੨. ਆਯਤਨਵਿਭਙ੍ਗੋ

੧. ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਭਾਜਨੀਯਵਣ੍ਣਨਾ

੧੫੪. ਇਦਾਨਿ ਤਦਨਨ੍ਤਰੇ ਆਯਤਨਵਿਭਙ੍ਗਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਭਾਜਨੀਯਂ ਤਾਵ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਦ੍ਵਾਦਸਾਯਤਨਾਨਿ ਚਕ੍ਖਾਯਤਨਂ ਰੂਪਾਯਤਨਨ੍ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਪਾਲ਼ਿਮੁਤ੍ਤਕੇਨ ਤਾਵ ਨਯੇਨ –

ਅਤ੍ਥਲਕ੍ਖਣਤਾਵਤ੍ਵ, ਕਮਸਙ੍ਖੇਪਵਿਤ੍ਥਾਰਾ;

ਤਥਾ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਤੋ ਚੇਵ, ਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬੋ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ.

ਤਤ੍ਥ ਵਿਸੇਸਤੋ ਤਾਵ ਚਕ੍ਖਤੀਤਿ ਚਕ੍ਖੁ; ਰੂਪਂ ਅਸ੍ਸਾਦੇਤਿ, ਵਿਭਾਵੇਤਿ ਚਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਰੂਪਯਤੀਤਿ ਰੂਪਂ; ਵਣ੍ਣਵਿਕਾਰਂ ਆਪਜ੍ਜਮਾਨਂ ਹਦਯਙ੍ਗਤਭਾਵਂ ਪਕਾਸੇਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸੁਣਾਤੀਤਿ ਸੋਤਂ. ਸਪ੍ਪਤੀਤਿ ਸਦ੍ਦੋ; ਉਦਾਹਰਿਯਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਘਾਯਤੀਤਿ ਘਾਨਂ. ਗਨ੍ਧਯਤੀਤਿ ਗਨ੍ਧੋ; ਅਤ੍ਤਨੋ ਵਤ੍ਥੁਂ ਸੂਚਯਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਜੀਵਿਤਂ ਅਵ੍ਹਾਯਤੀਤਿ ਜਿਵ੍ਹਾ. ਰਸਨ੍ਤਿ ਤਂ ਸਤ੍ਤਾਤਿ ਰਸੋ; ਅਸ੍ਸਾਦੇਨ੍ਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਕੁਚ੍ਛਿਤਾਨਂ ਸਾਸਵਧਮ੍ਮਾਨਂ ਆਯੋਤਿ ਕਾਯੋ. ਆਯੋਤਿ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਦੇਸੋ. ਫੁਸੀਯਤੀਤਿ ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਮਨਤੀਤਿ ਮਨੋ. ਅਤ੍ਤਨੋ ਲਕ੍ਖਣਂ ਧਾਰਯਨ੍ਤੀਤਿ ਧਮ੍ਮਾ.

ਅਵਿਸੇਸਤੋ ਪਨ ਆਯਤਨਤੋ, ਆਯਾਨਂ ਤਨਨਤੋ, ਆਯਤਸ੍ਸ ਚ ਨਯਨਤੋ ਆਯਤਨਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਚਕ੍ਖੁਰੂਪਾਦੀਸੁ ਹਿ ਤਂਤਂਦ੍ਵਾਰਾਰਮ੍ਮਣਾ ਚਿਤ੍ਤਚੇਤਸਿਕਾ ਧਮ੍ਮਾ ਸੇਨ ਸੇਨ ਅਨੁਭਵਨਾਦਿਨਾ ਕਿਚ੍ਚੇਨ ਆਯਤਨ੍ਤਿ ਉਟ੍ਠਹਨ੍ਤਿ ਘਟ੍ਟੇਨ੍ਤਿ ਵਾਯਮਨ੍ਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਤੇ ਚ ਪਨ ਆਯਭੂਤੇ ਧਮ੍ਮੇ ਏਤਾਨਿ ਤਨੋਨ੍ਤਿ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਨ੍ਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਇਦਞ੍ਚ ਅਨਮਤਗ੍ਗੇ ਸਂਸਾਰੇ ਪਵਤ੍ਤਂ ਅਤੀਵ ਆਯਤਂ ਸਂਸਾਰਦੁਕ੍ਖਂ ਯਾਵ ਨ ਨਿਵਤ੍ਤਤਿ ਤਾਵ ਨਯਨ੍ਤੇਵ, ਪਵਤ੍ਤਯਨ੍ਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਇਤਿ ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਆਯਤਨਤੋ ਆਯਾਨਂ ਤਨਨਤੋ ਆਯਤਸ੍ਸ ਚ ਨਯਨਤੋ ‘ਆਯਤਨਂ ਆਯਤਨ’ਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ.

ਅਪਿਚ ਨਿਵਾਸਟ੍ਠਾਨਟ੍ਠੇਨ, ਆਕਰਟ੍ਠੇਨ, ਸਮੋਸਰਣਟ੍ਠਾਨਟ੍ਠੇਨ, ਸਞ੍ਜਾਤਿਦੇਸਟ੍ਠੇਨ, ਕਾਰਣਟ੍ਠੇਨ ਚ ਆਯਤਨਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਤਥਾ ਹਿ ਲੋਕੇ ‘‘ਇਸ੍ਸਰਾਯਤਨਂ ਵਾਸੁਦੇਵਾਯਤਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ ਨਿਵਾਸਟ੍ਠਾਨਂ ਆਯਤਨਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ‘‘ਸੁਵਣ੍ਣਾਯਤਨਂ ਰਜਤਾਯਤਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ ਆਕਰੋ. ਸਾਸਨੇ ਪਨ ‘‘ਮਨੋਰਮੇ ਆਯਤਨੇ ਸੇਵਨ੍ਤਿ ਨਂ ਵਿਹਙ੍ਗਮਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਅ. ਨਿ. ੫.੩੮) ਸਮੋਸਰਣਟ੍ਠਾਨਂ. ‘‘ਦਕ੍ਖਿਣਾਪਥੋ ਗੁਨ੍ਨਂ ਆਯਤਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ ਸਞ੍ਜਾਤਿਦੇਸੋ. ‘‘ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰੇਵ ਸਕ੍ਖਿਭਬ੍ਬਤਂ ਪਾਪੁਣਾਤਿ ਸਤਿ ਸਤਿਆਯਤਨੇ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਅ. ਨਿ. ੫.੨੩) ਕਾਰਣਂ.

ਚਕ੍ਖੁਰੂਪਾਦੀਸੁ ਚਾਪਿ ਤੇ ਤੇ ਚਿਤ੍ਤਚੇਤਸਿਕਾ ਧਮ੍ਮਾ ਨਿਵਸਨ੍ਤਿ ਤਦਾਯਤ੍ਤਵੁਤ੍ਤਿਤਾਯਾਤਿ ਚਕ੍ਖਾਦਯੋ ਨੇਸਂ ਨਿਵਾਸਨਟ੍ਠਾਨਂ. ਚਕ੍ਖਾਦੀਸੁ ਚ ਤੇ ਆਕਿਣ੍ਣਾ ਤਂ ਨਿਸ੍ਸਿਤਤ੍ਤਾ ਤਦਾਰਮ੍ਮਣਤ੍ਤਾ ਚਾਤਿ ਚਕ੍ਖਾਦਯੋ ਨੇਸਂ ਆਕਰੋ. ਚਕ੍ਖਾਦਯੋ ਚ ਨੇਸਂ ਸਮੋਸਰਣਟ੍ਠਾਨਂ, ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਵਤ੍ਥੁਦ੍ਵਾਰਾਰਮ੍ਮਣਵਸੇਨ ਸਮੋਸਰਣਤੋ. ਚਕ੍ਖਾਦਯੋ ਚ ਨੇਸਂ ਸਞ੍ਜਾਤਿਦੇਸੋ; ਤਂ ਨਿਸ੍ਸਯਾਰਮ੍ਮਣਭਾਵੇਨ ਤਤ੍ਥੇਵ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਤੋ. ਚਕ੍ਖਾਦਯੋ ਚ ਨੇਸਂ ਕਾਰਣਂ, ਤੇਸਂ ਅਭਾਵੇ ਅਭਾਵਤੋਤਿ. ਇਤਿ ਨਿਵਾਸਟ੍ਠਾਨਟ੍ਠੇਨ, ਆਕਰਟ੍ਠੇਨ, ਸਮੋਸਰਣਟ੍ਠਾਨਟ੍ਠੇਨ, ਸਞ੍ਜਾਤਿਦੇਸਟ੍ਠੇਨ, ਕਾਰਣਟ੍ਠੇਨਾਤਿ ਇਮੇਹਿ ਕਾਰਣੇਹਿ ਏਤੇ ਧਮ੍ਮਾ ‘ਆਯਤਨਂ ਆਯਤਨ’ਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤੇਨਤ੍ਥੇਨ ਚਕ੍ਖੁ ਚ ਤਂ ਆਯਤਨਞ੍ਚਾਤਿ ਚਕ੍ਖਾਯਤਨਂ…ਪੇ… ਧਮ੍ਮਾ ਚ ਤੇ ਆਯਤਨਞ੍ਚਾਤਿ ਧਮ੍ਮਾਯਤਨਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਤਾਵੇਤ੍ਥ ‘ਅਤ੍ਥਤੋ’ ਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬੋ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ.

‘ਲਕ੍ਖਣਤੋ’ਤਿ ਚਕ੍ਖਾਦੀਨਂ ਲਕ੍ਖਣਤੋਪੇਤ੍ਥ ਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬੋ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ. ਤਾਨਿ ਚ ਪਨ ਨੇਸਂ ਲਕ੍ਖਣਾਨਿ ਹੇਟ੍ਠਾ ਰੂਪਕਣ੍ਡਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾਨਿ.

‘ਤਾਵਤ੍ਵਤੋ’ਤਿ ਤਾਵਭਾਵਤੋ. ਇਦਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ – ਚਕ੍ਖਾਦਯੋਪਿ ਹਿ ਧਮ੍ਮਾ ਏਵ. ਏਵਂ ਸਤਿ ਧਮ੍ਮਾਯਤਨਮਿਚ੍ਚੇਵ ਅਵਤ੍ਵਾ ਕਸ੍ਮਾ ਦ੍ਵਾਦਸਾਯਤਨਾਨਿ ਵੁਤ੍ਤਾਨੀਤਿ ਚੇ? ਛ ਵਿਞ੍ਞਾਣਕਾਯੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਦ੍ਵਾਰਾਰਮ੍ਮਣਵਵਤ੍ਥਾਨਤੋ. ਇਧ ਛਨ੍ਨਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਕਾਯਾਨਂ ਦ੍ਵਾਰਭਾਵੇਨ ਆਰਮ੍ਮਣਭਾਵੇਨ ਚ ਵਵਤ੍ਥਾਨਤੋ ਅਯਮੇਵ ਤੇਸਂ ਭੇਦੋ ਹੋਤੀਤਿ ਦ੍ਵਾਦਸ ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ. ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਵੀਥਿਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਹਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਕਾਯਸ੍ਸ ਚਕ੍ਖਾਯਤਨਮੇਵ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਦ੍ਵਾਰਂ, ਰੂਪਾਯਤਨਮੇਵ ਚਾਰਮ੍ਮਣਂ. ਤਥਾ ਇਤਰਾਨਿ ਇਤਰੇਸਂ. ਛਟ੍ਠਸ੍ਸ ਪਨ ਭਵਙ੍ਗਮਨਸਙ੍ਖਾਤੋ ਮਨਾਯਤਨੇਕਦੇਸੋਵ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਦ੍ਵਾਰਂ, ਅਸਾਧਾਰਣਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮਾਯਤਨਂ ਆਰਮ੍ਮਣਨ੍ਤਿ. ਇਤਿ ਛਨ੍ਨਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਕਾਯਾਨਂ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਦ੍ਵਾਰਾਰਮ੍ਮਣਵਵਤ੍ਥਾਨਤੋ ਦ੍ਵਾਦਸ ਵੁਤ੍ਤਾਨੀਤਿ. ਏਵਮੇਤ੍ਥ ‘ਤਾਵਤ੍ਵਤੋ’ ਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬੋ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ.

‘ਕਮਤੋ’ਤਿ ਇਧਾਪਿ ਪੁਬ੍ਬੇ ਵੁਤ੍ਤੇਸੁ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕ੍ਕਮਾਦੀਸੁ ਦੇਸਨਾਕ੍ਕਮੋਵ ਯੁਜ੍ਜਤਿ. ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕੇਸੁ ਹਿ ਆਯਤਨੇਸੁ ਸਨਿਦਸ੍ਸਨਸਪ੍ਪਟਿਘਵਿਸਯਤ੍ਤਾ ਚਕ੍ਖਾਯਤਨਂ ਪਾਕਟਨ੍ਤਿ ਪਠਮਂ ਦੇਸਿਤਂ. ਤਤੋ ਅਨਿਦਸ੍ਸਨਸਪ੍ਪਟਿਘਵਿਸਯਾਨਿ ਸੋਤਾਯਤਨਾਦੀਨਿ. ਅਥ ਵਾ ਦਸ੍ਸਨਾਨੁਤ੍ਤਰਿਯਸਵਨਾਨੁਤ੍ਤਰਿਯਹੇਤੁਭਾਵੇਨ ਬਹੂਪਕਾਰਤ੍ਤਾ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕੇਸੁ ਚਕ੍ਖਾਯਤਨਸੋਤਾਯਤਨਾਨਿ ਪਠਮਂ ਦੇਸਿਤਾਨਿ. ਤਤੋ ਘਾਨਾਯਤਨਾਦੀਨਿ ਤੀਣਿ. ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਗੋਚਰਵਿਸਯਤ੍ਤਾ ਅਨ੍ਤੇ ਮਨਾਯਤਨਂ. ਚਕ੍ਖਾਦੀਨਂ ਪਨ ਗੋਚਰਤ੍ਤਾ ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਅਨਨ੍ਤਰਾਨਿ ਬਾਹਿਰੇਸੁ ਰੂਪਾਯਤਨਾਦੀਨਿ. ਅਪਿਚ ਵਿਞ੍ਞਾਣੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਕਾਰਣਵਵਤ੍ਥਾਨਤੋਪਿ ਅਯਮੇਵ ਤੇਸਂ ਕਮੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ ‘‘ਚਕ੍ਖੁਞ੍ਚ ਪਟਿਚ੍ਚ ਰੂਪੇ ਚ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਂ…ਪੇ… ਮਨਞ੍ਚ ਪਟਿਚ੍ਚ ਧਮ੍ਮੇ ਚ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੩.੪੨੧) ਏਵਂ ‘ਕਮਤੋ’ਪੇਤ੍ਥ ਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬੋ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ.

‘ਸਙ੍ਖੇਪਵਿਤ੍ਥਾਰਾ’ਤਿ ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਹਿ ਮਨਾਯਤਨਸ੍ਸ ਚੇਵ ਧਮ੍ਮਾਯਤਨੇਕਦੇਸਸ੍ਸ ਚ ਨਾਮੇਨ, ਤਦਵਸੇਸਾਨਞ੍ਚ ਆਯਤਨਾਨਂ ਰੂਪੇਨ ਸਙ੍ਗਹਿਤਤ੍ਤਾ ਦ੍ਵਾਦਸਾਪਿ ਆਯਤਨਾਨਿ ਨਾਮਰੂਪਮਤ੍ਤਮੇਵ ਹੋਨ੍ਤਿ.

ਵਿਤ੍ਥਾਰਤੋ ਪਨ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕੇਸੁ ਤਾਵ ਚਕ੍ਖਾਯਤਨਂ ਜਾਤਿਵਸੇਨ ਚਕ੍ਖੁਪਸਾਦਮਤ੍ਤਮੇਵ, ਪਚ੍ਚਯਗਤਿਨਿਕਾਯਪੁਗ੍ਗਲਭੇਦਤੋ ਪਨ ਅਨਨ੍ਤਪ੍ਪਭੇਦਂ. ਤਥਾ ਸੋਤਾਯਤਨਾਦੀਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ. ਮਨਾਯਤਨਂ ਤੇਭੂਮਕਕੁਸਲਾਕੁਸਲਵਿਪਾਕਕਿਰਿਯਵਿਞ੍ਞਾਣਭੇਦੇਨ ਏਕਾਸੀਤਿਪ੍ਪਭੇਦਂ, ਵਤ੍ਥੁਪਟਿਪਦਾਦਿਭੇਦਤੋ ਪਨ ਅਨਨ੍ਤਪ੍ਪਭੇਦਂ. ਰੂਪਗਨ੍ਧਰਸਾਯਤਨਾਨਿ ਸਮੁਟ੍ਠਾਨਭੇਦਤੋ ਚਤੁਪ੍ਪਭੇਦਾਨਿ, ਸਦ੍ਦਾਯਤਨਂ ਦ੍ਵਿਪ੍ਪਭੇਦਂ. ਸਭਾਗਵਿਸਭਾਗਭੇਦਤੋ ਪਨ ਸਬ੍ਬਾਨਿਪਿ ਅਨਨ੍ਤਪ੍ਪਭੇਦਾਨਿ. ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਾਯਤਨਂ ਪਥਵੀਧਾਤੁਤੇਜੋਧਾਤੁਵਾਯੋਧਾਤੁਵਸੇਨ ਤਿਪ੍ਪਭੇਦਂ, ਸਮੁਟ੍ਠਾਨਤੋ ਚਤੁਪ੍ਪਭੇਦਂ, ਸਭਾਗਵਿਸਭਾਗਤੋ ਅਨੇਕਪ੍ਪਭੇਦਂ. ਧਮ੍ਮਾਯਤਨਂ ਤੇਭੂਮਕਧਮ੍ਮਾਰਮ੍ਮਣਵਸੇਨ ਅਨੇਕਪ੍ਪਭੇਦਨ੍ਤਿ. ਏਵਂ ਸਙ੍ਖੇਪਵਿਤ੍ਥਾਰਾ ਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬੋ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ.

‘ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਤੋ’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪਨ ਸਬ੍ਬਾਨੇਵੇਤਾਨਿ ਆਯਤਨਾਨਿ ਅਨਾਗਮਨਤੋ ਅਨਿਗ੍ਗਮਨਤੋ ਚ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾਨਿ. ਨ ਹਿ ਤਾਨਿ ਪੁਬ੍ਬੇ ਉਦਯਾ ਕੁਤੋਚਿ ਆਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਨਾਪਿ ਉਦ੍ਧਂ ਵਯਾ ਕੁਹਿਞ੍ਚਿ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ; ਅਥ ਖੋ ਪੁਬ੍ਬੇ ਉਦਯਾ ਅਪ੍ਪਟਿਲਦ੍ਧਸਭਾਵਾਨਿ, ਉਦ੍ਧਂ ਵਯਾ ਪਰਿਭਿਨ੍ਨਸਭਾਵਾਨਿ, ਪੁਬ੍ਬਨ੍ਤਾਪਰਨ੍ਤਵੇਮਜ੍ਝੇ ਪਚ੍ਚਯਾਯਤ੍ਤਵੁਤ੍ਤਿਤਾਯ ਅਵਸਾਨਿ ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਅਨਾਗਮਨਤੋ ਅਨਿਗ੍ਗਮਨਤੋ ਚ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾਨਿ. ਤਥਾ ਨਿਰੀਹਤੋ ਅਬ੍ਯਾਪਾਰਤੋ ਚ. ਨ ਹਿ ਚਕ੍ਖੁਰੂਪਾਦੀਨਂ ਏਵਂ ਹੋਤਿ – ‘ਅਹੋ ਵਤ ਅਮ੍ਹਾਕਂ ਸਾਮਗ੍ਗਿਯਾ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਨਾਮ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯਾ’ਤਿ, ਨ ਚ ਤਾਨਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣੁਪ੍ਪਾਦਨਤ੍ਥਂ ਦ੍ਵਾਰਭਾਵੇਨ ਵਤ੍ਥੁਭਾਵੇਨ ਆਰਮ੍ਮਣਭਾਵੇਨ ਵਾ ਈਹਨ੍ਤਿ, ਨ ਬ੍ਯਾਪਾਰਮਾਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ; ਅਥ ਖੋ ਧਮ੍ਮਤਾਵੇਸਾ ਯਂ ਚਕ੍ਖੁਰੂਪਾਦੀਨਂ ਸਾਮਗ੍ਗਿਯਂ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦੀਨਿ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਨਿਰੀਹਤੋ ਅਬ੍ਯਾਪਾਰਤੋ ਚ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾਨਿ. ਅਪਿਚ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਾਨਿ ਸੁਞ੍ਞਗਾਮੋ ਵਿਯ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾਨਿ ਧੁਵਸੁਭਸੁਖਤ੍ਤਭਾਵਵਿਰਹਿਤਤ੍ਤਾ, ਬਾਹਿਰਾਨਿ ਗਾਮਘਾਤਕਚੋਰਾ ਵਿਯ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਾਨਂ ਅਭਿਘਾਤਕਤ੍ਤਾ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ – ‘‘ਚਕ੍ਖੁ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਹਞ੍ਞਤਿ ਮਨਾਪਾਮਨਾਪੇਹਿ ਰੂਪੇਹੀਤਿ ਵਿਤ੍ਥਾਰੋ. ਅਪਿਚ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਾਨਿ ਛ ਪਾਣਕਾ ਵਿਯ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾਨਿ, ਬਾਹਿਰਾਨਿ ਤੇਸਂ ਗੋਚਰਾ ਵਿਯਾਤਿ. ਏਵਮ੍ਪੇਤ੍ਥ ‘ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਤੋ’ ਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬੋ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋਤਿ.

ਇਦਾਨਿ ਤੇਸਂ ਵਿਪਸ੍ਸਿਤਬ੍ਬਾਕਾਰਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਚਕ੍ਖੁਂ ਅਨਿਚ੍ਚਨ੍ਤਿਆਦਿ ਆਰਦ੍ਧਂ. ਤਤ੍ਥ ਚਕ੍ਖੁ ਤਾਵ ਹੁਤ੍ਵਾ ਅਭਾਵਟ੍ਠੇਨ ਅਨਿਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਅਪਰੇਹਿਪਿ ਚਤੂਹਿ ਕਾਰਣੇਹਿ ਅਨਿਚ੍ਚਂ – ਉਪ੍ਪਾਦਵਯਵਨ੍ਤਤੋ, ਵਿਪਰਿਣਾਮਤੋ, ਤਾਵਕਾਲਿਕਤੋ, ਨਿਚ੍ਚਪਟਿਕ੍ਖੇਪਤੋਤਿ.

ਤਦੇਵ ਪਟਿਪੀਲ਼ਨਟ੍ਠੇਨ ਦੁਕ੍ਖਂ. ਯਸ੍ਮਾ ਵਾ ਏਤਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਠਿਤਿਂ ਪਾਪੁਣਾਤਿ, ਠਿਤਿਯਂ ਜਰਾਯ ਕਿਲਮਤਿ, ਜਰਂ ਪਤ੍ਵਾ ਅਵਸ੍ਸਂ ਭਿਜ੍ਜਤਿ; ਤਸ੍ਮਾ ਅਭਿਣ੍ਹਸਮ੍ਪਟਿਪੀਲ਼ਨਤੋ, ਦੁਕ੍ਖਮਤੋ, ਦੁਕ੍ਖਵਤ੍ਥੁਤੋ, ਸੁਖਪਟਿਕ੍ਖੇਪਤੋਤਿ ਇਮੇਹਿ ਚਤੂਹਿ ਕਾਰਣੇਹਿ ਦੁਕ੍ਖਂ.

ਅਵਸਵਤ੍ਤਨਟ੍ਠੇਨ ਪਨ ਅਨਤ੍ਤਾ. ਯਸ੍ਮਾ ਵਾ ਏਤਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਠਿਤਿਂ ਮਾ ਪਾਪੁਣਾਤੁ, ਠਾਨਪ੍ਪਤ੍ਤਂ ਮਾ ਜਿਰਤੁ, ਜਰਪ੍ਪਤਂ ਮਾ ਭਿਜ੍ਜਤੂਤਿ ਇਮੇਸੁ ਤੀਸੁ ਠਾਨੇਸੁ ਕਸ੍ਸਚਿ ਵਸਵਤ੍ਤਿਭਾਵੋ ਨਤ੍ਥਿ, ਸੁਞ੍ਞਂ ਤੇਨ ਵਸਵਤ੍ਤਨਾਕਾਰੇਨ; ਤਸ੍ਮਾ ਸੁਞ੍ਞਤੋ, ਅਸ੍ਸਾਮਿਕਤੋ, ਅਕਾਮਕਾਰਿਯਤੋ, ਅਤ੍ਤਪਟਿਕ੍ਖੇਪਤੋਤਿ ਇਮੇਹਿ ਚਤੂਹਿ ਕਾਰਣੇਹਿ ਅਨਤ੍ਤਾ.

ਵਿਭਵਗਤਿਕਤੋ, ਪੁਬ੍ਬਾਪਰਵਸੇਨ ਭਵਸਙ੍ਕਨ੍ਤਿਗਮਨਤੋ, ਪਕਤਿਭਾਵਵਿਜਹਨਤੋ ਚ ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਂ. ਇਦਂ ਅਨਿਚ੍ਚਵੇਵਚਨਮੇਵ. ਰੂਪਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾਤਿਆਦੀਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਅਪਿਚੇਤ੍ਥ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਚਕ੍ਖੁਂ ਤੇਭੂਮਕਧਮ੍ਮਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ, ਨੋ ਚਕ੍ਖੁ. ਚਕ੍ਖੁ ਪਨ ਚਕ੍ਖੁ ਚੇਵ ਅਨਿਚ੍ਚਞ੍ਚ. ਤਥਾ ਸੇਸਧਮ੍ਮਾ ਦੁਕ੍ਖਾ, ਨੋ ਚਕ੍ਖੁ. ਚਕ੍ਖੁ ਪਨ ਚਕ੍ਖੁ ਚੇਵ ਦੁਕ੍ਖਞ੍ਚ. ਸੇਸਧਮ੍ਮਾ ਅਨਤ੍ਤਾ, ਨੋ ਚਕ੍ਖੁ. ਚਕ੍ਖੁ ਪਨ ਚਕ੍ਖੁ ਚੇਵ ਅਨਤ੍ਤਾ ਚਾਤਿ. ਰੂਪਾਦੀਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ.

ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਪਨ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਭਾਜਨੀਯੇ ਤਥਾਗਤੇਨ ਕਿਂ ਦਸ੍ਸਿਤਨ੍ਤਿ? ਦ੍ਵਾਦਸਨ੍ਨਂ ਆਯਤਨਾਨਂ ਅਨਤ੍ਤਲਕ੍ਖਣਂ. ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ ਹਿ ਅਨਤ੍ਤਲਕ੍ਖਣਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਅਨਿਚ੍ਚੇਨ ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਤਿ, ਦੁਕ੍ਖੇਨ ਵਾ, ਅਨਿਚ੍ਚਦੁਕ੍ਖੇਹਿ ਵਾ. ਤਤ੍ਥ ‘‘ਚਕ੍ਖੁ, ਅਤ੍ਤਾਤਿ ਯੋ ਵਦੇਯ੍ਯ, ਤਂ ਨ ਉਪਪਜ੍ਜਤਿ. ਚਕ੍ਖੁਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦੋਪਿ ਵਯੋਪਿ ਪਞ੍ਞਾਯਤਿ. ਯਸ੍ਸ ਖੋ ਪਨ ਉਪ੍ਪਾਦੋਪਿ ਵਯੋਪਿ ਪਞ੍ਞਾਯਤਿ ‘ਅਤ੍ਤਾ ਮੇ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਚ ਵੇਤਿ ਚਾ’ਤਿ ਇਚ੍ਚਸ੍ਸ ਏਵਮਾਗਤਂ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਤਂ ਨ ਉਪਪਜ੍ਜਤਿ – ਚਕ੍ਖੁ ਅਤ੍ਤਾਤਿ ਯੋ ਵਦੇਯ੍ਯ ਇਤਿ ਚਕ੍ਖੁ ਅਨਤ੍ਤਾ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੩.੪੨੨). ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਸੁਤ੍ਤੇ ਅਨਿਚ੍ਚੇਨ ਅਨਤ੍ਤਲਕ੍ਖਣਂ ਦਸ੍ਸੇਸਿ. ‘‘ਰੂਪਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਨਤ੍ਤਾ. ਰੂਪਞ੍ਚ ਹਿਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਤ੍ਤਾ ਅਭਵਿਸ੍ਸ, ਨ ਯਿਦਂ ਰੂਪਂ ਆਬਾਧਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤੇਯ੍ਯ; ਲਬ੍ਭੇਥ ਚ ਰੂਪੇ – ਏਵਂ ਮੇ ਰੂਪਂ ਹੋਤੁ, ਏਵਂ ਮੇ ਰੂਪਂ ਮਾ ਅਹੋਸੀਤਿ. ਯਸ੍ਮਾ ਚ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਰੂਪਂ ਅਨਤ੍ਤਾ ਤਸ੍ਮਾ ਰੂਪਂ ਆਬਾਧਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਤਿ; ਨ ਚ ਲਬ੍ਭਤਿ ਰੂਪੇ – ਏਵਂ ਮੇ ਰੂਪਂ ਹੋਤੁ, ਏਵਂ ਮੇ ਰੂਪਂ ਮਾ ਅਹੋਸੀ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੩.੫੯; ਮਹਾਵ. ੨੦) ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਸੁਤ੍ਤੇ ਦੁਕ੍ਖੇਨ ਅਨਤ੍ਤਲਕ੍ਖਣਂ ਦਸ੍ਸੇਸਿ. ‘‘ਰੂਪਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਨਿਚ੍ਚਂ, ਯਦਨਿਚ੍ਚਂ ਤਂ ਦੁਕ੍ਖਂ, ਯਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਤਦਨਤ੍ਤਾ, ਯਦਨਤ੍ਤਾ ਤਂ ਨੇਤਂ ਮਮ, ਨੇਸੋਹਮਸ੍ਮਿ, ਨ ਮੇਸੋ ਅਤ੍ਤਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਸਂ. ਨਿ. ੩.੧੫) ਅਨਿਚ੍ਚਦੁਕ੍ਖੇਹਿ ਅਨਤ੍ਤਲਕ੍ਖਣਂ ਦਸ੍ਸੇਸਿ. ਕਸ੍ਮਾ? ਅਨਿਚ੍ਚਦੁਕ੍ਖਾਨਂ ਪਾਕਟਤ੍ਤਾ.

ਹਤ੍ਥਤੋ ਹਿ ਤਟ੍ਟਕੇ ਵਾ ਸਰਕੇ ਵਾ ਕਿਸ੍ਮਿਞ੍ਚਿਦੇਵ ਵਾ ਪਤਿਤ੍ਵਾ ਭਿਨ੍ਨੇ ‘ਅਹੋ ਅਨਿਚ੍ਚ’ਨ੍ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਏਵਂ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਪਾਕਟਂ ਨਾਮ. ਅਤ੍ਤਭਾਵਸ੍ਮਿਂ ਪਨ ਗਣ੍ਡਪਿਲ਼ਕਾਦੀਸੁ ਵਾ ਉਟ੍ਠਿਤਾਸੁ ਖਾਣੁਕਣ੍ਟਕਾਦੀਹਿ ਵਾ ਵਿਦ੍ਧਾਸੁ ‘ਅਹੋ ਦੁਕ੍ਖ’ਨ੍ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ. ਏਵਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਪਾਕਟਂ ਨਾਮ. ਅਨਤ੍ਤਲਕ੍ਖਣਂ ਅਪਾਕਟਂ ਅਨ੍ਧਕਾਰਂ ਅਵਿਭੂਤਂ ਦੁਪ੍ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਂ ਦੁਦ੍ਦੀਪਨਂ ਦੁਪ੍ਪਞ੍ਞਾਪਨਂ. ਅਨਿਚ੍ਚਦੁਕ੍ਖਲਕ੍ਖਣਾਨਿ ਉਪ੍ਪਾਦਾ ਵਾ ਤਥਾਗਤਾਨਂ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦਾ ਵਾ ਪਞ੍ਞਾਯਨ੍ਤਿ. ਅਨਤ੍ਤਲਕ੍ਖਣਂ ਵਿਨਾ ਬੁਦ੍ਧੁਪ੍ਪਾਦਾ ਨ ਪਞ੍ਞਾਯਤਿ, ਬੁਦ੍ਧੁਪ੍ਪਾਦੇਯੇਵ ਪਞ੍ਞਾਯਤਿ. ਮਹਿਦ੍ਧਿਕਾ ਹਿ ਮਹਾਨੁਭਾਵਾ ਤਾਪਸਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਾ ਸਰਭਙ੍ਗਸਤ੍ਥਾਰਾਦਯੋਪਿ ‘ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਦੁਕ੍ਖ’ਨ੍ਤਿ ਵਤ੍ਤੁਂ ਸਕ੍ਕੋਨ੍ਤਿ, ‘ਅਨਤ੍ਤਾ’ਤਿ ਵਤ੍ਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕੋਨ੍ਤਿ. ਸਚੇ ਹਿ ਤੇ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਪਰਿਸਾਯ ਅਨਤ੍ਤਾਤਿ ਵਤ੍ਤੁਂ ਸਕ੍ਕੁਣੇਯ੍ਯੁਂ, ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਪਰਿਸਾਯ ਮਗ੍ਗਫਲਪਟਿਵੇਧੋ ਭਵੇਯ੍ਯ. ਅਨਤ੍ਤਲਕ੍ਖਣਪਞ੍ਞਾਪਨਞ੍ਹਿ ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ ਕਸ੍ਸਚਿ ਅਵਿਸਯੋ, ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਬੁਦ੍ਧਾਨਮੇਵ ਵਿਸਯੋ. ਏਵਮੇਤਂ ਅਨਤ੍ਤਲਕ੍ਖਣਂ ਅਪਾਕਟਂ. ਤਸ੍ਮਾ ਸਤ੍ਥਾ ਅਨਤ੍ਤਲਕ੍ਖਣਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਅਨਿਚ੍ਚੇਨ ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਸਿ, ਦੁਕ੍ਖੇਨ ਵਾ, ਅਨਿਚ੍ਚਦੁਕ੍ਖੇਹਿ ਵਾ. ਇਧ ਪਨ ਤਂ ਅਨਿਚ੍ਚਦੁਕ੍ਖੇਹਿ ਦਸ੍ਸੇਸੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.

ਇਮਾਨਿ ਪਨ ਲਕ੍ਖਣਾਨਿ ਕਿਸ੍ਸ ਅਮਨਸਿਕਾਰਾ ਅਪ੍ਪਟਿਵੇਧਾ, ਕੇਨ ਪਟਿਚ੍ਛਨ੍ਨਤ੍ਤਾ, ਨ ਉਪਟ੍ਠਹਨ੍ਤਿ? ਅਨਿਚ੍ਚਲਕ੍ਖਣਂ ਤਾਵ ਉਦਯਬ੍ਬਯਾਨਂ ਅਮਨਸਿਕਾਰਾ ਅਪ੍ਪਟਿਵੇਧਾ, ਸਨ੍ਤਤਿਯਾ ਪਟਿਚ੍ਛਨ੍ਨਤ੍ਤਾ, ਨ ਉਪਟ੍ਠਾਤਿ. ਦੁਕ੍ਖਲਕ੍ਖਣਂ ਅਭਿਣ੍ਹਸਮ੍ਪਟਿਪੀਲ਼ਨਸ੍ਸ ਅਮਨਸਿਕਾਰਾ ਅਪ੍ਪਟਿਵੇਧਾ, ਇਰਿਯਾਪਥੇਹਿ ਪਟਿਚ੍ਛਨ੍ਨਤ੍ਤਾ, ਨ ਉਪਟ੍ਠਾਤਿ. ਅਨਤ੍ਤਲਕ੍ਖਣਂ ਨਾਨਾਧਾਤੁਵਿਨਿਬ੍ਭੋਗਸ੍ਸ ਅਮਨਸਿਕਾਰਾ ਅਪ੍ਪਟਿਵੇਧਾ, ਘਨੇਨ ਪਟਿਚ੍ਛਨ੍ਨਤ੍ਤਾ, ਨ ਉਪਟ੍ਠਾਤਿ. ਉਦਯਬ੍ਬਯਂ ਪਨ ਪਰਿਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਸਨ੍ਤਤਿਯਾ ਵਿਕੋਪਿਤਾਯ ਅਨਿਚ੍ਚਲਕ੍ਖਣਂ ਯਾਥਾਵਸਰਸਤੋ ਉਪਟ੍ਠਾਤਿ. ਅਭਿਣ੍ਹਸਮ੍ਪਟਿਪੀਲ਼ਨਂ ਮਨਸਿਕਤ੍ਵਾ ਇਰਿਯਾਪਥੇ ਉਗ੍ਘਾਟਿਤੇ ਦੁਕ੍ਖਲਕ੍ਖਣਂ ਯਾਥਾਵਸਰਸਤੋ ਉਪਟ੍ਠਾਤਿ. ਨਾਨਾਧਾਤੁਯੋ ਵਿਨਿਬ੍ਭੁਜਿਤ੍ਵਾ ਘਨਵਿਨਿਬ੍ਭੋਗੇ ਕਤੇ ਅਨਤ੍ਤਲਕ੍ਖਣਂ ਯਾਥਾਵਸਰਸਤੋ ਉਪਟ੍ਠਾਤਿ.

ਏਤ੍ਥ ਚ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਅਨਿਚ੍ਚਲਕ੍ਖਣਂ, ਦੁਕ੍ਖਂ ਦੁਕ੍ਖਲਕ੍ਖਣਂ, ਅਨਤ੍ਤਾ ਅਨਤ੍ਤਲਕ੍ਖਣਨ੍ਤਿ ਅਯਂ ਵਿਭਾਗੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਤਤ੍ਥ ਅਨਿਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਖਨ੍ਧਪਞ੍ਚਕਂ. ਕਸ੍ਮਾ? ਉਪ੍ਪਾਦਵਯਞ੍ਞਥਤ੍ਤਭਾਵਾ, ਹੁਤ੍ਵਾ ਅਭਾਵਤੋ ਵਾ; ਉਪ੍ਪਾਦਵਯਞ੍ਞਥਤ੍ਤਂ ਅਨਿਚ੍ਚਲਕ੍ਖਣਂ, ਹੁਤ੍ਵਾ ਅਭਾਵਸਙ੍ਖਾਤੋ ਆਕਾਰਵਿਕਾਰੋ ਵਾ. ‘‘ਯਦਨਿਚ੍ਚਂ ਤਂ ਦੁਕ੍ਖ’’ਨ੍ਤਿ ਵਚਨਤੋ ਪਨ ਤਦੇਵ ਖਨ੍ਧਪਞ੍ਚਕਂ ਦੁਕ੍ਖਂ. ਕਸ੍ਮਾ? ਅਭਿਣ੍ਹਸਮ੍ਪਟਿਪੀਲ਼ਨਤੋ; ਅਭਿਣ੍ਹਸਮ੍ਪਟਿਪੀਲ਼ਨਾਕਾਰੋ ਦੁਕ੍ਖਲਕ੍ਖਣਂ. ‘‘ਯਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਤਂ ਅਨਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਪਨ ਵਚਨਤੋ ਤਦੇਵ ਖਨ੍ਧਪਞ੍ਚਕਂ ਅਨਤ੍ਤਾ. ਕਸ੍ਮਾ? ਅਵਸਵਤ੍ਤਨਤੋ; ਅਵਸਵਤ੍ਤਨਾਕਾਰੋ ਅਨਤ੍ਤਲਕ੍ਖਣਂ. ਇਤਿ ਅਞ੍ਞਦੇਵ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਅਨਤ੍ਤਾ, ਅਞ੍ਞਾਨਿ ਅਨਿਚ੍ਚਦੁਕ੍ਖਾਨਤ੍ਤਲਕ੍ਖਣਾਨਿ. ਪਞ੍ਚਕ੍ਖਨ੍ਧਾ, ਦ੍ਵਾਦਸਾਯਤਨਾਨਿ, ਅਟ੍ਠਾਰਸ ਧਾਤੁਯੋਤਿ ਇਦਞ੍ਹਿ ਸਬ੍ਬਮ੍ਪਿ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਅਨਤ੍ਤਾ ਨਾਮ. ਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰਾਕਾਰਵਿਕਾਰਾ ਅਨਿਚ੍ਚਦੁਕ੍ਖਾਨਤ੍ਤਲਕ੍ਖਣਾਨੀਤਿ.

ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਪਨੇਤ੍ਥ ਦਸਾਯਤਨਾਨਿ ਕਾਮਾਵਚਰਾਨਿ, ਦ੍ਵੇ ਤੇਭੂਮਕਾਨਿ. ਸਬ੍ਬੇਸੁਪਿ ਸਮ੍ਮਸਨਚਾਰੋ ਕਥਿਤੋਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਭਾਜਨੀਯਵਣ੍ਣਨਾ.

੨. ਅਭਿਧਮ੍ਮਭਾਜਨੀਯਵਣ੍ਣਨਾ

੧੫੫. ਅਭਿਧਮ੍ਮਭਾਜਨੀਯੇ ਯਥਾ ਹੇਟ੍ਠਾ ਵਿਪਸ੍ਸਕਾਨਂ ਉਪਕਾਰਤ੍ਥਾਯ ‘‘ਚਕ੍ਖਾਯਤਨਂ ਰੂਪਾਯਤਨ’’ਨ੍ਤਿ ਯੁਗਲਤੋ ਆਯਤਨਾਨਿ ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ, ਤਥਾ ਅਵਤ੍ਵਾ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਬਾਹਿਰਾਨਂ ਸਬ੍ਬਾਕਾਰਤੋ ਸਭਾਵਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ‘‘ਚਕ੍ਖਾਯਤਨਂ ਸੋਤਾਯਤਨ’’ਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਬਾਹਿਰਵਵਤ੍ਥਾਨਨਯੇਨ ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ.

੧੫੬. ਤੇਸਂ ਨਿਦ੍ਦੇਸਵਾਰੇ ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਚਕ੍ਖਾਯਤਨਨ੍ਤਿਆਦੀਨਿ ਹੇਟ੍ਠਾ ਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇਵ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾਨਿ.

੧੬੭. ਯਂ ਪਨੇਤਂ ਧਮ੍ਮਾਯਤਨਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਾ ਅਸਙ੍ਖਤਾ ਧਾਤੁ? ਰਾਗਕ੍ਖਯੋ ਦੋਸਕ੍ਖਯੋ ਮੋਹਕ੍ਖਯੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਤਤ੍ਰਾਯਮਤ੍ਥੋ – ਅਸਙ੍ਖਤਾ ਧਾਤੂਤਿ ਅਸਙ੍ਖਤਸਭਾਵਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ. ਯਸ੍ਮਾ ਪਨੇਤਂ ਆਗਮ੍ਮ ਰਾਗਾਦਯੋ ਖੀਯਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਰਾਗਕ੍ਖਯੋ ਦੋਸਕ੍ਖਯੋ ਮੋਹਕ੍ਖਯੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਯਮੇਤ੍ਥ ਆਚਰਿਯਾਨਂ ਸਮਾਨਤ੍ਥਕਥਾ.

ਵਿਤਣ੍ਡਵਾਦੀ ਪਨਾਹ – ‘ਪਾਟਿਯੇਕ੍ਕਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥਿ, ਕਿਲੇਸਕ੍ਖਯੋਵ ਨਿਬ੍ਬਾਨ’ਨ੍ਤਿ. ‘ਸੁਤ੍ਤਂ ਆਹਰਾ’ਤਿ ਚ ਵੁਤ੍ਤੇ ‘‘ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਨ੍ਤਿ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤ, ਵੁਚ੍ਚਤਿ; ਕਤਮਂ ਨੁ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਨਿਬ੍ਬਾਨਨ੍ਤਿ? ਯੋ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਰਾਗਕ੍ਖਯੋ ਦੋਸਕ੍ਖਯੋ ਮੋਹਕ੍ਖਯੋ – ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤਂ ਜਮ੍ਬੁਖਾਦਕਸੁਤ੍ਤਂ ਆਹਰਿਤ੍ਵਾ ‘ਇਮਿਨਾ ਸੁਤ੍ਤੇਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ ਪਾਟਿਯੇਕ੍ਕਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥਿ, ਕਿਲੇਸਕ੍ਖਯੋਵ ਨਿਬ੍ਬਾਨ’ਨ੍ਤਿ ਆਹ. ਸੋ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੋ – ‘ਕਿਂ ਪਨ ਯਥਾ ਚੇਤਂ ਸੁਤ੍ਤਂ ਤਥਾ ਅਤ੍ਥੋ’ਤਿ? ਅਦ੍ਧਾ ਵਕ੍ਖਤਿ – ‘ਆਮ, ਨਤ੍ਥਿ ਸੁਤ੍ਤਤੋ ਮੁਞ੍ਚਿਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਥੋ’ਤਿ. ਤਤੋ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੋ – ‘ਇਦਂ ਤਾਵ ਤੇ ਸੁਤ੍ਤਂ ਆਭਤਂ; ਅਨਨ੍ਤਰਸੁਤ੍ਤਂ ਆਹਰਾ’ਤਿ. ਅਨਨ੍ਤਰਸੁਤ੍ਤਂ ਨਾਮ – ‘‘ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਅਰਹਤ੍ਤਨ੍ਤਿ, ਆਵੁਸੋ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤ, ਵੁਚ੍ਚਤਿ; ਕਤਮਂ ਨੁ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਅਰਹਤ੍ਤਨ੍ਤਿ? ਯੋ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਰਾਗਕ੍ਖਯੋ ਦੋਸਕ੍ਖਯੋ ਮੋਹਕ੍ਖਯੋ – ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਅਰਹਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੪.੩੧੫) ਇਦਂ ਤਸ੍ਸੇਵਾਨਨ੍ਤਰਂ ਆਭਤਸੁਤ੍ਤਂ.

ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਪਨ ਨਂ ਆਭਤੇ ਆਹਂਸੁ – ‘ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਨਾਮ ਧਮ੍ਮਾਯਤਨਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨੋ ਧਮ੍ਮੋ, ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਖਨ੍ਧਾ. ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਸਚ੍ਛਿਕਤ੍ਵਾ ਵਿਹਰਨ੍ਤੋ ਧਮ੍ਮਸੇਨਾਪਤਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਪੁਚ੍ਛਿਤੋਪਿ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪੁਚ੍ਛਿਤੋਪਿ ਕਿਲੇਸਕ੍ਖਯਮੇਵ ਆਹ. ਕਿਂ ਪਨ ਨਿਬ੍ਬਾਨਞ੍ਚ ਅਰਹਤ੍ਤਞ੍ਚ ਏਕਂ ਉਦਾਹੁ ਨਾਨ’ਨ੍ਤਿ? ‘ਏਕਂ ਵਾ ਹੋਤੁ ਨਾਨਂ ਵਾ. ਕੋ ਏਤ੍ਥ ਤਯਾ ਅਤਿਬਹੁਂ ਚੁਣ੍ਣੀਕਰਣਂ ਕਰੋਨ੍ਤੇਨ ਅਤ੍ਥੋ’? ‘ਨ ਤ੍ਵਂ ਏਕਂ ਨਾਨਂ ਜਾਨਾਸੀਤਿ. ਨਨੁ ਞਾਤੇ ਸਾਧੁ ਹੋਤੀ’ਤਿ ਏਵਂ ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ ਪੁਚ੍ਛਿਤੋ ਵਞ੍ਚੇਤੁਂ ਅਸਕ੍ਕੋਨ੍ਤੋ ਆਹ – ‘ਰਾਗਾਦੀਨਂ ਖੀਣਨ੍ਤੇ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਰਾਗਕ੍ਖਯੋ ਦੋਸਕ੍ਖਯੋ ਮੋਹਕ੍ਖਯੋ’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤੀਤਿ. ਤਤੋ ਨਂ ਆਹਂਸੁ – ‘ਮਹਾਕਮ੍ਮਂ ਤੇ ਕਤਂ. ਲਞ੍ਜਂ ਦਤ੍ਵਾਪਿ ਤਂ ਵਦਾਪੇਨ੍ਤੋ ਏਤਦੇਵ ਵਦਾਪੇਯ੍ਯ. ਯਥੇਵ ਚ ਤੇ ਏਤਂ ਵਿਭਜਿਤ੍ਵਾ ਕਥਿਤਂ, ਏਵਂ ਇਦਮ੍ਪਿ ਸਲ੍ਲਕ੍ਖੇਹਿ – ਨਿਬ੍ਬਾਨਞ੍ਹਿ ਆਗਮ੍ਮ ਰਾਗਾਦਯੋ ਖੀਣਾਤਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਰਾਗਕ੍ਖਯੋ ਦੋਸਕ੍ਖਯੋ ਮੋਹਕ੍ਖਯੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤੀਣਿਪਿ ਹਿ ਏਤਾਨਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨਸ੍ਸੇਵ ਅਧਿਵਚਨਾਨੀ’ਤਿ.

ਸਚੇ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤੇ ਸਞ੍ਞਤ੍ਤਿਂ ਗਚ੍ਛਤਿ ਇਚ੍ਚੇਤਂ ਕੁਸਲਂ; ਨੋ ਚੇ, ਬਹੁਨਿਬ੍ਬਾਨਤਾਯ ਕਾਰੇਤਬ੍ਬੋ. ਕਥਂ? ਏਵਂ ਤਾਵ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬੋ – ‘ਰਾਗਕ੍ਖਯੋ ਨਾਮ ਰਾਗਸ੍ਸੇਵ ਖਯੋ ਉਦਾਹੁ ਦੋਸਮੋਹਾਨਮ੍ਪਿ? ਦੋਸਕ੍ਖਯੋ ਨਾਮ ਦੋਸਸ੍ਸੇਵ ਖਯੋ ਉਦਾਹੁ ਰਾਗਮੋਹਾਨਮ੍ਪਿ? ਮੋਹਕ੍ਖਯੋ ਨਾਮ ਮੋਹਸ੍ਸੇਵ ਖਯੋ ਉਦਾਹੁ ਰਾਗਦੋਸਾਨਮ੍ਪੀ’ਤਿ? ਅਦ੍ਧਾ ਵਕ੍ਖਤਿ – ‘ਰਾਗਕ੍ਖਯੋ ਨਾਮ ਰਾਗਸ੍ਸੇਵ ਖਯੋ, ਦੋਸਕ੍ਖਯੋ ਨਾਮ ਦੋਸਸ੍ਸੇਵ ਖਯੋ, ਮੋਹਕ੍ਖਯੋ ਨਾਮ ਮੋਹਸ੍ਸੇਵ ਖਯੋ’ਤਿ.

ਤਤੋ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੋ – ‘ਤਵ ਵਾਦੇ ਰਾਗਕ੍ਖਯੋ ਏਕਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਹੋਤਿ, ਦੋਸਕ੍ਖਯੋ ਏਕਂ, ਮੋਹਕ੍ਖਯੋ ਏਕਂ; ਤਿਣ੍ਣਂ ਅਕੁਸਲਮੂਲਾਨਂ ਖਯੇ ਤੀਣਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਉਪਾਦਾਨਾਨਂ ਖਯੇ ਚਤ੍ਤਾਰਿ, ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ ਨੀਵਰਣਾਨਂ ਖਯੇ ਪਞ੍ਚ, ਛਨ੍ਨਂ ਤਣ੍ਹਾਕਾਯਾਨਂ ਖਯੇ ਛ, ਸਤ੍ਤਨ੍ਨਂ ਅਨੁਸਯਾਨਂ ਖਯੇ ਸਤ੍ਤ, ਅਟ੍ਠਨ੍ਨਂ ਮਿਚ੍ਛਤ੍ਤਾਨਂ ਖਯੇ ਅਟ੍ਠ, ਨਵਨ੍ਨਂ ਤਣ੍ਹਾਮੂਲਕਧਮ੍ਮਾਨਂ ਖਯੇ ਨਵ, ਦਸਨ੍ਨਂ ਸਂਯੋਜਨਾਨਂ ਖਯੇ ਦਸ, ਦਿਯਡ੍ਢਕਿਲੇਸਸਹਸ੍ਸਸ੍ਸ ਖਯੇ ਪਾਟਿਯੇਕ੍ਕਂ ਪਾਟਿਯੇਕ੍ਕਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਨ੍ਤਿ ਬਹੂਨਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਨਤ੍ਥਿ ਪਨ ਤੇ ਨਿਬ੍ਬਾਨਾਨਂ ਪਮਾਣਨ੍ਤਿ. ਏਵਂ ਪਨ ਅਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਆਗਮ੍ਮ ਰਾਗਾਦਯੋ ਖੀਣਾਤਿ ਏਕਮੇਵ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਰਾਗਕ੍ਖਯੋ ਦੋਸਕ੍ਖਯੋ ਮੋਹਕ੍ਖਯੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਤੀਣਿਪਿ ਹੇਤਾਨਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨਸ੍ਸੇਵ ਅਧਿਵਚਨਾਨੀਤਿ ਗਣ੍ਹ’.

ਸਚੇ ਪਨ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤੇਪਿ ਨ ਸਲ੍ਲਕ੍ਖੇਤਿ, ਓਲ਼ਾਰਿਕਤਾਯ ਕਾਰੇਤਬ੍ਬੋ. ਕਥਂ? ‘ਅਨ੍ਧਬਾਲਾ ਹਿ ਅਚ੍ਛਦੀਪਿਮਿਗਮਕ੍ਕਟਾਦਯੋਪਿ ਕਿਲੇਸਪਰਿਯੁਟ੍ਠਿਤਾ ਵਤ੍ਥੁਂ ਪਟਿਸੇਵਨ੍ਤਿ. ਅਥ ਨੇਸਂ ਪਟਿਸੇਵਨਪਰਿਯਨ੍ਤੇ ਕਿਲੇਸੋ ਵੂਪਸਮ੍ਮਤਿ. ਤਵ ਵਾਦੇ ਅਚ੍ਛਦੀਪਿਮਿਗਮਕ੍ਕਟਾਦਯੋ ਨਿਬ੍ਬਾਨਪ੍ਪਤ੍ਤਾ ਨਾਮ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਓਲ਼ਾਰਿਕਂ ਵਤ ਤੇ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਥੂਲਂ, ਕਣ੍ਣੇਹਿ ਪਿਲ਼ਨ੍ਧਿਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕਾਤਿ. ਏਵਂ ਪਨ ਅਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਆਗਮ੍ਮ ਰਾਗਾਦਯੋ ਖੀਣਾਤਿ ਏਕਮੇਵ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਰਾਗਕ੍ਖਯੋ ਦੋਸਕ੍ਖਯੋ ਮੋਹਕ੍ਖਯੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਤੀਣਿਪਿ ਹੇਤਾਨਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨਸ੍ਸੇਵ ਅਧਿਵਚਨਾਨੀਤਿ ਗਣ੍ਹ’.

ਸਚੇ ਪਨ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤੇਪਿ ਨ ਸਲ੍ਲਕ੍ਖੇਤਿ, ਗੋਤ੍ਰਭੁਨਾਪਿ ਕਾਰੇਤਬ੍ਬੋ. ਕਥਂ? ਏਵਂ ਤਾਵ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬੋ – ‘ਤ੍ਵਂ ਗੋਤ੍ਰਭੁ ਨਾਮ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਵਦੇਸੀ’ਤਿ? ‘ਆਮ ਵਦਾਮੀ’ਤਿ. ‘ਗੋਤ੍ਰਭੁਕ੍ਖਣੇ ਕਿਲੇਸਾ ਖੀਣਾ, ਖੀਯਨ੍ਤਿ, ਖੀਯਿਸ੍ਸਨ੍ਤੀ’ਤਿ? ਨ ਖੀਣਾ, ਨ ਖੀਯਨ੍ਤਿ; ਅਪਿਚ ਖੋ ਖੀਯਿਸ੍ਸਨ੍ਤੀਤਿ. ‘ਗੋਤ੍ਰਭੁ ਪਨ ਕਿਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਕਰੋਤੀ’ਤਿ? ‘ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ’. ‘ਤਵ ਗੋਤ੍ਰਭੁਕ੍ਖਣੇ ਕਿਲੇਸਾ ਨ ਖੀਣਾ, ਨ ਖੀਯਨ੍ਤਿ; ਅਥ ਖੋ ਖੀਯਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ. ਤ੍ਵਂ ਅਖੀਣੇਸੁਯੇਵ ਕਿਲੇਸੇਸੁ ਕਿਲੇਸਕ੍ਖਯਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਪਞ੍ਞਪੇਸਿ, ਅਪ੍ਪਹੀਨੇਸੁ ਅਨੁਸਯੇਸੁ ਅਨੁਸਯਪ੍ਪਹਾਨਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਪਞ੍ਞਪੇਸਿ. ਤਂ ਤੇ ਨ ਸਮੇਤਿ. ਏਵਂ ਪਨ ਅਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਆਗਮ੍ਮ ਰਾਗਾਦਯੋ ਖੀਣਾਤਿ ਏਕਮੇਵ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਰਾਗਕ੍ਖਯੋ ਦੋਸਕ੍ਖਯੋ ਮੋਹਕ੍ਖਯੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਤੀਣਿਪਿ ਹੇਤਾਨਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨਸ੍ਸੇਵ ਅਧਿਵਚਨਾਨੀਤਿ ਗਣ੍ਹ’.

ਸਚੇ ਪਨ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤੇਪਿ ਨ ਸਲ੍ਲਕ੍ਖੇਤਿ, ਮਗ੍ਗੇਨ ਕਾਰੇਤਬ੍ਬੋ. ਕਥਂ? ਏਵਂ ਤਾਵ ਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬੋ – ‘ਤ੍ਵਂ ਮਗ੍ਗਂ ਨਾਮ ਵਦੇਸੀ’ਤਿ? ‘ਆਮ ਵਦੇਮੀ’ਤਿ. ‘ਮਗ੍ਗਕ੍ਖਣੇ ਕਿਲੇਸਾ ਖੀਣਾ, ਖੀਯਨ੍ਤਿ, ਖਿਯਿਸ੍ਸਨ੍ਤੀ’ਤਿ? ਜਾਨਮਾਨੋ ਵਕ੍ਖਤਿ – ‘ਖੀਣਾਤਿ ਵਾ ਖੀਯਿਸ੍ਸਨ੍ਤੀਤਿ ਵਾ ਵਤ੍ਤੁਂ ਨ ਵਟ੍ਟਤਿ, ਖੀਯਨ੍ਤੀਤਿ ਵਤ੍ਤੁਂ ਵਟ੍ਟਤੀ’ਤਿ. ‘ਯਦਿ ਏਵਂ, ਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਕਿਲੇਸਕ੍ਖਯਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਕਤਮਂ? ਮਗ੍ਗੇਨ ਖੀਯਨਕਕਿਲੇਸਾ ਕਤਮੇ? ਮਗ੍ਗੋ ਕਤਮਂ ਕਿਲੇਸਕ੍ਖਯਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਕਤਮੇ ਕਿਲੇਸੇ ਖੇਪੇਤਿ? ਤਸ੍ਮਾ ਮਾ ਏਵਂ ਗਣ੍ਹ. ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਪਨ ਆਗਮ੍ਮ ਰਾਗਾਦਯੋ ਖੀਣਾਤਿ ਏਕਮੇਵ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਰਾਗਕ੍ਖਯੋ ਦੋਸਕ੍ਖਯੋ ਮੋਹਕ੍ਖਯੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਤੀਣਿਪਿ ਹੇਤਾਨਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨਸ੍ਸੇਵ ਅਧਿਵਚਨਾਨੀ’ਤਿ.

ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤੇ ਏਵਮਾਹ – ‘ਤ੍ਵਂ ਆਗਮ੍ਮ ਆਗਮ੍ਮਾਤਿ ਵਦੇਸੀ’ਤਿ? ‘ਆਮ ਵਦੇਮੀ’ਤਿ. ‘ਆਗਮ੍ਮ ਨਾਮਾਤਿ ਇਦਂ ਤੇ ਕੁਤੋ ਲਦ੍ਧ’ਨ੍ਤਿ? ‘ਸੁਤ੍ਤਤੋ ਲਦ੍ਧ’ਨ੍ਤਿ. ‘ਆਹਰ ਸੁਤ੍ਤ’ਨ੍ਤਿ. ‘‘ਏਵਂ ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਚ ਤਣ੍ਹਾ ਚ ਤਂ ਆਗਮ੍ਮ, ਤਮ੍ਹਿ ਖੀਣਾ, ਤਮ੍ਹਿ ਭਗ੍ਗਾ, ਨ ਚ ਕਿਞ੍ਚਿ ਕਦਾਚੀ’’ਤਿ. ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤੇ ਪਰਵਾਦੀ ਤੁਣ੍ਹੀਭਾਵਂ ਆਪਨ੍ਨੋਤਿ.

ਇਧਾਪਿ ਦਸਾਯਤਨਾਨਿ ਕਾਮਾਵਚਰਾਨਿ, ਦ੍ਵੇ ਪਨ ਚਤੁਭੂਮਕਾਨਿ ਲੋਕਿਯਲੋਕੁਤ੍ਤਰਮਿਸ੍ਸਕਾਨੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾਨਿ.

ਅਭਿਧਮ੍ਮਭਾਜਨੀਯਵਣ੍ਣਨਾ.

੩. ਪਞ੍ਹਾਪੁਚ੍ਛਕਵਣ੍ਣਨਾ

੧੬੮. ਇਧਾਪਿ ਪਞ੍ਹਾਪੁਚ੍ਛਕੇ ਯਂ ਲਬ੍ਭਤਿ ਯਞ੍ਚ ਨ ਲਬ੍ਭਤਿ, ਤਂ ਸਬ੍ਬਂ ਪੁਚ੍ਛਿਤ੍ਵਾ ਲਬ੍ਭਮਾਨਵਸੇਨੇਵ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨਂ ਵੁਤ੍ਤਂ; ਨ ਕੇਵਲਞ੍ਚ ਇਧ, ਸਬ੍ਬੇਸੁਪਿ ਪਞ੍ਹਾਪੁਚ੍ਛਕੇਸੁ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਇਧ ਪਨ ਦਸਨ੍ਨਂ ਆਯਤਨਾਨਂ ਰੂਪਭਾਵੇਨ ਅਬ੍ਯਾਕਤਤਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਆਯਤਨਾਨਂ ਖਨ੍ਧਵਿਭਙ੍ਗੇ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਖਨ੍ਧਾਨਂ ਵਿਯ ਕੁਸਲਾਦਿਭਾਵੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਕੇਵਲਞ੍ਹਿ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਖਨ੍ਧਾ ਸਪ੍ਪਚ੍ਚਯਾਵ ਸਙ੍ਖਤਾਵ ਧਮ੍ਮਾਯਤਨਂ ਪਨ ‘‘ਸਿਯਾ ਅਪ੍ਪਚ੍ਚਯਂ, ਸਿਯਾ ਅਸਙ੍ਖਤ’’ਨ੍ਤਿ ਆਗਤਂ. ਆਰਮ੍ਮਣਤ੍ਤਿਕੇਸੁ ਚ ਅਨਾਰਮ੍ਮਣਂ ਸੁਖੁਮਰੂਪਸਙ੍ਖਾਤਂ ਧਮ੍ਮਾਯਤਨਂ ਨ-ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਕੋਟ੍ਠਾਸਂ ਭਜਤਿ. ਤਞ੍ਚ ਖੋ ਅਨਾਰਮ੍ਮਣਤ੍ਤਾ ਨ ਪਰਿਤ੍ਤਾਦਿਭਾਵੇਨ ਨਵਤ੍ਤਬ੍ਬਧਮ੍ਮਾਰਮ੍ਮਣਤ੍ਤਾਤਿ ਅਯਮੇਤ੍ਥ ਵਿਸੇਸੋ. ਸੇਸਂ ਤਾਦਿਸਮੇਵ. ਇਧਾਪਿ ਹਿ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਖਨ੍ਧਾ ਵਿਯ ਦ੍ਵਾਯਤਨਾ ਪਞ੍ਚਪਣ੍ਣਾਸ ਕਾਮਾਵਚਰਧਮ੍ਮੇ ਆਰਬ੍ਭ ਰਜ੍ਜਨ੍ਤਸ੍ਸ ਦੁਸ੍ਸਨ੍ਤਸ੍ਸ ਮੁਯ੍ਹਨ੍ਤਸ੍ਸ ਸਂਵਰਨ੍ਤਸ੍ਸ ਸਮ੍ਮਸਨ੍ਤਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਨ੍ਤਸ੍ਸ ਚ ਪਰਿਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਾਤਿ ਸਬ੍ਬਂ ਖਨ੍ਧੇਸੁ ਵੁਤ੍ਤਸਦਿਸਮੇਵਾਤਿ.

ਸਮ੍ਮੋਹਵਿਨੋਦਨਿਯਾ ਵਿਭਙ੍ਗਟ੍ਠਕਥਾਯ

ਆਯਤਨਵਿਭਙ੍ਗਵਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.