ੍ਸਨਮਹਾਵਿਹਾਰੇ ਪਟਿਵਸਤੀ’’ਤਿ ਸੁਤ੍ਵਾ ਗਨ੍ਧਮਾਲਾਦਿਹਤ੍ਥਾ ਸਤ੍ਥਾਰਂ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਵਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਗਨ੍ਧਮਾਲਾਦੀਹਿ ਪੂਜੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨਾ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵਾਤਨਾਯ ਨਿਮਨ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ਉਟ੍ਠਾਯਾਸਨਾ ਪਕ੍ਕਮਿਂਸੁ. ਤੇ ਪੁਨਦਿਵਸੇ ਮਹਾਦਾਨਂ ਸਜ੍ਜੇਤ੍ਵਾ ਨਗਰਂ ਅਲਙ੍ਕਰਿਤ੍ਵਾ ਦਸਬਲਸ੍ਸ ਆਗਮਨਮਗ੍ਗਂ ਹਟ੍ਠਤੁਟ੍ਠਾ ਸੋਧੇਨ੍ਤਿ.
ਤਸ੍ਮਿਞ੍ਚ ਕਾਲੇ ਸੁਮੇਧਤਾਪਸੋ ਆਕਾਸੇਨ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਤੇ ਹਟ੍ਠਤੁਟ੍ਠੇ ਮਨੁਸ੍ਸੇ ਦਿਸ੍ਵਾ ‘‘ਅਮ੍ਭੋ, ਕਸ੍ਸ ਤੁਮ੍ਹੇ ਇਮਂ ਮਗ੍ਗਂ ਸੋਧੇਥਾ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿ? ਤੇਹਿ ‘‘ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਆਗਮਨਮਗ੍ਗਂ ਸੋਧੇਮਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ਅਤੀਤੇਸੁ ਬੁਦ੍ਧੇਸੁ ਕਤਾਧਿਕਾਰਤ੍ਤਾ ‘‘ਬੁਦ੍ਧੋ’’ਤਿ ਵਚਨਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਪੀਤਿਸੋਮਨਸ੍ਸੋ ਤਾਵਦੇਵ ਆਕਾਸਤੋ ਓਰੁਯ੍ਹ ‘‘ਮਯ੍ਹਮ੍ਪਿ ਓਕਾਸਂ ਦੇਥ, ਅਹਮ੍ਪਿ ਸੋਧੇਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਤੇਹਿ ਦਸ੍ਸਿਤਂ ਓਕਾਸਂ ‘‘ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਅਹਂ ਇਮਂ ਇਦ੍ਧਿਯਾ ਸਤ੍ਤਰਤਨਵਿਚਿਤ੍ਤਂ ਕਤ੍ਵਾ ਅਲਙ੍ਕਰਿਤੁਂ ਪਹੋਮਿ, ਅਜ੍ਜ ਪਨ ਮਯਾ ਕਾਯਵੇਯ੍ਯਾਵਚ੍ਚਂ ਕਾਤੁਂ ਵਟ੍ਟਤਿ, ਕਾਯਾਰਹਂ ਪੁਞ੍ਞਂ ਗਣ੍ਹਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਚਿਨ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ਤਿਣਕਚਵਰਾਦਯੋ ਨੀਹਰਿਤ੍ਵਾ ਪਂਸੁਂ ਆਹਰਿਤ੍ਵਾ ਸਮਂ ਕਰੋਨ੍ਤੋ ਸੋਧੇਤਿ. ਅਨਿਟ੍ਠਿਤੇਯੇਵ ਪਨ ਤਸ੍ਸ ਪਦੇਸਸ੍ਸ ਸੋਧਨੇ ਦੀਪਙ੍ਕਰੋ ਭਗਵਾ ਮਹਾਨੁਭਾਵਾਨਂ ਛਲ਼ਭਿਞ੍ਞਾਨਂ ਖੀਣਾਸਵਾਨਂ ਚਤੂਹਿ ਸਤਸਹਸ੍ਸੇਹਿ ਪਰਿਵੁਤੋ ਤਂ ਮਗ੍ਗਂ ਪਟਿਪਜ੍ਜਿ. ਸੁਮੇਧਪਣ੍ਡਿਤੋ ‘‘ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ ਬੁਦ੍ਧਸਾਵਕਾ ਚ ਮਾ ਚਿਕ੍ਖਲ੍ਲਂ ਅਕ੍ਕਮਨ੍ਤੂ’’ਤਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਵਾਕਚੀਰਞ੍ਚ ਚਮ੍ਮਖਣ੍ਡਞ੍ਚ ਜਟਾਕਲਾਪਞ੍ਚ ਪਸਾਰੇਤ੍ਵਾ ਸਯਞ੍ਚ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨ ਸੀਸਂ ਕਤ੍ਵਾ ਅਵਕੁਜ੍ਜੋ ਨਿਪਜ੍ਜਿ. ਏਵਞ੍ਚ ਚਿਨ੍ਤੇਸਿ – ‘‘ਸਚਾਹਂ ਇਚ੍ਛਿਸ੍ਸਾਮਿ, ਇਮਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਸਾਵਕੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਅਜ੍ਜੇਵ ਕਿਲੇਸੇ ਘਾਤੇਸ੍ਸਾਮਿ. ਕਿਂ ਮਯ੍ਹਂ ਏਕਕੇਨੇਵ ਸਂਸਾਰਮਹੋਘਤੋ ਨਿਤ੍ਥਰਣੇਨ? ਯਂਨੂਨਾਹਮ੍ਪਿ ਏਵਰੂਪੋ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਸਦੇਵਕਂ ਲੋਕਂ ਸਂਸਾਰਮਹਣ੍ਣਵਤੋ ਤਾਰੇਯ੍ਯ’’ਨ੍ਤਿ. ਇਤਿ ਸੋ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਸਮਨ੍ਨਾਗਤਮਹਾਭਿਨੀਹਾਰਵਸੇਨ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਣਿਧੇਸਿ. ਅਥ ਭਗਵਾ ਆਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਸ ਉਸ੍ਸੀਸਕੇ ਠਤ੍ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਾਚਾਰਂ ਸਮਿਜ੍ਝਨਭਾਵਞ੍ਚਸ੍ਸ ਞਤ੍ਵਾ ‘‘ਅਯਂ ਇਤੋ ਕਪ੍ਪਸਤਸਹਸ੍ਸਾਧਿਕਾਨਂ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਅਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯ੍ਯਾਨਂ ਮਤ੍ਥਕੇ ਗੋਤਮੋ ਨਾਮ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ ਸਬ੍ਬਂ ਇਮਂ ਭਗਵਤੋ ਪਵਤ੍ਤਿਂ ਬ੍ਯਾਕਰਿਤ੍ਵਾ ਪਕ੍ਕਾਮਿ.
ਤਤੋ ਅਪਰੇਪਿ ਕੋਣ੍ਡਞ੍ਞਭਗਵਨ੍ਤਂ ਆਦਿਂ ਕਤ੍ਵਾ ਅਨੁਕ੍ਕਮੇਨ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਯਾਵ ਕਸ੍ਸਪਦਸਬਲਪਰਿਯੋਸਾਨਾ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਾ ਮਹਾਸਤ੍ਤਂ ‘‘ਬੁਦ੍ਧੋ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ ਬ੍ਯਾਕਰਿਂਸੁ. ਇਤਿ ਅਮ੍ਹਾਕਂ ਬੋਧਿਸਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪਾਰਮਿਯੋ ਪੂਰੇਨ੍ਤਸ੍ਸੇਵ ਚਤੁਵੀਸਤਿ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਾ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾ. ਯਸ੍ਮਿਂ ਪਨ ਕਪ੍ਪੇ ਦੀਪਙ੍ਕਰਦਸਬਲੋ ਉਦਪਾਦਿ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਅਞ੍ਞੇਪਿ ਤਯੋ ਬੁਦ੍ਧਾ ਅਹੇਸੁਂ. ਤੇਸਂ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਬੋਧਿਸਤ੍ਤਸ੍ਸ ਬ੍ਯਾਕਰਣਂ ਨਾਹੋਸਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਤੇ ਇਧ ਨ ਗਹਿਤਾ. ਪੋਰਾਣਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਪਨ ਤਮ੍ਹਾ ਕਪ੍ਪਾ ਪਟ੍ਠਾਯ ਸਬ੍ਬਬੁਦ੍ਧੇ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਇਦਂ ਵੁਤ੍ਤਂ –
‘‘ਤਣ੍ਹਙ੍ਕਰੋ ਮੇਧਙ੍ਕਰੋ, ਅਥੋਪਿ ਸਰਣਙ੍ਕਰੋ;
ਦੀਪਙ੍ਕਰੋ ਚ ਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ, ਕੋਣ੍ਡਞ੍ਞੋ ਦ੍ਵਿਪਦੁਤ੍ਤਮੋ.
‘‘ਮਙ੍ਗਲੋ ਚ ਸੁਮਨੋ ਚ, ਰੇਵਤੋ ਸੋਭਿਤੋ ਮੁਨਿ;
ਅਨੋਮਦਸ੍ਸੀ ਪਦੁਮੋ, ਨਾਰਦੋ ਪਦੁਮੁਤ੍ਤਰੋ.
‘‘ਸੁਮੇਧੋ ਚ ਸੁਜਾਤੋ ਚ, ਪਿਯਦਸ੍ਸੀ ਮਹਾਯਸੋ;
ਅਤ੍ਥਦਸ੍ਸੀ ਧਮ੍ਮਦਸ੍ਸੀ, ਸਿਦ੍ਧਤ੍ਥੋ ਲੋਕਨਾਯਕੋ.
‘‘ਤਿਸ੍ਸੋ ਫੁਸ੍ਸੋ ਚ ਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ, ਵਿਪਸ੍ਸੀ ਸਿਖਿ ਵੇਸ੍ਸਭੂ;
ਕਕੁਸਨ੍ਧੋ ਕੋਣਾਗਮਨੋ, ਕਸ੍ਸਪੋ ਚਾਪਿ ਨਾਯਕੋ.
‘‘ਏਤੇ ਅਹੇਸੁਂ ਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਾ, ਵੀਤਰਾਗਾ ਸਮਾਹਿਤਾ;
ਸਤਰਂਸੀਵ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾ, ਮਹਾਤਮਵਿਨੋਦਨਾ;
ਜਲਿਤ੍ਵਾ ਅਗ੍ਗਿਕ੍ਖਨ੍ਧਾਵ, ਨਿਬ੍ਬੁਤਾ ਤੇ ਸਸਾਵਕਾ’’ਤਿ. (ਜਾ. ਅਟ੍ਠ. ੧.ਦੂਰੇਨਿਦਾਨਕਥਾ; ਅਪ. ਅਟ੍ਠ. ੧.ਦੂਰੇਨਿਦਾਨਕਥਾ);
ਤਤ੍ਥ ਦੀਪਙ੍ਕਰਦਸਬਲਸ੍ਸ ਚ ਕੋਣ੍ਡਞ੍ਞਦਸਬਲਸ੍ਸ ਚ ਅਨ੍ਤਰੇ ਮਹਾਕਪ੍ਪਾਨਂ ਏਕਂ ਅਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯ੍ਯਂ ਬੁਦ੍ਧਸੁਞ੍ਞੋ ਲੋਕੋ ਅਹੋਸਿ, ਤਥਾ ਭਗਵਤੋ ਕੋਣ੍ਡਞ੍ਞਸ੍ਸ ਚ ਭਗਵਤੋ ਮਙ੍ਗਲਸ੍ਸ ਚ ਅਨ੍ਤਰੇ, ਤਥਾ ਭਗਵਤੋ ਸੋਭਿਤਸ੍ਸ ਚ ਭਗਵਤੋ ਅਨੋਮਦਸ੍ਸਿਸ੍ਸ ਚ ਅਨ੍ਤਰੇ, ਤਥਾ ਭਗਵਤੋ ਨਾਰਦਸ੍ਸ ਚ ਭਗਵਤੋ ਪਦੁਮੁਤ੍ਤਰਸ੍ਸ ਚ ਅਨ੍ਤਰੇ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ ਬੁਦ੍ਧਵਂਸੇ (ਬੁ. ਵਂ. ੨੮.੩, ੪, ੬, ੯) –
‘‘ਦੀਪਙ੍ਕਰਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ, ਕੋਣ੍ਡਞ੍ਞਸ੍ਸ ਚ ਸਤ੍ਥੁਨੋ;
ਏਤੇਸਂ ਅਨ੍ਤਰਾ ਕਪ੍ਪਾ, ਗਣਨਾਤੋ ਅਸਙ੍ਖਿਯਾ.
‘‘ਕੋਣ੍ਡਞ੍ਞਸ੍ਸ ਅਪਰੇਨ, ਮਙ੍ਗਲੋ ਨਾਮ ਨਾਯਕੋ;
ਤੇਸਮ੍ਪਿ ਅਨ੍ਤਰਾ ਕਪ੍ਪਾ, ਗਣਨਾਤੋ ਅਸਙ੍ਖਿਯਾ.
‘‘ਸੋਭਿਤਸ੍ਸ ਅਪਰੇਨ, ਅਨੋਮਦਸ੍ਸੀ ਮਹਾਯਸੋ;
ਤੇਸਮ੍ਪਿ ਅਨ੍ਤਰਾ ਕਪ੍ਪਾ, ਗਣਨਾਤੋ ਅਸਙ੍ਖਿਯਾ.
‘‘ਨਾਰਦਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ, ਪਦੁਮੁਤ੍ਤਰਸ੍ਸ ਸਤ੍ਥੁਨੋ;
ਤੇਸਮ੍ਪਿ ਅਨ੍ਤਰਾ ਕਪ੍ਪਾ, ਗਣਨਾਤੋ ਅਸਙ੍ਖਿਯਾ’’ਤਿ.
ਏਵਂ ਗਣਨਾਤੀਤਤਾਯ ਅਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯ੍ਯਤ੍ਤੇਪਿ ਚਤੂਸੁ ਠਾਨੇਸੁ ਮਹਾਕਪ੍ਪਾਨਂ ਗਣਨਾਤਿਕ੍ਕਮੇਨ ‘‘ਚਤੁਰੋ ਚ ਅਸਙ੍ਖਿਯੇ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਨ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਵਿਸੇਸੇਨਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਯਸ੍ਮਾ ਪਨ ਪਦੁਮੁਤ੍ਤਰਦਸਬਲਸ੍ਸ ਚ ਸੁਮੇਧਦਸਬਲਸ੍ਸ ਚ ਅਨ੍ਤਰੇ ਤਿਂਸਕਪ੍ਪਸਹਸ੍ਸਾਨਿ, ਸੁਜਾਤਦਸਬਲਸ੍ਸ ਚ ਪਿਯਦਸ੍ਸੀਦਸਬਲਸ੍ਸ ਚ ਅਨ੍ਤਰੇ ਨਵਸਹਸ੍ਸਾਧਿਕਾਨਂ ਕਪ੍ਪਾਨਂ ਸਟ੍ਠਿਸਹਸ੍ਸਾਨਿ ਦ੍ਵਾਸੀਤੁਤ੍ਤਰਾਨਿ ਅਟ੍ਠ ਚ ਸਤਾਨਿ, ਧਮ੍ਮਦਸ੍ਸੀਦਸਬਲਸ੍ਸ ਚ ਸਿਦ੍ਧਤ੍ਥਦਸਬਲਸ੍ਸ ਚ ਅਨ੍ਤਰੇ ਵੀਸਤਿ ਕਪ੍ਪਾ, ਸਿਦ੍ਧਤ੍ਥਦਸਬਲਸ੍ਸ ਚ ਤਿਸ੍ਸਦਸਬਲਸ੍ਸ ਚ ਅਨ੍ਤਰੇ ਏਕੋ ਕਪ੍ਪੋ, ਭਗਵਤੋ ਵਿਪਸ੍ਸਿਸ੍ਸ ਚ ਭਗਵਤੋ ਸਿਖਿਸ੍ਸ ਚ ਅਨ੍ਤਰੇ ਸਟ੍ਠਿ ਕਪ੍ਪਾ, ਭਗਵਤੋ ਚ ਵੇਸ੍ਸਭੁਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਚ ਕਕੁਸਨ੍ਧਸ੍ਸ ਅਨ੍ਤਰੇ ਤਿਂਸ ਕਪ੍ਪਾ, ਇਤਿ ਪਦੁਮੁਤ੍ਤਰਦਸਬਲਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਕਪ੍ਪਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਹੇਟ੍ਠਾ ਤੇਸਂ ਤੇਸਂ ਬੁਦ੍ਧਾਨਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਕਪ੍ਪੇਹਿ ਇਮਿਨਾ ਚ ਭਦ੍ਦਕਪ੍ਪੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਸਤਸਹਸ੍ਸਮਹਾਕਪ੍ਪਾ. ਤੇ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਕਪ੍ਪੇ ਚ ਸਤਸਹਸ੍ਸੇ’’ਤਿ. ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਪਨਤ੍ਥੇ ਵਿਤ੍ਥਾਰਿਯਮਾਨੇ ਸਬ੍ਬਂ ਬੁਦ੍ਧਵਂਸਪਾਲ਼ਿਂ ਆਹਰਿਤ੍ਵਾ ਸਂਵਣ੍ਣੇਤਬ੍ਬਂ ਹੋਤੀਤਿ ਅਤਿਵਿਤ੍ਥਾਰਭੀਰੁਕਸ੍ਸ ਮਹਾਜਨਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਂ ਅਨੁਰਕ੍ਖਨ੍ਤਾ ਨ ਵਿਤ੍ਥਾਰਯਿਮ੍ਹ. ਅਤ੍ਥਿਕੇਹਿ ਬੁਦ੍ਧਵਂਸਤੋ (ਬੁ. ਵਂ. ੧.੧ ਆਦਯੋ) ਗਹੇਤਬ੍ਬੋ. ਯੋਪਿ ਚੇਤ੍ਥ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੋ ਕਥਾਮਗ੍ਗੋ, ਸੋਪਿ ਅਟ੍ਠਸਾਲਿਨਿਯਾ (ਧ. ਸ. ਅਟ੍ਠ. ਸੁਮੇਧਕਥਾ) ਧਮ੍ਮਸਙ੍ਗਹਵਣ੍ਣਨਾਯ ਜਾਤਕਟ੍ਠਕਥਾਯ (ਜਾ. ਅਟ੍ਠ. ੧.ਦੂਰੇਨਿਦਾਨਕਥਾ) ਚ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.
ਏਤ੍ਥਨ੍ਤਰੇਤਿ ਏਤ੍ਥ ਅਨ੍ਤਰਸਦ੍ਦੋ –
‘‘ਨਦੀਤੀਰੇਸੁ ਸਣ੍ਠਾਨੇ, ਸਭਾਸੁ ਰਥਿਯਾਸੁ ਚ;
ਜਨਾ ਸਙ੍ਗਮ੍ਮ ਮਨ੍ਤੇਨ੍ਤਿ, ਮਞ੍ਚ ਤਞ੍ਚ ਕਿਮਨ੍ਤਰ’’ਨ੍ਤਿ. (ਸਂ. ਨਿ. ੧.੨੨੮) –
ਆਦੀਸੁ ਕਾਰਣੇ ਆਗਤੋ. ‘‘ਅਦ੍ਦਸਾ ਖੋ ਮਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਅਞ੍ਞਤਰਾ ਇਤ੍ਥੀ ਵਿਜ੍ਜਨ੍ਤਰਿਕਾਯ ਭਾਜਨਂ ਧੋਵਨ੍ਤੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਮ. ਨਿ. ੨.੧੪੯) ਖਣੇ, ਵਿਜ੍ਜੁਨਿਚ੍ਛਰਣਕ੍ਖਣੇਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ‘‘ਯਸ੍ਸਨ੍ਤਰਤੋ ਨ ਸਨ੍ਤਿ ਕੋਪਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਉਦਾ. ੨੦) ਚਿਤ੍ਤੇ. ‘‘ਅਨ੍ਤਰਾ ਚ ਗਯਂ ਅਨ੍ਤਰਾ ਚ ਬੋਧਿ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ (ਮ. ਨਿ. ੧.੨੮੫; ਮਹਾਵ. ੧੧) ਵਿਵਰੇ. ‘‘ਨ ਉਪਜ੍ਝਾਯਸ੍ਸ ਭਣਮਾਨਸ੍ਸ ਅਨ੍ਤਰਨ੍ਤਰਾ ਕਥਾ ਓਪਾਤੇਤਬ੍ਬਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਮਹਾਵ. ੬੬) ਵੇਮਜ੍ਝੇ. ਇਧਾਪਿ ਵੇਮਜ੍ਝੇਯੇਵ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ (ਦੀ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੧.੧; ਅ. ਨਿ. ਅਟ੍ਠ. ੨.੪.੩੬), ਤਸ੍ਮਾ ਏਤਸ੍ਮਿਂ ਅਨ੍ਤਰੇ ਵੇਮਜ੍ਝੇਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਇਦਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ – ਯਸ੍ਮਿਂ ਮਹਾਕਪ੍ਪੇ ਅਮ੍ਹਾਕਂ ਭਗਵਾ ਸੁਮੇਧਪਣ੍ਡਿਤੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਦੀਪਙ੍ਕਰਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਪਾਦਮੂਲੇ –
‘‘ਮਨੁਸ੍ਸਤ੍ਤਂ ਲਿਙ੍ਗਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ, ਹੇਤੁ ਸਤ੍ਥਾਰਦਸ੍ਸਨਂ;
ਪਬ੍ਬਜ੍ਜਾ ਗੁਣਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ, ਅਧਿਕਾਰੋ ਚ ਛਨ੍ਦਤਾ’’ਤਿ. (ਬੁ. ਵਂ. ੨.੫੯) –
ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤੇਹਿ ਅਟ੍ਠਹਿ ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਂ ਮਹਾਭਿਨੀਹਾਰਂ ਅਕਾਸਿ, ਸਮਤ੍ਤਿਂਸ ਪਾਰਮਿਯੋ ਪਵਿਚਿਨਿ ਸਮਾਦਿਯਿ, ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਬੁਦ੍ਧਕਾਰਕੇ ਧਮ੍ਮੇ ਸਮ੍ਪਾਦੇਤੁਂ ਆਰਭਿ, ਯਮ੍ਹਿ ਚੇਤਸ੍ਮਿਂ ਭਦ੍ਦਕਪ੍ਪੇ ਸਬ੍ਬਸੋ ਪੂਰਿਤਪਾਰਮੀ ਹੁਤ੍ਵਾ ਅਨੁਤ੍ਤਰਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੋਧਿਂ ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਜ੍ਝਿ. ਇਮੇਸਂ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਮਹਾਕਪ੍ਪਾਨਂ ਅਨ੍ਤਰੇ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਪਰਿਚ੍ਛੇਦੇ ਕਾਲਵਿਸੇਸੇਤਿ. ਕਥਂ ਪਨੇਤਂ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤੀਤਿ? ‘‘ਕਪ੍ਪੇ ਚ ਸਤਸਹਸ੍ਸੇ, ਚਤੁਰੋ ਚ ਅਸਙ੍ਖਿਯੇ’’ਤਿ ਇਦਞ੍ਹਿ ਮਹਾਕਪ੍ਪਾਨਂ ਪਰਿਚ੍ਛੇਦਤੋ ਅਪਰਿਚ੍ਛੇਦਤੋ ਚ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਦਸ੍ਸਨਂ. ਸਾ ਖੋ ਪਨਾਯਂ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾ ਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯ੍ਯਸ੍ਸ ਆਦਿਪਰਿਯੋਸਾਨਗ੍ਗਹਣਂ ਵਿਨਾ ਨ ਸਮ੍ਭਵਤੀਤਿ ਯਤ੍ਥ ਬੋਧਿਸਮ੍ਭਾਰਾਨਮਾਰਮ੍ਭੋ ਯਤ੍ਥ ਚ ਤੇ ਪਰਿਯੋਸਿਤਾ ਤਦੁਭਯਮ੍ਪਿ ਅਵਧਿਭਾਵੇਨ ‘‘ਏਤ੍ਥਨ੍ਤਰੇ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥਤੋ ਦਸ੍ਸਿਤਨ੍ਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਯਤਿ. ਅਵਧਿ ਚ ਪਨਾਯਂ ਅਭਿਵਿਧਿਵਸੇਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ, ਨ ਮਰਿਯਾਦਾਵਸੇਨ, ਆਰਮ੍ਭੋਸਾਨਕਪ੍ਪਾਨਂ ਏਕਦੇਸੇਨ ਅਨ੍ਤੋਗਧਤ੍ਤਾ. ਨਨੁ ਚ ਨਿਪ੍ਪਦੇਸੇਨ ਤੇਸਂ ਅਪਰਿਯਾਦਾਨਤੋ ਅਭਿਵਿਧਿ ਚ ਇਧ ਨ ਸਮ੍ਭਵਤੀਤਿ? ਨ ਇਦਮੇਵਂ ਤਦੇਕਦੇਸੇਪਿ ਤਬ੍ਬੋਹਾਰਤੋ. ਯੋ ਹਿ ਤਦੇਕਦੇਸਭੂਤੋ ਕਪ੍ਪੋ, ਸੋ ਨਿਪ੍ਪਦੇਸਤੋ ਪਰਿਯਾਦਿਨ੍ਨੋਤਿ.
ਯਂ ਚਰਿਤਂ, ਸਬ੍ਬਂ ਤਂ ਬੋਧਿਪਾਚਨਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਚਰਿਤਨ੍ਤਿ ਚਰਿਯਾ, ਸਮਤ੍ਤਿਂਸਪਾਰਮਿਸਙ੍ਗਹਾ ਦਾਨਸੀਲਾਦਿਪਟਿਪਤ੍ਤਿ, ਞਾਤਤ੍ਥਚਰਿਯਾਲੋਕਤ੍ਥਚਰਿਯਾਬੁਦ੍ਧਤ੍ਥਚਰਿਯਾਨਂ ਤਦਨ੍ਤੋਗਧਤ੍ਤਾ. ਤਥਾ ਯਾ ਚਿਮਾ ਅਟ੍ਠ ਚਰਿਯਾ, ਸੇਯ੍ਯਥਿਦਂ – ਪਣਿਧਿਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾਨਂ ਚਤੂਸੁ ਇਰਿਯਾਪਥੇਸੁ ਇਰਿਯਾਪਥਚਰਿਯਾ, ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਸੁ ਗੁਤ੍ਤਦ੍ਵਾਰਾਨਂ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਾਯਤਨੇਸੁ ਆਯਤਨਚਰਿਯਾ, ਅਪ੍ਪਮਾਦਵਿਹਾਰੀਨਂ ਚਤੂਸੁ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨੇਸੁ ਸਤਿਚਰਿਯਾ, ਅਧਿਚਿਤ੍ਤਮਨੁਯੁਤ੍ਤਾਨਂ ਚਤੂਸੁ ਝਾਨੇਸੁ ਸਮਾਧਿਚਰਿਯਾ, ਬੁਦ੍ਧਿਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾਨਂ ਚਤੂਸੁ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚੇਸੁ ਞਾਣਚਰਿਯਾ, ਸਮ੍ਮਾ ਪਟਿਪਨ੍ਨਾਨਂ ਚਤੂਸੁ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗੇਸੁ ਮਗ੍ਗਚਰਿਯਾ, ਅਧਿਗਤਫਲਾਨਂ ਚਤੂਸੁ ਸਾਮਞ੍ਞਫਲੇਸੁ ਪਤ੍ਤਿਚਰਿਯਾ, ਤਿਣ੍ਣਂ ਬੁਦ੍ਧਾਨਂ ਸਬ੍ਬਸਤ੍ਤੇਸੁ ਲੋਕਤ੍ਥਚਰਿਯਾਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਪਦੇਸਤੋ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਬੋਧਿਸਤ੍ਤਾਨਂ ਪਚ੍ਚੇਕਬੁਦ੍ਧਬੁਦ੍ਧਸਾਵਕਾਨਞ੍ਚ ਲੋਕਤ੍ਥਚਰਿਯਾ, ਮਹਾਬੋਧਿਸਤ੍ਤਾਨਂ ਪਨ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਾਨਞ੍ਚ ਨਿਪ੍ਪਦੇਸਤੋ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ ਨਿਦ੍ਦੇਸੇ (ਚੂਲ਼ਨਿ. ਖਗ੍ਗਵਿਸਾਣਸੁਤ੍ਤਨਿਦ੍ਦੇਸ ੧੨੧; ਪਟਿ. ਮ. ੧.੧੯੭) ‘‘ਚਰਿਯਾਤਿ ਅਟ੍ਠ ਚਰਿਯਾਯੋ ਇਰਿਯਾਪਥਚਰਿਯਾ ਆਯਤਨਚਰਿਯਾ’’ਤਿ ਵਿਤ੍ਥਾਰੋ. ‘‘ਅਧਿਮੁਚ੍ਚਨ੍ਤੋ ਸਦ੍ਧਾਯ ਚਰਤਿ, ਪਗ੍ਗਣ੍ਹਨ੍ਤੋ ਵੀਰਿਯੇਨ ਚਰਤਿ, ਉਪਟ੍ਠਹਨ੍ਤੋ ਸਤਿਯਾ ਚਰਤਿ, ਅਵਿਕ੍ਖਿਪਨ੍ਤੋ ਸਮਾਧਿਨਾ ਚਰਤਿ, ਪਜਾਨਨ੍ਤੋ ਪਞ੍ਞਾਯ ਚਰਤਿ, ਵਿਜਾਨਨ੍ਤੋ ਵਿਞ੍ਞਾਣੇਨ ਚਰਤਿ, ਏਵਮ੍ਪਿ ਪਟਿਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਆਯਤਨ੍ਤੀਤਿ ਆਯਤਨਚਰਿਯਾਯ ਚਰਤਿ, ਏਵਮ੍ਪਿ ਪਟਿਪਨ੍ਨੋ ਵਿਸੇਸਮਧਿਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਵਿਸੇਸਚਰਿਯਾਯ ਚਰਤੀ’’ਤਿ ਯਾ ਇਮਾ ਅਪਰਾਪਿ ਅਟ੍ਠ ਚਰਿਯਾ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਤਾਸਂ ਸਬ੍ਬਾਸਂ ਪਾਰਮਿਤਾਸ੍ਵੇਵ ਸਮੋਰੋਧੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਚਰਿਤਨ੍ਤਿ ਚਰਿਯਾ, ਸਮਤ੍ਤਿਂਸਪਾਰਮਿਸਙ੍ਗਹਾ ਦਾਨਸੀਲਾਦਿਪਟਿਪਤ੍ਤੀ’’ਤਿ. ਹੇਤੁਚਰਿਯਾਯ ਏਵ ਪਨ ਇਧਾਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਤਾ ਮਗ੍ਗਚਰਿਯਾਪਤ੍ਤਿਚਰਿਯਾਨਂ ਇਧ ਅਨਵਰੋਧੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਸਬ੍ਬਂ ਤਂ ਬੋਧਿਪਾਚਨ’’ਨ੍ਤਿ.
ਤਤ੍ਥ ਸਬ੍ਬ-ਸਦ੍ਦੋ ਸਬ੍ਬਸਬ੍ਬਂ ਆਯਤਨਸਬ੍ਬਂ ਸਕ੍ਕਾਯਸਬ੍ਬਂ ਪਦੇਸਸਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਚਤੂਸੁ ਅਤ੍ਥੇਸੁ ਦਿਸ੍ਸਤਿ. ਤਥਾ ਹਿ ‘‘ਸਬ੍ਬੇ ਧਮ੍ਮਾ ਸਬ੍ਬਾਕਾਰੇਨ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਞਾਣਮੁਖੇ ਆਪਾਥਮਾਗਚ੍ਛਨ੍ਤੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਮਹਾਨਿ. ੧੫੬; ਚੂਲ਼ਨਿ. ਮੋਘਰਾਜਮਾਣਵਪੁਚ੍ਛਾਨਿਦ੍ਦੇਸ ੮੫) ਸਬ੍ਬਸਬ੍ਬਸ੍ਮਿਂ. ‘‘ਸਬ੍ਬਂ ਵੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦੇਸੇਸ੍ਸਾਮਿ ਤਂ ਸੁਣਾਥ, ਕਿਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਬ੍ਬਂ ਚਕ੍ਖੁਞ੍ਚੇਵ ਰੂਪਾ ਚ…ਪੇ… ਮਨੋ ਚੇਵ ਧਮ੍ਮਾ ਚਾ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੪.੨੩) ਏਤ੍ਥ ਆਯਤਨਸਬ੍ਬਸ੍ਮਿਂ. ‘‘ਸਬ੍ਬਂ ਸਬ੍ਬਤੋ ਸਞ੍ਜਾਨਾਤੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਮ. ਨਿ. ੧.੬) ਸਕ੍ਕਾਯਸਬ੍ਬਸ੍ਮਿਂ. ‘‘ਸਬ੍ਬੇਸਮ੍ਪਿ ਵੋ, ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤ, ਸੁਭਾਸਿਤਂ ਪਰਿਯਾਯੇਨਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਮ. ਨਿ. ੧.੩੪੫) ਪਦੇਸਸਬ੍ਬਸ੍ਮਿਂ. ਇਧਾਪਿ ਪਦੇਸਸਬ੍ਬਸ੍ਮਿਂ ਏਵ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ, ਬੋਧਿਸਮ੍ਭਾਰਭੂਤਸ੍ਸ ਚਰਿਤਸ੍ਸ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਤਾ.
ਬੋਧੀਤਿ ਰੁਕ੍ਖੋਪਿ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗੋਪਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨਮ੍ਪਿ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਮ੍ਪਿ. ‘‘ਬੋਧਿਰੁਕ੍ਖਮੂਲੇ ਪਠਮਾਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ’’ਤਿ (ਮਹਾਵ. ੧; ਉਦਾ. ੧) ਚ ‘‘ਅਨ੍ਤਰਾ ਚ ਗਯਂ ਅਨ੍ਤਰਾ ਚ ਬੋਧਿ’’ਨ੍ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੨੮੫; ਮਹਾਵ. ੧੧) ਚ ਆਗਤਟ੍ਠਾਨੇ ਬੁਜ੍ਝਤਿ ਏਤ੍ਥਾਤਿ ਰੁਕ੍ਖੋ ਬੋਧਿ. ‘‘ਬੋਧਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਚਤੂਸੁ ਮਗ੍ਗੇਸੁ ਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿ (ਚੂਲ਼ਨਿ. ਖਗ੍ਗਵਿਸਾਣਸੁਤ੍ਤਨਿਦ੍ਦੇਸ ੧੨੧) ਆਗਤਟ੍ਠਾਨੇ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਾਨਿ ਬੁਜ੍ਝਤਿ ਏਤੇਨਾਤਿ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗੋ ਬੋਧਿ. ‘‘ਪਤ੍ਵਾਨ ਬੋਧਿਂ ਅਮਤਂ ਅਸਙ੍ਖਤ’’ਨ੍ਤਿ ਆਗਤਟ੍ਠਾਨੇ ਬੁਜ੍ਝਤਿ ਏਤਸ੍ਮਿਂ ਨਿਮਿਤ੍ਤਭੂਤੇਤਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਬੋਧਿ. ‘‘ਪਪ੍ਪੋਤਿ ਬੋਧਿਂ ਵਰਭੂਰਿਮੇਧਸੋ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੩.੨੧੭) ਆਗਤਟ੍ਠਾਨੇ ਸਬ੍ਬੇ ਧਮ੍ਮੇ ਸਬ੍ਬਾਕਾਰੇਨ ਬੁਜ੍ਝਤਿ ਏਤੇਨਾਤਿ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਂ ਬੋਧਿ. ਇਧਾਪਿ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਂ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਂ. ਅਰਹਤ੍ਤਮਗ੍ਗਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਾਨਿ ਵਾ ਇਧ ਬੋਧੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾਨਿ (ਪਾਰਾ. ਅਟ੍ਠ. ੧.੧੧), ਮਹਾਬੋਧਿਯਾ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਤਾ ਭਗਵਤੋ. ਆਸਵਕ੍ਖਯਞਾਣਪਦਟ੍ਠਾਨਞ੍ਹਿ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਂ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਪਦਟ੍ਠਾਨਞ੍ਚ ਆਸਵਕ੍ਖਯਞਾਣਂ ‘‘ਮਹਾਬੋਧੀ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਏਤ੍ਥਾਯਂ ਸਙ੍ਖੇਪਤ੍ਥੋ – ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਕਾਲਪਰਿਚ੍ਛੇਦੇ ਯਂ ਮਮ ਦਾਨਾਸੀਲਾਦਿਪਟਿਪਤ੍ਤਿਸਙ੍ਖਾਤਂ ਚਰਿਤਂ, ਤਂ ਸਬ੍ਬਂ ਅਨਵਸੇਸਂ ਮਹਾਬੋਧਿਯਾ ਪਾਚਨਂ ਸਾਧਕਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਕਨ੍ਤਿ. ਏਤੇਨ ਬੋਧਿਸਮ੍ਭਾਰਾਨਂ ਨਿਰਨ੍ਤਰਭਾਵਨਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਸਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥਨ੍ਤਰੇ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਕਾਲਪਰਿਚ੍ਛੇਦੇ ਯਂ ਚਰਿਤਂ, ਤਂ ਸਬ੍ਬਂ ਸਕਲਮੇਵ ਅਨਵਸੇਸਂ ਬੋਧਿਸਮ੍ਭਾਰਭੂਤਮੇਵ. ਏਤੇਨ ਸਬ੍ਬਸਮ੍ਭਾਰਭਾਵਨਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ.
ਤਸ੍ਸੋ ਹਿ ਬੋਧਿਸਮ੍ਭਾਰੇਸੁ ਭਾਵਨਾ ਸਬ੍ਬਸਮ੍ਭਾਰਭਾਵਨਾ ਨਿਰਨ੍ਤਰਭਾਵਨਾ ਚਿਰਕਾਲਭਾਵਨਾ ਸਕ੍ਕਚ੍ਚਭਾਵਨਾ ਚਾਤਿ. ਤਾਸੁ ‘‘ਕਪ੍ਪੇ ਚ ਸਤਸਹਸ੍ਸੇ, ਚਤੁਰੋ ਚ ਅਸਙ੍ਖਿਯੇ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਚਿਰਕਾਲਭਾਵਨਾ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਯੋ ਚੇਤ੍ਥ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਸਂਯੋਗੋ, ਤੇਨ ਪਠਮੇ ਅਤ੍ਥਵਿਕਪ੍ਪੇ ਸਬ੍ਬਗ੍ਗਹਣੇਨ ਚ ਨਿਰਨ੍ਤਰਭਾਵਨਾ, ਦੁਤਿਯੇ ਅਤ੍ਥਵਿਕਪ੍ਪੇ ਸਬ੍ਬਂ ਚਰਿਤ’’ਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਸਬ੍ਬਸਮ੍ਭਾਰਭਾਵਨਾ, ਬੋਧਿਪਾਚਨ’’ਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਸਕ੍ਕਚ੍ਚਭਾਵਨਾ ਵੁਤ੍ਤਾ ਹੋਤਿ, ਯਥਾ ਤਂ ਚਰਿਤਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੋਧਿਂ ਪਾਚੇਤਿ ਏਵਂਭੂਤਭਾਵਦੀਪਨਤੋ. ਤਥਾ ਹਿ ਤਂ ‘‘ਬੋਧਿਪਾਚਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਤਂ ਅਰਹਤਿ, ਨ ਅਞ੍ਞਥਾਤਿ. ਕਥਂ ਪਨੇਤ੍ਥ ਬੋਧਿਚਰਿਯਾਯ ਨਿਰਨ੍ਤਰਭਾਵੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ? ਯਦਿ ਚਿਤ੍ਤਨਿਰਨ੍ਤਰਤਾਯ ਤਂ ਨ ਯੁਜ੍ਜਤਿ, ਨ ਹਿ ਮਹਾਬੋਧਿਸਤ੍ਤਾਨਂ ਮਹਾਭਿਨੀਹਾਰਤੋ ਉਦ੍ਧਂ ਬੋਧਿਸਮ੍ਭਾਰਸਮ੍ਭਰਣਚਿਤ੍ਤਤੋ ਅਞ੍ਞਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨਪ੍ਪਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਸਕ੍ਕਾ ਵਤ੍ਤੁਂ. ਅਥ ਕਿਰਿਯਮਯਚਿਤ੍ਤਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਚ੍ਚੇਯ੍ਯ, ਏਵਮ੍ਪਿ ਨ ਯੁਜ੍ਜਤਿ, ਨ ਹਿ ਸਬ੍ਬਾਨਿ ਤੇਸਂ ਕਿਰਿਯਮਯਚਿਤ੍ਤਾਨਿ ਬੋਧਿਸਮ੍ਭਾਰਸਮ੍ਭਰਣਵਸੇਨੇਵ ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ. ਏਤੇਨੇਵ ਪਯੋਗਨਿਰਨ੍ਤਰਤਾਪਿ ਪਟਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ. ਜਾਤਿਨਿਰਨ੍ਤਰਤਾਯ ਪਨ ਨਿਰਨ੍ਤਰਭਾਵਨਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਯਸ੍ਸਞ੍ਹਿ ਜਾਤਿਯਂ ਮਹਾਬੋਧਿਸਤ੍ਤੇਨ ਮਹਾਪਣਿਧਾਨਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤਂ, ਤਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਯਾਵ ਚਰਿਮਤ੍ਤਭਾਵਾ ਨ ਸਾ ਨਾਮ ਜਾਤਿ ਉਪਲਬ੍ਭਤਿ, ਯਾ ਸਬ੍ਬੇਨ ਸਬ੍ਬਂ ਬੋਧਿਸਮ੍ਭਾਰਸਮ੍ਭਤਾ ਨ ਸਿਯਾ ਅਨ੍ਤਮਸੋ ਦਾਨਪਾਰਮਿਮਤ੍ਤਂ ਉਪਾਦਾਯ. ਅਯਞ੍ਹਿ ਨਿਯਤਿਪਤ੍ਥਿਤਾਨਂ ਬੋਧਿਸਤ੍ਤਾਨਂ ਧਮ੍ਮਤਾ. ਯਾਵ ਚ ਤੇ ਕਮ੍ਮਾਦੀਸੁ ਵਸੀਭਾਵਂ ਨ ਪਾਪੁਣਨ੍ਤਿ, ਤਾਵ ਸਪ੍ਪਦੇਸਮ੍ਪਿ ਸਮ੍ਭਾਰੇਸੁ ਪਯੋਗਮਾਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ. ਯਦਾ ਪਨ ਸਬ੍ਬਸੋ ਕਮ੍ਮਾਦੀਸੁ ਵਸੀਭਾਵਪ੍ਪਤ੍ਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਅਥ ਤਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਨਿਪ੍ਪਦੇਸਤੋ ਏਵ ਬੋਧਿਸਮ੍ਭਾਰੇਸੁ ਸਮੀਹਨਂ ਸਾਤਚ੍ਚਕਿਰਿਯਾ ਚ ਸਮ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਸਕ੍ਕਚ੍ਚਕਾਰਿਤਾ ਪਨ ਸਬ੍ਬਕਾਲਂ ਹੋਤਿ, ਏਵਂ ਯੇਨ ਯੇਨ ਬੋਧਿਸਤ੍ਤਾਨਂ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਯਥਾਧਿਪ੍ਪਾਯਂ ਸਮਿਜ੍ਝਨਂ ਸਮ੍ਪਜ੍ਜਤੀਤਿ. ਏਵਮੇਤਾਯ ਗਾਥਾਯ ਬੋਧਿਸਮ੍ਭਾਰੇਸੁ ਸਬ੍ਬਸਮ੍ਭਾਰਭਾਵਨਾ ਚਿਰਕਾਲਭਾਵਨਾ ਨਿਰਨ੍ਤਰਭਾਵਨਾ ਸਕ੍ਕਚ੍ਚਭਾਵਨਾ ਚਾਤਿ ਚਤਸ੍ਸੋਪਿ ਭਾਵਨਾ ਪਕਾਸਿਤਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.
ਤਤ੍ਰ ਯਸ੍ਮਾ ਬੋਧਿਸਤ੍ਤਚਰਿਤਂ ਬੋਧਿਸਮ੍ਭਾਰਾ ਬੋਧਿਚਰਿਯਾ ਅਗ੍ਗਯਾਨਂ ਪਾਰਮਿਯੋਤਿ ਅਤ੍ਥਤੋ ਏਕਂ, ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਮੇਵ ਨਾਨਂ, ਯਸ੍ਮਾ ਚ ਪਰਤੋ ਵਿਭਾਗੇਨ ਵਕ੍ਖਮਾਨਾਨਂ ਦਾਨਪਾਰਮਿਆਦੀਨਂ ਚਰਿਤਨ੍ਤਿ ਇਦਂ ਅਵਿਸੇਸਵਚਨਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਬ੍ਬਬੋਧਿਸਮ੍ਭਾਰੇਸੁ ਕੋਸਲ੍ਲਜਨਨਤ੍ਥਂ ਪਾਰਮਿਯੋ ਇਧ ਸਂਵਣ੍ਣੇਤਬ੍ਬਾ. ਤਾ ਪਰਤੋ ਪਕਿਣ੍ਣਕਕਥਾਯਂ ਸਬ੍ਬਾਕਾਰੇਨ ਸਂਵਣ੍ਣਯਿਸ੍ਸਾਮ.
੨. ਇਤਿ ਭਗਵਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਬੋਧਿਸਤ੍ਤਭੂਮਿਯਂ ਚਰਿਤਂ ਆਰਮ੍ਭਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਯਾਵ ਪਰਿਯੋਸਾਨਾ ਮਹਾਬੋਧਿਯਾ ਪਰਿਪਾਚਨਮੇਵਾਤਿ ਅਵਿਸੇਸਤੋ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਤਸ੍ਸ ਪਰਮੁਕ੍ਕਂਸਗਮਨੇਨ ਅਤਿਸਯਤੋ ਬੋਧਿਪਰਿਪਾਚਨਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਭਦ੍ਦਕਪ੍ਪੇ ਕਤਿਪਯਾ ਪੁਬ੍ਬਚਰਿਯਾ ਵਿਭਾਗਤੋ ਵਿਭਾਵੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਅਤੀਤਕਪ੍ਪੇ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ.
ਤਤ੍ਥ ਅਤੀਤਕਪ੍ਪੇਤਿ ਇਤੋ ਪੁਰਿਮੇ ਪੁਰਿਮਤਰੇ ਵਾ ਸਬ੍ਬਸ੍ਮਿਂ ਅਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤੇ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਪਰਿਚ੍ਛੇਦੇ ਮਹਾਕਪ੍ਪੇ, ਕਪ੍ਪਾਨਂ ਸਤਸਹਸ੍ਸਾਧਿਕੇਸੁ ਚਤੂਸੁ ਅਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯ੍ਯੇਸੂਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਚਰਿਤਨ੍ਤਿ ਚਿਣ੍ਣਂ ਦਾਨਾਦਿਪਟਿਪਤ੍ਤਿਂ. ਠਪਯਿਤ੍ਵਾਤਿ ਮੁਞ੍ਚਿਤ੍ਵਾ ਅਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ, ਅਵਤ੍ਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਭਵਾਭਵੇਤਿ ਭਵੇ ਚ ਅਭਵੇ ਚ, ‘‘ਇਤਿਭਵਾਭਵਕਥ’’ਨ੍ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੧੭) ਏਤ੍ਥ ਹਿ ਵੁਦ੍ਧਿਹਾਨਿਯੋ ਭਵਾਭਵਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ. ‘‘ਇਤਿਭਵਾਭਵਤਞ੍ਚ ਵੀਤਿਵਤ੍ਤੋ’’ਤਿ (ਉਦਾ. ੨੦) ਏਤ੍ਥ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਵਿਪਤ੍ਤਿਵੁਦ੍ਧਿਹਾਨਿਸਸ੍ਸਤੁਚ੍ਛੇਦਪੁਞ੍ਞਪਾਪਾਨਿਭਵਾਭਵਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਾਨਿ. ‘‘ਇਤਿਭਵਾਭਵਹੇਤੁ ਵਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਤਣ੍ਹਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੪.੯; ਇਤਿਵੁ. ੧੦੫) ਏਤ੍ਥ ਪਨ ਪਣੀਤਪਣੀਤਤਰਾਨਿ ਸਪ੍ਪਿਨਵਨੀਤਾਦਿਭੇਸਜ੍ਜਾਨਿ ਭਵਾਭਵਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਾਨਿ. ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਭਵੇਸੁ ਪਣੀਤਤਰਾ ਪਣੀਤਤਮਾ ਭਵਾਭਵਾਤਿਪਿ ਵਦਨ੍ਤਿ ਏਵ, ਤਸ੍ਮਾ ਇਧਾਪਿ ਸੋ ਏਵ ਅਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ, ਖੁਦ੍ਦਕੇ ਚੇਵ ਮਹਨ੍ਤੇ ਚ ਭਵਸ੍ਮਿਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਇਮਮ੍ਹਿ ਕਪ੍ਪੇਤਿ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਭਦ੍ਦਕਪ੍ਪੇ. ਪਵਕ੍ਖਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਕਥਯਿਸ੍ਸਂ. ਸੁਣੋਹੀਤਿ ਧਮ੍ਮਸੇਨਾਪਤਿਂ ਸਵਨੇ ਨਿਯੋਜੇਤਿ. ਮੇਤਿ ਮਮ ਸਨ੍ਤਿਕੇ, ਮਮ ਭਾਸਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
ਨਿਦਾਨਕਥਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੧. ਅਕਿਤ੍ਤਿਵਗ੍ਗੋ
੧. ਅਕਿਤ੍ਤਿਚਰਿਯਾਵਣ੍ਣਨਾ
੩. ਏਵਂ ਭਗਵਾ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਤ੍ਥੇਰਸ੍ਸ ਸਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾਯ ਚ ਪਰਿਸਾਯ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪੁਬ੍ਬਚਰਿਯਾਯ ਸਵਨੇ ਉਸ੍ਸਾਹਂ ਜਨੇਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਤਂ ਪੁਬ੍ਬਚਰਿਤਂ ਭਵਨ੍ਤਰਪਟਿਚ੍ਛਨ੍ਨਂ ਹਤ੍ਥਤਲੇ ਆਮਲਕਂ ਵਿਯ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਂ ਕਰੋਨ੍ਤੋ ‘‘ਯਦਾ ਅਹਂ ਬ੍ਰਹਾਰਞ੍ਞੇ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ.
ਤਤ੍ਥ ਯਦਾਤਿ ਯਸ੍ਮਿਂ ਕਾਲੇ. ਬ੍ਰਹਾਰਞ੍ਞੇਤਿ ਮਹਾਅਰਞ੍ਞੇ, ਅਰਞ੍ਞਾਨਿਯਂ, ਮਹਨ੍ਤੇ ਵਨੇਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸੁਞ੍ਞੇਤਿ ਜਨਵਿਵਿਤ੍ਤੇ. ਵਿਪਿਨਕਾਨਨੇਤਿ ਵਿਪਿਨਭੂਤੇ ਕਾਨਨੇ, ਪਦਦ੍ਵਯੇਨਾਪਿ ਤਸ੍ਸ ਅਰਞ੍ਞਸ੍ਸ ਗਹਨਭਾਵਮੇਵ ਦੀਪੇਤਿ, ਸਬ੍ਬਮੇਤਂ ਕਾਰਦੀਪਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਜ੍ਝੋਗਾਹੇਤ੍ਵਾਤਿ ਅਨੁਪਵਿਸਿਤ੍ਵਾ. ਵਿਹਰਾਮੀਤਿ ਦਿਬ੍ਬਬ੍ਰਹ੍ਮਅਰਿਯਆਨੇਞ੍ਜਵਿਹਾਰੇਹਿ ਸਮੁਪ੍ਪਾਦਿਤਸੁਖਵਿਸੇਸੇਨ ਇਰਿਯਾਪਥਵਿਹਾਰੇਨ ਸਰੀਰਦੁਕ੍ਖਂ ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਹਰਾਮਿ ਅਤ੍ਤਭਾਵਂ ਪਵਤ੍ਤੇਮਿ. ਅਕਿਤ੍ਤਿ ਨਾਮ ਤਾਪਸੋਤਿ ਏਵਂਨਾਮਕੋ ਤਾਪਸੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਯਦਾ ਅਹਂ ਤਸ੍ਮਿਂ ਅਰਞ੍ਞੇ ਵਿਹਰਾਮੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸਤ੍ਥਾ ਤਦਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਕਿਤ੍ਤਿਤਾਪਸਭਾਵਂ ਧਮ੍ਮਸੇਨਾਪਤਿਸ੍ਸ ਵਦਤਿ. ਤਤ੍ਰਾਯਂ ਅਨੁਪੁਬ੍ਬਿਕਥਾ –
ਅਤੀਤੇ ਕਿਰ ਇਮਸ੍ਮਿਂਯੇਵ ਭਦ੍ਦਕਪ੍ਪੇ ਬਾਰਾਣਸਿਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਦਤ੍ਤੇ ਨਾਮ ਰਾਜਿਨਿ ਰਜ੍ਜਂ ਕਾਰੇਨ੍ਤੇ ਬੋਧਿਸਤ੍ਤੋ ਅਸੀਤਿਕੋਟਿਵਿਭਵਸ੍ਸ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਮਹਾਸਾਲਸ੍ਸ ਕੁਲੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ, ‘‘ਅਕਿਤ੍ਤੀ’’ਤਿਸ੍ਸ ਨਾਮਂ ਕਰਿਂਸੁ. ਤਸ੍ਸ ਪਦਸਾ ਗਮਨਕਾਲੇ ਭਗਿਨੀਪਿ ਜਾਯਿ. ‘‘ਯਸਵਤੀ’’ਤਿਸ੍ਸਾ ਨਾਮਂ ਕਰਿਂਸੁ. ਸੋ ਸੋਲ਼ਸਵਸ੍ਸਕਾਲੇ ਤਕ੍ਕਸਿਲਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਸਬ੍ਬਸਿਪ੍ਪਾਨਿ ਉਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਪਚ੍ਚਾਗਮਾਸਿ. ਅਥਸ੍ਸ ਮਾਤਾਪਿਤਰੋ ਕਾਲਮਕਂਸੁ. ਸੋ ਤੇਸਂ ਪੇਤਕਿਚ੍ਚਾਨਿ ਕਾਰੇਤ੍ਵਾ ਕਤਿਪਯਦਿਵਸਾਤਿਕ੍ਕਮੇਨ ਰਤਨਾਵਲੋਕਨਂ ਆਯੁਤ੍ਤਕਪੁਰਿਸੇਹਿ ਕਾਰਯਮਾਨੋ ‘‘ਏਤ੍ਤਕਂ ਮਤ੍ਤਿਕਂ, ਏਤ੍ਤਕਂ ਪੇਤ੍ਤਿਕਂ, ਏਤ੍ਤਕਂ ਪਿਤਾਮਹ’’ਨ੍ਤਿ ਸੁਤ੍ਵਾ ਸਂਵਿਗ੍ਗਮਾਨਸੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ‘‘ਇਦਂ ਧਨਮੇਵ ਪਞ੍ਞਾਯਤਿ, ਨ ਧਨਸ੍ਸ ਸਂਹਾਰਕਾ, ਸਬ੍ਬੇ ਇਮਂ ਧਨਂ ਪਹਾਯੇਵ ਗਤਾ, ਅਹਂ ਪਨ ਨਂ ਆਦਾਯ ਗਮਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਰਾਜਾਨਂ ਆਪੁਚ੍ਛਿਤ੍ਵਾ ਭੇਰਿਂ ਚਰਾਪੇਸਿ – ‘‘ਧਨੇਨ ਅਤ੍ਥਿਕਾ ਅਕਿਤ੍ਤਿਪਣ੍ਡਿਤਸ੍ਸ ਗੇਹਂ ਆਗਚ੍ਛਨ੍ਤੂ’’ਤਿ.
ਸੋ ਸਤ੍ਤਾਹਂ ਮਹਾਦਾਨਂ ਪਵਤ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ਧਨੇ ਅਖੀਯਮਾਨੇ ‘‘ਕਿਂ ਮੇ ਇਮਾਯ ਧਨਕੀਲ਼ਾਯ, ਅਤ੍ਥਿਕਾ ਗਣ੍ਹਿਸ੍ਸਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਨਿਵੇਸਨਦ੍ਵਾਰਂ ਵਿਵਰਿਤ੍ਵਾ ਹਿਰਞ੍ਞਸੁਵਣ੍ਣਾਦਿਭਰਿਤੇ ਸਾਰਗਬ੍ਭੇ ਵਿਵਰਾਪੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਦਿਨ੍ਨਂਯੇਵ ਹਰਨ੍ਤੂ’’ਤਿ ਗੇਹਂ ਪਹਾਯ ਞਾਤਿਪਰਿਵਟ੍ਟਸ੍ਸ ਪਰਿਦੇਵਨ੍ਤਸ੍ਸ ਭਗਿਨਿਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਬਾਰਾਣਸਿਤੋ ਨਿਕ੍ਖਮਿਤ੍ਵਾ ਨਦਿਂ ਉਤ੍ਤਰਿਤ੍ਵਾ ਦ੍ਵੇ ਤੀਣਿ ਯੋਜਨਾਨਿ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਪਬ੍ਬਜਿਤ੍ਵਾ ਰਮਣੀਯੇ ਭੂਮਿਭਾਗੇ ਪਣ੍ਣਸਾਲਂ ਕਰਿਤ੍ਵਾ ਵਸਤਿ. ਯੇਨ ਪਨ ਦ੍ਵਾਰੇਨ ਤਦਾ ਨਿਕ੍ਖਮਿ, ਤਂ ਅਕਿਤ੍ਤਿਦ੍ਵਾਰਂ ਨਾਮ ਜਾਤਂ. ਯੇਨ ਤਿਤ੍ਥੇਨ ਨਦਿਂ ਓਤਿਣ੍ਣੋ, ਤਂ ਅਕਿਤ੍ਤਿਤਿਤ੍ਥਂ ਨਾਮ ਜਾਤਂ. ਤਸ੍ਸ ਪਬ੍ਬਜਿਤਭਾਵਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਬਹੂ ਮਨੁਸ੍ਸਾ ਗਾਮਨਿਗਮਰਾਜਧਾਨਿਵਾਸਿਨੋ ਤਸ੍ਸ ਗੁਣੇਹਿ ਆਕਡ੍ਢਿਯਮਾਨਹਦਯਾ ਅਨੁਪਬ੍ਬਜਿਂਸੁ. ਮਹਾਪਰਿਵਾਰੋ ਅਹੋਸਿ, ਮਹਾਲਾਭਸਕ੍ਕਾਰੋ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ, ਬੁਦ੍ਧੁਪ੍ਪਾਦੋ ਵਿਯ ਅਹੋਸਿ. ਅਥ ਮਹਾਸਤ੍ਤੋ ‘‘ਅਯਂ ਲਾਭਸਕ੍ਕਾਰੋ ਮਹਾ, ਪਰਿਵਾਰੋਪਿ ਮਹਨ੍ਤੋ, ਕਾਯਵਿਵੇਕਮਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਇਧ ਨ ਲਭਤਿ, ਮਯਾ ਏਕਾਕਿਨਾ ਵਿਹਰਿਤੁਂ ਵਟ੍ਟਤੀ’’ਤਿ ਚਿਨ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ਪਰਮਪ੍ਪਿਚ੍ਛਭਾਵਤੋ ਵਿਵੇਕਨਿਨ੍ਨਤਾਯ ਚ ਕਸ੍ਸਚਿ ਅਜਾਨਾਪੇਤ੍ਵਾ ਏਕਕੋਵ ਨਿਕ੍ਖਮਿਤ੍ਵਾ ਅਨੁਪੁਬ੍ਬੇਨ ਦਮਿਲ਼ਰਟ੍ਠਂ ਪਤ੍ਵਾ ਕਾਵੀਰਪਟ੍ਟਨਸਮੀਪੇ ਉਯ੍ਯਾਨੇ ਵਿਹਰਨ੍ਤੋ ਝਾਨਾਭਿਞ੍ਞਾਯੋ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਸਿ. ਤਤ੍ਰਾਪਿਸ੍ਸ ਮਹਾਲਾਭਸਕ੍ਕਾਰੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿ. ਸੋ ਤਂ ਜਿਗੁਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਛਡ੍ਡੇਤ੍ਵਾ ਆਕਾਸੇਨ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਕਾਰਦੀਪੇ ਓਤਰਿ. ਤਦਾ ਕਾਰਦੀਪੋ ਅਹਿਦੀਪੋ ਨਾਮ. ਸੋ ਤਤ੍ਥ ਮਹਨ੍ਤਂ ਕਾਰਰੁਕ੍ਖਂ ਉਪਨਿਸ੍ਸਾਯ ਪਣ੍ਣਸਾਲਂ ਮਾਪੇਤ੍ਵਾ ਵਾਸਂ ਕਪ੍ਪੇਸਿ. ਅਪ੍ਪਿਚ੍ਛਤਾਯ ਪਨ ਕਤ੍ਥਚਿ ਅਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਸ ਰੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਫਲਕਾਲੇ ਫਲਾਨਿ ਖਾਦਨ੍ਤੋ ਫਲੇ ਅਸਤਿ ਪਤ੍ਤਾਨਿ ਉਦਕਸਿਤ੍ਤਾਨਿ ਖਾਦਨ੍ਤੋ ਝਾਨਸਮਾਪਤ੍ਤੀਹਿ ਵੀਤਿਨਾਮੇਸਿ.
ਤਸ੍ਸ ਸੀਲਤੇਜੇਨ ਸਕ੍ਕਸ੍ਸ ਪਣ੍ਡੁਕਮ੍ਬਲਸਿਲਾਸਨਂ ਉਣ੍ਹਾਕਾਰਂ ਦਸ੍ਸੇਸਿ. ਸਕ੍ਕੋ ‘‘ਕੋ ਨੁ ਖੋ ਮਂ ਇਮਮ੍ਹਾ ਠਾਨਾ ਚਾਵੇਤੁਕਾਮੋ’’ਤਿ ਆਵਜ੍ਜੇਨ੍ਤੋ ਪਣ੍ਡਿਤਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ‘‘ਕਿਮਤ੍ਥਂ ਨੁ ਖੋ ਅਯਂ ਤਾਪਸੋ ਏਵਂ ਦੁਕ੍ਕਰਂ ਤਪਂ ਚਰਤਿ, ਸਕ੍ਕਤ੍ਤਂ ਨੁ ਖੋ ਪਤ੍ਥੇਤਿ, ਉਦਾਹੁ ਅਞ੍ਞਂ, ਵੀਮਂਸਿਸ੍ਸਾਮਿ ਨਂ. ਅਯਞ੍ਹਿ ਸੁਵਿਸੁਦ੍ਧਕਾਯਵਚੀਮਨੋਸਮਾਚਾਰੋ ਜੀਵਿਤੇ ਨਿਰਪੇਕ੍ਖੋ ਉਦਕਸਿਤ੍ਤਾਨਿ ਕਾਰਪਤ੍ਤਾਨਿ ਖਾਦਤਿ, ਸਚੇ ਸਕ੍ਕਤ੍ਤਂ ਪਤ੍ਥੇਤਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਿਤ੍ਤਾਨਿ ਕਾਰਪਤ੍ਤਾਨਿ ਮਯ੍ਹਂ ਦਸ੍ਸਤਿ, ਨੋ ਚੇ, ਨ ਦਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਵਣ੍ਣੇਨ ਤਸ੍ਸ ਸਨ੍ਤਿਕਂ ਅਗਮਾਸਿ. ਬੋਧਿਸਤ੍ਤੋਪਿ ਕਾਰਪਤ੍ਤਾਨਿ ਸੇਦੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਸੀਤਲੀਭੂਤਾਨਿ ਖਾਦਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਪਣ੍ਣਸਾਲਦ੍ਵਾਰੇ ਨਿਸੀਦਿ. ਅਥਸ੍ਸ ਪੁਰਤੋ ਸਕ੍ਕੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਰੂਪੇਨ ਭਿਕ੍ਖਾਯ ਅਤ੍ਥਿਕੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਅਟ੍ਠਾਸਿ. ਮਹਾਸਤ੍ਤੋ ਤਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ‘‘ਲਾਭਾ ਵਤ ਮੇ, ਸੁਲਦ੍ਧਂ ਵਤ ਮੇ, ਚਿਰਸ੍ਸਂ ਵਤ ਮੇ ਯਾਚਕੋ ਦਿਟ੍ਠੋ’’ਤਿ ਸੋਮਨਸ੍ਸਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ‘‘ਅਜ੍ਜ ਮਮ ਮਨੋਰਥਂ ਮਤ੍ਥਕਂ ਪਾਪੇਤ੍ਵਾ ਦਾਨਂ ਦਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਪਕ੍ਕਭਾਜਨੇਨੇਵ ਆਦਾਯ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਦਾਨਪਾਰਮਿਂ ਆਵਜ੍ਜੇਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਸੇਸੇਤ੍ਵਾਵ ਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖਾਭਾਜਨੇ ਪਕ੍ਖਿਪਿ. ਸਕ੍ਕੋ ਤਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਥੋਕਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਅਨ੍ਤਰਧਾਯਿ. ਮਹਾਸਤ੍ਤੋਪਿ ਤਸ੍ਸ ਦਤ੍ਵਾ ਪੁਨ ਪਰਿਯੇਟ੍ਠਿਂ ਅਨਾਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਤੇਨੇਵ ਪੀਤਿਸੁਖੇਨ ਵੀਤਿਨਾਮੇਸਿ.
ਦੁਤਿਯਦਿਵਸੇ ਪਨ ਕਾਰਪਤ੍ਤਾਨਿ ਪਚਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਹਿਯ੍ਯੋ ਦਕ੍ਖਿਣੇਯ੍ਯਂ ਅਲਭਿਂ, ਅਜ੍ਜ ਨੁ ਖੋ ਕਥ’’ਨ੍ਤਿ ਪਣ੍ਣਸਾਲਦ੍ਵਾਰੇ ਨਿਸੀਦਿ. ਸਕ੍ਕੋਪਿ ਤਥੇਵ ਆਗਮਿ. ਮਹਾਸਤ੍ਤੋ ਪੁਨਪਿ ਤਥੇਵ ਦਤ੍ਵਾ ਵੀਤਿਨਾਮੇਸਿ. ਤਤਿਯਦਿਵਸੇ ਚ ਤਥੇਵ ਦਤ੍ਵਾ ‘‘ਅਹੋ ਵਤ ਮੇ ਲਾਭਾ, ਬਹੁਂ ਵਤ ਪੁਞ੍ਞਂ ਪਸਵਾਮਿ, ਸਚਾਹਂ ਦਕ੍ਖਿਣੇਯ੍ਯਂ ਲਭੇਯ੍ਯਂ, ਏਵਮੇਵ ਮਾਸਮ੍ਪਿ ਦ੍ਵੇਮਾਸਮ੍ਪਿ ਦਾਨਂ ਦਦੇਯ੍ਯ’’ਨ੍ਤਿ ਚਿਨ੍ਤੇਸਿ. ਤੀਸੁਪਿ ਦਿਵਸੇਸੁ ‘‘ਤੇਨ ਦਾਨੇਨ ਨ ਲਾਭਸਕ੍ਕਾਰਸਿਲੋਕਂ ਨ ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤਿਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਨ ਸਕ੍ਕਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਨ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਨ ਸਾਵਕਬੋਧਿਂ ਨ ਪਚ੍ਚੇਕਬੋਧਿਂ ਪਤ੍ਥੇਮਿ, ਅਪਿ ਚ ਇਦਂ ਮੇ ਦਾਨਂ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤੂ’’ਤਿ ਯਥਾਧਿਕਾਰਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਠਪੇਸਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ –
੪. ‘‘ਤਦਾ ਮਂ ਤਪਤੇਜੇਨ, ਸਨ੍ਤਤ੍ਤੋ ਤਿਦਿਵਾਭਿਭੂ;
ਧਾਰੇਨ੍ਤੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਵਣ੍ਣਂ, ਭਿਕ੍ਖਾਯ ਮਂ ਉਪਾਗਮਿ.
੫. ‘‘ਪਵਨਾ ਆਭਤਂ ਪਣ੍ਣਂ, ਅਤੇਲਞ੍ਚ ਅਲੋਣਿਕਂ;
ਮਮ ਦ੍ਵਾਰੇ ਠਿਤਂ ਦਿਸ੍ਵਾ, ਸਕਟਾਹੇਨ ਆਕਿਰਿਂ.
੬. ‘‘ਤਸ੍ਸ ਦਤ੍ਵਾਨਹਂ ਪਣ੍ਣਂ, ਨਿਕੁਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾਨ ਭਾਜਨਂ;
ਪੁਨੇਸਨਂ ਜਹਿਤ੍ਵਾਨ, ਪਾਵਿਸਿਂ ਪਣ੍ਣਸਾਲਕਂ.
੭. ‘‘ਦੁਤਿਯਮ੍ਪਿ ਤਤਿਯਮ੍ਪਿ, ਉਪਗਞ੍ਛਿ ਮਮਨ੍ਤਿਕਂ;
ਅਕਮ੍ਪਿਤੋ ਅਨੋਲਗ੍ਗੋ, ਏਵਮੇਵਮਦਾਸਹਂ.
੮. ‘‘ਨ ਮੇ ਤਪ੍ਪਚ੍ਚਯਾ ਅਤ੍ਥਿ, ਸਰੀਰਸ੍ਮਿਂ ਵਿਵਣ੍ਣਿਯਂ;
ਪੀਤਿਸੁਖੇਨ ਰਤਿਯਾ, ਵੀਤਿਨਾਮੇਮਿ ਤਂ ਦਿਵਂ.
੯. ‘‘ਯਦਿ ਮਾਸਮ੍ਪਿ ਦ੍ਵੇਮਾਸਂ, ਦਕ੍ਖਿਣੇਯ੍ਯਂ ਵਰਂ ਲਭੇ;
ਅਕਮ੍ਪਿਤੋ ਅਨੋਲੀਨੋ, ਦਦੇਯ੍ਯਂ ਦਾਨਮੁਤ੍ਤਮਂ.
੧੦. ‘‘ਨ ਤਸ੍ਸ ਦਾਨਂ ਦਦਮਾਨੋ, ਯਸਂ ਲਾਭਞ੍ਚ ਪਤ੍ਥਯਿਂ;
ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਂ ਪਤ੍ਥਯਾਨੋ, ਤਾਨਿ ਕਮ੍ਮਾਨਿ ਆਚਰਿ’’ਨ੍ਤਿ.
ਤਤ੍ਥ ਤਦਾਤਿ ਯਦਾ ਅਹਂ ਅਕਿਤ੍ਤਿਨਾਮਕੋ ਤਾਪਸੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਮਿਂ ਦੀਪੇ ਕਾਰਾਰਞ੍ਞੇ ਵਿਹਰਾਮਿ, ਤਦਾ. ਮਨ੍ਤਿ ਮਮ. ਤਪਤੇਜੇਨਾਤਿ ਸੀਲਪਾਰਮਿਤਾਨੁਭਾਵੇਨ. ਸੀਲਞ੍ਹਿ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਸਂਕਿਲੇਸਸ੍ਸ ਤਪਨਤੋ ‘‘ਤਪੋ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਨੇਕ੍ਖਮ੍ਮਵੀਰਿਯਪਾਰਮਿਤਾਨੁਭਾਵੇਨ ਵਾ. ਤਾਪਿ ਹਿ ਤਣ੍ਹਾਸਂਕਿਲੇਸਸ੍ਸ ਕੋਸਜ੍ਜਸ੍ਸ ਚ ਤਪਨਤੋ ‘‘ਤਪੋ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਉਕ੍ਕਂਸਗਤਾ ਚ ਤਾ ਬੋਧਿਸਤ੍ਤਸ੍ਸ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਅਤ੍ਤਭਾਵੇਤਿ. ਖਨ੍ਤਿਸਂਵਰਸ੍ਸ ਚਾਪਿ ਪਰਮੁਕ੍ਕਂਸਗਮਨਤੋ ‘‘ਖਨ੍ਤਿਪਾਰਮਿਤਾਨੁਭਾਵੇਨਾ’’ਤਿਪਿ ਵਤ੍ਤੁਂ ਵਟ੍ਟਤੇਵ. ‘‘ਖਨ੍ਤੀ ਪਰਮਂ ਤਪੋ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੨.੯੦; ਧ. ਪ. ੧੮੪) ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸਨ੍ਤਤ੍ਤੋਤਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਗੁਣਾਨੁਭਾਵਜਨਿਤੇਨ ਧਮ੍ਮਤਾਸਿਦ੍ਧੇਨ ਪਣ੍ਡੁਕਮ੍ਬਲਸਿਲਾਸਨਸ੍ਸ ਉਣ੍ਹਾਕਾਰੇਨ ਸਨ੍ਤਾਪਿਤੋ. ਤਿਦਿਵਾਭਿਭੂਤਿ ਦੇਵਲੋਕਾਧਿਪਤਿ, ਸਕ੍ਕੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਪਣ੍ਣਸਾਲਾਯ ਸਮੀਪੇ ਗਹਿਤਮ੍ਪਿ ਕਾਰਪਣ੍ਣਂ ਪਣ੍ਣਸਾਲਾਯ ਅਰਞ੍ਞਮਜ੍ਝਗਤਤ੍ਤਾ ‘‘ਪਵਨਾ ਆਭਤ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.
ਅਤੇਲਞ੍ਚ ਅਲੋਣਿਕਨ੍ਤਿ ਦੇਯ੍ਯਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਅਨੁਲ਼ਾਰਭਾਵੇਪਿ ਅਜ੍ਝਾਸਯਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਦਾਨਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਮਹਾਜੁਤਿਕਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਮਮ ਦ੍ਵਾਰੇਤਿ ਮਯ੍ਹਂ ਪਣ੍ਣਸਾਲਾਯ ਦ੍ਵਾਰੇ. ਸਕਟਾਹੇਨ ਆਕਿਰਿਨ੍ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਕਿਞ੍ਚਿਪਿ ਅਸੇਸੇਤ੍ਵਾ ਦਿਨ੍ਨਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ.
ਪੁਨੇਸਨਂ ਜਹਿਤ੍ਵਾਨਾਤਿ ‘‘ਏਕਦਿਵਸਂ ਦ੍ਵਿਕ੍ਖਤ੍ਤੁਂ ਘਾਸੇਸਨਂ ਨ ਸਲ੍ਲੇਖ’’ਨ੍ਤਿ ਚਿਨ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ਦਾਨਪੀਤਿਯਾ ਤਿਤ੍ਤੋ ਵਿਯ ਹੁਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਮਿਂ ਦਿਵਸੇ ਪੁਨ ਆਹਾਰਪਰਿਯੇਟ੍ਠਿਂ ਅਕਤ੍ਵਾ.
ਅਕਮ੍ਪਿਤੋਤਿ ਸੁਦੂਰਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਿਤਤ੍ਤਾ ਮਚ੍ਛਰਿਯੇਨ ਅਚਲਿਤੋ ਦਾਨਜ੍ਝਾਸਯਤੋ ਚਲਨਮਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਅਕਾਰਿਤੋ. ਅਨੋਲਗ੍ਗੋਤਿ ਲੋਭਵਸੇਨ ਈਸਕਮ੍ਪਿ ਅਲਗ੍ਗੋ. ਤਤਿਯਮ੍ਪੀਤਿ ਪਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਦੁਤਿਯਮ੍ਪੀਤਿ ਇਮਂ ਸਮ੍ਪਿਣ੍ਡੇਤਿ. ਏਵਮੇਵਮਦਾਸਹਨ੍ਤਿ ਯਥਾ ਪਠਮਂ, ਏਵਮੇਵਂ ਦੁਤਿਯਮ੍ਪਿ, ਤਤਿਯਮ੍ਪਿ ਅਦਾਸਿਂ ਅਹਂ.
ਨ ਮੇ ਤਪ੍ਪਚ੍ਚਯਾਤਿ ਗਾਥਾਯ ਵੁਤ੍ਤਮੇਵਤ੍ਥਂ ਪਾਕਟਂ ਕਰੋਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਤਪ੍ਪਚ੍ਚਯਾਤਿ ਦਾਨਪਚ੍ਚਯਾ ਤੀਸੁ ਦਿਵਸੇਸੁ ਛਿਨ੍ਨਾਹਾਰਤਾਯ ਸਰੀਰਸ੍ਮਿਂ ਯੇਨ ਵੇਵਣ੍ਣਿਯੇਨ ਭਵਿਤਬ੍ਬਂ, ਤਮ੍ਪਿ ਮੇ ਸਰੀਰਸ੍ਮਿਂ ਵਿਵਣ੍ਣਿਯਂ ਦਾਨਪਚ੍ਚਯਾਯੇਵ ਨਤ੍ਥਿ. ਕਸ੍ਮਾ? ਦਾਨਵਿਸਯੇਨ ਪੀਤਿਸੁਖੇਨ ਦਾਨਵਿਸਯਾਯ ਏਵ ਚ ਰਤਿਯਾ. ਵੀਤਿਨਾਮੇਮਿ ਤਂ ਦਿਵਨ੍ਤਿ ਤਂ ਸਕਲਂ ਤਿਮਤ੍ਤਦਿਵਸਂ ਵੀਤਿਨਾਮੇਮਿ, ਨ ਕੇਵਲਞ੍ਚ ਤੀਣਿ ਏਵ ਦਿਵਸਾਨਿ, ਅਥ ਖੋ ਮਾਸਦ੍ਵਿਮਾਸਮਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਕਾਲਂ, ਏਵਮੇਵ ਦਾਤੁਂ ਪਹੋਮੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਯਦਿ ਮਾਸਮ੍ਪੀ’’ਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਨੋਲੀਨੋਤਿ ਅਲੀਨਚਿਤ੍ਤੋ, ਦਾਨੇ ਅਸਙ੍ਕੁਚਿਤਚਿਤ੍ਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਰੂਪੇਨ ਆਗਤਸ੍ਸ ਸਕ੍ਕਸ੍ਸ. ਯਸਨ੍ਤਿ ਕਿਤ੍ਤਿਂ, ਪਰਿਵਾਰਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਵਾ. ਲਾਭਞ੍ਚਾਤਿ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸੇਸੁ ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤਿਆਦਿਭਾਵੇਨ ਲਦ੍ਧਬ੍ਬਂ ਲਾਭਂ ਵਾ ਨ ਪਤ੍ਥਯਿਂ. ਅਥ ਖੋ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੋਧਿਂ ਪਤ੍ਥਯਾਨੋ ਆਕਙ੍ਖਮਾਨੋ ਤਾਨਿ ਤੀਸੁ ਦਿਵਸੇਸੁ ਅਨੇਕਵਾਰਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਿ ਦਾਨਮਯਾਨਿ ਪੁਞ੍ਞਕਮ੍ਮਾਨਿ ਦਾਨਸ੍ਸ ਵਾ ਪਰਿਵਾਰਭੂਤਾਨਿ ਕਾਯਸੁਚਰਿਤਾਦੀਨਿ ਪੁਞ੍ਞਕਮ੍ਮਾਨਿ ਆਚਰਿਂ ਅਕਾਸਿਨ੍ਤਿ.