੯. ਇਦ੍ਧਿਪਾਦਵਿਭਙ੍ਗੋ
੧. ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਭਾਜਨੀਯਵਣ੍ਣਨਾ
੪੩੧. ਇਦਾਨਿ ਤਦਨਨ੍ਤਰੇ ਇਦ੍ਧਿਪਾਦਵਿਭਙ੍ਗੇ ਚਤ੍ਤਾਰੋਤਿ ਗਣਨਪਰਿਚ੍ਛੇਦੋ. ਇਦ੍ਧਿਪਾਦਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਇਜ੍ਝਤੀਤਿ ਇਦ੍ਧਿ, ਸਮਿਜ੍ਝਤਿ ਨਿਪ੍ਫਜ੍ਜਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਇਜ੍ਝਨ੍ਤਿ ਵਾ ਏਤਾਯ ਸਤ੍ਤਾ ਇਦ੍ਧਾ ਵੁਦ੍ਧਾ ਉਕ੍ਕਂਸਗਤਾ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿਪਿ ਇਦ੍ਧਿ. ਪਠਮੇਨਤ੍ਥੇਨ ਇਦ੍ਧਿ ਏਵ ਪਾਦੋ ਇਦ੍ਧਿਪਾਦੋ, ਇਦ੍ਧਿਕੋਟ੍ਠਾਸੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਦੁਤਿਯੇਨਤ੍ਥੇਨ ਇਦ੍ਧਿਯਾ ਪਾਦੋਤਿ ਇਦ੍ਧਿਪਾਦੋ; ਪਾਦੋਤਿ ਪਤਿਟ੍ਠਾ, ਅਧਿਗਮੁਪਾਯੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤੇਨ ਹਿ ਯਸ੍ਮਾ ਉਪਰੂਪਰਿਵਿਸੇਸਸਙ੍ਖਾਤਂ ਇਦ੍ਧਿਂ ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਪਾਪੁਣਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਪਾਦੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਏਵਂ ਤਾਵ ‘‘ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਇਦ੍ਧਿਪਾਦਾ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.
ਇਦਾਨਿ ਤੇ ਭਾਜੇਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਇਧ ਭਿਕ੍ਖੂਤਿਆਦਿ ਆਰਦ੍ਧਂ. ਤਤ੍ਥ ਇਧ ਭਿਕ੍ਖੂਤਿ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਸਾਸਨੇ ਭਿਕ੍ਖੁ. ਛਨ੍ਦਸਮਾਧਿਪਧਾਨਸਙ੍ਖਾਰਸਮਨ੍ਨਾਗਤਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਛਨ੍ਦਹੇਤੁਕੋ ਛਨ੍ਦਾਧਿਕੋ ਵਾ ਸਮਾਧਿ ਛਨ੍ਦਸਮਾਧਿ. ਕਤ੍ਤੁਕਮ੍ਯਤਾਛਨ੍ਦਂ ਅਧਿਪਤਿਂ ਕਰਿਤ੍ਵਾ ਪਟਿਲਦ੍ਧਸਮਾਧਿਸ੍ਸੇਤਂ ਅਧਿਵਚਨਂ. ਪਧਾਨਭੂਤਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਪਧਾਨਸਙ੍ਖਾਰਾ. ਚਤੁਕਿਚ੍ਚਸਾਧਕਸ੍ਸ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਧਾਨਵੀਰਿਯਸ੍ਸੇਤਂ ਅਧਿਵਚਨਂ. ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਨ੍ਤਿ ਛਨ੍ਦਸਮਾਧਿਨਾ ਚ ਪਧਾਨਸਙ੍ਖਾਰੇਹਿ ਚ ਉਪੇਤਂ. ਇਦ੍ਧਿਪਾਦਨ੍ਤਿ ਨਿਪ੍ਫਤ੍ਤਿਪਰਿਯਾਯੇਨ ਵਾ ਇਜ੍ਝਨਕਟ੍ਠੇਨ ਇਜ੍ਝਨ੍ਤਿ ਏਤਾਯ ਸਤ੍ਤਾ ਇਦ੍ਧਾ ਵੁਦ੍ਧਾ ਉਕ੍ਕਂਸਗਤਾ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਇਮਿਨਾ ਵਾ ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਇਦ੍ਧੀਤਿ ਸਙ੍ਖਂ ਗਤਾਨਂ ਉਪਚਾਰਜ੍ਝਾਨਾਦਿਕੁਸਲਚਿਤ੍ਤਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਨਂ ਛਨ੍ਦਸਮਾਧਿਪਧਾਨਸਙ੍ਖਾਰਾਨਂ ਅਧਿਟ੍ਠਾਨਟ੍ਠੇਨ ਪਾਦਭੂਤਂ ਸੇਸਚਿਤ੍ਤਚੇਤਸਿਕਰਾਸਿਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਯਞ੍ਹਿ ਪਰਤੋ ‘‘ਇਦ੍ਧਿਪਾਦੋਤਿ ਤਥਾਭੂਤਸ੍ਸ ਵੇਦਨਾਕ੍ਖਨ੍ਧੋ…ਪੇ… ਵਿਞ੍ਞਾਣਕ੍ਖਨ੍ਧੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਂ ਇਮਿਨਾ ਅਤ੍ਥੇਨ ਯੁਜ੍ਜਤਿ. ਇਮਿਨਾ ਨਯੇਨ ਸੇਸੇਸੁਪਿ ਅਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਯਥੇਵ ਹਿ ਛਨ੍ਦਂ ਅਧਿਪਤਿਂ ਕਰਿਤ੍ਵਾ ਪਟਿਲਦ੍ਧਸਮਾਧਿ ਛਨ੍ਦਸਮਾਧੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਏਵਂ ਵੀਰਿਯਂ…ਪੇ… ਚਿਤ੍ਤਂ. ਵੀਮਂਸਂ ਅਧਿਪਤਿਂ ਕਰਿਤ੍ਵਾ ਪਟਿਲਦ੍ਧਸਮਾਧਿ ਵੀਮਂਸਸਮਾਧੀਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ.
ਇਦਾਨਿ ਛਨ੍ਦਸਮਾਧਿਆਦੀਨਿ ਪਦਾਨਿ ਭਾਜੇਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਕਥਞ੍ਚ ਭਿਕ੍ਖੂਤਿਆਦਿ ਆਰਦ੍ਧਂ. ਤਤ੍ਥ ਛਨ੍ਦਞ੍ਚੇ ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਧਿਪਤਿਂ ਕਰਿਤ੍ਵਾਤਿ ਯਦਿ ਭਿਕ੍ਖੁ ਛਨ੍ਦਂ ਅਧਿਪਤਿਂ ਛਨ੍ਦਂ ਜੇਟ੍ਠਕਂ ਛਨ੍ਦਂ ਧੁਰਂ ਛਨ੍ਦਂ ਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਂ ਕਤ੍ਵਾ ਸਮਾਧਿਂ ਪਟਿਲਭਤਿ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਤਿ, ਏਵਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤੋ ਅਯਂ ਸਮਾਧਿ ਛਨ੍ਦਸਮਾਧਿ ਨਾਮ ਵੁਚ੍ਚਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਵੀਰਿਯਞ੍ਚੇਤਿਆਦੀਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਇਮੇ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਪਧਾਨਸਙ੍ਖਾਰਾਤਿ ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਛਨ੍ਦਿਦ੍ਧਿਪਾਦਂ ਭਾਵਯਮਾਨਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਪਧਾਨਾਭਿਸਙ੍ਖਾਰਸਙ੍ਖਾਤਚਤੁਕਿਚ੍ਚਸਾਧਕਂ ਵੀਰਿਯਂ ਕਥਿਤਂ. ਤਦੇਕਜ੍ਝਂ ਅਭਿਸਞ੍ਞੂਹਿਤ੍ਵਾਤਿ ਤਂ ਸਬ੍ਬਂ ਏਕਤੋ ਰਾਸਿਂ ਕਤ੍ਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸਙ੍ਖ੍ਯਂ ਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਏਤਂ ਵੋਹਾਰਂ ਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
੪੩੩. ਇਦਾਨਿ ‘‘ਛਨ੍ਦਸਮਾਧਿਪਧਾਨਸਙ੍ਖਾਰੋ’’ਤਿ ਏਤਸ੍ਮਿਂ ਪਦਸਮੂਹੇ ਛਨ੍ਦਾਦਿਧਮ੍ਮੇ ਭਾਜੇਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਛਨ੍ਦੋਤਿਆਦਿ ਆਰਦ੍ਧਂ. ਤਂ ਉਤ੍ਤਾਨਤ੍ਥਮੇਵ.
ਉਪੇਤੋ ਹੋਤੀਤਿ ਇਦ੍ਧਿਪਾਦਸਙ੍ਖਾਤੋ ਧਮ੍ਮਰਾਸਿ ਉਪੇਤੋ ਹੋਤਿ. ਤੇਸਂ ਧਮ੍ਮਾਨਨ੍ਤਿ ਤੇਸਂ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਨਂ ਛਨ੍ਦਾਦਿਧਮ੍ਮਾਨਂ. ਇਦ੍ਧਿ ਸਮਿਦ੍ਧੀਤਿਆਦੀਨਿ ਸਬ੍ਬਾਨਿ ਨਿਪ੍ਫਤ੍ਤਿਵੇਵਚਨਾਨੇਵ. ਏਵਂ ਸਨ੍ਤੇਪਿ ਇਜ੍ਝਨਕਟ੍ਠੇਨ ਇਦ੍ਧਿ. ਸਮ੍ਪੁਣ੍ਣਾ ਇਦ੍ਧਿ ਸਮਿਦ੍ਧਿ; ਉਪਸਗ੍ਗੇਨ ਵਾ ਪਦਂ ਵਡ੍ਢਿਤਂ. ਇਜ੍ਝਨਾਕਾਰੋ ਇਜ੍ਝਨਾ. ਸਮਿਜ੍ਝਨਾਤਿ ਉਪਸਗ੍ਗੇਨ ਪਦਂ ਵਡ੍ਢਿਤਂ. ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਨ੍ਤਾਨੇ ਪਾਤੁਭਾਵਵਸੇਨ ਲਭਨਂ ਲਾਭੋ. ਪਰਿਹੀਨਾਨਮ੍ਪਿ ਵੀਰਿਯਾਰਮ੍ਭਵਸੇਨ ਪੁਨ ਲਾਭੋ ਪਟਿਲਾਭੋ; ਉਪਸਗ੍ਗੇਨ ਵਾ ਪਦਂ ਵਡ੍ਢਿਤਂ. ਪਤ੍ਤੀਤਿ ਅਧਿਗਮੋ. ਅਪਰਿਹਾਨਵਸੇਨ ਸਮ੍ਮਾ ਪਤ੍ਤੀਤਿ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ. ਫੁਸਨਾਤਿ ਪਟਿਲਾਭਫੁਸਨਾ. ਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾਤਿ ਪਟਿਲਾਭਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾਵ. ਉਪਸਮ੍ਪਦਾਤਿ ਪਟਿਲਾਭਉਪਸਮ੍ਪਦਾ ਏਵਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.
ਤਯਾਭੂਤਸ੍ਸਾਤਿ ਤੇਨ ਆਕਾਰੇਨ ਭੂਤਸ੍ਸ; ਤੇ ਛਨ੍ਦਾਦਿਧਮ੍ਮੇ ਪਟਿਲਭਿਤ੍ਵਾ ਠਿਤਸ੍ਸਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਵੇਦਨਾਕ੍ਖਨ੍ਧੋਤਿਆਦੀਹਿ ਛਨ੍ਦਾਦਯੋ ਅਨ੍ਤੋ ਕਤ੍ਵਾ ਚਤ੍ਤਾਰੋਪਿ ਖਨ੍ਧਾ ਕਥਿਤਾ. ਤੇ ਧਮ੍ਮੇਤਿ ਤੇ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਅਰੂਪਕ੍ਖਨ੍ਧੇ; ਛਨ੍ਦਾਦਯੋ ਵਾ ਤਯੋ ਧਮ੍ਮੇਤਿਪਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਆਸੇਵਤੀਤਿਆਦੀਨਿ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਥਾਨੇਵ. ਸੇਸਇਦ੍ਧਿਪਾਦਨਿਦ੍ਦੇਸੇਸੁਪਿ ਇਮਿਨਾਵ ਨਯੇਨ ਅਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.
ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਕਿਂ ਕਥਿਤਨ੍ਤਿ? ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਮਤ੍ਥਕਪ੍ਪਤ੍ਤਂ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ ਕਥਿਤਂ. ਏਕੋ ਹਿ ਭਿਕ੍ਖੁ ਛਨ੍ਦਂ ਅਵਸ੍ਸਯਤਿ; ਕਤ੍ਤੁਕਮ੍ਯਤਾਕੁਸਲਧਮ੍ਮਚ੍ਛਨ੍ਦੇਨ ਅਤ੍ਥਨਿਪ੍ਫਤ੍ਤਿਯਂ ਸਤਿ ‘ਅਹਂ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਧਮ੍ਮਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਸ੍ਸਾਮਿ, ਨਤ੍ਥਿ ਮਯ੍ਹਂ ਏਤਸ੍ਸ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਨੇ ਭਾਰੋ’ਤਿ ਛਨ੍ਦਂ ਜੇਟ੍ਠਕਂ ਛਨ੍ਦਂ ਧੁਰਂ ਛਨ੍ਦਂ ਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਂ ਕਤ੍ਵਾ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਧਮ੍ਮਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਤਿ. ਏਕੋ ਵੀਰਿਯਂ ਅਵਸ੍ਸਯਤਿ. ਏਕੋ ਚਿਤ੍ਤਂ, ਏਕੋ ਪਞ੍ਞਂ ਅਵਸ੍ਸਯਤਿ. ਪਞ੍ਞਾਯ ਅਤ੍ਥਨਿਪ੍ਫਤ੍ਤਿਯਂ ਸਤਿ ‘ਅਹਂ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਧਮ੍ਮਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਸ੍ਸਾਮਿ, ਨਤ੍ਥਿ ਮਯ੍ਹਂ ਏਤਸ੍ਸ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਨੇ ਭਾਰੋ’ਤਿ ਪਞ੍ਞਂ ਜੇਟ੍ਠਕਂ ਪਞ੍ਞਂ ਧੁਰਂ ਪਞ੍ਞਂ ਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਂ ਕਤ੍ਵਾ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਧਮ੍ਮਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਤਿ.
ਕਥਂ? ਯਥਾ ਹਿ ਚਤੂਸੁ ਅਮਚ੍ਚਪੁਤ੍ਤੇਸੁ ਠਾਨਨ੍ਤਰਂ ਪਤ੍ਥੇਤ੍ਵਾ ਵਿਚਰਨ੍ਤੇਸੁ ਏਕੋ ਉਪਟ੍ਠਾਨਂ ਅਵਸ੍ਸਯਿ, ਏਕੋ ਸੂਰਭਾਵਂ, ਏਕੋ ਜਾਤਿਂ, ਏਕੋ ਮਨ੍ਤਂ. ਕਥਂ? ਤੇਸੁ ਹਿ ਪਠਮੋ ‘ਉਪਟ੍ਠਾਨੇ ਅਪ੍ਪਮਾਦਕਾਰਿਤਾਯ ਅਤ੍ਥਨਿਪ੍ਫਤ੍ਤਿਯਾ ਸਤਿ ਲਬ੍ਭਮਾਨਂ ਲਚ੍ਛਾਮੇਤਂ ਠਾਨਨ੍ਤਰ’ਨ੍ਤਿ ਉਪਟ੍ਠਾਨਂ ਅਵਸ੍ਸਯਿ. ਦੁਤਿਯੋ ‘ਉਪਟ੍ਠਾਨੇ ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤੋਪਿ ਏਕਚ੍ਚੋ ਸਙ੍ਗਾਮੇ ਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਿਤੇ ਸਣ੍ਠਾਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕੋਤਿ; ਅਵਸ੍ਸਂ ਖੋ ਪਨ ਰਞ੍ਞੋ ਪਚ੍ਚਨ੍ਤੋ ਕੁਪ੍ਪਿਸ੍ਸਤਿ; ਤਸ੍ਮਿਂ ਕੁਪ੍ਪਿਤੇ ਰਥਧੁਰੇ ਕਮ੍ਮਂ ਕਤ੍ਵਾ ਰਾਜਾਨਂ ਆਰਾਧੇਤ੍ਵਾ ਆਹਰਾਪੇਸ੍ਸਾਮੇਤਂ ਠਾਨਨ੍ਤਰ’ਨ੍ਤਿ ਸੂਰਭਾਵਂ ਅਵਸ੍ਸਯਿ. ਤਤਿਯੋ ‘ਸੂਰਭਾਵੇਪਿ ਸਤਿ ਏਕਚ੍ਚੋ ਹੀਨਜਾਤਿਕੋ ਹੋਤਿ; ਜਾਤਿਂ ਸੋਧੇਤ੍ਵਾ ਠਾਨਨ੍ਤਰਂ ਦਦਨ੍ਤਾ ਮਯ੍ਹਂ ਦਸ੍ਸਨ੍ਤੀ’ਤਿ ਜਾਤਿਂ ਅਵਸ੍ਸਯਿ. ਚਤੁਤ੍ਥੋ ‘ਜਾਤਿਮਾਪਿ ਏਕੋ ਅਮਨ੍ਤਨੀਯੋ ਹੋਤਿ; ਮਨ੍ਤੇਨ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਕਿਚ੍ਚੇ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੇ ਆਹਰਾਪੇਸ੍ਸਾਮੇਤਂ ਠਾਨਨ੍ਤਰ’ਨ੍ਤਿ ਮਨ੍ਤਂ ਅਵਸ੍ਸਯਿ. ਤੇ ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਵਸ੍ਸਯਬਲੇਨ ਠਾਨਨ੍ਤਰਾਨਿ ਪਾਪੁਣਿਂਸੁ.
ਤਤ੍ਥ ਉਪਟ੍ਠਾਨੇ ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਠਾਨਨ੍ਤਰਂ ਪਤ੍ਤੋ ਵਿਯ ਛਨ੍ਦਂ ਅਵਸ੍ਸਾਯ ਕਤ੍ਤੁਕਮ੍ਯਤਾਕੁਸਲਧਮ੍ਮਚ੍ਛਨ੍ਦੇਨ ਅਤ੍ਥਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਯਂ ਸਤਿ ‘ਅਹਂ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਧਮ੍ਮਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਸ੍ਸਾਮਿ, ਨਤ੍ਥਿ ਮਯ੍ਹਂ ਏਤਸ੍ਸ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਨੇ ਭਾਰੋ’ਤਿ ਛਨ੍ਦਂ ਜੇਟ੍ਠਕਂ ਛਨ੍ਦਂ ਧੁਰਂ ਛਨ੍ਦਂ ਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਂ ਕਤ੍ਵਾ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਧਮ੍ਮਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਕੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ, ਰਟ੍ਠਪਾਲਤ੍ਥੇਰੋ (ਮ. ਨਿ. ੨.੨੯੩ ਆਦਯੋ) ਵਿਯ. ਸੋ ਹਿ ਆਯਸ੍ਮਾ ਛਨ੍ਦਂ ਧੁਰਂ ਕਤ੍ਵਾ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਧਮ੍ਮਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਸਿ. ਸੂਰਭਾਵੇਨ ਰਾਜਾਨਂ ਆਰਾਧੇਤ੍ਵਾ ਠਾਨਨ੍ਤਰਂ ਪਤ੍ਤੋ ਵਿਯ ਵੀਰਿਯਂ ਜੇਟ੍ਠਕਂ ਵੀਰਿਯਂ ਧੁਰਂ ਵੀਰਿਯਂ ਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਂ ਕਤ੍ਵਾ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਧਮ੍ਮਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਕੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ, ਸੋਣਤ੍ਥੇਰੋ (ਮਹਾਵ. ੨੪੩) ਵਿਯ. ਸੋ ਹਿ ਆਯਸ੍ਮਾ ਵੀਰਿਯਂ ਧੁਰਂ ਕਤ੍ਵਾ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਧਮ੍ਮਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਸਿ.
ਜਾਤਿਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਠਾਨਨ੍ਤਰਂ ਪਤ੍ਤੋ ਵਿਯ ਚਿਤ੍ਤਂ ਜੇਟ੍ਠਕਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਧੁਰਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਂ ਕਤ੍ਵਾ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਧਮ੍ਮਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਕੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ, ਸਮ੍ਭੂਤਤ੍ਥੇਰੋ ਵਿਯ. ਸੋ ਹਿ ਆਯਸ੍ਮਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ਧੁਰਂ ਕਤ੍ਵਾ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਧਮ੍ਮਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਸਿ. ਮਨ੍ਤਂ ਅਵਸ੍ਸਾਯ ਠਾਨਨ੍ਤਰਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਵਿਯ ਵੀਮਂਸਂ ਜੇਟ੍ਠਕਂ ਵੀਮਂਸਂ ਧੁਰਂ ਵੀਮਂਸਂ ਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਂ ਕਤ੍ਵਾ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਧਮ੍ਮਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਕੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ, ਥੇਰੋ ਮੋਘਰਾਜਾ ਵਿਯ. ਸੋ ਹਿ ਆਯਸ੍ਮਾ ਵੀਮਂਸਂ ਧੁਰਂ ਕਤ੍ਵਾ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਧਮ੍ਮਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਸਿ.
ਏਤ੍ਥ ਚ ਤਯੋ ਛਨ੍ਦਸਮਾਧਿਪਧਾਨਸਙ੍ਖਾਰਸਙ੍ਖਾਤਾ ਧਮ੍ਮਾ ਇਦ੍ਧੀਪਿ ਹੋਨ੍ਤਿ ਇਦ੍ਧਿਪਾਦਾਪਿ. ਸੇਸਾ ਪਨ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਖਨ੍ਧਾ ਇਦ੍ਧਿਪਾਦਾਯੇਵ. ਵੀਰਿਯਚਿਤ੍ਤਵੀਮਂਸਸਮਾਧਿਪਧਾਨਸਙ੍ਖਾਰਸਙ੍ਖਾਤਾਪਿ ਤਯੋ ਧਮ੍ਮਾ ਇਦ੍ਧੀਪਿ ਹੋਨ੍ਤਿ ਇਦ੍ਧਿਪਾਦਾਪਿ. ਸੇਸਾ ਪਨ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਖਨ੍ਧਾ ਇਦ੍ਧਿਪਾਦਾਯੇਵ. ਅਯਂ ਤਾਵ ਅਭੇਦਤੋ ਕਥਾ.
ਭੇਦਤੋ ਪਨ ‘ਛਨ੍ਦੋ’ ਇਦ੍ਧਿ ਨਾਮ. ਛਨ੍ਦਧੁਰੇਨ ਭਾਵਿਤਾ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਖਨ੍ਧਾ ਛਨ੍ਦਿਦ੍ਧਿਪਾਦੋ ਨਾਮ. ਸਮਾਧਿ ਪਧਾਨਸਙ੍ਖਾਰੋਤਿ ਦ੍ਵੇ ਧਮ੍ਮਾ ਸਙ੍ਖਾਰਕ੍ਖਨ੍ਧਵਸੇਨ ਛਨ੍ਦਿਦ੍ਧਿਪਾਦੇ ਪਵਿਸਨ੍ਤਿ; ਪਾਦੇ ਪਵਿਟ੍ਠਾਤਿਪਿ ਵਤ੍ਤੁਂ ਵਟ੍ਟਤਿਯੇਵ. ਤਤ੍ਥੇਵ ‘ਸਮਾਧਿ’ ਇਦ੍ਧਿ ਨਾਮ. ਸਮਾਧਿਧੁਰੇਨ ਭਾਵਿਤਾ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਖਨ੍ਧਾ ਸਮਾਧਿਦ੍ਧਿਪਾਦੋ ਨਾਮ. ਛਨ੍ਦੋ ਪਧਾਨਸਙ੍ਖਾਰੋਤਿ ਦ੍ਵੇ ਧਮ੍ਮਾ ਸਙ੍ਖਾਰਕ੍ਖਨ੍ਧਵਸੇਨ ਸਮਾਧਿਦ੍ਧਿਪਾਦੇ ਪਵਿਸਨ੍ਤਿ; ਪਾਦੇ ਪਵਿਟ੍ਠਾਤਿਪਿ ਵਤ੍ਤੁਂ ਵਟ੍ਟਤਿ ਏਵ. ਤਤ੍ਥੇਵ ‘ਪਧਾਨਸਙ੍ਖਾਰੋ’ ਇਦ੍ਧਿ ਨਾਮ. ਪਧਾਨਸਙ੍ਖਾਰਭਾਵਿਤਾ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਖਨ੍ਧਾ ਪਧਾਨਸਙ੍ਖਾਰਿਦ੍ਧਿਪਾਦੋ ਨਾਮ. ਛਨ੍ਦੋ ਸਮਾਧੀਤਿ ਦ੍ਵੇ ਧਮ੍ਮਾ ਸਙ੍ਖਾਰਕ੍ਖਨ੍ਧਵਸੇਨ ਪਧਾਨਸਙ੍ਖਾਰਿਦ੍ਧਿਪਾਦੇ ਪਵਿਸਨ੍ਤਿ; ਪਾਦੇ ਪਵਿਟ੍ਠਾਤਿਪਿ ਵਤ੍ਤੁਂ ਵਟ੍ਟਤਿ ਏਵ. ਤਤ੍ਥੇਵ ‘ਵੀਰਿਯਂ’ ਇਦ੍ਧਿ ਨਾਮ, ‘ਚਿਤ੍ਤਂ’ ਇਦ੍ਧਿ ਨਾਮ, ‘ਵੀਮਂਸਾ’ ਇਦ੍ਧਿ ਨਾਮ…ਪੇ… ਪਾਦੇ ਪਵਿਟ੍ਠਾਤਿਪਿ ਵਤ੍ਤੁਂ ਵਟ੍ਟਤਿ ਏਵ. ਅਯਂ ਭੇਦਤੋ ਕਥਾ ਨਾਮ.
ਏਤ੍ਥ ਪਨ ਅਭਿਨਵਂ ਨਤ੍ਥਿ; ਗਹਿਤਮੇਵ ਵਿਭੂਤਧਾਤੁਕਂ ਕਤਂ. ਕਥਂ? ਛਨ੍ਦੋ, ਸਮਾਧਿ, ਪਧਾਨਸਙ੍ਖਾਰੋਤਿ ਇਮੇ ਤਯੋ ਧਮ੍ਮਾ ਇਦ੍ਧੀਪਿ ਹੋਨ੍ਤਿ ਇਦ੍ਧਿਪਾਦਾਪਿ. ਸੇਸਾ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਖਨ੍ਧਾ ਇਦ੍ਧਿਪਾਦਾਯੇਵ. ਇਮੇ ਹਿ ਤਯੋ ਧਮ੍ਮਾ ਇਜ੍ਝਮਾਨਾ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕੇਹਿ ਚਤੂਹਿ ਖਨ੍ਧੇਹਿ ਸਦ੍ਧਿਂਯੇਵ ਇਜ੍ਝਨ੍ਤਿ, ਨ ਵਿਨਾ. ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾ ਪਨ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਖਨ੍ਧਾ ਇਜ੍ਝਨਕਟ੍ਠੇਨ ਇਦ੍ਧਿ ਨਾਮ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਪਤਿਟ੍ਠਾਨਟ੍ਠੇਨ ਪਾਦੋ ਨਾਮ. ‘ਇਦ੍ਧੀ’ਤਿ ਵਾ ‘ਇਦ੍ਧਿਪਾਦੋ’ਤਿ ਵਾ ਨ ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ ਕਸ੍ਸਚਿ ਅਧਿਵਚਨਂ, ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾਨਂ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਖਨ੍ਧਾਨਂਯੇਵ ਅਧਿਵਚਨਂ. ਵੀਰਿਯਂ, ਚਿਤ੍ਤਂ, ਵੀਮਂਸਾਸਮਾਧਿਪਧਾਨਸਙ੍ਖਾਰੋਤਿ ਤਯੋ ਧਮ੍ਮਾ…ਪੇ… ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਖਨ੍ਧਾਨਂਯੇਵ ਅਧਿਵਚਨਂ.
ਅਪਿਚ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗੋ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗੋ ਇਦ੍ਧਿਪਾਦੋ ਨਾਮ; ਪਟਿਲਾਭੋ ਪਟਿਲਾਭੋ ਇਦ੍ਧਿ ਨਾਮਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਅਯਮਤ੍ਥੋ ਉਪਚਾਰੇਨ ਵਾ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਯ ਵਾ ਦੀਪੇਤਬ੍ਬੋ. ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਪਰਿਕਮ੍ਮਞ੍ਹਿ ਇਦ੍ਧਿਪਾਦੋ ਨਾਮ, ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਂ ਇਦ੍ਧਿ ਨਾਮ. ਦੁਤਿਯਤਤਿਯਚਤੁਤ੍ਥਆਕਾਸਾਨਞ੍ਚਾਯਤਨ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਞ੍ਚਾਯਤਨਆਕਿਞ੍ਚਞ੍ਞਾਯਤਨਨੇਵਸਞ੍ਞਾਨਾਸਞ੍ਞਾਯਤਨਪਰਿਕਮ੍ਮਂ ਇਦ੍ਧਿਪਾਦੋ ਨਾਮ, ਨੇਵਸਞ੍ਞਾਨਾਸਞ੍ਞਾਯਤਨਂ ਇਦ੍ਧਿ ਨਾਮ. ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾ ਇਦ੍ਧਿਪਾਦੋ ਨਾਮ, ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਮਗ੍ਗੋ ਇਦ੍ਧਿ ਨਾਮ. ਸਕਦਾਗਾਮਿ, ਅਨਾਗਾਮਿ, ਅਰਹਤ੍ਤਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾ ਇਦ੍ਧਿਪਾਦੋ ਨਾਮ, ਅਰਹਤ੍ਤਮਗ੍ਗੋ ਇਦ੍ਧਿ ਨਾਮ. ਪਟਿਲਾਭੇਨਾਪਿ ਦੀਪੇਤੁਂ ਵਟ੍ਟਤਿਯੇਵ. ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਞ੍ਹਿ ਇਦ੍ਧਿਪਾਦੋ ਨਾਮ, ਦੁਤਿਯਜ੍ਝਾਨਂ ਇਦ੍ਧਿ ਨਾਮ; ਦੁਤਿਯਜ੍ਝਾਨਂ ਇਦ੍ਧਿਪਾਦੋ ਨਾਮ, ਤਤਿਯਜ੍ਝਾਨਂ ਇਦ੍ਧਿ ਨਾਮ…ਪੇ… ਅਨਾਗਾਮਿਮਗ੍ਗੋ ਇਦ੍ਧਿਪਾਦੋ ਨਾਮ, ਅਰਹਤ੍ਤਮਗ੍ਗੋ ਇਦ੍ਧਿ ਨਾਮ.
ਕੇਨਟ੍ਠੇਨ ਇਦ੍ਧਿ? ਕੇਨਟ੍ਠੇਨ ਪਾਦੋਤਿ? ਇਜ੍ਝਨਕਟ੍ਠੇਨੇਵ ਇਦ੍ਧਿ. ਪਤਿਟ੍ਠਾਨਟ੍ਠੇਨੇਵ ਪਾਦੋ. ਏਵਮਿਧਾਪਿ ਇਦ੍ਧੀਤਿ ਵਾ ਪਾਦੋਤਿ ਵਾ ਨ ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ ਕਸ੍ਸਚਿ ਅਧਿਵਚਨਂ, ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਕਾਨਂ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਖਨ੍ਧਾਨਂਯੇਵ ਅਧਿਵਚਨਨ੍ਤਿ. ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤੇ ਪਨ ਇਦਮਾਹਂਸੁ – ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਖਨ੍ਧਾਨਮੇਵ ਅਧਿਵਚਨਂ ਭਵੇਯ੍ਯ, ਯਦਿ ਸਤ੍ਥਾ ਪਰਤੋ ਉਤ੍ਤਰਚੂਲ਼ਭਾਜਨੀਯਂ ਨਾਮ ਨ ਆਹਰੇਯ੍ਯ. ਉਤ੍ਤਰਚੂਲ਼ਭਾਜਨੀਯੇ ਪਨ ‘‘ਛਨ੍ਦੋਯੇਵ ਛਨ੍ਦਿਦ੍ਧਿਪਾਦੋ, ਵੀਰਿਯਮੇਵ, ਚਿਤ੍ਤਮੇਵ, ਵੀਮਂਸਾਵ ਵੀਮਂਸਿਦ੍ਧਿਪਾਦੋ’’ਤਿ ਕਥਿਤਂ. ਕੇਚਿ ਪਨ ‘‘ਇਦ੍ਧਿ ਨਾਮ ਅਨਿਪ੍ਫਨ੍ਨਾ, ਇਦ੍ਧਿਪਾਦੋ ਨਿਪ੍ਫਨ੍ਨੋ’’ਤਿ ਵਦਿਂਸੁ. ਤੇਸਂ ਵਚਨਂ ਪਟਿਕ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ਇਦ੍ਧੀਪਿ ਇਦ੍ਧਿਪਾਦੋਪਿ ‘ਨਿਪ੍ਫਨ੍ਨੋ ਤਿਲਕ੍ਖਣਬ੍ਭਾਹਤੋ’ਤਿ ਸਨ੍ਨਿਟ੍ਠਾਨਂ ਕਤਂ. ਇਤਿ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਭਾਜਨੀਯੇ ਲੋਕਿਯਲੋਕੁਤ੍ਤਰਮਿਸ੍ਸਕਾ ਇਦ੍ਧਿਪਾਦਾ ਕਥਿਤਾਤਿ.
ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਭਾਜਨੀਯਵਣ੍ਣਨਾ.
੨. ਅਭਿਧਮ੍ਮਭਾਜਨੀਯਵਣ੍ਣਨਾ
੪੪੪. ਅਭਿਧਮ੍ਮਭਾਜਨੀਯਂ ਉਤ੍ਤਾਨਤ੍ਥਮੇਵ. ਨਯਾ ਪਨੇਤ੍ਥ ਗਣੇਤਬ੍ਬਾ. ‘‘ਛਨ੍ਦਸਮਾਧਿਪਧਾਨਸਙ੍ਖਾਰਸਮਨ੍ਨਾਗਤਂ ਇਦ੍ਧਿਪਾਦਂ ਭਾਵੇਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਟ੍ਠਾਨਸ੍ਮਿਞ੍ਹਿ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਾਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਨਯਸਹਸ੍ਸਾਨਿ ਵਿਭਤ੍ਤਾਨਿ. ਵੀਰਿਯਸਮਾਧਿਆਦੀਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਤਥਾ ਉਤ੍ਤਰਚੂਲ਼ਭਾਜਨੀਯੇ ਛਨ੍ਦਿਦ੍ਧਿਪਾਦੇ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਨਯਸਹਸ੍ਸਾਨਿ ਵਿਭਤ੍ਤਾਨਿ, ਵੀਰਿਯਚਿਤ੍ਤਵੀਮਂਸਿਦ੍ਧਿਪਾਦੇ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਚਤ੍ਤਾਰੀਤਿ ਸਬ੍ਬਾਨਿਪਿ ਅਟ੍ਠਨ੍ਨਂ ਚਤੁਕ੍ਕਾਨਂ ਵਸੇਨ ਦ੍ਵਤ੍ਤਿਂਸ ਨਯਸਹਸ੍ਸਾਨਿ ਵਿਭਤ੍ਤਾਨਿ. ਏਵਮੇਤਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤਲੋਕੁਤ੍ਤਰਾਨਂਯੇਵ ਇਦ੍ਧਿਪਾਦਾਨਂ ਵਸੇਨ ਦ੍ਵਤ੍ਤਿਂਸਨਯਸਹਸ੍ਸਪ੍ਪਟਿਮਣ੍ਡਿਤਂ ਅਭਿਧਮ੍ਮਭਾਜਨੀਯਂ ਕਥਿਤਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.
੩. ਪਞ੍ਹਾਪੁਚ੍ਛਕਵਣ੍ਣਨਾ
੪੬੨. ਪਞ੍ਹਾਪੁਚ੍ਛਕੇ ਪਾਲ਼ਿਅਨੁਸਾਰੇਨੇਵ ਇਦ੍ਧਿਪਾਦਾਨਂ ਕੁਸਲਾਦਿਭਾਵੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਆਰਮ੍ਮਣਤ੍ਤਿਕੇਸੁ ਪਨ ਸਬ੍ਬੇਪੇਤੇ ਅਪ੍ਪਮਾਣਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਆਰਬ੍ਭ ਪਵਤ੍ਤਿਤੋ ਅਪ੍ਪਮਾਣਾਰਮ੍ਮਣਾ ਏਵ, ਨ ਮਗ੍ਗਾਰਮ੍ਮਣਾ; ਸਹਜਾਤਹੇਤੁਵਸੇਨ ਪਨ ਮਗ੍ਗਹੇਤੁਕਾ, ਨ ਮਗ੍ਗਾਧਿਪਤਿਨੋ. ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਹਿ ਅਧਿਪਤਯੋ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਗਰੁਂ ਨ ਕਰੋਨ੍ਤਿ. ਕਸ੍ਮਾ? ਸਯਂ ਜੇਟ੍ਠਕਤ੍ਤਾ. ਯਥਾ ਹਿ ਸਮਜਾਤਿਕਾ ਸਮਵਯਾ ਸਮਥਾਮਾ ਸਮਸਿਪ੍ਪਾ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਰਾਜਪੁਤ੍ਤਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਤ੍ਤਨੋ ਜੇਟ੍ਠਕਤਾਯ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਸ੍ਸ ਅਪਚਿਤਿਂ ਨ ਕਰੋਨ੍ਤਿ, ਏਵਮਿਮੇਪਿ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਅਧਿਪਤਯੋ ਪਾਟਿਯੇਕ੍ਕਂ ਪਾਟਿਯੇਕ੍ਕਂ ਜੇਟ੍ਠਕਧਮ੍ਮਤਾਯ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਗਰੁਂ ਨ ਕਰੋਨ੍ਤੀਤਿ ਏਕਨ੍ਤੇਨੇਵ ਨ ਮਗ੍ਗਾਧਿਪਤਿਨੋ. ਅਤੀਤਾਦੀਸੁ ਏਕਾਰਮ੍ਮਣਭਾਵੇਪਿ ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਾ. ਨਿਬ੍ਬਾਨਸ੍ਸ ਪਨ ਬਹਿਦ੍ਧਾਧਮ੍ਮਤ੍ਤਾ ਬਹਿਦ੍ਧਾਰਮ੍ਮਣਾ ਨਾਮ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ. ਏਵਮੇਤਸ੍ਮਿਂ ਪਞ੍ਹਾਪੁਚ੍ਛਕੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤਲੋਕੁਤ੍ਤਰਾਵ ਇਦ੍ਧਿਪਾਦਾ ਕਥਿਤਾ. ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੇਨ ਹਿ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਭਾਜਨੀਯਸ੍ਮਿਂਯੇਵ ਲੋਕਿਯਲੋਕੁਤ੍ਤਰਮਿਸ੍ਸਕਾ ਇਦ੍ਧਿਪਾਦਾ ਕਥਿਤਾ, ਅਭਿਧਮ੍ਮਭਾਜਨੀਯਪਞ੍ਹਾਪੁਚ੍ਛਕੇਸੁ ਪਨ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਾਯੇਵਾਤਿ. ਏਵਮਯਂ ਇਦ੍ਧਿਪਾਦਵਿਭਙ੍ਗੋਪਿ ਤੇਪਰਿਵਟ੍ਟਂ ਨੀਹਰਿਤ੍ਵਾਵ ਦਸ੍ਸਿਤੋਤਿ.
ਸਮ੍ਮੋਹਵਿਨੋਦਨਿਯਾ ਵਿਭਙ੍ਗਟ੍ਠਕਥਾਯ
ਇਦ੍ਧਿਪਾਦਵਿਭਙ੍ਗਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.