੧੦. ਦਸਕਮਾਤਿਕਾਵਣ੍ਣਨਾ

੭੬੦. ਦਸਕਮਾਤਿਕਾ ‘‘ਦਸ ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ ਤਥਾਗਤਬਲਾਨੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਏਕੇਨੇਵ ਦਸਕੇਨ ਨਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਾ. ਤਤ੍ਥ ਦਸਾਤਿ ਗਣਨਪਰਿਚ੍ਛੇਦੋ. ਤਥਾਗਤਸ੍ਸਾਤਿ ਯਥਾ ਵਿਪਸ੍ਸੀਆਦਯੋ ਪੁਬ੍ਬਕਾ ਇਸਯੋ ਆਗਤਾ ਤਥਾ ਆਗਤਸ੍ਸ; ਯਥਾ ਚ ਤੇ ਗਤਾ ਤਥਾ ਗਤਸ੍ਸ. ਤਥਾਗਤਬਲਾਨੀਤਿ ਅਞ੍ਞੇਹਿ ਅਸਾਧਾਰਣਾਨਿ ਤਥਾਗਤਸ੍ਸੇਵ ਬਲਾਨਿ; ਯਥਾ ਵਾ ਪੁਬ੍ਬਬੁਦ੍ਧਾਨਂ ਬਲਾਨਿ ਪੁਞ੍ਞੁਸ੍ਸਯਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਆਗਤਾਨਿ ਤਥਾ ਆਗਤਬਲਾਨੀਤਿਪਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤਤ੍ਥ ਦੁਵਿਧਂ ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ ਬਲਂ – ਕਾਯਬਲਞ੍ਚ ਞਾਣਬਲਞ੍ਚ. ਤੇਸੁ ਕਾਯਬਲਂ ਹਤ੍ਥਿਕੁਲਾਨੁਸਾਰੇਨੇਵ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ ਪੋਰਾਣੇਹਿ –

ਕਾਲ਼ਾਵਕਞ੍ਚ ਗਙ੍ਗੇਯ੍ਯਂ, ਪਣ੍ਡਰਂ ਤਮ੍ਬਪਿਙ੍ਗਲਂ;

ਗਨ੍ਧਮਙ੍ਗਲਹੇਮਞ੍ਚ, ਉਪੋਸਥਛਦ੍ਦਨ੍ਤਿਮੇ ਦਸਾਤਿ. –

ਇਮਾਨਿ ਹਿ ਦਸ ਹਤ੍ਥਿਕੁਲਾਨਿ.

ਤਤ੍ਥ ‘ਕਾਲ਼ਾਵਕ’ਨ੍ਤਿ ਪਕਤਿਹਤ੍ਥਿਕੁਲਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਯਂ ਦਸਨ੍ਨਂ ਪੁਰਿਸਾਨਂ ਕਾਯਬਲਂ ਤਂ ਏਕਸ੍ਸ ਕਾਲ਼ਾਵਕਹਤ੍ਥਿਨੋ. ਯਂ ਦਸਨ੍ਨਂ ਕਾਲ਼ਾਵਕਾਨਂ ਬਲਂ ਤਂ ਏਕਸ੍ਸ ਗਙ੍ਗੇਯਸ੍ਸ. ਯਂ ਦਸਨ੍ਨਂ ਗਙ੍ਗੇਯ੍ਯਾਨਂ ਤਂ ਏਕਸ੍ਸ ਪਣ੍ਡਰਸ੍ਸ. ਯਂ ਦਸਨ੍ਨਂ ਪਣ੍ਡਰਾਨਂ ਤਂ ਏਕਸ੍ਸ ਤਮ੍ਬਸ੍ਸ. ਯਂ ਦਸਨ੍ਨਂ ਤਮ੍ਬਾਨਂ ਤਂ ਏਕਸ੍ਸ ਪਿਙ੍ਗਲਸ੍ਸ. ਯਂ ਦਸਨ੍ਨਂ ਪਿਙ੍ਗਲਾਨਂ ਤਂ ਏਕਸ੍ਸ ਗਨ੍ਧਹਤ੍ਥਿਨੋ. ਯਂ ਦਸਨ੍ਨਂ ਗਨ੍ਧਹਤ੍ਥੀਨਂ ਤਂ ਏਕਸ੍ਸ ਮਙ੍ਗਲਸ੍ਸ. ਯਂ ਦਸਨ੍ਨਂ ਮਙ੍ਗਲਾਨਂ ਤਂ ਏਕਸ੍ਸ ਹੇਮਵਤਸ੍ਸ. ਯਂ ਦਸਨ੍ਨਂ ਹੇਮਵਤਾਨਂ ਤਂ ਏਕਸ੍ਸ ਉਪੋਸਥਸ੍ਸ. ਯਂ ਦਸਨ੍ਨਂ ਉਪੋਸਥਾਨਂ ਤਂ ਏਕਸ੍ਸ ਛਦ੍ਦਨ੍ਤਸ੍ਸ. ਯਂ ਦਸਨ੍ਨਂ ਛਦ੍ਦਨ੍ਤਾਨਂ ਤਂ ਏਕਸ੍ਸ ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ. ਨਾਰਾਯਨਸਙ੍ਖਾਤਬਲਨ੍ਤਿਪਿ ਇਦਮੇਵ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਤਦੇਤਂ ਪਕਤਿਹਤ੍ਥੀਨਂ ਗਣਨਾਯ ਹਤ੍ਥਿਕੋਟਿਸਹਸ੍ਸਾਨਂ, ਪੁਰਿਸਗਣਨਾਯ ਦਸਨ੍ਨਂ ਪੁਰਿਸਕੋਟਿਸਹਸ੍ਸਾਨਂ ਬਲਂ ਹੋਤਿ. ਇਦਂ ਤਾਵ ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ ਕਾਯਬਲਂ.

ਞਾਣਬਲਂ ਪਨ ਇਧ ਤਾਵ ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਆਗਤਮੇਵ ਦਸਬਲਞਾਣਂ. ਮਹਾਸੀਹਨਾਦੇ (ਮ. ਨਿ. ੧.੧੪੬ ਆਦਯੋ) ਦਸਬਲਞਾਣਂ, ਚਤੁਵੇਸਾਰਜ੍ਜਞਾਣਂ, ਅਟ੍ਠਸੁ ਪਰਿਸਾਸੁ ਅਕਮ੍ਪਨਞਾਣਂ, ਚਤੁਯੋਨਿਪਰਿਚ੍ਛੇਦਕਞਾਣਂ, ਪਞ੍ਚਗਤਿਪਰਿਚ੍ਛੇਦਕਞਾਣਂ, ਸਂਯੁਤ੍ਤਕੇ (ਸਂ. ਨਿ. ੨.੩੩-੩੪) ਆਗਤਾਨਿ ਤੇਸਤ੍ਤਤਿ ਞਾਣਾਨਿ, ਸਤ੍ਤਸਤ੍ਤਤਿ ਞਾਣਾਨੀਤਿ ਏਵਂ ਅਞ੍ਞਾਨਿਪਿ ਅਨੇਕਾਨਿ ਞਾਣਸਹਸ੍ਸਾਨਿ – ਏਤਂ ਞਾਣਬਲਂ ਨਾਮ. ਇਧਾਪਿ ਞਾਣਬਲਮੇਵ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਂ ਞਾਣਞ੍ਹਿ ਅਕਮ੍ਪਿਯਟ੍ਠੇਨ ਉਪਤ੍ਥਮ੍ਭਕਟ੍ਠੇਨ ਚ ਬਲਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.

ਯੇਹਿ ਬਲੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋਤਿ ਯੇਹਿ ਦਸਹਿ ਞਾਣਬਲੇਹਿ ਉਪੇਤੋ ਸਮੁਪੇਤੋ. ਆਸਭਂ ਠਾਨਨ੍ਤਿ ਸੇਟ੍ਠਟ੍ਠਾਨਂ ਉਤ੍ਤਮਟ੍ਠਾਨਂ; ਆਸਭਾ ਵਾ ਪੁਬ੍ਬਬੁਦ੍ਧਾ, ਤੇਸਂ ਠਾਨਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਪਿ ਚ ਗਵਸਤਜੇਟ੍ਠਕੋ ਉਸਭੋ, ਗਵਸਹਸ੍ਸਜੇਟ੍ਠਕੋ ਵਸਭੋ; ਵਜਸਤਜੇਟ੍ਠਕੋ ਵਾ ਉਸਭੋ, ਵਜਸਹਸ੍ਸਜੇਟ੍ਠਕੋ ਵਸਭੋ; ਸਬ੍ਬਗਵਸੇਟ੍ਠੋ ਸਬ੍ਬਪਰਿਸ੍ਸਯਸਹੋ ਸੇਤੋ ਪਾਸਾਦਿਕੋ ਮਹਾਭਾਰਵਹੋ ਅਸਨਿਸਤਸਦ੍ਦੇਹਿਪਿ ਅਕਮ੍ਪਨੀਯੋ ਨਿਸਭੋ. ਸੋ ਇਧ ਉਸਭੋਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੋ. ਇਦਮ੍ਪਿ ਹਿ ਤਸ੍ਸ ਪਰਿਯਾਯਵਚਨਂ. ਉਸਭਸ੍ਸ ਇਦਨ੍ਤਿ ਆਸਭਂ. ਠਾਨਨ੍ਤਿ ਚਤੂਹਿ ਪਾਦੇਹਿ ਪਥਵਿਂ ਉਪ੍ਪੀਲ਼ੇਤ੍ਵਾ ਅਚਲਟ੍ਠਾਨਂ. ਇਦਂ ਪਨ ਆਸਭਂ ਵਿਯਾਤਿ ਆਸਭਂ. ਯਥੇਵ ਹਿ ਨਿਸਭਸਙ੍ਖਾਤੋ ਉਸਭੋ ਉਸਭਬਲੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਚਤੂਹਿ ਪਾਦੇਹਿ ਪਥਵਿਂ ਉਪ੍ਪੀਲ਼ੇਤ੍ਵਾ ਅਚਲਟ੍ਠਾਨੇਨ ਤਿਟ੍ਠਤਿ, ਏਵਂ ਤਥਾਗਤੋਪਿ ਦਸਹਿ ਤਥਾਗਤਬਲੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਚਤੂਹਿ ਵੇਸਾਰਜ੍ਜਪਾਦੇਹਿ ਅਟ੍ਠਪਰਿਸਪਥਵਿਂ ਉਪ੍ਪੀਲ਼ੇਤ੍ਵਾ ਸਦੇਵਕੇ ਲੋਕੇ ਕੇਨਚਿ ਪਚ੍ਚਤ੍ਥਿਕੇਨ ਪਚ੍ਚਾਮਿਤ੍ਤੇਨ ਅਕਮ੍ਪਿਯੋ ਅਚਲਟ੍ਠਾਨੇਨ ਤਿਟ੍ਠਤਿ. ਏਵਂ ਤਿਟ੍ਠਮਾਨੋ ਚ ਤਂ ਆਸਭਂ ਠਾਨਂ ਪਟਿਜਾਨਾਤਿ, ਉਪਗਚ੍ਛਤਿ, ਨ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਾਤਿ, ਅਤ੍ਤਨਿ ਆਰੋਪੇਤਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਆਸਭਂ ਠਾਨਂ ਪਟਿਜਾਨਾਤੀ’’ਤਿ.

ਪਰਿਸਾਸੂਤਿ ਅਟ੍ਠਸੁ ਪਰਿਸਾਸੁ. ਸੀਹਨਾਦਂ ਨਦਤੀਤਿ ਸੇਟ੍ਠਨਾਦਂ ਅਭੀਤਨਾਦਂ ਨਦਤਿ, ਸੀਹਨਾਦਸਦਿਸਂ ਵਾ ਨਾਦਂ ਨਦਤਿ. ਅਯਮਤ੍ਥੋ ਸੀਹਨਾਦਸੁਤ੍ਤੇਨ ਦੀਪੇਤਬ੍ਬੋ. ਯਥਾ ਵਾ ਸੀਹੋ ਸਹਨਤੋ ਚ ਹਨਨਤੋ ਚ ਸੀਹੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਏਵਂ ਤਥਾਗਤੋ ਲੋਕਧਮ੍ਮਾਨਂ ਸਹਨਤੋ ਪਰਪ੍ਪਵਾਦਾਨਞ੍ਚ ਹਨਨਤੋ ਸੀਹੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸੀਹਸ੍ਸ ਨਾਦਂ ਸੀਹਨਾਦਂ. ਤਤ੍ਥ ਯਥਾ ਸੀਹੋ ਸੀਹਬਲੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਵਿਸਾਰਦੋ ਵਿਗਤਲੋਮਹਂਸੋ ਸੀਹਨਾਦਂ ਨਦਤਿ, ਏਵਂ ਤਥਾਗਤਸੀਹੋਪਿ ਤਥਾਗਤਬਲੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਅਟ੍ਠਸੁ ਪਰਿਸਾਸੁ ਵਿਸਾਰਦੋ ਵਿਗਤਲੋਮਹਂਸੋ ‘‘ਇਤਿ ਰੂਪ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਨਾਨਾਵਿਧਦੇਸਨਾਵਿਲਾਸਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਸੀਹਨਾਦਂ ਨਦਤਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਪਰਿਸਾਸੁ ਸੀਹਨਾਦਂ ਨਦਤੀ’’ਤਿ.

ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਕ੍ਕਂ ਪਵਤ੍ਤੇਤੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਤਿ ਸੇਟ੍ਠਂ ਉਤ੍ਤਮਂ ਵਿਸੁਦ੍ਧਂ. ਚਕ੍ਕਸਦ੍ਦੋ ਚ ਪਨਾਯਂ –

ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਂ ਲਕ੍ਖਣੇ ਚ, ਰਥਙ੍ਗੇ ਇਰਿਯਾਪਥੇ;

ਦਾਨੇ ਰਤਨਧਮ੍ਮੂਰ, ਚਕ੍ਕਾਦੀਸੁ ਚ ਦਿਸ੍ਸਤਿ;

ਧਮ੍ਮਚਕ੍ਕੇ ਇਧ ਮਤੋ, ਤਞ੍ਚ ਦ੍ਵੇਧਾ ਵਿਭਾਵਯੇ.

‘‘ਚਤ੍ਤਾਰਿਮਾਨਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚਕ੍ਕਾਨਿ ਯੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਾਨਂ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾਨ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ (ਅ. ਨਿ. ੪.੩੧) ਹਿ ਅਯਂ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਂ ਦਿਸ੍ਸਤਿ. ‘‘ਹੇਟ੍ਠਾ ਪਾਦਤਲੇਸੁ ਚਕ੍ਕਾਨਿ ਜਾਤਾਨੀ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੨.੩੫) ਏਤ੍ਥ ਲਕ੍ਖਣੇ. ‘‘ਚਕ੍ਕਂਵ ਵਹਤੋ ਪਦ’’ਨ੍ਤਿ (ਧ. ਪ. ੧) ਏਤ੍ਥ ਰਥਙ੍ਗੇ. ‘‘ਚਤੁਚਕ੍ਕਂ ਨਵਦ੍ਵਾਰ’’ਨ੍ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੧.੨੯) ਏਤ੍ਥ ਇਰਿਯਾਪਥੇ. ‘‘ਦਦਂ ਭੁਞ੍ਜ ਮਾ ਚ ਪਮਾਦੋ, ਚਕ੍ਕਂ ਪਵਤ੍ਤਯ ਸਬ੍ਬਪਾਣਿਨ’’ਨ੍ਤਿ (ਜਾ. ੧.੭.੧੪੯) ਏਤ੍ਥ ਦਾਨੇ. ‘‘ਦਿਬ੍ਬਂ ਚਕ੍ਕਰਤਨਂ ਪਾਤੁਰਹੋਸੀ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਰਤਨਚਕ੍ਕੇ. ‘‘ਮਯਾ ਪਵਤ੍ਤਿਤਂ ਚਕ੍ਕ’’ਨ੍ਤਿ (ਸੁ. ਨਿ. ੫੬੨) ਏਤ੍ਥ ਧਮ੍ਮਚਕ੍ਕੇ. ‘‘ਇਚ੍ਛਾਹਤਸ੍ਸ ਪੋਸਸ੍ਸ ਚਕ੍ਕਂ ਭਮਤਿ ਮਤ੍ਥਕੇ’’ਤਿ (ਜਾ. ੧.੧.੧੦੪; ੧.੫.੧੦੩) ਏਤ੍ਥ ਉਰਚਕ੍ਕੇ. ‘‘ਖੁਰਪਰਿਯਨ੍ਤੇਨ ਚੇਪਿ ਚਕ੍ਕੇਨਾ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੧੬੬) ਏਤ੍ਥ ਪਹਰਣਚਕ੍ਕੇ. ‘‘ਅਸਨਿਵਿਚਕ੍ਕ’’ਨ੍ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੩.੬੧; ਸਂ. ਨਿ. ੨.੧੬੨) ਏਤ੍ਥ ਅਸਨਿਮਣ੍ਡਲੇ. ਇਧ ਪਨਾਯਂ ਧਮ੍ਮਚਕ੍ਕੇ ਮਤੋ.

ਤਂ ਪਨ ਧਮ੍ਮਚਕ੍ਕਂ ਦੁਵਿਧਂ ਹੋਤਿ – ਪਟਿਵੇਧਞਾਣਞ੍ਚ ਦੇਸਨਾਞਾਣਞ੍ਚ. ਤਤ੍ਥ ਪਞ੍ਞਾਪਭਾਵਿਤਂ ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਰਿਯਫਲਾਵਹਂ ਪਟਿਵੇਧਞਾਣਂ; ਕਰੁਣਾਪਭਾਵਿਤਂ ਸਾਵਕਾਨਂ ਅਰਿਯਫਲਾਵਹਂ ਦੇਸਨਾਞਾਣਂ. ਤਤ੍ਥ ਪਟਿਵੇਧਞਾਣਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਨ੍ਤਿ ਦੁਵਿਧਂ. ਤਞ੍ਹਿ ਅਭਿਨਿਕ੍ਖਮਨਤੋ ਯਾਵ ਅਰਹਤ੍ਤਮਗ੍ਗਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਂ, ਫਲਕ੍ਖਣੇ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਨਾਮ; ਤੁਸਿਤਭਵਨਤੋ ਵਾ ਯਾਵ ਮਹਾਬੋਧਿਪਲ੍ਲਙ੍ਕੇ ਅਰਹਤ੍ਤਮਗ੍ਗਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਂ, ਫਲਕ੍ਖਣੇ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਨਾਮ; ਦੀਪਙ੍ਕਰਬ੍ਯਾਕਰਣਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਵਾ ਯਾਵ ਅਰਹਤ੍ਤਮਗ੍ਗਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਂ, ਫਲਕ੍ਖਣੇ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਨਾਮ. ਦੇਸਨਾਞਾਣਮ੍ਪਿ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਂ ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਦੁਵਿਧਂ. ਤਞ੍ਹਿ ਯਾਵ ਅਞ੍ਞਾਕੋਣ੍ਡਞ੍ਞਸ੍ਸ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਮਗ੍ਗਾ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਂ, ਫਲਕ੍ਖਣੇ ਪਵਤ੍ਤਂ ਨਾਮ. ਤੇਸੁ ਪਟਿਵੇਧਞਾਣਂ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਂ, ਦੇਸਨਾਞਾਣਂ ਲੋਕਿਯਂ. ਉਭਯਮ੍ਪਿ ਪਨੇਤਂ ਅਞ੍ਞੇਹਿ ਅਸਾਧਾਰਣਂ ਬੁਦ੍ਧਾਨਂਯੇਵ ਓਰਸਞਾਣਂ.

ਇਦਾਨਿ ਯੇਹਿ ਦਸਹਿ ਬਲੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਤਥਾਗਤੋ ਆਸਭਂ ਠਾਨਂ ਪਟਿਜਾਨਾਤਿ, ਯਾਨਿ ਆਦਿਤੋਵ ‘‘ਦਸ ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ ਤਥਾਗਤਬਲਾਨੀ’’ਤਿ ਨਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਾਨਿ, ਤਾਨਿ ਵਿਤ੍ਥਾਰਤੋ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਕਤਮਾਨਿ ਦਸ? ਇਧ ਤਥਾਗਤੋ ਠਾਨਞ੍ਚ ਠਾਨਤੋਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਠਾਨਞ੍ਚ ਠਾਨਤੋਤਿ ਕਾਰਣਞ੍ਚ ਕਾਰਣਤੋ. ਕਾਰਣਞ੍ਹਿ ਯਸ੍ਮਾ ਤਤ੍ਥ ਫਲਂ ਤਿਟ੍ਠਤਿ ਤਦਾਯਤ੍ਤਵੁਤ੍ਤਿਤਾਯ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਚੇਵ ਪਵਤ੍ਤਤਿ ਚ, ਤਸ੍ਮਾ ਠਾਨਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਤਂ ਭਗਵਾ ‘‘ਯੇ ਯੇ ਧਮ੍ਮਾ ਯੇਸਂ ਯੇਸਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਹੇਤੂ ਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਾਦਾਯ ਤਂ ਤਂ ਠਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਚ ‘ਯੇ ਯੇ ਧਮ੍ਮਾ ਯੇਸਂ ਯੇਸਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਨ ਹੇਤੂ ਨ ਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਾਦਾਯ ਤਂ ਤਂ ਅਟ੍ਠਾਨ’ਨ੍ਤਿ ਚ ਪਜਾਨਨ੍ਤੋ ਠਾਨਞ੍ਚ ਠਾਨਤੋ ਅਟ੍ਠਾਨਞ੍ਚ ਅਟ੍ਠਾਨਤੋ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ. ਯਮ੍ਪੀਤਿ ਯੇਨ ਞਾਣੇਨ. ਇਦਮ੍ਪਿ ਤਥਾਗਤਸ੍ਸਾਤਿ ਇਦਮ੍ਪਿ ਠਾਨਾਟ੍ਠਾਨਞਾਣਂ ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ ਤਥਾਗਤਬਲਂ ਨਾਮ ਹੋਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਏਵਂ ਸਬ੍ਬਪਦੇਸੁ ਯੋਜਨਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.

ਕਮ੍ਮਸਮਾਦਾਨਾਨਨ੍ਤਿ ਸਮਾਦਿਯਿਤ੍ਵਾ ਕਤਾਨਂ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਕਮ੍ਮਾਨਂ; ਕਮ੍ਮਮੇਵ ਵਾ ਕਮ੍ਮਸਮਾਦਾਨਂ. ਠਾਨਸੋ ਹੇਤੁਸੋਤਿ ਪਚ੍ਚਯਤੋ ਚੇਵ ਹੇਤੁਤੋ ਚ. ਤਤ੍ਥ ਗਤਿਉਪਧਿਕਾਲਪਯੋਗਾ ਵਿਪਾਕਸ੍ਸ ਠਾਨਂ, ਕਮ੍ਮਂ ਹੇਤੁ.

ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਗਾਮਿਨਿਨ੍ਤਿ ਸਬ੍ਬਗਤਿਗਾਮਿਨਿਞ੍ਚ ਅਗਤਿਗਾਮਿਨਿਞ੍ਚ. ਪਟਿਪਦਨ੍ਤਿ ਮਗ੍ਗਂ. ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤੀਤਿ ਬਹੂਸੁਪਿ ਮਨੁਸ੍ਸੇਸੁ ਏਕਮੇਵ ਪਾਣਂ ਘਾਤੇਨ੍ਤੇਸੁ ‘ਇਮਸ੍ਸ ਚੇਤਨਾ ਨਿਰਯਗਾਮਿਨੀ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ, ਇਮਸ੍ਸ ਤਿਰਚ੍ਛਾਨਯੋਨਿਗਾਮਿਨੀ’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਨਯੇਨ ਏਕਵਤ੍ਥੁਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਚੇਤਨਾਸਙ੍ਖਾਤਾਨਂ ਪਟਿਪਤ੍ਤੀਨਂ ਅਵਿਪਰੀਤਤੋ ਸਭਾਵਂ ਪਜਾਨਾਤਿ.

ਅਨੇਕਧਾਤੁਨ੍ਤਿ ਚਕ੍ਖੁਧਾਤੁਆਦੀਹਿ ਕਾਮਧਾਤੁਆਦੀਹਿ ਵਾ ਧਾਤੂਹਿ ਬਹੁਧਾਤੁਂ. ਨਾਨਾਧਾਤੁਨ੍ਤਿ ਤਾਸਂਯੇਵ ਧਾਤੂਨਂ ਵਿਲਕ੍ਖਣਤਾਯ ਨਾਨਪ੍ਪਕਾਰਧਾਤੁਂ. ਲੋਕਨ੍ਤਿ ਖਨ੍ਧਾਯਤਨਧਾਤੁਲੋਕਂ. ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤੀਤਿ ਤਾਸਂ ਤਾਸਂ ਧਾਤੂਨਂ ਅਵਿਪਰੀਤਤੋ ਸਭਾਵਂ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਤਿ.

ਨਾਨਾਧਿਮੁਤ੍ਤਿਕਤਨ੍ਤਿ ਹੀਨਾਦੀਹਿ ਅਧਿਮੁਤ੍ਤੀਹਿ ਨਾਨਾਧਿਮੁਤ੍ਤਿਕਭਾਵਂ.

ਪਰਸਤ੍ਤਾਨਨ੍ਤਿ ਪਧਾਨਸਤ੍ਤਾਨਂ. ਪਰਪੁਗ੍ਗਲਾਨਨ੍ਤਿ ਤਤੋ ਪਰੇਸਂ ਹੀਨਸਤ੍ਤਾਨਂ; ਏਕਤ੍ਥਮੇਵ ਵਾ ਏਤਂ ਪਦਦ੍ਵਯਂ ਵੇਨੇਯ੍ਯਵਸੇਨ ਪਨ ਦ੍ਵੇਧਾ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਰੋਪਰਿਯਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਸਦ੍ਧਾਦੀਨਂ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਂ ਪਰਭਾਵਞ੍ਚ ਅਪਰਭਾਵਞ੍ਚ ਵੁਡ੍ਢਿਞ੍ਚ ਹਾਨਿਞ੍ਚਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

ਝਾਨਵਿਮੋਕ੍ਖਸਮਾਧਿਸਮਾਪਤ੍ਤੀਨਨ੍ਤਿ ਪਠਮਾਦੀਨਂ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਝਾਨਾਨਂ, ‘‘ਰੂਪੀ ਰੂਪਾਨਿ ਪਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿਆਦੀਨਂ ਅਟ੍ਠਨ੍ਨਂ ਵਿਮੋਕ੍ਖਾਨਂ, ਸਵਿਤਕ੍ਕਸਵਿਚਾਰਾਦੀਨਂ ਤਿਣ੍ਣਂ ਸਮਾਧੀਨਂ, ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਸਮਾਪਤ੍ਤਿਆਦੀਨਞ੍ਚ ਨਵਨ੍ਨਂ ਅਨੁਪੁਬ੍ਬਸਮਾਪਤ੍ਤੀਨਂ. ਸਂਕਿਲੇਸਨ੍ਤਿ ਹਾਨਭਾਗਿਯਧਮ੍ਮਂ. ਵੋਦਾਨਨ੍ਤਿ ਵਿਸੇਸਭਾਗਿਯਧਮ੍ਮਂ. ਵੁਟ੍ਠਾਨਨ੍ਤਿ ਯੇਨ ਕਾਰਣੇਨ ਝਾਨਾਦੀਹਿ ਵੁਟ੍ਠਹਨ੍ਤਿ, ਤਂ ਕਾਰਣਂ.

ਪੁਬ੍ਬੇਨਿਵਾਸਾਨੁਸ੍ਸਤਿਨ੍ਤਿ ਪੁਬ੍ਬੇ ਨਿਵੁਤ੍ਥਕ੍ਖਨ੍ਧਾਨੁਸ੍ਸਰਣਂ.

ਚੁਤੂਪਪਾਤਨ੍ਤਿ ਚੁਤਿਞ੍ਚ ਉਪਪਾਤਞ੍ਚ.

ਆਸਵਾਨਂ ਖਯਨ੍ਤਿ ਕਾਮਾਸਵਾਦੀਨਂ ਖਯਸਙ੍ਖਾਤਂ ਆਸਵਨਿਰੋਧਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ.

ਇਮਾਨੀਤਿ ਯਾਨਿ ਹੇਟ੍ਠਾ ‘‘ਦਸ ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ ਤਥਾਗਤਬਲਾਨੀ’’ਤਿ ਅਵੋਚ, ਇਮਾਨਿ ਤਾਨੀਤਿ ਅਪ੍ਪਨਂ ਕਰੋਤੀਤਿ. ਏਵਮੇਤ੍ਥ ਅਨੁਪੁਬ੍ਬਪਦਵਣ੍ਣਨਂ ਞਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਯਸ੍ਮਾ ਤਥਾਗਤੋ ਪਠਮਂਯੇਵ ਠਾਨਾਟ੍ਠਾਨਞਾਣੇਨ ਵੇਨੇਯ੍ਯਸਤ੍ਤਾਨਂ ਆਸਵਕ੍ਖਯਾਧਿਗਮਸ੍ਸ ਚੇਵ ਅਨਧਿਗਮਸ੍ਸ ਚ ਠਾਨਾਟ੍ਠਾਨਭੂਤਂ ਕਿਲੇਸਾਵਰਣਾਭਾਵਂ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਲੋਕਿਯਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਠਾਨਦਸ੍ਸਨਤੋ ਨਿਯਤਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿਠਾਨਾਭਾਵਦਸ੍ਸਨਤੋ ਚ. ਅਥ ਨੇਸਂ ਕਮ੍ਮਵਿਪਾਕਞਾਣੇਨ ਵਿਪਾਕਾਵਰਣਾਭਾਵਂ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਤਿਹੇਤੁਕਪਟਿਸਨ੍ਧਿਦਸ੍ਸਨਤੋ. ਸਬ੍ਬਤ੍ਥਗਾਮਿਨੀਪਟਿਪਦਾਞਾਣੇਨ ਕਮ੍ਮਾਵਰਣਾਭਾਵਂ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਆਨਨ੍ਤਰਿਯਕਮ੍ਮਾਭਾਵਦਸ੍ਸਨਤੋ. ਏਵਂ ਅਨਾਵਰਣਾਨਂ ਅਨੇਕਧਾਤੁਨਾਨਾਧਾਤੁਞਾਣੇਨ ਅਨੁਕੂਲਧਮ੍ਮਦੇਸਨਤ੍ਥਂ ਚਰਿਯਾਵਿਸੇਸਂ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਧਾਤੁਵੇਮਤ੍ਤਦਸ੍ਸਨਤੋ. ਅਥ ਨੇਸਂ ਨਾਨਾਧਿਮੁਤ੍ਤਿਕਤਾਞਾਣੇਨ ਅਧਿਮੁਤ੍ਤਿਂ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਪਯੋਗਂ ਅਨਾਦਿਯਿਤ੍ਵਾਪਿ ਅਧਿਮੁਤ੍ਤਿਵਸੇਨ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਤ੍ਥਂ. ਅਥੇਵਂ ਦਿਟ੍ਠਾਧਿਮੁਤ੍ਤੀਨਂ ਯਥਾਸਤ੍ਤਿ ਯਥਾਬਲਂ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਤੁਂ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਰੋਪਰਿਯਤ੍ਤਞਾਣੇਨ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਰੋਪਰਿਯਤ੍ਤਂ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਸਦ੍ਧਾਦੀਨਂ ਤਿਕ੍ਖਮੁਦੁਭਾਵਦਸ੍ਸਨਤੋ. ਏਵਂ ਪਰਿਞ੍ਞਾਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਰੋਪਰਿਯਤ੍ਤਾਪਿ ਪਨੇਤੇ ਸਚੇ ਦੂਰੇ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਅਥ ਝਾਨਾਦਿਪਰਿਞ੍ਞਾਣੇਨ ਝਾਨਾਦੀਸੁ ਵਸੀਭੂਤਤ੍ਤਾ ਇਦ੍ਧਿਵਿਸੇਸੇਨ ਖਿਪ੍ਪਂ ਉਪਗਚ੍ਛਤਿ. ਉਪਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਚ ਨੇਸਂ ਪੁਬ੍ਬੇਨਿਵਾਸਾਨੁਸ੍ਸਤਿਞਾਣੇਨ ਪੁਬ੍ਬਜਾਤਿਭਾਵਨਂ, ਦਿਬ੍ਬਚਕ੍ਖਾਨੁਭਾਵਤੋ ਪਤ੍ਤਬ੍ਬੇਨ ਚੇਤੋਪਰਿਯਞਾਣੇਨ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਚਿਤ੍ਤਵਿਸੇਸਂ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤੋ ਆਸਵਕ੍ਖਯਞਾਣਾਨੁਭਾਵੇਨ ਆਸਵਕ੍ਖਯਗਾਮਿਨਿਯਾ ਪਟਿਪਦਾਯ ਵਿਗਤਸਮ੍ਮੋਹਤ੍ਤਾ ਆਸਵਕ੍ਖਯਾਯ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਇਮਿਨਾ ਅਨੁਕ੍ਕਮੇਨ ਇਮਾਨਿ ਦਸਬਲਾਨਿ ਵੁਤ੍ਤਾਨੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾਨਿ. ਅਯਂ ਤਾਵ ਮਾਤਿਕਾਯ ਅਤ੍ਥਵਣ੍ਣਨਾ.

(੧.) ਏਕਕਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ

੭੬੧. ਇਦਾਨਿ ਯਥਾਨਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਾਯ ਮਾਤਿਕਾਯ ‘‘ਪਞ੍ਚਵਿਞ੍ਞਾਣਾ ਨ ਹੇਤੁਮੇਵਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਆਰਦ੍ਧੇ ਨਿਦ੍ਦੇਸਵਾਰੇ ਨ ਹੇਤੁਮੇਵਾਤਿ ਸਾਧਾਰਣਹੇਤੁਪਟਿਕ੍ਖੇਪਨਿਦ੍ਦੇਸੋ. ਤਤ੍ਥ ‘‘ਹੇਤੁਹੇਤੁ, ਪਚ੍ਚਯਹੇਤੁ, ਉਤ੍ਤਮਹੇਤੁ, ਸਾਧਾਰਣਹੇਤੂਤਿ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧੋ ਹੇਤੂ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਯਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਸਿਯਾ, ਤਂ ਸਬ੍ਬਂ ਰੂਪਕਣ੍ਡੇ ‘‘ਸਬ੍ਬਂ ਰੂਪਂ ਨ ਹੇਤੁਮੇਵਾ’’ਤਿਆਦੀਨਂ ਅਤ੍ਥਵਣ੍ਣਨਾਯਂ (ਧ. ਸ. ਅਟ੍ਠ. ੫੯੪) ਵੁਤ੍ਤਮੇਵ. ਅਹੇਤੁਕਮੇਵਾਤਿਆਦੀਸੁ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਸਨ੍ਧਿਵਸੇਨ ਮਕਾਰੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ; ਅਹੇਤੁਕਾ ਏਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸੇਸਪਦੇਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਅਪਿਚ ‘‘ਹੇਤੂ ਧਮ੍ਮਾ ਨਹੇਤੂ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਧ. ਸ. ਦੁਕਮਾਤਿਕਾ ੧) ਧਮ੍ਮਕੋਟ੍ਠਾਸੇਸੁ ਪਞ੍ਚਵਿਞ੍ਞਾਣਾਨਿ ਹੇਤੂ ਧਮ੍ਮਾਤਿ ਵਾ ਸਹੇਤੁਕਾ ਧਮ੍ਮਾਤਿ ਵਾ ਨ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਏਕਨ੍ਤੇਨ ਪਨ ਨ ਹੇਤੂਯੇਵ, ਅਹੇਤੁਕਾ ਯੇਵਾਤਿ ਇਮਾਨਿਪਿ ਨਯੇਨੇਤ੍ਥ ਸਬ੍ਬਪਦੇਸੁ ਅਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਅਬ੍ਯਾਕਤਮੇਵਾਤਿ ਪਦਂ ਵਿਪਾਕਾਬ੍ਯਾਕਤਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸਾਰਮ੍ਮਣਮੇਵਾਤਿ ਓਲੁਬ੍ਭਾਰਮ੍ਮਣਵਸੇਨ. ਪਚ੍ਚਯਾਰਮ੍ਮਣਂ ਓਲੁਬ੍ਭਾਰਮ੍ਮਣਨ੍ਤਿ ਹਿ ਦੁਵਿਧਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ. ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਪਨ ਠਾਨੇ ਓਲੁਬ੍ਭਾਰਮ੍ਮਣਮੇਵ ਧੁਰਂ, ਪਚ੍ਚਯਾਰਮ੍ਮਣਮ੍ਪਿ ਲਬ੍ਭਤਿਯੇਵ. ਅਚੇਤਸਿਕਮੇਵਾਤਿ ਪਦਂ ਚਿਤ੍ਤਂ, ਰੂਪਂ, ਨਿਬ੍ਬਾਨਨ੍ਤਿ ਤੀਸੁ ਅਚੇਤਸਿਕੇਸੁ ਚਿਤ੍ਤਮੇਵ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਨੋ ਅਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਮੇਵਾਤਿ ਗਤਿਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਚੁਤਿਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਸਂਸਾਰਵਟ੍ਟਭਵਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਭਾਵਤੋ ਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਾ ਏਵ, ਨੋ ਅਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਾ. ਲੋਕਤੋ ਵਟ੍ਟਤੋ ਨ ਨਿਯ੍ਯਨ੍ਤੀਤਿ ਅਨਿਯ੍ਯਾਨਿਕਾ. ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਮੇਵਾਤਿ ਰੂਪਕਣ੍ਡੇ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦੀਨਂ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨੇਵ ਰੂਪਾਦੀਨਿ ਆਰਬ੍ਭ ਪਵਤ੍ਤਿਤੋ ਅਤੀਤਾਦਿਵਿਸਯਂ ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਮ੍ਪਿ ਪਞ੍ਚਵਿਞ੍ਞਾਣਸੋਤਪਤਿਤਮੇਵ ਕਤ੍ਵਾ ‘‘ਉਪਪਨ੍ਨਂ ਛਹਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣੇਹਿ ਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯ’’ਨ੍ਤਿ (ਧ. ਸ. ੫੮੪) ਵੁਤ੍ਤਂ. ਪਞ੍ਚਵਿਞ੍ਞਾਣਾ ਪਨ ਯਸ੍ਮਾ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਪਿ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦੀਨਂ ਆਰਮ੍ਮਣਾ ਨ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸੇਵ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਮੇਵਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਨਿਚ੍ਚਮੇਵਾਤਿ ਹੁਤ੍ਵਾ ਅਭਾਵਟ੍ਠੇਨ ਅਨਿਚ੍ਚਾਯੇਵ. ਜਰਾਭਿਭੂਤਮੇਵਾਤਿ ਜਰਾਯ ਅਭਿਭੂਤਤ੍ਤਾ ਜਰਾਭਿਭੂਤਾ ਏਵ.

੭੬੨. ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਵਤ੍ਥੁਕਾ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾਰਮ੍ਮਣਾਤਿ ਅਨਾਗਤਪਟਿਕ੍ਖੇਪੋ. ਨ ਹਿ ਤੇ ਅਨਾਗਤੇਸੁ ਵਤ੍ਥਾਰਮ੍ਮਣੇਸੁ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ.

ਪੁਰੇਜਾਤਵਤ੍ਥੁਕਾ ਪੁਰੇਜਾਤਾਰਮ੍ਮਣਾਤਿ ਸਹੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਪਟਿਕ੍ਖੇਪੋ. ਨ ਹਿ ਤੇ ਸਹੁਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਵਤ੍ਥੁਂ ਵਾ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਵਾ ਪਟਿਚ੍ਚ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਸਯਂ ਪਨ ਪਚ੍ਛਾਜਾਤਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਪੁਰੇਜਾਤੇਸੁ ਵਤ੍ਥਾਰਮ੍ਮਣੇਸੁ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ.

ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਵਤ੍ਥੁਕਾਤਿ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਜ੍ਝਤ੍ਤਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਾਨਿ ਹਿ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕੇ ਪਞ੍ਚ ਪਸਾਦੇ ਵਤ੍ਥੁਂ ਕਤ੍ਵਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ. ਬਾਹਿਰਾਰਮ੍ਮਣਾਤਿ ਬਾਹਿਰਰੂਪਾਦਿਆਰਮ੍ਮਣਾ. ਤਤ੍ਥ ਚਤੁਕ੍ਕਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ – ਪਞ੍ਚਵਿਞ੍ਞਾਣਾ ਹਿ ਪਸਾਦਵਤ੍ਥੁਕਤ੍ਤਾ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਾ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਵਤ੍ਥੁਕਾ, ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਹਦਯਰੂਪਂ ਵਤ੍ਥੁਂ ਕਤ੍ਵਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਕਾਲੇ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਂ ਬਾਹਿਰਵਤ੍ਥੁਕਂ, ਪਞ੍ਚਵਿਞ੍ਞਾਣਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਤਯੋ ਖਨ੍ਧਾ ਬਾਹਿਰਾ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਵਤ੍ਥੁਕਾ, ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਤਯੋ ਖਨ੍ਧਾ ਹਦਯਰੂਪਂ ਵਤ੍ਥੁਂ ਕਤ੍ਵਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਕਾਲੇ ਬਾਹਿਰਾ ਬਾਹਿਰਵਤ੍ਥੁਕਾ.

ਅਸਮ੍ਭਿਨ੍ਨਵਤ੍ਥੁਕਾਤਿ ਅਨਿਰੁਦ੍ਧਵਤ੍ਥੁਕਾ. ਨ ਹਿ ਤੇ ਨਿਰੁਦ੍ਧਂ ਅਤੀਤਂ ਵਤ੍ਥੁਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ. ਅਸਮ੍ਭਿਨ੍ਨਾਰਮ੍ਮਣਤਾਯਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ.

ਅਞ੍ਞਂ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਵਤ੍ਥੁ ਚ ਆਰਮ੍ਮਣਞ੍ਚਾਤਿਆਦੀਸੁ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਹਿ ਅਞ੍ਞਂ ਵਤ੍ਥੁ, ਅਞ੍ਞਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ. ਅਞ੍ਞਂ ਸੋਤਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦੀਨਂ. ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਸੋਤਪਸਾਦਾਦੀਸੁ ਅਞ੍ਞਤਰਂ ਵਤ੍ਥੁਂ, ਸਦ੍ਦਾਦੀਸੁ ਵਾ ਅਞ੍ਞਤਰਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਕਪ੍ਪਤੋ ਕਪ੍ਪਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾਪਿ ਨ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ; ਚਕ੍ਖੁਪਸਾਦਮੇਵ ਪਨ ਵਤ੍ਥੁਂ ਕਤ੍ਵਾ ਰੂਪਞ੍ਚ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਏਵਮਸ੍ਸ ਵਤ੍ਥੁਪਿ ਦ੍ਵਾਰਮ੍ਪਿ ਆਰਮ੍ਮਣਮ੍ਪਿ ਨਿਬਦ੍ਧਂ, ਅਞ੍ਞਂ ਵਤ੍ਥੁਂ ਵਾ ਦ੍ਵਾਰਂ ਵਾ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਵਾ ਨ ਸਙ੍ਕਮਤਿ, ਨਿਬਦ੍ਧਵਤ੍ਥੁ ਨਿਬਦ੍ਧਦ੍ਵਾਰਂ ਨਿਬਦ੍ਧਾਰਮ੍ਮਣਮੇਵ ਹੁਤ੍ਵਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਸੋਤਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦੀਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ.

੭੬੩. ਨ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਸ੍ਸ ਗੋਚਰਵਿਸਯਂ ਪਚ੍ਚਨੁਭੋਨ੍ਤੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਸ੍ਸ ਚਕ੍ਖੁ ਸੋਤਸ੍ਸ, ਸੋਤਂ ਵਾ ਚਕ੍ਖੁਸ੍ਸਾਤਿ ਏਵਂ ਏਕਂ ਏਕਸ੍ਸ ਗੋਚਰਵਿਸਯਂ ਨ ਪਚ੍ਚਨੁਭੋਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸਚੇ ਹਿ ਨੀਲਾਦਿਭੇਦਂ ਰੂਪਾਰਮ੍ਮਣਂ ਸਮੋਧਾਨੇਤ੍ਵਾ ਸੋਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸ ਉਪਨੇਯ੍ਯ ‘ਇਙ੍ਘ ਤਾਵ ਨਂ ਵਵਤ੍ਥਾਪੇਹਿ ਵਿਭਾਵੇਹਿ – ਕਿਂ ਨਾਮੇਤਂ ਆਰਮ੍ਮਣ’ਨ੍ਤਿ, ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਵਿਨਾਪਿ ਮੁਖੇਨ ਅਤ੍ਤਨੋ ਧਮ੍ਮਤਾਯ ਏਵਂ ਵਦੇਯ੍ਯ – ‘ਅਰੇ ਅਨ੍ਧਬਾਲ, ਵਸ੍ਸਸਤਮ੍ਪਿ ਵਸ੍ਸਸਹਸ੍ਸਮ੍ਪਿ ਪਰਿਧਾਵਮਾਨੋ ਅਞ੍ਞਤ੍ਰ ਮਯਾ ਕੁਹਿਂ ਏਤਸ੍ਸ ਜਾਨਨਕਂ ਲਭਿਸ੍ਸਸਿ; ਆਹਰ ਨਂ ਚਕ੍ਖੁਪਸਾਦੇ ਉਪਨੇਹਿ; ਅਹਮੇਤਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਜਾਨਿਸ੍ਸਾਮਿ – ਯਦਿ ਵਾ ਨੀਲਂ ਯਦਿ ਵਾ ਪੀਤਕਂ. ਨ ਹਿ ਏਸੋ ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ ਵਿਸਯੋ; ਮਯ੍ਹਮੇਵੇਸੋ ਵਿਸਯੋ’ਤਿ. ਸੇਸਵਿਞ੍ਞਾਣੇਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਏਵਮੇਤੇ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਸ੍ਸ ਗੋਚਰਵਿਸਯਂ ਨ ਪਚ੍ਚਨੁਭੋਨ੍ਤਿ ਨਾਮ.

੭੬੪. ਸਮਨ੍ਨਾਹਰਨ੍ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਆਵਜ੍ਜਨੇਨੇਵ ਸਮਨ੍ਨਾਹਰਨ੍ਤਸ੍ਸ.

ਮਨਸਿਕਰੋਨ੍ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਆਵਜ੍ਜਨੇਨੇਵ ਮਨਸਿਕਰੋਨ੍ਤਸ੍ਸ. ਏਤਾਨਿ ਹਿ ਚਿਤ੍ਤਾਨਿ ਆਵਜ੍ਜਨੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਹਟਕਾਲੇ ਮਨਸਿਕਤਕਾਲੇਯੇਵ ਚ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ.

ਨ ਅਬ੍ਬੋਕਿਣ੍ਣਾਤਿ ਅਞ੍ਞੇਨ ਵਿਞ੍ਞਾਣੇਨ ਅਬ੍ਬੋਕਿਣ੍ਣਾ ਨਿਰਨ੍ਤਰਾਵ ਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ. ਏਤੇਨ ਤੇਸਂ ਅਨਨ੍ਤਰਤਾ ਪਟਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਾ.

੭੬੫. ਨ ਅਪੁਬ੍ਬਂ ਅਚਰਿਮਨ੍ਤਿ ਏਤੇਨ ਸਬ੍ਬੇਸਮ੍ਪਿ ਸਹੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿ ਪਟਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਾ. ਨ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਸ੍ਸ ਸਮਨਨ੍ਤਰਾਤਿ ਏਤੇਨ ਸਮਨਨ੍ਤਰਤਾ ਪਟਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਾ.

੭੬੬. ਆਵਟ੍ਟਨਾ ਵਾਤਿਆਦੀਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿਪਿ ਆਵਜ੍ਜਨਸ੍ਸੇਵ ਨਾਮਾਨਿ. ਤਞ੍ਹਿ ਭਵਙ੍ਗਸ੍ਸ ਆਵਟ੍ਟਨਤੋ ਆਵਟ੍ਟਨਾ, ਤਸ੍ਸੇਵ ਆਭੁਜਨਤੋ ਆਭੋਗੋ, ਰੂਪਾਦੀਨਂ ਸਮਨ੍ਨਾਹਰਣਤੋ ਸਮਨ੍ਨਾਹਾਰੋ, ਤੇਸਂਯੇਵ ਮਨਸਿਕਰਣਤੋ ਮਨਸਿਕਾਰੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਏਵਮੇਤ੍ਥ ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਾਨਂ ਆਵਜ੍ਜਨਟ੍ਠਾਨੇ ਠਤ੍ਵਾ ਆਵਜ੍ਜਨਾਦਿਕਿਚ੍ਚਂ ਕਾਤੁਂ ਸਮਤ੍ਥਭਾਵੋ ਪਟਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤੋ.

ਨ ਕਞ੍ਚਿ ਧਮ੍ਮਂ ਪਟਿਵਿਜਾਨਾਤੀਤਿ ‘‘ਮਨੋਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਾ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ (ਧ. ਪ. ੧-੨) ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਏਕਮ੍ਪਿ ਕੁਸਲਂ ਵਾ ਅਕੁਸਲਂ ਵਾ ਨ ਪਟਿਵਿਜਾਨਾਤਿ.

ਅਞ੍ਞਤ੍ਰ ਅਭਿਨਿਪਾਤਮਤ੍ਤਾਤਿ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਰੂਪਾਦੀਨਂ ਅਭਿਨਿਪਾਤਮਤ੍ਤਂ. ਇਦਂ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ – ਸੁਪਣ੍ਡਿਤੋਪਿ ਪੁਰਿਸੋ, ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਆਪਾਥਗਤਾਨਿ ਰੂਪਾਦੀਨਿ, ਅਞ੍ਞਂ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲੇਸੁ ਏਕਧਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਪਞ੍ਚਹਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣੇਹਿ ਨ ਪਟਿਵਿਜਾਨਾਤਿ. ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਪਨੇਤ੍ਥ ਦਸ੍ਸਨਮਤ੍ਤਮੇਵ ਹੋਤਿ. ਸੋਤਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦੀਨਿ ਸਵਨਘਾਯਨਸਾਯਨਫੁਸਨਮਤ੍ਤਾਨੇਵ. ਦਸ੍ਸਨਾਦਿਮਤ੍ਤਤੋ ਪਨ ਮੁਤ੍ਤਾ ਅਞ੍ਞਾ ਏਤੇਸਂ ਕੁਸਲਾਦਿਪਟਿਵਿਞ੍ਞਤ੍ਤਿ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥਿ.

ਮਨੋਧਾਤੁਯਾਪੀਤਿ ਸਮ੍ਪਟਿਚ੍ਛਨਮਨੋਧਾਤੁਯਾਪਿ. ਸਮ੍ਪਿਣ੍ਡਨਤ੍ਥੋ ਚੇਤ੍ਥ ਪਿਕਾਰੋ. ਤਸ੍ਮਾ ਮਨੋਧਾਤੁਯਾਪਿ ਤਤੋ ਪਰਾਹਿ ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੂਹਿਪੀਤਿ ਸਬ੍ਬੇਹਿਪਿ ਪਞ੍ਚਦ੍ਵਾਰਿਕਵਿਞ੍ਞਾਣੇਹਿ ਨ ਕਞ੍ਚਿ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਂ ਧਮ੍ਮਂ ਪਟਿਵਿਜਾਨਾਤੀਤਿ ਏਵਮੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ.

ਨ ਕਞ੍ਚਿ ਇਰਿਯਾਪਥਂ ਕਪ੍ਪੇਤੀਤਿਆਦੀਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਨ ਹਿ ਪਞ੍ਚਦ੍ਵਾਰਿਕਵਿਞ੍ਞਾਣੇਹਿ ਗਮਨਾਦੀਸੁ ਕਞ੍ਚਿ ਇਰਿਯਾਪਥਂ ਕਪ੍ਪੇਤਿ, ਨ ਕਾਯਕਮ੍ਮਂ ਨ ਵਚੀਕਮ੍ਮਂ ਪਟ੍ਠਪੇਤਿ, ਨ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਂ ਧਮ੍ਮਂ ਸਮਾਦਿਯਤਿ, ਨ ਸਮਾਧਿਂ ਸਮਾਪਜ੍ਜਤਿ ਲੋਕਿਯਂ ਵਾ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਂ ਵਾ, ਨ ਸਮਾਧਿਤੋ ਵੁਟ੍ਠਾਤਿ ਲੋਕਿਯਾ ਵਾ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਾ ਵਾ, ਨ ਭਵਤੋ ਚਵਤਿ, ਨ ਭਵਨ੍ਤਰੇ ਉਪਪਜ੍ਜਤਿ. ਸਬ੍ਬਮ੍ਪਿ ਹੇਤਂ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਧਮ੍ਮਪਟਿਵਿਜਾਨਨਾਦਿਵਚਨਪਰਿਯੋਸਾਨਂ ਕਿਚ੍ਚਂ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰਿਕਚਿਤ੍ਤੇਨੇਵ ਹੋਤਿ, ਨ ਪਞ੍ਚਦ੍ਵਾਰਿਕੇਨਾਤਿ ਸਬ੍ਬਸ੍ਸਾਪੇਤਸ੍ਸ ਕਿਚ੍ਚਸ੍ਸ ਕਰਣੇ ਸਹਜਵਨਕਾਨਿ ਵੀਥਿਚਿਤ੍ਤਾਨਿ ਪਟਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਾਨਿ. ਯਥਾ ਚੇਤੇਸਂ ਏਤਾਨਿ ਕਿਚ੍ਚਾਨਿ ਨਤ੍ਥਿ, ਏਵਂ ਨਿਯਾਮੋਕ੍ਕਮਨਾਦੀਨਿਪਿ. ਨ ਹਿ ਪਞ੍ਚਦ੍ਵਾਰਿਕਜਵਨੇਨ ਮਿਚ੍ਛਤ੍ਤਨਿਯਾਮਂ ਓਕ੍ਕਮਤਿ, ਨ ਸਮ੍ਮਤ੍ਤਨਿਯਾਮਂ; ਨ ਚੇਤਂ ਜਵਨਂ ਨਾਮਗੋਤ੍ਤਮਾਰਬ੍ਭ ਜਵਤਿ, ਨ ਕਸਿਣਾਦਿਪਣ੍ਣਤ੍ਤਿਂ; ਨ ਲਕ੍ਖਣਾਰਮ੍ਮਣਿਕਵਿਪਸ੍ਸਨਾਵਸੇਨ ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਨ ਵੁਟ੍ਠਾਨਗਾਮਿਨੀਬਲਵਵਿਪਸ੍ਸਨਾਵਸੇਨ; ਨ ਰੂਪਾਰੂਪਧਮ੍ਮੇ ਆਰਬ੍ਭ ਜਵਤਿ, ਨ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ; ਨ ਚੇਤੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਞਾਣਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਨ ਅਭਿਞ੍ਞਾਞਾਣਂ, ਨ ਸਾਵਕਪਾਰਮੀਞਾਣਂ, ਨ ਪਚ੍ਚੇਕਬੋਧਿਞਾਣਂ, ਨ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞਾਣਂ. ਸਬ੍ਬੋਪਿ ਪਨੇਸ ਪਭੇਦੋ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰਿਕਜਵਨੇਯੇਵ ਲਬ੍ਭਤਿ.

ਨ ਸੁਪਤਿ ਨ ਪਟਿਬੁਜ੍ਝਤਿ ਨ ਸੁਪਿਨਂ ਪਸ੍ਸਤੀਤਿ ਸਬ੍ਬੇਨਾਪਿ ਚ ਪਞ੍ਚਦ੍ਵਾਰਿਕਚਿਤ੍ਤੇਨ ਨੇਵ ਨਿਦ੍ਦਂ ਓਕ੍ਕਮਤਿ, ਨ ਨਿਦ੍ਦਾਯਤਿ, ਨ ਪਟਿਬੁਜ੍ਝਤਿ, ਨ ਕਿਞ੍ਚ ਸੁਪਿਨਂ ਪਸ੍ਸਤੀਤਿ ਇਮੇਸੁ ਤੀਸੁ ਠਾਨੇਸੁ ਸਹ ਜਵਨੇਨ ਵੀਥਿਚਿਤ੍ਤਂ ਪਟਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਂ.

ਨਿਦ੍ਦਾਯਨ੍ਤਸ੍ਸ ਹਿ ਮਹਾਵਟ੍ਟਿਂ ਜਾਲੇਤ੍ਵਾ ਦੀਪੇ ਚਕ੍ਖੁਸਮੀਪੇ ਉਪਨੀਤੇ ਪਠਮਂ ਚਕ੍ਖੁਦ੍ਵਾਰਿਕਂ ਆਵਜ੍ਜਨਂ ਭਵਙ੍ਗਂ ਨ ਆਵਟ੍ਟੇਤਿ, ਮਨੋਦ੍ਵਾਰਿਕਮੇਵ ਆਵਟ੍ਟੇਤਿ. ਅਥ ਜਵਨਂ ਜਵਿਤ੍ਵਾ ਭਵਙ੍ਗਂ ਓਤਰਤਿ. ਦੁਤਿਯਵਾਰੇ ਚਕ੍ਖੁਦ੍ਵਾਰਿਕਂ ਆਵਜ੍ਜਨਂ ਭਵਙ੍ਗਂ ਆਵਟ੍ਟੇਤਿ. ਤਤੋ ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦੀਨਿ ਜਵਨਪਰਿਯੋਸਾਨਾਨਿ ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ. ਤਦਨਨ੍ਤਰਂ ਭਵਙ੍ਗਂ ਪਵਤ੍ਤਤਿ. ਤਤਿਯਵਾਰੇ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰਿਕਆਵਜ੍ਜਨੇਨ ਭਵਙ੍ਗੇ ਆਵਟ੍ਟਿਤੇ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰਿਕਜਵਨਂ ਜਵਤਿ. ਤੇਨ ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਞਤ੍ਵਾ ‘ਕਿਂ ਅਯਂ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਠਾਨੇ ਆਲੋਕੋ’ਤਿ ਜਾਨਾਤਿ.

ਤਥਾ ਨਿਦ੍ਦਾਯਨ੍ਤਸ੍ਸ ਕਣ੍ਣਸਮੀਪੇ ਤੂਰਿਯੇਸੁ ਪਗ੍ਗਹਿਤੇਸੁ, ਘਾਨਸਮੀਪੇ ਸੁਗਨ੍ਧੇਸੁ ਵਾ ਦੁਗ੍ਗਨ੍ਧੇਸੁ ਵਾ ਪੁਪ੍ਫੇਸੁ ਉਪਨੀਤੇਸੁ, ਮੁਖੇ ਸਪ੍ਪਿਮ੍ਹਿ ਵਾ ਫਾਣਿਤੇ ਵਾ ਪਕ੍ਖਿਤ੍ਤੇ, ਪਿਟ੍ਠਿਯਂ ਪਾਣਿਨਾ ਪਹਾਰੇ ਦਿਨ੍ਨੇ ਪਠਮਂ ਸੋਤਦ੍ਵਾਰਿਕਾਦੀਨਿ ਆਵਜ੍ਜਨਾਨਿ ਭਵਙ੍ਗਂ ਨ ਆਵਟ੍ਟੇਨ੍ਤਿ, ਮਨੋਦ੍ਵਾਰਿਕਮੇਵ ਆਵਟ੍ਟੇਤਿ. ਅਥ ਜਵਨਂ ਜਵਿਤ੍ਵਾ ਭਵਙ੍ਗਂ ਓਤਰਤਿ. ਦੁਤਿਯਵਾਰੇ ਸੋਤਦ੍ਵਾਰਿਕਾਦੀਨਿ ਆਵਜ੍ਜਨਾਨਿ ਭਵਙ੍ਗਂ ਆਵਟ੍ਟੇਨ੍ਤਿ. ਤਤੋ ਸੋਤਘਾਨਜਿਵ੍ਹਾਕਾਯਵਿਞ੍ਞਾਣਾਦੀਨਿ ਜਵਨਪਰਿਯੋਸਾਨਾਨਿ ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ. ਤਦਨਨ੍ਤਰਂ ਭਵਙ੍ਗਂ ਪਵਤ੍ਤਤਿ. ਤਤਿਯਵਾਰੇ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰਿਕਆਵਜ੍ਜਨੇਨ ਭਵਙ੍ਗੇ ਆਵਟ੍ਟਿਤੇ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰਿਕਜਵਨਂ ਜਵਤਿ. ਤੇਨ ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਞਤ੍ਵਾ ‘ਕਿਂ ਅਯਂ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਠਾਨੇ ਸਦ੍ਦੋ – ਸਙ੍ਖਸਦ੍ਦੋ, ਭੇਰਿਸਦ੍ਦੋ’ਤਿ ਵਾ ‘ਕਿਂ ਅਯਂ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਠਾਨੇ ਗਨ੍ਧੋ – ਮੂਲਗਨ੍ਧੋ, ਸਾਰਗਨ੍ਧੋ’ਤਿ ਵਾ ‘ਕਿਂ ਇਦਂ ਮਯ੍ਹਂ ਮੁਖੇ ਪਕ੍ਖਿਤ੍ਤਰਸਂ – ਸਪ੍ਪੀਤਿ ਵਾ ਫਾਣਿਤ’ਨ੍ਤਿ ਵਾ ‘ਕੇਨਮ੍ਹਿ ਪਿਟ੍ਠਿਯਂ ਪਹਤੋ, ਅਤਿਥਦ੍ਧੋ ਮੇ ਪਹਾਰੋ’ਤਿ ਵਾ ਵਤ੍ਤਾਰੋ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਏਵਂ ਮਨੋਦ੍ਵਾਰਿਕਜਵਨੇਨੇਵ ਪਟਿਬੁਜ੍ਝਤਿ, ਨ ਪਞ੍ਚਦ੍ਵਾਰਿਕੇਨ. ਸੁਪਿਨਮ੍ਪਿ ਤੇਨੇਵ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਨ ਪਞ੍ਚਦ੍ਵਾਰਿਕੇਨ.

ਤਞ੍ਚ ਪਨੇਤਂ ਸੁਪਿਨਂ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤੋ ਚਤੂਹਿ ਕਾਰਣੇਹਿ ਪਸ੍ਸਤਿ – ਧਾਤੁਕ੍ਖੋਭਤੋ ਵਾ ਅਨੁਭੂਤਪੁਬ੍ਬਤੋ ਵਾ ਦੇਵਤੋਪਸਂਹਾਰਤੋ ਵਾ ਪੁਬ੍ਬਨਿਮਿਤ੍ਤਤੋ ਵਾਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਪਿਤ੍ਤਾਦੀਨਂ ਖੋਭਕਰਣਪਚ੍ਚਯਯੋਗੇਨ ਖੁਭਿਤਧਾਤੁਕੋ ‘ਧਾਤੁਕ੍ਖੋਭਤੋ’ ਸੁਪਿਨਂ ਪਸ੍ਸਤਿ. ਪਸ੍ਸਨ੍ਤੋ ਚ ਨਾਨਾਵਿਧਂ ਸੁਪਿਨਂ ਪਸ੍ਸਤਿ – ਪਬ੍ਬਤਾ ਪਤਨ੍ਤੋ ਵਿਯ, ਆਕਾਸੇਨ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਵਿਯ, ਵਾਲ਼ਮਿਗਹਤ੍ਥਿਚੋਰਾਦੀਹਿ ਅਨੁਬਦ੍ਧੋ ਵਿਯ ਚ ਹੋਤਿ. ‘ਅਨੁਭੂਤਪੁਬ੍ਬਤੋ’ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤੋ ਪੁਬ੍ਬੇ ਅਨੁਭੂਤਪੁਬ੍ਬਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਪਸ੍ਸਤਿ. ‘ਦੇਵਤੋਪਸਂਹਾਰਤੋ’ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤਸ੍ਸ ਦੇਵਤਾ ਅਤ੍ਥਕਾਮਤਾਯ ਵਾ ਅਨਤ੍ਥਕਾਮਤਾਯ ਵਾ ਅਤ੍ਥਾਯ ਵਾ ਅਨਤ੍ਥਾਯ ਵਾ ਨਾਨਾਵਿਧਾਨਿ ਆਰਮ੍ਮਣਾਨਿ ਉਪਸਂਹਰਨ੍ਤਿ. ਸੋ ਤਾਸਂ ਦੇਵਤਾਨਂ ਆਨੁਭਾਵੇਨ ਤਾਨਿ ਆਰਮ੍ਮਣਾਨਿ ਪਸ੍ਸਤਿ. ਪੁਬ੍ਬਨਿਮਿਤ੍ਤਤੋ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤੋ ਪੁਞ੍ਞਾਪੁਞ੍ਞਵਸੇਨ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਤੁਕਾਮਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਵਾ ਅਨਤ੍ਥਸ੍ਸ ਵਾ ਪੁਬ੍ਬਨਿਮਿਤ੍ਤਭੂਤਂ ਸੁਪਿਨਂ ਪਸ੍ਸਤਿ ਬੋਧਿਸਤ੍ਤਮਾਤਾ ਵਿਯ ਪੁਤ੍ਤਪਟਿਲਾਭਨਿਮਿਤ੍ਤਂ, ਬੋਧਿਸਤ੍ਤੋ ਵਿਯ ਪਞ੍ਚ ਮਹਾਸੁਪਿਨੇ (ਅ. ਨਿ. ੫.੧੯੬), ਕੋਸਲਰਾਜਾ ਵਿਯ ਚ ਸੋਲ਼ਸ ਸੁਪਿਨੇਤਿ (ਜਾ. ੧.੧.੪੧).

ਤਤ੍ਥ ਯਂ ਧਾਤੁਕ੍ਖੋਭਤੋ ਅਨੁਭੂਤਪੁਬ੍ਬਤੋ ਚ ਸੁਪਿਨਂ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਨ ਤਂ ਸਚ੍ਚਂ ਹੋਤਿ. ਯਂ ਦੇਵਤੋਪਸਂਹਾਰਤੋ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਤਂ ਸਚ੍ਚਂ ਵਾ ਹੋਤਿ ਅਲਿਕਂ ਵਾ. ਕੁਦ੍ਧਾ ਹਿ ਦੇਵਤਾ ਉਪਾਯੇਨ ਵਿਨਾਸੇਤੁਕਾਮਾ ਵਿਪਰੀਤਮ੍ਪਿ ਕਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤਿ. ਤਤ੍ਰਿਦਂ ਵਤ੍ਥੁ – ਰੋਹਣੇ ਕਿਰ ਨਾਗਮਹਾਵਿਹਾਰੇ ਮਹਾਥੇਰੋ ਭਿਕ੍ਖੁਸਙ੍ਘਂ ਅਨਪਲੋਕੇਤ੍ਵਾਵ ਏਕਂ ਨਾਗਰੁਕ੍ਖਂ ਛਿਨ੍ਦਾਪੇਸਿ. ਰੁਕ੍ਖੇ ਅਧਿਵਤ੍ਥਾ ਦੇਵਤਾ ਥੇਰਸ੍ਸ ਕੁਦ੍ਧਾ ਪਠਮਮੇਵ ਨਂ ਪਲੋਭੇਤ੍ਵਾ ਪਚ੍ਛਾ ‘ਇਤੋ ਤੇ ਸਤ੍ਤਦਿਵਸਮਤ੍ਥਕੇ ਉਪਟ੍ਠਾਕੋ ਰਾਜਾ ਮਰਿਸ੍ਸਤੀ’ਤਿ ਸੁਪਿਨੇ ਆਰੋਚੇਸਿ. ਥੇਰੋ ਨਂ ਕਥਂ ਆਹਰਿਤ੍ਵਾ ਰਾਜੋਰੋਧਾਨਂ ਆਚਿਕ੍ਖਿ. ਤਾ ਏਕਪ੍ਪਹਾਰੇਨੇਵ ਮਹਾਵਿਰਵਂ ਵਿਰਵਿਂਸੁ. ਰਾਜਾ ‘ਕਿਂ ਏਤ’ਨ੍ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿ. ਤਾ ‘ਏਵਂ ਥੇਰੇਨ ਵੁਤ੍ਤ’ਨ੍ਤਿ ਆਰੋਚਯਿਂਸੁ. ਰਾਜਾ ਦਿਵਸੇ ਗਣਾਪੇਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਤਾਹੇ ਵੀਤਿਵਤ੍ਤੇ ਕੁਜ੍ਝਿਤ੍ਵਾ ਥੇਰਸ੍ਸ ਹਤ੍ਥਪਾਦੇ ਛਿਨ੍ਦਾਪੇਸਿ.

ਯਂ ਪਨ ਪੁਬ੍ਬਨਿਮਿਤ੍ਤਤੋ ਪਸ੍ਸਤਿ ਤਂ ਏਕਨ੍ਤਸਚ੍ਚਮੇਵ ਹੋਤਿ. ਏਤੇਸਞ੍ਚ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਮੂਲਕਾਰਣਾਨਂ ਸਂਸਗ੍ਗਭੇਦਤੋਪਿ ਸੁਪਿਨਭੇਦੋ ਹੋਤਿਯੇਵ. ਤਞ੍ਚ ਪਨੇਤਂ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਂ ਸੁਪਿਨਂ ਸੇਕ੍ਖਪੁਥੁਜ੍ਜਨਾਵ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਅਪ੍ਪਹੀਨਵਿਪਲ੍ਲਾਸਤ੍ਤਾ; ਅਸੇਕ੍ਖਾ ਨ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਪਹੀਨਵਿਪਲ੍ਲਾਸਤ੍ਤਾ.

ਕਿਂ ਪਨ ਤਂ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤੋ ਸੁਤ੍ਤੋ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਪਟਿਬੁਦ੍ਧੋ? ਉਦਾਹੁ ਨੇਵ ਸੁਤ੍ਤੋ ਪਸ੍ਸਤਿ ਨ ਪਟਿਬੁਦ੍ਧੋਤਿ? ਕਿਞ੍ਚੇਤ੍ਥ ਯਦਿ ਤਾਵ ਸੁਤ੍ਤੋ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਅਭਿਧਮ੍ਮਵਿਰੋਧੋ ਆਪਜ੍ਜਤਿ. ਭਵਙ੍ਗਚਿਤ੍ਤੇਨ ਹਿ ਸੁਪਤਿ. ਤਞ੍ਚ ਰੂਪਨਿਮਿਤ੍ਤਾਦਿਆਰਮ੍ਮਣਂ ਰਾਗਾਦਿਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਵਾ ਨ ਹੋਤਿ. ਸੁਪਿਨਂ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤਸ੍ਸ ਚ ਈਦਿਸਾਨਿ ਚਿਤ੍ਤਾਨਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ. ਅਥ ਪਟਿਬੁਦ੍ਧੋ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਵਿਨਯਵਿਰੋਧੋ ਆਪਜ੍ਜਤਿ. ਯਞ੍ਹਿ ਪਟਿਬੁਦ੍ਧੋ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਤਂ ਸਬ੍ਬੋਹਾਰਿਕਚਿਤ੍ਤੇਨ ਪਸ੍ਸਤਿ. ਸਬ੍ਬੋਹਾਰਿਕਚਿਤ੍ਤੇਨ ਚ ਕਤੇ ਵੀਤਿਕ੍ਕਮੇ ਅਨਾਪਤ੍ਤਿ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥਿ. ਸੁਪਿਨਂ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤੇਨ ਪਨ ਕਤੇ ਵੀਤਿਕ੍ਕਮੇ ਏਕਨ੍ਤਂ ਅਨਾਪਤ੍ਤਿ ਏਵ. ਅਥ ਨੇਵ ਸੁਤ੍ਤੋ ਨ ਪਟਿਬੁਦ੍ਧੋ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਨ ਸੁਪਿਨਂ ਨਾਮ ਪਸ੍ਸਤਿ. ਏਵਞ੍ਹਿ ਸਤਿ ਸੁਪਿਨਸ੍ਸ ਅਭਾਵੋਵ ਆਪਜ੍ਜਤਿ? ਨ ਅਭਾਵੋ. ਕਸ੍ਮਾ? ਯਸ੍ਮਾ ਕਪਿਮਿਦ੍ਧਪਰੇਤੋ ਪਸ੍ਸਤਿ. ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੇਤਂ – ‘‘ਕਪਿਮਿਦ੍ਧਪਰੇਤੋ ਖੋ, ਮਹਾਰਾਜ, ਸੁਪਿਨਂ ਪਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ (ਮਿ. ਪ. ੫.੩.੫). ‘ਕਪਿਮਿਦ੍ਧਪਰੇਤੋ’ਤਿ ਮਕ੍ਕਟਨਿਦ੍ਦਾਯ ਯੁਤ੍ਤੋ. ਯਥਾ ਹਿ ਮਕ੍ਕਟਸ੍ਸ ਨਿਦ੍ਦਾ ਲਹੁਪਰਿਵਤ੍ਤਾ ਹੋਤਿ, ਏਵਂ ਯਾ ਨਿਦ੍ਦਾ ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ ਕੁਸਲਾਦਿਚਿਤ੍ਤਵੋਕਿਣ੍ਣਤ੍ਤਾ ਲਹੁਪਰਿਵਤ੍ਤਾ; ਯਸ੍ਸਾ ਪਵਤ੍ਤਿਯਂ ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ ਭਵਙ੍ਗਤੋ ਉਤ੍ਤਰਣਂ ਹੋਤਿ, ਤਾਯ ਯੁਤ੍ਤੋ ਸੁਪਿਨਂ ਪਸ੍ਸਤਿ. ਤੇਨਾਯਂ ਸੁਪਿਨੋ ਕੁਸਲੋਪਿ ਹੋਤਿ ਅਕੁਸਲੋਪਿ ਅਬ੍ਯਾਕਤੋਪਿ ੩੮੬. ਤਤ੍ਥ ਸੁਪਿਨਨ੍ਤੇ ਚੇਤਿਯਵਨ੍ਦਨਧਮ੍ਮਸ੍ਸਵਨਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾਦੀਨਿ ਕਰੋਨ੍ਤਸ੍ਸ ਕੁਸਲੋ, ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾਦੀਨਿ ਕਰੋਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਕੁਸਲੋ, ਦ੍ਵੀਹਿ ਅਨ੍ਤੇਹਿ ਮੁਤ੍ਤੋ ਆਵਜ੍ਜਨਤਦਾਰਮ੍ਮਣਕ੍ਖਣੇ ਅਬ੍ਯਾਕਤੋਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਸੁਪਿਨੇਨੇਵ ‘ਦਿਟ੍ਠਂ ਵਿਯ ਮੇ, ਸੁਤਂ ਵਿਯ ਮੇ’ਤਿ ਕਥਨਕਾਲੇਪਿ ਅਬ੍ਯਾਕਤੋਯੇਵ.

ਕਿਂ ਪਨ ਸੁਪਿਨੇ ਕਤਂ ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਂ ਕਮ੍ਮਂ ਸਵਿਪਾਕਂ ਅਵਿਪਾਕਨ੍ਤਿ? ਸਵਿਪਾਕਂ; ਦੁਬ੍ਬਲਤ੍ਤਾ ਪਨ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਂ ਆਕਡ੍ਢਿਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕੋਤਿ, ਦਿਨ੍ਨਾਯ ਅਞ੍ਞਕਮ੍ਮੇਨ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਯਾ ਪਵਤ੍ਤੇ ਵੇਦਨੀਯਂ ਹੋਤਿ.

ਏਵਂ ਯਾਥਾਵਕਵਤ੍ਥੁਵਿਭਾਵਨਾ ਪਞ੍ਞਾਤਿ ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਾਨਂ ਨ ਹੇਤ੍ਵਟ੍ਠੋ ਯਾਥਾਵਟ੍ਠੋ. ਤਂ ਯਾਥਾਵਟ੍ਠਂ ਵਤ੍ਥੁਂ ਵਿਭਾਵੇਤੀਤਿ ਯਾਥਾਵਕਵਤ੍ਥੁਵਿਭਾਵਨਾ. ਤਥਾ ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਾਨਂ ਅਹੇਤੁਕਟ੍ਠੋ, ਜਰਾਭਿਭੂਤਟ੍ਠੋ, ਨ ਸੁਪਿਨਂ ਪਸ੍ਸਨਟ੍ਠੋ, ਯਾਥਾਵਟ੍ਠੋ. ਤਂ ਯਾਥਾਵਟ੍ਠਂ ਵਤ੍ਥੁਂ ਵਿਭਾਵੇਤੀਤਿ ਯਾਥਾਵਕਵਤ੍ਥੁਵਿਭਾਵਨਾ. ਇਤਿ ਯਾ ਹੇਟ੍ਠਾ ‘‘ਯਾਥਾਵਕਵਤ੍ਥੁਵਿਭਾਵਨਾ ਪਞ੍ਞਾ’’ਤਿ ਮਾਤਿਕਾਯ ਨਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਾ, ਸਾ ਏਵਂ ਯਾਥਾਵਕਵਤ੍ਥੁਵਿਭਾਵਨਾ ਪਞ੍ਞਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਤਸ੍ਸਾ ਏਵ ਚ ਵਸੇਨ ਏਵਂ ਏਕਵਿਧੇਨ ਞਾਣਵਤ੍ਥੂਤਿ ਏਵਂ ਏਕੇਕਕੋਟ੍ਠਾਸੇਨ ਞਾਣਗਣਨਾ ਏਕੇਨ ਵਾ ਆਕਾਰੇਨ ਞਾਣਪਰਿਚ੍ਛੇਦੋ ਹੋਤਿ.

ਏਕਕਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ.

(੨.) ਦੁਕਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ

੭੬੭. ਦੁਵਿਧੇਨ ਞਾਣਵਤ੍ਥੁਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਚਤੂਸੁ ਭੂਮੀਸੁ ਕੁਸਲੇਤਿ ਸੇਕ੍ਖਪੁਥੁਜ੍ਜਨਾਨਂ ਚਤੁਭੂਮਕਕੁਸਲਪਞ੍ਞਾ. ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾਵਿਭਙ੍ਗੇ ਵੁਤ੍ਤੇਸੁ ਪਞ੍ਚਸੁ ਅਤ੍ਥੇਸੁ ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਤ੍ਤਨੋ ਭੂਮਿਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਂ ਵਿਪਾਕਸਙ੍ਖਾਤਂ ਅਤ੍ਥਂ ਜਾਪੇਤਿ ਜਨੇਤਿ ਪਵਤ੍ਤੇਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥਜਾਪਿਕਾ. ਅਰਹਤੋ ਅਭਿਞ੍ਞਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਸਮਾਪਤ੍ਤਿਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਕਿਰਿਯਾਬ੍ਯਾਕਤੇਤਿ ਅਭਿਞ੍ਞਾਯ ਚੇਵ ਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯਾ ਚ ਪਰਿਕਮ੍ਮਸਮਯੇ ਕਾਮਾਵਚਰਕਿਰਿਯਪਞ੍ਞਾ. ਸਾ ਹਿ ਅਭਿਞ੍ਞਾਸਮਾਪਤ੍ਤਿਪਭੇਦਂ ਕਿਰਿਯਸਙ੍ਖਾਤਂ ਅਤ੍ਥਂ ਜਾਪੇਤਿ ਜਨੇਤਿ ਪਵਤ੍ਤੇਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥਜਾਪਿਕਾ ਪਞ੍ਞਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਅਯਂ ਪਨ ਅਪਰੋਪਿ ਪਾਲ਼ਿਮੁਤ੍ਤਕੋ ਅਟ੍ਠਕਥਾਨਯੋ – ਯਾਪਿ ਹਿ ਪੁਰਿਮਾ ਕਾਮਾਵਚਰਕਿਰਿਯਾ ਪਚ੍ਛਿਮਾਯ ਕਾਮਾਵਚਰਕਿਰਿਯਾਯ ਅਨਨ੍ਤਰਾਦਿਵਸੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤਿ, ਸਾਪਿ ਤਂ ਕਿਰਿਯਤ੍ਥਂ ਜਾਪੇਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥਜਾਪਿਕਾ ਪਞ੍ਞਾ ਨਾਮ. ਰੂਪਾਵਚਰਾਰੂਪਾਵਚਰੇਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ.

ਦੁਤਿਯਪਦਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਚਤੂਸੁ ਭੂਮੀਸੁ ਵਿਪਾਕੇਤਿ ਕਾਮਾਵਚਰਵਿਪਾਕੇ ਪਞ੍ਞਾ ਸਹਜਾਤਾਦਿਪਚ੍ਚਯਵਸੇਨ ਕਾਮਾਵਚਰਵਿਪਾਕਤ੍ਥਂ ਜਾਪੇਤ੍ਵਾ ਠਿਤਾਤਿ ਜਾਪਿਤਤ੍ਥਾ. ਰੂਪਾਵਚਰਾਦਿਵਿਪਾਕਪਞ੍ਞਾਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਸਬ੍ਬਾਪਿ ਵਾ ਏਸਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਤ੍ਤਨੋ ਕਾਰਣੇਹਿ ਜਾਪਿਤਾ ਜਨਿਤਾ ਪਵਤ੍ਤਿਤਾ ਸਯਮ੍ਪਿ ਅਤ੍ਥਭੂਤਾਤਿਪਿ ਜਾਪਿਤਤ੍ਥਾ. ਅਰਹਤੋ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾਯ ਅਭਿਞ੍ਞਾਯ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾਯ ਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਕਿਰਿਯਪਞ੍ਞਾਯਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਅਯਂ ਪਨ ਅਪਰੋਪਿ ਪਾਲ਼ਿਮੁਤ੍ਤਕੋ ਅਟ੍ਠਕਥਾਨਯੋ – ਕਾਮਾਵਚਰਕਿਰਿਯਪਞ੍ਞਾਪਿ ਹਿ ਸਹਜਾਤਾਦਿਵਸੇਨ ਕਾਮਾਵਚਰਕਿਰਿਯਸਙ੍ਖਾਤਂ ਅਤ੍ਥਂ ਜਾਪੇਤ੍ਵਾ ਠਿਤਾਤਿ ਜਾਪਿਤਤ੍ਥਾ. ਰੂਪਾਵਚਰਾਰੂਪਾਵਚਰਕਿਰਿਯਪਞ੍ਞਾਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਸਬ੍ਬਾਪਿ ਵਾ ਏਸਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਤ੍ਤਨੋ ਕਾਰਣੇਹਿ ਜਾਪਿਤਾ ਜਨਿਤਾ ਪਵਤ੍ਤਿਤਾ ਸਯਞ੍ਚ ਅਤ੍ਥਭੂਤਾਤਿਪਿ ਜਾਪਿਤਤ੍ਥਾ. ਸੇਸਮੇਤ੍ਥ ਸਬ੍ਬਂ ਧਮ੍ਮਸਙ੍ਗਹਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਵੁਤ੍ਤਨਯਤ੍ਤਾ ਪਾਕਟਮੇਵਾਤਿ.

ਦੁਕਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ.

(੩.) ਤਿਕਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ

੭੬੮. ਤਿਵਿਧੇਨ ਞਾਣਵਤ੍ਥੁਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਯੋਗਵਿਹਿਤੇਸੂਤਿ ਯੋਗੋ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਪਞ੍ਞਾ; ਪਞ੍ਞਾਵਿਹਿਤੇਸੁ ਪਞ੍ਞਾਪਰਿਣਾਮਿਤੇਸੂਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਕਮ੍ਮਾਯਤਨੇਸੂਤਿ ਏਤ੍ਥ ਕਮ੍ਮਮੇਵ ਕਮ੍ਮਾਯਤਨਂ; ਅਥ ਵਾ ਕਮ੍ਮਞ੍ਚ ਤਂ ਆਯਤਨਞ੍ਚ ਆਜੀਵਾਦੀਨਨ੍ਤਿਪਿ ਕਮ੍ਮਾਯਤਨਂ. ਸਿਪ੍ਪਾਯਤਨੇਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਤਤ੍ਥ ਦੁਵਿਧਂ ਕਮ੍ਮਂ – ਹੀਨਞ੍ਚ ਉਕ੍ਕਟ੍ਠਞ੍ਚ. ਤਤ੍ਥ ਹੀਨਂ ਨਾਮ ਵਡ੍ਢਕੀਕਮ੍ਮਂ, ਪੁਪ੍ਫਛਡ੍ਡਕਕਮ੍ਮਨ੍ਤਿ ਏਵਮਾਦਿ. ਉਕ੍ਕਟ੍ਠਂ ਨਾਮ ਕਸਿ, ਵਣਿਜ੍ਜਾ, ਗੋਰਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਏਵਮਾਦਿ. ਸਿਪ੍ਪਮ੍ਪਿ ਦੁਵਿਧਂ ਹੀਨਞ੍ਚ ਉਕ੍ਕਟ੍ਠਞ੍ਚ. ਤਤ੍ਥ ਹੀਨਂ ਸਿਪ੍ਪਂ ਨਾਮ ਨਲ਼ਕਾਰਸਿਪ੍ਪਂ, ਪੇਸਕਾਰਸਿਪ੍ਪਂ, ਕੁਮ੍ਭਕਾਰਸਿਪ੍ਪਂ, ਚਮ੍ਮਕਾਰਸਿਪ੍ਪਂ, ਨ੍ਹਾਪਿਤਸਿਪ੍ਪਨ੍ਤਿ ਏਵਮਾਦਿ. ਉਕ੍ਕਟ੍ਠਂ ਨਾਮ ਸਿਪ੍ਪਂ ਮੁਦ੍ਦਾ, ਗਣਨਾ, ਲੇਖਞ੍ਚਾਤਿ ਏਵਮਾਦਿ ਵਿਜ੍ਜਾਵ ਵਿਜ੍ਜਾਟ੍ਠਾਨਂ. ਤਂ ਧਮ੍ਮਿਕਮੇਵ ਗਹਿਤਂ. ਨਾਗਮਣ੍ਡਲਪਰਿਤ੍ਤਸਦਿਸਂ, ਫੁਧਮਨਕਮਨ੍ਤਸਦਿਸਂ, ਸਾਲਾਕਿਯਂ, ਸਲ੍ਲਕਤ੍ਤਿਯਨ੍ਤਿਆਦੀਨਿ ਪਨ ਵੇਜ੍ਜਸਤ੍ਥਾਨਿ ‘‘ਇਚ੍ਛਾਮਹਂ, ਆਚਰਿਯ, ਸਿਪ੍ਪਂ ਸਿਕ੍ਖਿਤੁ’’ਨ੍ਤਿ (ਮਹਾਵ. ੩੨੯) ਸਿਪ੍ਪਾਯਤਨੇ ਪਵਿਟ੍ਠਤ੍ਤਾ ਨ ਗਹਿਤਾਨਿ.

ਤਤ੍ਥ ਏਕੋ ਪਣ੍ਡਿਤੋ ਮਨੁਸ੍ਸਾਨਂ ਫਾਸੁਵਿਹਾਰਤ੍ਥਾਯ ਅਤ੍ਤਨੋ ਚ ਧਮ੍ਮਤਾਯ ਗੇਹਪਾਸਾਦਯਾਨਨਾਵਾਦੀਨਿ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤਿ. ਸੋ ਹਿ ‘ਇਮੇ ਮਨੁਸ੍ਸਾ ਵਸਨਟ੍ਠਾਨੇਨ ਵਿਨਾ ਦੁਕ੍ਖਿਤਾ’ਤਿ ਹਿਤਕਿਰਿਯਾਯ ਠਤ੍ਵਾ ਦੀਘਚਤੁਰਸ੍ਸਾਦਿਭੇਦਂ ਗੇਹਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤਿ, ਸੀਤੁਣ੍ਹਪਟਿਘਾਤਤ੍ਥਾਯ ਏਕਭੂਮਿਕਦ੍ਵਿਭੂਮਿਕਾਦਿਭੇਦੇ ਪਾਸਾਦੇ ਕਰੋਤਿ, ‘ਯਾਨੇ ਅਸਤਿ ਅਨੁਸਞ੍ਚਰਣਂ ਨਾਮ ਦੁਕ੍ਖ’ਨ੍ਤਿ ਜਙ੍ਘਾਕਿਲਮਥਪਟਿਵਿਨੋਦਨਤ੍ਥਾਯ ਵਯ੍ਹਸਕਟਸਨ੍ਦਮਾਨਿਕਾਦੀਨਿ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤਿ, ‘ਨਾਵਾਯ ਅਸਤਿ ਸਮੁਦ੍ਦਾਦੀਸੁ ਸਞ੍ਚਾਰੋ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥੀ’ਤਿ ਨਾਨਪ੍ਪਕਾਰਂ ਨਾਵਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤਿ. ਸੋ ਸਬ੍ਬਮ੍ਪੇਤਂ ਨੇਵ ਅਞ੍ਞੇਹਿ ਕਯਿਰਮਾਨਂ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਨ ਕਤਂ ਉਗ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ, ਨ ਕਥੇਨ੍ਤਾਨਂ ਸੁਣਾਤਿ, ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਨ ਧਮ੍ਮਤਾਯ ਚਿਨ੍ਤਾਯ ਕਰੋਤਿ. ਪਞ੍ਞਵਤਾ ਹਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਧਮ੍ਮਤਾਯ ਕਤਮ੍ਪਿ ਅਞ੍ਞੇਹਿ ਉਗ੍ਗਣ੍ਹਿਤ੍ਵਾ ਕਰੋਨ੍ਤੇਹਿ ਕਤਸਦਿਸਮੇਵ ਹੋਤਿ. ਅਯਂ ਤਾਵ ਹੀਨਕਮ੍ਮੇ ਨਯੋ.

ਉਕ੍ਕਟ੍ਠਕਮ੍ਮੇਪਿ ‘ਕਸਿਕਮ੍ਮੇ ਅਸਤਿ ਮਨੁਸ੍ਸਾਨਂ ਜੀਵਿਤਂ ਨ ਪਵਤ੍ਤਤੀ’ਤਿ ਏਕੋ ਪਣ੍ਡਿਤੋ ਮਨੁਸ੍ਸਾਨਂ ਫਾਸੁਵਿਹਾਰਤ੍ਥਾਯ ਯੁਗਨਙ੍ਗਲਾਦੀਨਿ ਕਸਿਭਣ੍ਡਾਨਿ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤਿ; ਤਥਾ ਨਾਨਪ੍ਪਕਾਰਂ ਵਾਣਿਜਕਮ੍ਮਂ ਗੋਰਕ੍ਖਞ੍ਚ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤਿ. ਸੋ ਸਬ੍ਬਮ੍ਪੇਤਂ ਨੇਵ ਅਞ੍ਞੇਹਿ ਕਰਿਯਮਾਨਂ ਪਸ੍ਸਤਿ…ਪੇ… ਕਤਸਦਿਸਮੇਵ ਹੋਤਿ. ਅਯਂ ਉਕ੍ਕਟ੍ਠਕਮ੍ਮੇ ਨਯੋ.

ਦੁਵਿਧੇਪਿ ਪਨ ਸਿਪ੍ਪਾਯਤਨੇ ਏਕੋ ਪਣ੍ਡਿਤੋ ਮਨੁਸ੍ਸਾਨਂ ਫਾਸੁਵਿਹਾਰਤ੍ਥਾਯ ਨਲ਼ਕਾਰਸਿਪ੍ਪਾਦੀਨਿ ਹੀਨਸਿਪ੍ਪਾਨਿ, ਹਤ੍ਥਮੁਦ੍ਦਾਯ ਗਣਨਸਙ੍ਖਾਤਂ ਮੁਦ੍ਦਂ, ਅਚ੍ਛਿਨ੍ਨਕਸਙ੍ਖਾਤਂ ਗਣਨਂ, ਮਾਤਿਕਾਪ੍ਪਭੇਦਕਾਦਿਭੇਦਞ੍ਚ ਲੇਖਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤਿ. ਸੋ ਸਬ੍ਬਮ੍ਪੇਤਂ ਨੇਵ ਅਞ੍ਞੇਹਿ ਕਰਿਯਮਾਨਂ ਪਸ੍ਸਤਿ…ਪੇ… ਕਤਸਦਿਸਮੇਵ ਹੋਤਿ. ਅਯਂ ਸਿਪ੍ਪਾਯਤਨੇ ਨਯੋ.

ਏਕਚ੍ਚੋ ਪਨ ਪਣ੍ਡਿਤੋ ਅਮਨੁਸ੍ਸਸਰੀਸਪਾਦੀਹਿ ਉਪਦ੍ਦੁਤਾਨਂ ਮਨੁਸ੍ਸਾਨਂ ਤਿਕਿਚ੍ਛਨਤ੍ਥਾਯ ਧਮ੍ਮਿਕਾਨਿ ਨਾਗਮਣ੍ਡਲਮਨ੍ਤਾਦੀਨਿ ਵਿਜ੍ਜਾਟ੍ਠਾਨਾਨਿ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤਿ, ਤਾਨਿ ਨੇਵ ਅਞ੍ਞੇਹਿ ਕਰਿਯਮਾਨਾਨਿ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਨ ਕਤਾਨਿ ਉਗ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ, ਨ ਕਥੇਨ੍ਤਾਨਂ ਸੁਣਾਤਿ, ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਨ ਧਮ੍ਮਤਾਯ ਚਿਨ੍ਤਾਯ ਕਰੋਤਿ. ਪਞ੍ਞਵਤਾ ਹਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਧਮ੍ਮਤਾਯ ਕਤਮ੍ਪਿ ਅਞ੍ਞੇਹਿ ਉਗ੍ਗਣ੍ਹਿਤ੍ਵਾ ਕਰੋਨ੍ਤੇਹਿ ਕਤਸਦਿਸਮੇਵ ਹੋਤਿ.

ਕਮ੍ਮਸ੍ਸਕਤਂ ਵਾਤਿ ‘‘ਇਦਂ ਕਮ੍ਮਂ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਸਕਂ, ਇਦਂ ਨੋ ਸਕ’’ਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਜਾਨਨਞਾਣਂ. ਸਚ੍ਚਾਨੁਲੋਮਿਕਂ ਵਾਤਿ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਞਾਣਂ. ਤਞ੍ਹਿ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਸਚ੍ਚਾਨਂ ਅਨੁਲੋਮਨਤੋ ਸਚ੍ਚਾਨੁਲੋਮਿਕਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਇਦਾਨਿਸ੍ਸ ਪਵਤ੍ਤਨਾਕਾਰਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਰੂਪਂ ਅਨਿਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਵਾਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਅਨਿਚ੍ਚਲਕ੍ਖਣਮੇਵ ਆਗਤਂ, ਨ ਦੁਕ੍ਖਲਕ੍ਖਣਅਨਤ੍ਤਲਕ੍ਖਣਾਨਿ, ਅਤ੍ਥਵਸੇਨ ਪਨ ਆਗਤਾਨੇਵਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾਨਿ – ਯਞ੍ਹਿ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਤਂ ਦੁਕ੍ਖਂ, ਯਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਤਦਨਤ੍ਤਾਤਿ.

ਯਂ ਏਵਰੂਪਿਨ੍ਤਿ ਯਂ ਏਵਂ ਹੇਟ੍ਠਾ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਸਭਾਵਂ ਅਨੁਲੋਮਿਕਂ. ਖਨ੍ਤਿਨ੍ਤਿਆਦੀਨਿ ਸਬ੍ਬਾਨਿ ਪਞ੍ਞਾਵੇਵਚਨਾਨੇਵ. ਸਾ ਹਿ ਹੇਟ੍ਠਾ ਵੁਤ੍ਤਾਨਂ ਕਮ੍ਮਾਯਤਨਾਦੀਨਂ ਪਞ੍ਚਨ੍ਨਂ ਕਾਰਣਾਨਂ ਅਪਚ੍ਚਨੀਕਦਸ੍ਸਨੇਨ ਅਨੁਲੋਮੇਤੀਤਿ ਅਨੁਲੋਮਿਕਾ. ਤਥਾ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਹਿਤਚਰਿਯਾਯ ਅਨੁਲੋਮੇਤਿ, ਮਗ੍ਗਸਚ੍ਚਸ੍ਸ ਅਨੁਲੋਮੇਤਿ, ਪਰਮਤ੍ਥਸਚ੍ਚਸ੍ਸ ਨਿਬ੍ਬਾਨਸ੍ਸ ਅਨੁਲੋਮਨਤੋ ਅਨੁਲੋਮੇਤੀਤਿਪਿ ਅਨੁਲੋਮਿਕਾ. ਸਬ੍ਬਾਨਿਪਿ ਏਤਾਨਿ ਕਾਰਣਾਨਿ ਖਮਤਿ ਸਹਤਿ ਦਟ੍ਠੁਂ ਸਕ੍ਕੋਤੀਤਿ ਖਨ੍ਤਿ, ਪਸ੍ਸਤੀਤਿ ਦਿਟ੍ਠਿ, ਰੋਚੇਤੀਤਿ ਰੁਚਿ, ਮੁਦਤੀਤਿ ਮੁਦਿ, ਪੇਕ੍ਖਤੀਤਿ ਪੇਕ੍ਖਾ. ਸਬ੍ਬੇਪਿਸ੍ਸਾ ਤੇ ਕਮ੍ਮਾਯਤਨਾਦਯੋ ਧਮ੍ਮਾ ਨਿਜ੍ਝਾਨਂ ਖਮਨ੍ਤਿ, ਵਿਸੇਸਤੋ ਚ ਪਞ੍ਚਕ੍ਖਨ੍ਧਸਙ੍ਖਾਤਾ ਧਮ੍ਮਾ ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ ਅਨਿਚ੍ਚਦੁਕ੍ਖਾਨਤ੍ਤਵਸੇਨ ਨਿਜ੍ਝਾਯਮਾਨਾ ਤਂ ਨਿਜ੍ਝਾਨਂ ਖਮਨ੍ਤੀਤਿ ਧਮ੍ਮਨਿਜ੍ਝਾਨਖਨ੍ਤੀ.

ਪਰਤੋ ਅਸ੍ਸੁਤ੍ਵਾ ਪਟਿਲਭਤੀਤਿ ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ ਉਪਦੇਸਵਚਨਂ ਅਸ੍ਸੁਤ੍ਵਾ ਸਯਮੇਵ ਚਿਨ੍ਤੇਨ੍ਤੋ ਪਟਿਲਭਤਿ. ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤੀਤਿ ਅਯਂ ਚਿਨ੍ਤਾਮਯਾ ਪਞ੍ਞਾ ਨਾਮ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਸਾ ਪਨੇਸਾ ਨ ਯੇਸਂ ਕੇਸਞ੍ਚਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਅਭਿਞ੍ਞਾਤਾਨਂ ਪਨ ਮਹਾਸਤ੍ਤਾਨਮੇਵ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਤਤ੍ਥਾਪਿ ਸਚ੍ਚਾਨੁਲੋਮਿਕਞਾਣਂ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂਯੇਵ ਬੋਧਿਸਤ੍ਤਾਨਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਸੇਸਪਞ੍ਞਾ ਸਬ੍ਬੇਸਮ੍ਪਿ ਪੂਰਿਤਪਾਰਮੀਨਂ ਮਹਾਪਞ੍ਞਾਨਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.

ਪਰਤੋ ਸੁਤ੍ਵਾ ਪਟਿਲਭਤੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਕਮ੍ਮਾਯਤਨਾਦੀਨਿ ਪਰੇਨ ਕਰਿਯਮਾਨਾਨਿ ਵਾ ਕਤਾਨਿ ਵਾ ਦਿਸ੍ਵਾਪਿ ਯਸ੍ਸ ਕਸ੍ਸਚਿ ਕਥਯਮਾਨਸ੍ਸ ਵਚਨਂ ਸੁਤ੍ਵਾਪਿ ਆਚਰਿਯਸ੍ਸ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਉਗ੍ਗਹੇਤ੍ਵਾਪਿ ਪਟਿਲਦ੍ਧਾ ਸਬ੍ਬਾ ਪਰਤੋ ਸੁਤ੍ਵਾਯੇਵ ਪਟਿਲਦ੍ਧਾ ਨਾਮਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.

ਸਮਾਪਨ੍ਨਸ੍ਸਾਤਿ ਸਮਾਪਤ੍ਤਿਸਮਙ੍ਗਿਸ੍ਸ; ਅਨ੍ਤੋਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯਂ ਪਵਤ੍ਤਾ ਪਞ੍ਞਾ ਭਾਵਨਾਮਯਾ ਨਾਮਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

੭੬੯. ਦਾਨਂ ਆਰਬ੍ਭਾਤਿ ਦਾਨਂ ਪਟਿਚ੍ਚ; ਦਾਨਚੇਤਨਾਪਚ੍ਚਯਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਦਾਨਾਧਿਗਚ੍ਛਾਤਿ ਦਾਨਂ ਅਧਿਗਚ੍ਛਨ੍ਤਸ੍ਸ; ਪਾਪੁਣਨ੍ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਯਾ ਏਵਂ ਦਾਨਚੇਤਨਾਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਪਞ੍ਞਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਅਯਂ ਦਾਨਮਯਾ ਪਞ੍ਞਾ ਨਾਮ. ਸਾ ਪਨੇਸਾ ‘ਦਾਨਂ ਦਸ੍ਸਾਮੀ’ਤਿ ਚਿਨ੍ਤੇਨ੍ਤਸ੍ਸ, ਦਾਨਂ ਦੇਨ੍ਤਸ੍ਸ, ਦਾਨਂ ਦਤ੍ਵਾ ਤਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਨ੍ਤਸ੍ਸ ਪੁਬ੍ਬਚੇਤਨਾ, ਮੁਞ੍ਚਚੇਤਨਾ, ਅਪਰਚੇਤਨਾਤਿ ਤਿਵਿਧੇਨ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ.

ਸੀਲਂ ਆਰਬ੍ਭ ਸੀਲਾਧਿਗਚ੍ਛਾਤਿ ਇਧਾਪਿ ਸੀਲਚੇਤਨਾਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਵ ਸੀਲਮਯਾ ਪਞ੍ਞਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਾ. ਅਯਮ੍ਪਿ ‘ਸੀਲਂ ਪੂਰੇਸ੍ਸਾਮੀ’ਤਿ ਚਿਨ੍ਤੇਨ੍ਤਸ੍ਸ, ਸੀਲਂ ਪੂਰੇਨ੍ਤਸ੍ਸ, ਸੀਲਂ ਪੂਰੇਤ੍ਵਾ ਤਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਨ੍ਤਸ੍ਸ ਪੁਬ੍ਬਚੇਤਨਾ, ਮੁਞ੍ਚਚੇਤਨਾ, ਅਪਰਚੇਤਨਾਤਿ ਤਿਵਿਧੇਨੇਵ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਭਾਵਨਾਮਯਾ ਹੇਟ੍ਠਾ ਵੁਤ੍ਤਾਯੇਵ.

੭੭੦. ਅਧਿਸੀਲਪਞ੍ਞਾਦੀਸੁ ਸੀਲਾਦੀਨਿ ਦੁਵਿਧੇਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾਨਿ – ਸੀਲਂ, ਅਧਿਸੀਲਂ; ਚਿਤ੍ਤਂ, ਅਧਿਚਿਤ੍ਤਂ; ਪਞ੍ਞਾ, ਅਧਿਪਞ੍ਞਾਤਿ. ਤਤ੍ਥ ‘‘ਉਪ੍ਪਾਦਾ ਵਾ ਤਥਾਗਤਾਨਂ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦਾ ਵਾ ਤਥਾਗਤਾਨਂ ਠਿਤਾਵ ਸਾ ਧਾਤੁ ਧਮ੍ਮਟ੍ਠਿਤਤਾ ਧਮ੍ਮਨਿਯਾਮਤਾ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੨.੨੦; ਅ. ਨਿ. ੩.੧੩੭) ਇਮਾਯ ਤਨ੍ਤਿਯਾ ਸਙ੍ਗਹਿਤਵਸੇਨ ਪਞ੍ਚਪਿ ਸੀਲਾਨਿ ਦਸਪਿ ਸੀਲਾਨਿ ਸੀਲਂ ਨਾਮ. ਤਞ੍ਹਿ ਤਥਾਗਤੇ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੇਪਿ ਅਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇਪਿ ਹੋਤਿ. ਅਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇ ਕੇ ਪਞ੍ਞਾਪੇਨ੍ਤੀਤਿ? ਤਾਪਸਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਾ, ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਬੋਧਿਸਤ੍ਤਾ, ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤਿਰਾਜਾਨੋ ਚ ਪਞ੍ਞਾਪੇਨ੍ਤਿ. ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੇ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੇ ਭਿਕ੍ਖੁਸਙ੍ਘੋ, ਭਿਕ੍ਖੁਨੀਸਙ੍ਘੋ, ਉਪਾਸਕਾ, ਉਪਾਸਿਕਾਯੋ ਚ ਪਞ੍ਞਾਪੇਨ੍ਤਿ. ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਸਂਵਰਸੀਲਂ ਪਨ ਸਬ੍ਬਸੀਲੇਹਿ ਅਧਿਕਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੇਯੇਵ ਤਥਾਗਤੇ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਨੋ ਅਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇ. ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਬੁਦ੍ਧਾਯੇਵ ਚ ਨਂ ਪਞ੍ਞਾਪੇਨ੍ਤਿ. ‘‘ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਵਤ੍ਥੁਸ੍ਮਿਂ ਵੀਤਿਕ੍ਕਮੇ ਇਦਂ ਨਾਮ ਹੋਤੀ’’ਤਿ ਪਞ੍ਞਾਪਨਞ੍ਹਿ ਅਞ੍ਞੇਸਂ ਅਵਿਸਯੋ, ਬੁਦ੍ਧਾਨਂਯੇਵ ਏਸ ਵਿਸਯੋ, ਬੁਦ੍ਧਾਨਂ ਬਲਂ. ਇਤਿ ਯਸ੍ਮਾ ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਸਂਵਰੋ ਅਧਿਸੀਲਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਂ ਅਧਿਸੀਲਪਞ੍ਞਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਸਂਵਰਂ ਸਂਵਰਨ੍ਤਸ੍ਸਾਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.

ਹੇਟ੍ਠਾ ਵੁਤ੍ਤਾਯ ਏਵ ਪਨ ਤਨ੍ਤਿਯਾ ਸਙ੍ਗਹਿਤਵਸੇਨ ਵਟ੍ਟਪਾਦਿਕਾ ਅਟ੍ਠ ਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯੋ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨਾਮ. ਤਞ੍ਹਿ ਤਥਾਗਤੇ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੇਪਿ ਹੋਤਿ ਅਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇਪਿ. ਅਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇ ਕੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਨ੍ਤੀਤਿ? ਤਾਪਸਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਾ ਚੇਵ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਬੋਧਿਸਤ੍ਤਾ ਚ ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤਿਰਾਜਾਨੋ ਚ. ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੇ ਭਗਵਤਿ ਵਿਸੇਸਤ੍ਥਿਕਾ ਭਿਕ੍ਖੁਆਦਯੋਪਿ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਨ੍ਤਿਯੇਵ. ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਪਾਦਿਕਾ ਪਨ ਅਟ੍ਠ ਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯੋ ਸਬ੍ਬਚਿਤ੍ਤੇਹਿ ਅਧਿਕਾ, ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੇਯੇਵ ਤਥਾਗਤੇ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਨੋ ਅਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇ. ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਬੁਦ੍ਧਾ ਏਵ ਚ ਏਤਾ ਪਞ੍ਞਾਪੇਨ੍ਤਿ. ਇਤਿ ਯਸ੍ਮਾ ਅਟ੍ਠ ਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯੋ ਅਧਿਚਿਤ੍ਤਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਧਿਚਿਤ੍ਤਪਞ੍ਞਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਰੂਪਾਵਚਰਾਰੂਪਾਵਚਰਸਮਾਪਤ੍ਤਿਂ ਸਮਾਪਜ੍ਜਨ੍ਤਸ੍ਸਾਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.

ਹੇਟ੍ਠਾ ਵੁਤ੍ਤਾਯ ਏਵ ਪਨ ਤਨ੍ਤਿਯਾ ਸਙ੍ਗਹਿਤਵਸੇਨ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸਕਤਞਾਣਂ ਪਞ੍ਞਾ ਨਾਮ. ਤਞ੍ਹਿ ਤਥਾਗਤੇ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੇਪਿ ਹੋਤਿ ਅਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇਪਿ. ਅਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇ ਵੇਲਾਮਦਾਨਵੇਸ੍ਸਨ੍ਤਰਦਾਨਾਦਿਵਸੇਨ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ; ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੇ ਤੇਨ ਞਾਣੇਨ ਮਹਾਦਾਨਂ ਪਵਤ੍ਤੇਨ੍ਤਾਨਂ ਪਮਾਣਂ ਨਤ੍ਥਿ. ਮਗ੍ਗਫਲਪਞ੍ਞਾ ਪਨ ਸਬ੍ਬਪਞ੍ਞਾਹਿ ਅਧਿਕਾ, ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੇਯੇਵ ਤਥਾਗਤੇ ਵਿਤ੍ਥਾਰਿਕਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਪਵਤ੍ਤਤਿ, ਨੋ ਅਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇ. ਇਤਿ ਯਸ੍ਮਾ ਮਗ੍ਗਫਲਪਞ੍ਞਾ ਅਧਿਪਞ੍ਞਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਤਿਰੇਕਪਞ੍ਞਾਯ ਪਞ੍ਞਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਚਤੂਸੁ ਮਗ੍ਗੇਸੂਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.

ਤਤ੍ਥ ਸਿਯਾ – ਸੀਲਂ, ਅਧਿਸੀਲਂ; ਚਿਤ੍ਤਂ, ਅਧਿਚਿਤ੍ਤਂ; ਪਞ੍ਞਾ, ਅਧਿਪਞ੍ਞਾਤਿ ਇਮੇਸੁ ਛਸੁ ਕੋਟ੍ਠਾਸੇਸੁ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾ ਪਞ੍ਞਾ ਕਤਰਸਨ੍ਨਿਸ੍ਸਿਤਾਤਿ? ਅਧਿਪਞ੍ਞਾਸਨ੍ਨਿਸ੍ਸਿਤਾ. ਤਸ੍ਮਾ ਯਥਾ ਓਮਕਤਰਪ੍ਪਮਾਣਂ ਛਤ੍ਤਂ ਵਾ ਧਜਂ ਵਾ ਉਪਾਦਾਯ ਅਤਿਰੇਕਪ੍ਪਮਾਣਂ ਅਤਿਛਤ੍ਤਂ ਅਤਿਧਜੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਏਵਮਿਦਮ੍ਪਿ ਪਞ੍ਚਸੀਲਂ ਦਸਸੀਲਂ ਉਪਾਦਾਯ ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਸਂਵਰਸੀਲਂ ‘ਅਧਿਸੀਲਂ’ ਨਾਮ; ਵਟ੍ਟਪਾਦਿਕਾ ਅਟ੍ਠ ਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯੋ ਉਪਾਦਾਯ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਪਾਦਿਕਾ ਅਟ੍ਠ ਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯੋ ‘ਅਧਿਚਿਤ੍ਤਂ’ ਨਾਮ, ਕਮ੍ਮਸ੍ਸਕਤਪਞ੍ਞਂ ਉਪਾਦਾਯ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਪਞ੍ਞਾ ਚ ਮਗ੍ਗਪਞ੍ਞਾ ਚ ਫਲਪਞ੍ਞਾ ਚ ‘ਅਧਿਪਞ੍ਞਾ’ ਨਾਮਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.

੭੭੧. ਆਯਕੋਸਲ੍ਲਾਦਿਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਯਸ੍ਮਾ ਆਯੋਤਿ ਵੁਡ੍ਢਿ, ਸਾ ਅਨਤ੍ਥਹਾਨਿਤੋ ਅਤ੍ਥੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਤੋ ਚ ਦੁਵਿਧਾ; ਅਪਾਯੋਤਿ ਅਵੁਡ੍ਢਿ, ਸਾਪਿ ਅਤ੍ਥਹਾਨਿਤੋ ਅਨਤ੍ਥੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਤੋ ਚ ਦੁਵਿਧਾ; ਤਸ੍ਮਾ ਤਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਇਮੇ ਧਮ੍ਮੇ ਮਨਸਿਕਰੋਤੋਤਿਆਦਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤੀਤਿ ਯਾ ਇਮੇਸਂ ਅਕੁਸਲਧਮ੍ਮਾਨਂ ਅਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਪ੍ਪਹਾਨੇਸੁ ਕੁਸਲਧਮ੍ਮਾਨਞ੍ਚ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਟ੍ਠਿਤੀਸੁ ਪਞ੍ਞਾ – ਇਦਂ ਆਯਕੋਸਲ੍ਲਂ ਨਾਮ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਯਾ ਪਨੇਸਾ ਕੁਸਲਧਮ੍ਮਾਨਂ ਅਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਨਨਿਰੁਜ੍ਝਨੇਸੁ ਅਕੁਸਲਧਮ੍ਮਾਨਞ੍ਚ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਟ੍ਠਿਤੀਸੁ ਪਞ੍ਞਾ – ਇਦਂ ਅਪਾਯਕੋਸਲ੍ਲਂ ਨਾਮਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਆਯਕੋਸਲ੍ਲਂ ਤਾਵ ਪਞ੍ਞਾ ਹੋਤੁ; ਅਪਾਯਕੋਸਲ੍ਲਂ ਕਥਂ ਪਞ੍ਞਾ ਨਾਮ ਜਾਤਾਤਿ? ਪਞ੍ਞਵਾਯੇਵ ਹਿ ‘ਮਯ੍ਹਂ ਏਵਂ ਮਨਸਿਕਰੋਤੋ ਅਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਚ ਨਿਰੁਜ੍ਝਨ੍ਤਿ; ਅਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਪਵਡ੍ਢਨ੍ਤੀ’ਤਿ ਪਜਾਨਾਤਿ. ਸੋ ਏਵਂ ਞਤ੍ਵਾ ਅਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਂ ਅਕੁਸਲਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਤੁਂ ਨ ਦੇਤਿ, ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੇ ਪਜਹਤਿ; ਅਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇ ਕੁਸਲੇ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤਿ, ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੇ ਭਾਵਨਾਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਪਾਪੇਤਿ. ਏਵਂ ਅਪਾਯਕੋਸਲ੍ਲਮ੍ਪਿ ਪਞ੍ਞਾ ਏਵਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਸਬ੍ਬਾਪਿ ਤਤ੍ਰੂਪਾਯਾ ਪਞ੍ਞਾ ਉਪਾਯਕੋਸਲ੍ਲਨ੍ਤਿ ਇਦਂ ਪਨ ਅਚ੍ਚਾਯਿਕਕਿਚ੍ਚੇ ਵਾ ਭਯੇ ਵਾ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੇ ਤਸ੍ਸ ਤਿਕਿਚ੍ਛਨਤ੍ਥਂ ਠਾਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਕਾਰਣਜਾਨਨਵਸੇਨੇਵ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਸੇਸਂ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਉਤ੍ਤਾਨਤ੍ਥਮੇਵਾਤਿ.

ਤਿਕਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ.

(੪.) ਚਤੁਕ੍ਕਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ

੭੯੩. ਚਤੁਬ੍ਬਿਧੇਨ ਞਾਣਵਤ੍ਥੁਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਅਤ੍ਥਿ ਦਿਨ੍ਨਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ ਦਿਨ੍ਨਪਚ੍ਚਯਾ ਫਲਂ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਇਮਿਨਾ ਉਪਾਯੇਨ ਅਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤੀਤਿ ਯਂ ਞਾਣਂ ‘ਇਦਂ ਕਮ੍ਮਂ ਸਕਂ, ਇਦਂ ਨੋ ਸਕ’ਨ੍ਤਿ ਜਾਨਾਤਿ – ਇਦਂ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸਕਤਞਾਣਂ ਨਾਮ ਵੁਚ੍ਚਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤਤ੍ਥ ਤਿਵਿਧਂ ਕਾਯਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ, ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਂ ਵਚੀਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ, ਤਿਵਿਧਂ ਮਨੋਦੁਚ੍ਚਰਿਤਨ੍ਤਿ ਇਦਂ ਨ ਸਕਕਮ੍ਮਂ ਨਾਮ. ਤੀਸੁ ਦ੍ਵਾਰੇਸੁ ਦਸਵਿਧਮ੍ਪਿ ਸੁਚਰਿਤਂ ਸਕਕਮ੍ਮਂ ਨਾਮ. ਅਤ੍ਤਨੋ ਵਾਪਿ ਹੋਤੁ ਪਰਸ੍ਸ ਵਾ ਸਬ੍ਬਮ੍ਪਿ ਅਕੁਸਲਂ ਨ ਸਕਕਮ੍ਮਂ ਨਾਮ. ਕਸ੍ਮਾ? ਅਤ੍ਥਭਞ੍ਜਨਤੋ ਅਨਤ੍ਥਜਨਨਤੋ ਚ. ਅਤ੍ਤਨੋ ਵਾ ਹੋਤੁ ਪਰਸ੍ਸ ਵਾ ਸਬ੍ਬਮ੍ਪਿ ਕੁਸਲਂ ਸਕਕਮ੍ਮਂ ਨਾਮ. ਕਸ੍ਮਾ? ਅਨਤ੍ਥਭਞ੍ਜਨਤੋ ਅਤ੍ਥਜਨਨਤੋ ਚ. ਏਵਂ ਜਾਨਨਸਮਤ੍ਥੇ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸਕਤਞਾਣੇ ਠਤ੍ਵਾ ਬਹੁਂ ਦਾਨਂ ਦਤ੍ਵਾ ਸੀਲਂ ਪੂਰੇਤ੍ਵਾ ਉਪੋਸਥਂ ਸਮਾਦਿਯਿਤ੍ਵਾ ਸੁਖੇਨ ਸੁਖਂ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਅਨੁਭਵਿਤ੍ਵਾ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਪਤ੍ਤਾਨਂ ਗਣਨਪਰਿਚ੍ਛੇਦੋ ਨਤ੍ਥਿ. ਯਥਾ ਹਿ ਸਧਨੋ ਪੁਰਿਸੋ ਪਞ੍ਚਸੁ ਸਕਟਸਤੇਸੁ ਸਪ੍ਪਿਮਧੁਫਾਣਿਤਾਦੀਨਿ ਚੇਵ ਲੋਣਤਿਲਤਣ੍ਡੁਲਾਦੀਨਿ ਚ ਆਰੋਪੇਤ੍ਵਾ ਕਨ੍ਤਾਰਮਗ੍ਗਂ ਪਟਿਪਨ੍ਨੋ ਕੇਨਚਿਦੇਵ ਕਰਣੀਯੇਨ ਅਤ੍ਥੇ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੇ ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਉਪਕਰਣਾਨਂ ਗਹਿਤਤ੍ਤਾ ਨ ਚਿਨ੍ਤੇਤਿ, ਨ ਪਰਿਤਸ੍ਸਤਿ, ਸੁਖੇਨੇਵ ਖੇਮਨ੍ਤਂ ਪਾਪੁਣਾਤਿ; ਏਵਮੇਵ ਇਮਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸਕਤਞਾਣੇ ਠਤ੍ਵਾ ਬਹੁਂ ਦਾਨਂ ਦਤ੍ਵਾ…ਪੇ… ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਪਤ੍ਤਾਨਂ ਗਣਨਪਥੋ ਨਤ੍ਥਿ. ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਸਚ੍ਚਾਨੁਲੋਮਿਕਂ ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਮਗ੍ਗਸਚ੍ਚਸ੍ਸ ਪਰਮਤ੍ਥਸਚ੍ਚਸ੍ਸ ਚ ਅਨੁਲੋਮਨਤੋ ਸਚ੍ਚਾਨੁਲੋਮਿਕਨ੍ਤਿ ਲਦ੍ਧਨਾਮਂ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਞਾਣਂ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਅਵਸੇਸਾ ਸਬ੍ਬਾਪਿ ਸਾਸਵਾ ਕੁਸਲਾ ਪਞ੍ਞਾ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸਕਤਞਾਣਮੇਵਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.

੭੯੪. ਮਗ੍ਗਸਮਙ੍ਗਿਸ੍ਸ ਞਾਣਂ ਦੁਕ੍ਖੇਪੇਤਂ ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਏਕਮੇਵ ਮਗ੍ਗਞਾਣਂ ਚਤੂਸੁ ਸਚ੍ਚੇਸੁ ਏਕਪਟਿਵੇਧਵਸੇਨ ਚਤੂਸੁ ਠਾਨੇਸੁ ਸਙ੍ਗਹਿਤਂ.

੭੯੬. ਧਮ੍ਮੇ ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਮਗ੍ਗਪਞ੍ਞਾ ਤਾਵ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਸਚ੍ਚਾਨਂ ਏਕਪਟਿਵੇਧਵਸੇਨ ਧਮ੍ਮੇ ਞਾਣਂ ਨਾਮ ਹੋਤੁ; ਫਲਪਞ੍ਞਾ ਕਥਂ ਧਮ੍ਮੇ ਞਾਣਂ ਨਾਮਾਤਿ? ਨਿਰੋਧਸਚ੍ਚਵਸੇਨ. ਦੁਵਿਧਾਪਿ ਹੇਸਾ ਪਞ੍ਞਾ ਅਪਰਪ੍ਪਚ੍ਚਯੇ ਅਤ੍ਥਪਚ੍ਚਕ੍ਖੇ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਧਮ੍ਮੇ ਕਿਚ੍ਚਤੋ ਚ ਆਰਮ੍ਮਣਤੋ ਚ ਪਵਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਧਮ੍ਮੇ ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਸੋ ਇਮਿਨਾ ਧਮ੍ਮੇਨਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਮਗ੍ਗਞਾਣਂ ਧਮ੍ਮਗੋਚਰਤ੍ਤਾ ਗੋਚਰਵੋਹਾਰੇਨ ਧਮ੍ਮੋਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਉਪਯੋਗਤ੍ਥੇ ਵਾ ਕਰਣਵਚਨਂ; ਇਮਂ ਧਮ੍ਮਂ ਞਾਤੇਨਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ; ਚਤੁਸਚ੍ਚਧਮ੍ਮਂ ਜਾਨਿਤ੍ਵਾ ਠਿਤੇਨ ਮਗ੍ਗਞਾਣੇਨਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਦਿਟ੍ਠੇਨਾਤਿ ਦਸ੍ਸਨੇਨ; ਧਮ੍ਮਂ ਪਸ੍ਸਿਤ੍ਵਾ ਠਿਤੇਨਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਪਤ੍ਤੇਨਾਤਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਾਨਿ ਪਤ੍ਵਾ ਠਿਤਤ੍ਤਾ ਧਮ੍ਮਂ ਪਤ੍ਤੇਨ. ਵਿਦਿਤੇਨਾਤਿ ਮਗ੍ਗਞਾਣੇਨ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਾਨਿ ਵਿਦਿਤਾਨਿ ਪਾਕਟਾਨਿ ਕਤਾਨਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਤਂ ਧਮ੍ਮਂ ਵਿਦਿਤਂ ਨਾਮ ਹੋਤਿ. ਤੇਨ ਵਿਦਿਤਧਮ੍ਮੇਨ. ਪਰਿਯੋਗਾਲ਼੍ਹੇਨਾਤਿ ਚਤੁਸਚ੍ਚਧਮ੍ਮਂ ਪਰਿਯੋਗਾਹੇਤ੍ਵਾ ਠਿਤੇਨ. ਨਯਂ ਨੇਤੀਤਿ ਅਤੀਤੇ ਚ ਅਨਾਗਤੇ ਚ ਨਯਂ ਨੇਤਿ ਹਰਤਿ ਪੇਸੇਤਿ. ਇਦਂ ਪਨ ਨ ਮਗ੍ਗਞਾਣਸ੍ਸ ਕਿਚ੍ਚਂ, ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਞਾਣਸ੍ਸ ਕਿਚ੍ਚਂ. ਸਤ੍ਥਾਰਾ ਪਨ ਮਗ੍ਗਞਾਣਂ ਅਤੀਤਾਨਾਗਤੇ ਨਯਂ ਨਯਨਸਦਿਸਂ ਕਤਂ. ਕਸ੍ਮਾ? ਮਗ੍ਗਮੂਲਕਤ੍ਤਾ. ਭਾਵਿਤਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਹਿ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਾ ਨਾਮ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਸਤ੍ਥਾ ਮਗ੍ਗਞਾਣਮੇਵ ਨਯਂ ਨਯਨਸਦਿਸਂ ਅਕਾਸਿ. ਅਪਿਚ ਏਵਮੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ – ਯਦੇਤਂ ਇਮਿਨਾ ਚਤੁਸਚ੍ਚਗੋਚਰਂ ਮਗ੍ਗਞਾਣਂ ਅਧਿਗਤਂ, ਤੇਨ ਞਾਣੇਨ ਕਾਰਣਭੂਤੇਨ ਅਤੀਤਾਨਾਗਤੇ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਞਾਣਸਙ੍ਖਾਤਂ ਨਯਂ ਨੇਤਿ.

ਇਦਾਨਿ ਯਥਾ ਤੇਨ ਨਯਂ ਨੇਤਿ, ਤਂ ਆਕਾਰਂ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਯੇ ਹਿ ਕੇਚਿ ਅਤੀਤਮਦ੍ਧਾਨਨ੍ਤਿਆਦਿਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਅਬ੍ਭਞ੍ਞਂਸੂਤਿ ਜਾਨਿਂਸੁ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਿਂਸੁ. ਇਮਞ੍ਞੇਵਾਤਿ ਯਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਅਤੀਤੇ ਅਬ੍ਭਞ੍ਞਂਸੁ, ਯਞ੍ਚ ਅਨਾਗਤੇ ਅਭਿਜਾਨਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਨ ਤਞ੍ਞੇਵ ਇਮਂ; ਸਰਿਕ੍ਖਟ੍ਠੇਨ ਪਨ ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਤੀਤੇਪਿ ਹਿ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਤਣ੍ਹਂ ਤੇਭੂਮਕਕ੍ਖਨ੍ਧੇਯੇਵ ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਿਂਸੁ, ਤਣ੍ਹਂਯੇਵ ਸਮੁਦਯਸਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨਮੇਵ ਨਿਰੋਧਸਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਮੇਵ ਮਗ੍ਗਸਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਿਂਸੁ, ਅਨਾਗਤੇਪਿ ਏਵਮੇਵ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਏਤਰਹਿਪਿ ਏਵਮੇਵ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਨ੍ਤੀਤਿ ਸਰਿਕ੍ਖਟ੍ਠੇਨ ‘‘ਇਮਞ੍ਞੇਵਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਅਨ੍ਵਯੇ ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਇਦਂ ਅਨੁਗਮਨਞਾਣਂ ਨਯਨਞਾਣਂ ਕਾਰਣਞਾਣਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ.

ਪਰਿਯੇ ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਚਿਤ੍ਤਪਰਿਚ੍ਛੇਦਞਾਣਂ. ਪਰਸਤ੍ਤਾਨਨ੍ਤਿ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਸੇਸਸਤ੍ਤਾਨਂ. ਇਤਰਂ ਤਸ੍ਸੇਵ ਵੇਵਚਨਂ. ਚੇਤਸਾ ਚੇਤੋ ਪਰਿਚ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤੀਤਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਤੇਸਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸਰਾਗਾਦਿਵਸੇਨ ਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਨਾਨਪ੍ਪਕਾਰਤੋ ਜਾਨਾਤਿ. ਸਰਾਗਂ ਵਾਤਿਆਦੀਸੁ ਯਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ, ਤਂ ਹੇਟ੍ਠਾ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਵਿਭਙ੍ਗੇ ਵੁਤ੍ਤਮੇਵ. ਅਯਂ ਪਨ ਵਿਸੇਸੋ – ਇਧ ਅਨੁਤ੍ਤਰਂ ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ਵਿਮੁਤ੍ਤਂ ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਮ੍ਪਿ ਲਬ੍ਭਤਿ. ਅਵਿਪਸ੍ਸਨੂਪਗਮ੍ਪਿ ਹਿ ਪਰਚਿਤ੍ਤਞਾਣਸ੍ਸ ਵਿਸਯੋ ਹੋਤਿਯੇਵ.

ਅਵਸੇਸਾ ਪਞ੍ਞਾਤਿ ਧਮ੍ਮੇ ਞਾਣਾਦਿਕਾ ਤਿਸ੍ਸੋ ਪਞ੍ਞਾ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਸੇਸਾ ਸਬ੍ਬਾਪਿ ਪਞ੍ਞਾ ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਸਮ੍ਮਤਤ੍ਤਾ ਸਮ੍ਮੁਤਿਞਾਣਂ ਨਾਮ ਹੋਤਿ. ਵਚਨਤ੍ਥੋ ਪਨੇਤ੍ਥ ਸਮ੍ਮੁਤਿਮ੍ਹਿ ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਸਮ੍ਮੁਤਿਞਾਣਂ.

੭੯੭. ਕਾਮਾਵਚਰਕੁਸਲੇ ਪਞ੍ਞਾਤਿ ਅਯਞ੍ਹਿ ਏਕਨ੍ਤੇਨ ਵਟ੍ਟਸ੍ਮਿਂ ਚੁਤਿਪਟਿਸਨ੍ਧਿਂ ਆਚਿਨਤੇਵ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਆਚਯਾਯ ਨੋ ਅਪਚਯਾਯਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਮਗ੍ਗਪਞ੍ਞਾ ਪਨ ਯਸ੍ਮਾ ਚੁਤਿਪਟਿਸਨ੍ਧਿਂ ਅਪਚਿਨਤੇਵ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਅਪਚਯਾਯ ਨੋ ਆਚਯਾਯਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਰੂਪਾਵਚਰਾਰੂਪਾਵਚਰਪਞ੍ਞਾ ਚੁਤਿਪਟਿਸਨ੍ਧਿਮ੍ਪਿ ਆਚਿਨਤਿ, ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨਵਸੇਨ ਕਿਲੇਸੇ ਚੇਵ ਕਿਲੇਸਮੂਲਕੇ ਚ ਧਮ੍ਮੇ ਅਪਚਿਨਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਆਚਯਾਯ ਚੇਵ ਅਪਚਯਾਯ ਚਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਸੇਸਾ ਨੇਵ ਚੁਤਿਪਟਿਸਨ੍ਧਿਂ ਆਚਿਨਤਿ ਨ ਅਪਚਿਨਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਨੇਵ ਆਚਯਾਯ ਨੋ ਅਪਚਯਾਯਾ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ.

੭੯੮. ਨ ਚ ਅਭਿਞ੍ਞਾਯੋ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਤੀਤਿ ਇਦਂ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਪਞ੍ਞਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸਾ ਹਿਸ੍ਸ ਕਾਮਵਿਵੇਕੇਨ ਪਤ੍ਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ਕਿਲੇਸਨਿਬ੍ਬਿਦਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਤਿ. ਤਾਯ ਚੇਸ ਕਾਮੇਸੁ ਵੀਤਰਾਗੋ ਹੋਤਿ, ਅਭਿਞ੍ਞਾਪਾਦਕਭਾਵਂ ਪਨ ਅਪ੍ਪਤ੍ਤਤਾਯ ਨੇਵ ਪਞ੍ਚ ਅਭਿਞ੍ਞਾਯੋ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਤਿ, ਨਿਮਿਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਤ੍ਤਾ ਨ ਸਚ੍ਚਾਨਿ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਤਿ. ਏਵਮਯਂ ਪਞ੍ਞਾ ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਯ ਹੋਤਿ ਨੋ ਪਟਿਵੇਧਾਯ. ਸ੍ਵੇਵਾਤਿ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਂ ਪਤ੍ਵਾ ਠਿਤੋ. ਕਾਮੇਸੁ ਵੀਤਰਾਗੋ ਸਮਾਨੋਤਿ ਤਥਾ ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਿਤਾਨਂਯੇਵ ਕਾਮਾਨਂ ਵਸੇਨ ਵੀਤਰਾਗੋ. ਅਭਿਞ੍ਞਾਯੋ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਤੀਤਿ ਪਞ੍ਚ ਅਭਿਞ੍ਞਾਯੋ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਤਿ. ਇਦਂ ਚਤੁਤ੍ਥਜ੍ਝਾਨਪਞ੍ਞਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਚਤੁਤ੍ਥਜ੍ਝਾਨਪਞ੍ਞਾ ਹਿ ਅਭਿਞ੍ਞਾਪਾਦਕਭਾਵੇਨਾਪਿ ਪਞ੍ਚ ਅਭਿਞ੍ਞਾਯੋ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਤਿ, ਅਭਿਞ੍ਞਾਭਾਵਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾਪਿ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਤਿ ਏਵ. ਤਸ੍ਮਾ ਸਾ ਪਟਿਵੇਧਾਯ ਹੋਤਿ. ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਪਞ੍ਞਾਯ ਏਵ ਪਨ ਕਿਲੇਸੇਸੁਪਿ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤ੍ਤਾ ਨੋ ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਯ. ਯਾ ਪਨਾਯਂ ਦੁਤਿਯਤਤਿਯਜ੍ਝਾਨਪਞ੍ਞਾ, ਸਾ ਕਤਰਕੋਟ੍ਠਾਸਂ ਭਜਤੀਤਿ? ਸੋਮਨਸ੍ਸਵਸੇਨ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਮ੍ਪਿ ਭਜਤਿ, ਅਵਿਤਕ੍ਕਵਸੇਨ ਚਤੁਤ੍ਥਜ੍ਝਾਨਮ੍ਪਿ. ਏਵਮੇਸਾ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਸਨ੍ਨਿਸ੍ਸਿਤਾ ਵਾ ਚਤੁਤ੍ਥਜ੍ਝਾਨਸਨ੍ਨਿਸ੍ਸਿਤਾ ਵਾ ਕਾਤਬ੍ਬਾ. ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਯ ਚੇਵ ਪਟਿਵੇਧਾਯ ਚਾਤਿ ਮਗ੍ਗਪਞ੍ਞਾ ਸਬ੍ਬਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਵਟ੍ਟੇ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਨਤੋ ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਯ, ਛਟ੍ਠਂ ਅਭਿਞ੍ਞਂ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਨਤੋ ਪਟਿਵੇਧਾਯ ਚ ਹੋਤਿ.

੭੯੯. ਪਠਮਸ੍ਸ ਝਾਨਸ੍ਸ ਲਾਭੀਤਿਆਦੀਸੁ ਯ੍ਵਾਯਂ ਅਪ੍ਪਗੁਣਸ੍ਸ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਸ੍ਸ ਲਾਭੀ. ਤਂ ਤਤੋ ਵੁਟ੍ਠਿਤਂ ਆਰਮ੍ਮਣਵਸੇਨ ਕਾਮਸਹਗਤਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਸਞ੍ਞਾਮਨਸਿਕਾਰਾ ਸਮੁਦਾਚਰਨ੍ਤਿ ਤੁਦਨ੍ਤਿ ਚੋਦੇਨ੍ਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਕਾਮਾਨੁਪਕ੍ਖਨ੍ਦਾਨਂ ਸਞ੍ਞਾਮਨਸਿਕਾਰਾਨਂ ਵਸੇਨ ਸਾ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਪਞ੍ਞਾ ਹਾਯਤਿ ਪਰਿਹਾਯਤਿ; ਤਸ੍ਮਾ ਹਾਨਭਾਗਿਨੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਤਦਨੁਧਮ੍ਮਤਾਤਿ ਤਦਨੁਰੂਪਸਭਾਵਾ. ਸਤਿ ਸਨ੍ਤਿਟ੍ਠਤੀਤਿ ਇਦਂ ਮਿਚ੍ਛਾਸਤਿਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਨ ਸਮ੍ਮਾਸਤਿਂ. ਯਸ੍ਸ ਹਿ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਾਨੁਰੂਪਸਭਾਵਾ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਂ ਸਨ੍ਤਤੋ ਪਣੀਤਤੋ ਦਿਸ੍ਵਾ ਅਸ੍ਸਾਦਯਮਾਨਾ ਅਭਿਨਨ੍ਦਮਾਨਾ ਨਿਕਨ੍ਤਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਨਿਕਨ੍ਤਿਵਸੇਨ ਸਾ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਪਞ੍ਞਾ ਨੇਵ ਹਾਯਤਿ, ਨ ਵਡ੍ਢਤਿ, ਠਿਤਿਕੋਟ੍ਠਾਸਿਕਾ ਹੋਤਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ ਠਿਤਿਭਾਗਿਨੀ ਪਞ੍ਞਾਤਿ. ਅਵਿਤਕ੍ਕਸਹਗਤਾਤਿ ਅਵਿਤਕ੍ਕਂ ਦੁਤਿਯਜ੍ਝਾਨਂ ਸਨ੍ਤਤੋ ਪਣੀਤਤੋ ਮਨਸਿਕਰੋਤੋ ਆਰਮ੍ਮਣਵਸੇਨ ਅਵਿਤਕ੍ਕਸਹਗਤਾ. ਸਮੁਦਾਚਰਨ੍ਤੀਤਿ ਪਗੁਣਤੋ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਤੋ ਵੁਟ੍ਠਿਤਂ ਦੁਤਿਯਜ੍ਝਾਨਾਧਿਗਮਤ੍ਥਾਯ ਤੁਦਨ੍ਤਿ ਚੋਦੇਨ੍ਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਉਪਰਿ ਦੁਤਿਯਜ੍ਝਾਨਾਨੁਪਕ੍ਖਨ੍ਦਾਨਂ ਸਞ੍ਞਾਮਨਸਿਕਾਰਾਨਂ ਵਸੇਨ ਸਾ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਪਞ੍ਞਾ ਵਿਸੇਸਭੂਤਸ੍ਸ ਦੁਤਿਯਜ੍ਝਾਨਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਟ੍ਠਾਨਤਾਯ ਵਿਸੇਸਭਾਗਿਨੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਸਹਗਤਾਤਿ ਤਮੇਵ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਤੋ ਵੁਟ੍ਠਿਤਂ ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਸਙ੍ਖਾਤੇਨ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਞਾਣੇਨ ਸਹਗਤਾ. ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਞਾਣਞ੍ਹਿ ਝਾਨਙ੍ਗਭੇਦੇ ਵਤ੍ਤਨ੍ਤੇ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਤਿ ਉਕ੍ਕਣ੍ਠਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਸਮੁਦਾਚਰਨ੍ਤੀਤਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਤ੍ਥਾਯ ਤੁਦਨ੍ਤਿ ਚੋਦੇਨ੍ਤਿ. ਵਿਰਾਗੂਪਸਞ੍ਹਿਤਾਤਿ ਵਿਰਾਗਸਙ੍ਖਾਤੇਨ ਨਿਬ੍ਬਾਨੇਨ ਉਪਸਂਹਿਤਾ. ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਞਾਣਮ੍ਹਿ ਸਕ੍ਕਾ ਇਮਿਨਾ ਮਗ੍ਗੇਨ ਵਿਰਾਗਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਸਚ੍ਛਿਕਾਤੁਨ੍ਤਿ ਪਵਤ੍ਤਿਤੋ ‘‘ਵਿਰਾਗੂਪਸਞ੍ਹਿਤ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਤਂਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਸਞ੍ਞਾਮਨਸਿਕਾਰਾਪਿ ਵਿਰਾਗੂਪਸਞ੍ਹਿਤਾ ਏਵ ਨਾਮ. ਤਸ੍ਸ ਤੇਸਂ ਸਞ੍ਞਾਮਨਸਿਕਾਰਾਨਂ ਵਸੇਨ ਸਾ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਪਞ੍ਞਾ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਪਟਿਵੇਧਸ੍ਸ ਪਦਟ੍ਠਾਨਤਾਯ ਨਿਬ੍ਬੇਧਭਾਗਿਨੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਏਵਂ ਚਤੂਸੁ ਠਾਨੇਸੁ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਪਞ੍ਞਾਵ ਕਥਿਤਾ. ਦੁਤਿਯਜ੍ਝਾਨਪਞ੍ਞਾਦੀਸੁਪਿ ਇਮਿਨਾਵ ਨਯੇਨ ਅਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

੮੦੧. ਕਿਚ੍ਛੇਨ ਕਸਿਰੇਨ ਸਮਾਧਿਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਨ੍ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਸਮਾਧਿਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗੇ ਆਗਮਨਕਾਲੇ ਕਿਚ੍ਛੇਨ ਕਸਿਰੇਨ ਦੁਕ੍ਖੇਨ ਸਸਙ੍ਖਾਰੇਨ ਸਪ੍ਪਯੋਗੇਨ ਕਿਲਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਕਿਲੇਸੇ ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭੇਤ੍ਵਾ ਆਗਤਸ੍ਸ. ਦਨ੍ਧਂ ਤਣ੍ਠਾਨਂ ਅਭਿਜਾਨਨ੍ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਿਤੇਸੁ ਕਿਲੇਸੇਸੁ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਪਰਿਵਾਸੇ ਚਿਰਂ ਵਸਿਤ੍ਵਾ ਤਂ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਸਮਾਧਿਸਙ੍ਖਾਤਂ ਠਾਨਂ ਦਨ੍ਧਂ ਸਣਿਕਂ ਅਭਿਜਾਨਨ੍ਤਸ੍ਸ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਨ੍ਤਸ੍ਸ, ਪਾਪੁਣਨ੍ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤੀਤਿ ਯਾ ਏਸਾ ਏਵਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਅਯਂ ਕਿਲੇਸਵਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨਪਟਿਪਦਾਯ ਦੁਕ੍ਖਤ੍ਤਾ, ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਪਰਿਵਾਸਪਞ੍ਞਾਯ ਚ ਦਨ੍ਧਤ੍ਤਾ ਮਗ੍ਗਕਾਲੇ ਏਕਚਿਤ੍ਤਕ੍ਖਣੇ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾਪਿ ਪਞ੍ਞਾ ਆਗਮਨਵਸੇਨ ਦੁਕ੍ਖਪਟਿਪਦਾ ਦਨ੍ਧਾਭਿਞ੍ਞਾ ਨਾਮਾਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਉਪਰਿ ਤੀਸੁ ਪਦੇਸੁਪਿ ਇਮਿਨਾਵ ਨਯੇਨ ਅਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

੮੦੨. ਸਮਾਧਿਸ੍ਸ ਨ ਨਿਕਾਮਲਾਭਿਸ੍ਸਾਤਿ ਯੋ ਸਮਾਧਿਸ੍ਸ ਨ ਨਿਕਾਮਲਾਭੀ ਹੋਤਿ, ਸੋ ਤਸ੍ਸ ਨ ਨਿਕਾਮਲਾਭੀ ਨਾਮ. ਯਸ੍ਸ ਸਮਾਧਿ ਉਪਰੂਪਰਿ ਸਮਾਪਜ੍ਜਨਤ੍ਥਾਯ ਉਸ੍ਸਕ੍ਕਿਤੁਂ ਪਚ੍ਚਯੋ ਨ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਅਪ੍ਪਗੁਣਜ੍ਝਾਨਲਾਭਿਸ੍ਸਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਥੋਕਂ ਫਰਨ੍ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਪਰਿਤ੍ਤੇ ਸੁਪ੍ਪਮਤ੍ਤੇ ਵਾ ਸਰਾਵਮਤ੍ਤੇ ਵਾ ਆਰਮ੍ਮਣੇ ਪਰਿਕਮ੍ਮਂ ਕਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਥੇਵ ਅਪ੍ਪਨਂ ਪਤ੍ਵਾ ਤਂ ਅਵਡ੍ਢਿਤਂ ਥੋਕਮੇਵ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਫਰਨ੍ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸੇਸਪਦੇਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਨਨਿਕਾਮਲਾਭੀਪਟਿਪਕ੍ਖਤੋ ਹਿ ਪਗੁਣਜ੍ਝਾਨਲਾਭੀ ਏਤ੍ਥ ਨਿਕਾਮਲਾਭੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਅਵਡ੍ਢਿਤਾਰਮ੍ਮਣਪਟਿਪਕ੍ਖਤੋ ਚ ਵਡ੍ਢਿਤਾਰਮ੍ਮਣਂ ਵਿਪੁਲਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸੇਸਂ ਤਾਦਿਸਮੇਵ.

ਜਰਾਮਰਣੇਪੇਤਂ ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨਮੇਵ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਸਚ੍ਚਾਨਂ ਏਕਪਟਿਵੇਧਵਸੇਨ ਏਤਂ ਵੁਤ੍ਤਂ.

ਜਰਾਮਰਣਂ ਆਰਬ੍ਭਾਤਿਆਦੀਨਿ ਪਨ ਏਕੇਕਂ ਵਤ੍ਥੁਂ ਆਰਬ੍ਭ ਪਵਤ੍ਤਿਕਾਲੇ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗੇ ਸਚ੍ਚਵਵਤ੍ਥਾਪਨਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ. ਸੇਸਂ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਉਤ੍ਤਾਨਤ੍ਥਮੇਵਾਤਿ.

ਚਤੁਕ੍ਕਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ.

(੫.) ਪਞ੍ਚਕਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ

੮੦੪. ਪਞ੍ਚਵਿਧੇਨ ਞਾਣਵਤ੍ਥੁਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਪੀਤਿਫਰਣਤਾਦੀਸੁ ਪੀਤਿਂ ਫਰਮਾਨਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਦ੍ਵੀਸੁ ਝਾਨੇਸੁ ਪਞ੍ਞਾ ਪੀਤਿਫਰਣਤਾ ਨਾਮ. ਸੁਖਂ ਫਰਮਾਨਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਤੀਸੁ ਝਾਨੇਸੁ ਪਞ੍ਞਾ ਸੁਖਫਰਣਤਾ ਨਾਮ. ਪਰੇਸਂ ਚੇਤੋਫਰਮਾਨਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਚੇਤੋਪਰਿਯਪਞ੍ਞਾ ਚੇਤੋਫਰਣਤਾ ਨਾਮ. ਆਲੋਕਂ ਫਰਮਾਨਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਦਿਬ੍ਬਚਕ੍ਖੁਪਞ੍ਞਾ ਆਲੋਕਫਰਣਤਾ ਨਾਮ. ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਞਾਣਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਾਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਨਾਮ. ਤੇਨੇਵ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਦ੍ਵੀਸੁ ਝਾਨੇਸੁ ਪਞ੍ਞਾ ਪੀਤਿਫਰਣਤਾ’’ਤਿਆਦਿ. ਤਤ੍ਥ ਚ ਪੀਤਿਫਰਣਤਾ ਸੁਖਫਰਣਤਾ ਦ੍ਵੇ ਪਾਦਾ ਵਿਯ, ਚੇਤੋਫਰਣਤਾ ਆਲੋਕਫਰਣਤਾ ਦ੍ਵੇ ਹਤ੍ਥਾ ਵਿਯ, ਅਭਿਞ੍ਞਾਪਾਦਕਜ੍ਝਾਨਂ ਮਜ੍ਝਿਮਕਾਯੋ ਵਿਯ, ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਾਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਸੀਸਂ ਵਿਯ. ਇਤਿ ਭਗਵਾ ਪਞ੍ਚਙ੍ਗਿਕਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿਂ ਅਙ੍ਗਪਚ੍ਚਙ੍ਗਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਪੁਰਿਸਂ ਵਿਯ ਕਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਸਿ. ਅਯਂ ਪਞ੍ਚਙ੍ਗਿਕੋ ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧੀਤਿ ਅਯਂ ਹਤ੍ਥਪਾਦਸੀਸਸਦਿਸੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਯੁਤ੍ਤੋ ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧੀਤਿ ਪਾਦਕਜ੍ਝਾਨਸਮਾਧਿਂ ਕਥੇਸਿ.

ਅਯਂ ਸਮਾਧਿ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਸੁਖੋ ਚੇਵਾਤਿਆਦੀਸੁ ਅਰਹਤ੍ਤਫਲਸਮਾਧਿ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੋ. ਸੋ ਹਿ ਅਪ੍ਪਿਤਪ੍ਪਿਤਕ੍ਖਣੇ ਸੁਖਤ੍ਤਾ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਸੁਖੋ. ਪੁਰਿਮੋ ਪੁਰਿਮੋ ਪਚ੍ਛਿਮਸ੍ਸ ਪਚ੍ਛਿਮਸ੍ਸ ਸਮਾਧਿਸੁਖਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯਤ੍ਤਾ ਆਯਤਿਂ ਸੁਖਵਿਪਾਕੋ. ਸਨ੍ਤਂ ਸੁਖੁਮਂ ਫਲਚਿਤ੍ਤਂ ਪਣੀਤਂ ਮਧੁਰਰੂਪਂ ਸਮੁਟ੍ਠਾਪੇਤਿ. ਫਲਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯਾ ਵੁਟ੍ਠਿਤਸ੍ਸ ਹਿ ਸਬ੍ਬਕਾਯਾਨੁਗਤਂ ਸੁਖਸਮ੍ਫਸ੍ਸਂ ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਸੁਖਸਹਗਤਂ ਕਾਯਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਇਮਿਨਾਪਿ ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਆਯਤਿਂ ਸੁਖਵਿਪਾਕੋ. ਕਿਲੇਸੇਹਿ ਆਰਕਤ੍ਤਾ ਅਰਿਯੋ. ਕਾਮਾਮਿਸਵਟ੍ਟਾਮਿਸਲੋਕਾਮਿਸਾਨਂ ਅਭਾਵਾ ਨਿਰਾਮਿਸੋ. ਬੁਦ੍ਧਾਦੀਹਿ ਮਹਾਪੁਰਿਸੇਹਿ ਸੇਵਿਤਤ੍ਤਾ ਅਕਾਪੁਰਿਸਸੇਵਿਤੋ. ਅਙ੍ਗਸਨ੍ਤਤਾਯ ਆਰਮ੍ਮਣਸਨ੍ਤਤਾਯ ਸਬ੍ਬਕਿਲੇਸਦਰਥਸਨ੍ਤਤਾਯ ਚ ਸਨ੍ਤੋ. ਅਤਪ੍ਪਨੀਯਟ੍ਠੇਨ ਪਣੀਤੋ. ਕਿਲੇਸਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਿਯਾ ਲਦ੍ਧਤ੍ਤਾ ਕਿਲੇਸਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਿਭਾਵਸ੍ਸ ਵਾ ਲਦ੍ਧਤ੍ਤਾ ਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਿਲਦ੍ਧੋ. ਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਂ ਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਦ੍ਧੀਤਿ ਹਿ ਇਦਂ ਅਤ੍ਥਤੋ ਏਕਂ. ਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਕਿਲੇਸੇਨ ਵਾ ਅਰਹਤਾ ਲਦ੍ਧਤ੍ਤਾਪਿ ਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਿਲਦ੍ਧੋ. ਏਕੋਦਿਭਾਵੇਨ ਅਧਿਗਤਤ੍ਤਾ ਏਕੋਦਿਭਾਵਮੇਵ ਵਾ ਅਧਿਗਤਤ੍ਤਾ ਏਕੋਦਿਭਾਵਾਧਿਗਤੋ. ਅਪ੍ਪਗੁਣਸਾਸਵਸਮਾਧਿ ਵਿਯ ਸਸਙ੍ਖਾਰੇਨ ਸਪ੍ਪਯੋਗੇਨ ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਪਚ੍ਚਨੀਕਧਮ੍ਮੇ ਨਿਗ੍ਗਯ੍ਹ ਕਿਲੇਸੇ ਵਾਰੇਤ੍ਵਾ ਅਨਧਿਗਤਤ੍ਤਾ ਨ ਸਸਙ੍ਖਾਰਨਿਗ੍ਗਯ੍ਹਵਾਰਿਤਗਤੋ. ਤਞ੍ਚ ਸਮਾਧਿਂ ਸਮਾਪਜ੍ਜਨ੍ਤੋ ਤਤੋ ਵਾ ਵੁਟ੍ਠਹਨ੍ਤੋ ਸਤਿਵੇਪੁਲ੍ਲਪ੍ਪਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਸਤੋਵ ਸਮਾਪਜ੍ਜਤਿ ਸਤੋਵ ਵੁਟ੍ਠਹਤਿ. ਯਥਾਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਕਾਲਵਸੇਨ ਵਾ ਸਤੋ ਸਮਾਪਜ੍ਜਤਿ ਸਤੋ ਵੁਟ੍ਠਹਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਯਦੇਤ੍ਥ ‘‘ਅਯਂ ਸਮਾਧਿ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਸੁਖੋ ਚੇਵ ਆਯਤਿਞ੍ਚ ਸੁਖਵਿਪਾਕੋ’’ਤਿ ਏਵਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਮਾਨਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਤ੍ਤਂਯੇਵ ਅਪਰਪ੍ਪਚ੍ਚਯਂ ਞਾਣਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ – ਤਂ ਏਕਮਙ੍ਗਂ. ਏਸ ਨਯੋ ਸੇਸੇਸੁਪਿ. ਏਵਮਿਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਞਾਣੇਹਿ ਅਯਂ ਸਮਾਧਿ ਪਞ੍ਚਞਾਣਿਕੋ ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿ ਨਾਮ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ.

ਪਞ੍ਚਕਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ.

(੬.) ਛਕ੍ਕਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ

੮੦੫. ਛਬ੍ਬਿਧੇਨ ਞਾਣਵਤ੍ਥੁਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਇਦ੍ਧਿਵਿਧੇ ਞਾਣਨ੍ਤਿ ‘‘ਏਕੋਪਿ ਹੁਤ੍ਵਾ ਬਹੁਧਾ ਹੋਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਯਪ੍ਪਵਤ੍ਤੇ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੪੮੪; ਪਟਿ. ਮ. ੧.੧੦੨) ਇਦ੍ਧਿਵਿਧੇ ਞਾਣਂ. ਇਮਿਨਾ ਅਵਿਤਕ੍ਕਾਵਿਚਾਰਾ ਉਪੇਕ੍ਖਾਸਹਗਤਾ ਰੂਪਾਵਚਰਾ ਬਹੁਧਾਭਾਵਾਦਿਸਾਧਿਕਾ ਏਕਚਿਤ੍ਤਕ੍ਖਣਿਕਾ ਅਪ੍ਪਨਾਪਞ੍ਞਾਵ ਕਥਿਤਾ. ਸੋਤਧਾਤੁਵਿਸੁਦ੍ਧਿਯਾ ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਦੂਰਸਨ੍ਤਿਕਾਦਿਭੇਦਸਦ੍ਦਾਰਮ੍ਮਣਾਯ ਦਿਬ੍ਬਸੋਤਧਾਤੁਯਾ ਞਾਣਂ. ਇਮਿਨਾਪਿ ਅਵਿਤਕ੍ਕਾਵਿਚਾਰਾ ਉਪੇਕ੍ਖਾਸਹਗਤਾ ਰੂਪਾਵਚਰਾ ਪਕਤਿਸੋਤਵਿਸਯਾਤੀਤਸਦ੍ਦਾਰਮ੍ਮਣਾ ਏਕਚਿਤ੍ਤਕ੍ਖਣਿਕਾ ਅਪ੍ਪਨਾਪਞ੍ਞਾਵ ਕਥਿਤਾ. ਪਰਚਿਤ੍ਤੇ ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਪਰਸਤ੍ਤਾਨਂ ਚਿਤ੍ਤਪਰਿਚ੍ਛੇਦੇ ਞਾਣਂ. ਇਮਿਨਾਪਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰਾ ਪਰੇਸਂ ਸਰਾਗਾਦਿਚਿਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਾ ਏਕਚਿਤ੍ਤਕ੍ਖਣਿਕਾ ਅਪ੍ਪਨਾਪਞ੍ਞਾਵ ਕਥਿਤਾ. ਪੁਬ੍ਬੇਨਿਵਾਸਾਨੁਸ੍ਸਤਿਯਾ ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਪੁਬ੍ਬੇਨਿਵਾਸਾਨੁਸ੍ਸਤਿਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਞਾਣਂ. ਇਮਿਨਾਪਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰਾ ਪੁਬ੍ਬੇ ਨਿਵੁਤ੍ਥਕ੍ਖਨ੍ਧਾਨੁਸ੍ਸਰਣਸਤਿਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਏਕਚਿਤ੍ਤਕ੍ਖਣਿਕਾ ਅਪ੍ਪਨਾਪਞ੍ਞਾਵ ਕਥਿਤਾ. ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਚੁਤੂਪਪਾਤੇ ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਚੁਤਿਯਞ੍ਚ ਉਪਪਾਤੇ ਚ ਞਾਣਂ. ਇਮਿਨਾਪਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰਾ ਚਵਨਕਉਪਪਜ੍ਜਨਕਾਨਂ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਵਣ੍ਣਧਾਤੁਆਰਮ੍ਮਣਾ ਏਕਚਿਤ੍ਤਕ੍ਖਣਿਕਾ ਅਪ੍ਪਨਾਪਞ੍ਞਾਵ ਕਥਿਤਾ. ਆਸਵਾਨਂ ਖਯੇ ਞਾਣਨ੍ਤਿ ਸਚ੍ਚਪਰਿਚ੍ਛੇਦਜਾਨਨਞਾਣਂ. ਇਦਂ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਮੇਵ. ਸੇਸਾਨਿ ਲੋਕਿਯਾਨੀਤਿ.

ਛਕ੍ਕਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ.

(੭.) ਸਤ੍ਤਕਨਿਦ੍ਦੇਸਾਦਿਵਣ੍ਣਨਾ

੮੦੬. ਸਤ੍ਤਵਿਧੇਨ ਞਾਣਵਤ੍ਥੁਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਜਾਤਿਪਚ੍ਚਯਾ ਜਰਾਮਰਣਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਪਵਤ੍ਤਿਨਿਵਤ੍ਤਿਵਸੇਨ ਏਕਾਦਸਸੁ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਙ੍ਗੇਸੁ ਏਕੇਕਸ੍ਮਿਂ ਕਾਲਤ੍ਤਯਭੇਦਤੋ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਞਾਣਂ ਵਤ੍ਵਾ ਪੁਨ ‘‘ਯਮ੍ਪਿਸ੍ਸ ਤਂ ਧਮ੍ਮਟ੍ਠਿਤਿਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਤਦੇਵ ਞਾਣਂ ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਖਯਧਮ੍ਮਤਾਦੀਹਿ ਪਕਾਰੇਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਜਾਤਿਪਚ੍ਚਯਾ ਜਰਾਮਰਣਂ, ਅਸਤਿ ਜਾਤਿਯਾ ਨਤ੍ਥਿ ਜਰਾਮਰਣਨ੍ਤਿ ਞਾਣਦ੍ਵਯਂ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਦ੍ਧਾਨਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਤੀਤਮ੍ਪਿ ਅਦ੍ਧਾਨਂ, ਅਨਾਗਤਮ੍ਪਿ ਅਦ੍ਧਾਨਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਅਤੀਤੇ ਞਾਣਦ੍ਵਯਂ, ਅਨਾਗਤੇ ਞਾਣਦ੍ਵਯਨ੍ਤਿ ਛ. ਤਾਨਿ ਧਮ੍ਮਟ੍ਠਿਤਿਞਾਣੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਸਤ੍ਤ. ਤਤ੍ਥ ਧਮ੍ਮਟ੍ਠਿਤਿਞਾਣਨ੍ਤਿ ਪਚ੍ਚਯਾਕਾਰਞਾਣਂ. ਪਚ੍ਚਯਾਕਾਰੋ ਹਿ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪਵਤ੍ਤਿਟ੍ਠਿਤਿਕਾਰਣਤ੍ਤਾ ਧਮ੍ਮਟ੍ਠਿਤੀਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ; ਤਤ੍ਥ ਞਾਣਂ ਧਮ੍ਮਟ੍ਠਿਤਿਞਾਣਂ. ਏਤਸ੍ਸੇਵ ਛਬ੍ਬਿਧਸ੍ਸ ਞਾਣਸ੍ਸੇਤਂ ਅਧਿਵਚਨਂ. ਏਵਂ ਏਕੇਕਸ੍ਮਿਂ ਅਙ੍ਗੇ ਇਮਾਨਿ ਸਤ੍ਤ ਸਤ੍ਤ ਕਤ੍ਵਾ ਏਕਾਦਸਸੁ ਅਙ੍ਗੇਸੁ ਸਤ੍ਤਸਤ੍ਤਤਿ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਖਯਧਮ੍ਮਨ੍ਤਿ ਖਯਗਮਨਸਭਾਵਂ. ਵਯਧਮ੍ਮਨ੍ਤਿ ਵਯਗਮਨਸਭਾਵਂ. ਵਿਰਾਗਧਮ੍ਮਨ੍ਤਿ ਵਿਰਜ੍ਜਨਸਭਾਵਂ. ਨਿਰੋਧਧਮ੍ਮਨ੍ਤਿ ਨਿਰੁਜ੍ਝਨਸਭਾਵਂ. ਇਮਿਨਾ ਕਿਂ ਕਥਿਤਂ? ਅਪਰਵਿਪਸ੍ਸਨਾਯ ਪੁਰਿਮਵਿਪਸ੍ਸਨਾਸਮ੍ਮਸਨਂ ਕਥਿਤਂ. ਤੇਨ ਕਿਂ ਕਥਿਤਂ ਹੋਤਿ? ਸਤ੍ਤਕ੍ਖਤ੍ਤੁਂ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਪਟਿਵਿਪਸ੍ਸਨਾ ਕਥਿਤਾ. ਪਠਮਞਾਣੇਨ ਹਿ ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਖਾਰੇ ਅਨਿਚ੍ਚਾ ਦੁਕ੍ਖਾ ਅਨਤ੍ਤਾਤਿ ਦਿਸ੍ਵਾ ਤਂ ਞਾਣਂ ਦੁਤਿਯੇਨ ਦਟ੍ਠੁਂ ਵਟ੍ਟਤਿ, ਦੁਤਿਯਂ ਤਤਿਯੇਨ, ਤਤਿਯਂ ਚਤੁਤ੍ਥੇਨ, ਚਤੁਤ੍ਥਂ ਪਞ੍ਚਮੇਨ, ਪਞ੍ਚਮਂ ਛਟ੍ਠੇਨ, ਛਟ੍ਠਂ ਸਤ੍ਤਮੇਨ. ਏਵਂ ਸਤ੍ਤ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਪਟਿਵਿਪਸ੍ਸਨਾ ਕਥਿਤਾ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ.

ਸਤ੍ਤਕਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ.

੮੦੭. ਅਟ੍ਠਵਿਧੇਨ ਞਾਣਵਤ੍ਥੁਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਮਗ੍ਗੇ ਪਞ੍ਞਾਤਿ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਮਗ੍ਗਮ੍ਹਿ ਪਞ੍ਞਾ. ਇਮਿਨਾ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਪਞ੍ਞਾਵ ਕਥਿਤਾ. ਸੇਸਪਦੇਸੁਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋਤਿ.

ਅਟ੍ਠਕਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ.

੮੦੮. ਨਵਵਿਧੇਨ ਞਾਣਵਤ੍ਥੁਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਅਨੁਪੁਬ੍ਬਵਿਹਾਰਸਮਾਪਤ੍ਤੀਸੂਤਿ ਅਨੁਪੁਬ੍ਬਵਿਹਾਰਸਙ੍ਖਾਤਾਸੁ ਸਮਾਪਤ੍ਤੀਸੁ. ਤਾਸਂ ਅਨੁਪੁਬ੍ਬੇਨ ਅਨੁਪਟਿਪਾਟਿਯਾ ਵਿਹਾਰਿਤਬ੍ਬਟ੍ਠੇਨ ਅਨੁਪੁਬ੍ਬਵਿਹਾਰਤਾ, ਸਮਾਪਜ੍ਜਿਤਬ੍ਬਟ੍ਠੇਨ ਸਮਾਪਤ੍ਤਿਤਾ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ. ਤਤ੍ਥ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯਾ ਪਞ੍ਞਾਤਿਆਦਯੋ ਅਟ੍ਠ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਪਞ੍ਞਾ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ. ਨਵਮਾ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਪਞ੍ਞਾ. ਸਾ ਹਿ ਨਿਰੋਧਸਮਾਪਤ੍ਤਿਂ ਸਨ੍ਤਤੋ ਪਣੀਤਤੋ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਮਾਨਸ੍ਸ ਪਵਤ੍ਤਤਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ – ‘‘ਸਞ੍ਞਾਵੇਦਯਿਤਨਿਰੋਧਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯਾ ਵੁਟ੍ਠਿਤਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਣਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿ.

ਨਵਕਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ.

(੧੦.) ਦਸਕਨਿਦ੍ਦੇਸਵਣ੍ਣਨਾ

ਪਠਮਬਲਨਿਦ੍ਦੇਸੋ

੮੦੯. ਦਸਵਿਧੇਨ ਞਾਣਵਤ੍ਥੁਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਅਟ੍ਠਾਨਨ੍ਤਿ ਹੇਤੁਪਟਿਕ੍ਖੇਪੋ. ਅਨਵਕਾਸੋਤਿ ਪਚ੍ਚਯਪਟਿਕ੍ਖੇਪੋ. ਉਭਯੇਨਾਪਿ ਕਾਰਣਮੇਵ ਪਟਿਕ੍ਖਿਪਤਿ. ਕਾਰਣਞ੍ਹਿ ਤਦਾਯਤ੍ਤਵੁਤ੍ਤਿਤਾਯ ਅਤ੍ਤਨੋ ਫਲਸ੍ਸ ਠਾਨਨ੍ਤਿ ਚ ਅਵਕਾਸੋਤਿ ਚ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਯਨ੍ਤਿ ਯੇਨ ਕਾਰਣੇਨ. ਦਿਟ੍ਠਿਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋਤਿ ਮਗ੍ਗਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਸੋਤਾਪਨ੍ਨੋ ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ. ਕਞ੍ਚਿ ਸਙ੍ਖਾਰਨ੍ਤਿ ਚਤੁਭੂਮਕੇਸੁ ਸਙ੍ਖਤਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਕਞ੍ਚਿ ਏਕਂ ਸਙ੍ਖਾਰਮ੍ਪਿ. ਨਿਚ੍ਚਤੋ ਉਪਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯਾਤਿ ਨਿਚ੍ਚੋਤਿ ਗਣ੍ਹੇਯ੍ਯ. ਨੇਤਂ ਠਾਨਂ ਵਿਜ੍ਜਤੀਤਿ ਏਤਂ ਕਾਰਣਂ ਨਤ੍ਥਿ, ਨ ਉਪਲਬ੍ਭਤਿ. ਯਂ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨੋਤਿ ਯੇਨ ਕਾਰਣੇਨ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨੋ. ਠਾਨਮੇਤਂ ਵਿਜ੍ਜਤੀਤਿ ਏਤਂ ਕਾਰਣਂ ਅਤ੍ਥਿ; ਸਸ੍ਸਤਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਹਿ ਸੋ ਤੇਭੂਮਕੇਸੁ ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਕਞ੍ਚਿ ਸਙ੍ਖਾਰਂ ਨਿਚ੍ਚਤੋ ਗਣ੍ਹੇਯ੍ਯਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਚਤੁਤ੍ਥਭੂਮਕਸਙ੍ਖਾਰੋ ਪਨ ਤੇਜੁਸ੍ਸਦਤ੍ਤਾ ਦਿਵਸਂ ਸਨ੍ਤਤ੍ਤੋ ਅਯੋਗੁਲ਼ੋ ਵਿਯ ਮਕ੍ਖਿਕਾਨਂ ਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਵਾ ਅਞ੍ਞੇਸਂ ਵਾ ਅਕੁਸਲਾਨਂ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਨ ਹੋਤਿ. ਇਮਿਨਾ ਨਯੇਨ ਕਞ੍ਚਿ ਸਙ੍ਖਾਰਂ ਸੁਖਤੋਤਿਆਦੀਸੁਪਿ ਅਤ੍ਥੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਸੁਖਤੋ ਉਪਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯਾਤਿ ‘‘ਏਕਨ੍ਤਸੁਖੀ ਅਤ੍ਤਾ ਹੋਤਿ ਅਰੋਗੋ ਪਰਮ੍ਮਰਣਾ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੩.੨੧) ਏਵਂ ਅਤ੍ਤਦਿਟ੍ਠਿਵਸੇਨ ਸੁਖਤੋ ਗਾਹਂ ਸਨ੍ਧਾਯੇਤਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਦਿਟ੍ਠਿਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤੇਨ ਪਨ ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਪਰਿਲ਼ਾਹਾਭਿਭੂਤੋ ਪਰਿਲ਼ਾਹਵੂਪਸਮਤ੍ਥਂ, ਮਤ੍ਤਹਤ੍ਥੀਪਰਿਤਾਸਿਤੋ ਵਿਯ, ਸੁਚਿਕਾਮੋ ਪੋਕ੍ਖਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਗੂਥਂ ਕਞ੍ਚਿ ਸਙ੍ਖਾਰਂ ਸੁਖਤੋ ਉਪਗਚ੍ਛਤਿ. ਅਤ੍ਤਵਾਦੇ ਕਸਿਣਾਦਿਪਣ੍ਣਤ੍ਤਿਸਙ੍ਗਹਤ੍ਥਂ ਸਙ੍ਖਾਰਨ੍ਤਿ ਅਵਤ੍ਵਾ ਕਞ੍ਚਿ ਧਮ੍ਮਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਇਧਾਪਿ ਅਰਿਯਸਾਵਕਸ੍ਸ ਚਤੁਭੂਮਕਵਸੇਨ ਪਰਿਚ੍ਛੇਦੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ, ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਸ੍ਸ ਤੇਭੂਮਕਵਸੇਨ; ਸਬ੍ਬਵਾਰੇਸੁ ਵਾ ਅਰਿਯਸਾਵਕਸ੍ਸਾਪਿ ਤੇਭੂਮਕਵਸੇਨੇਵ ਪਰਿਚ੍ਛੇਦੋ ਵਟ੍ਟਤਿ. ਯਂ ਯਞ੍ਹਿ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨੋ ਗਣ੍ਹਾਤਿ, ਤਤੋ ਤਤੋ ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਗਾਹਂ ਵਿਨਿਵੇਠੇਤਿ. ਪੁਥੁਜ੍ਜਨੋ ਹਿ ਯਂ ਯਂ ਨਿਚ੍ਚਂ ਸੁਖਂ ਅਤ੍ਤਾਤਿ ਗਣ੍ਹਾਤਿ, ਤਂ ਤਂ ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਅਨਤ੍ਤਾਤਿ ਗਣ੍ਹਨ੍ਤੋ ਗਾਹਂ ਵਿਨਿਵੇਠੇਤਿ.

ਮਾਤਰਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ ਜਨਿਕਾਵ ਮਾਤਾ. ਮਨੁਸ੍ਸਭੂਤੋਵ ਖੀਣਾਸਵੋ ਅਰਹਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੋ. ਕਿਂ ਪਨ ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਅਞ੍ਞਂ ਜੀਵਿਤਾ ਵੋਰੋਪੇਯ੍ਯਾਤਿ? ਏਤਮ੍ਪਿ ਅਟ੍ਠਾਨਂ. ਸਚੇਪਿ ਭਵਨ੍ਤਰਗਤਂ ਅਰਿਯਸਾਵਕਂ ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਰਿਯਸਾਵਕਭਾਵਂ ਅਜਾਨਨ੍ਤਮ੍ਪਿ ਕੋਚਿ ਏਵਂ ਵਦੇਯ੍ਯ – ‘ਇਮਂ ਕੁਨ੍ਥਕਿਪਿਲ੍ਲਿਕਂ ਜੀਵਿਤਾ ਵੋਰੋਪੇਤ੍ਵਾ ਸਕਲਚਕ੍ਕਵਾਲ਼ਗਬ੍ਭੇ ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤਿਰਜ੍ਜਂ ਪਟਿਪਜ੍ਜਾਹੀ’ਤਿ, ਨੇਵ ਸੋ ਤਂ ਜੀਵਿਤਾ ਵੋਰੋਪੇਯ੍ਯ. ਅਥ ਵਾਪਿ ਨਂ ਏਵਂ ਵਦੇਯ੍ਯੁਂ – ‘ਸਚੇ ਇਮਂ ਨ ਘਾਤੇਸ੍ਸਸਿ, ਸੀਸਂ ਤੇ ਛਿਨ੍ਦਿਸ੍ਸਾਮਾ’ਤਿ, ਸੀਸਮੇਵਸ੍ਸ ਛਿਨ੍ਦੇਯ੍ਯੁਂ, ਨੇਵ ਸੋ ਤਂ ਘਾਤੇਯ੍ਯ. ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਭਾਵਸ੍ਸ ਪਨ ਮਹਾਸਾਵਜ੍ਜਭਾਵਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ਅਰਿਯਸਾਵਕਸ੍ਸ ਚ ਬਲਦੀਪਨਤ੍ਥਮੇਤਂ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਅਯਞ੍ਹੇਤ੍ਥ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ – ਸਾਵਜ੍ਜੋ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਭਾਵੋ, ਯਤ੍ਰ ਹਿ ਨਾਮ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨੋ ਮਾਤੁਘਾਤਾਦੀਨਿਪਿ ਆਨਨ੍ਤਰਿਯਾਨਿ ਕਰਿਸ੍ਸਤਿ. ਮਹਾਬਲੋ ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ; ਸੋ ਏਤਾਨਿ ਕਮ੍ਮਾਨਿ ਨ ਕਰੋਤੀਤਿ.

ਪਦੁਟ੍ਠੇਨ ਚਿਤ੍ਤੇਨਾਤਿ ਦੋਸਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤੇਨ ਵਧਕਚਿਤ੍ਤੇਨ. ਲੋਹਿਤਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਯ੍ਯਾਤਿ ਜੀਵਮਾਨਕਸਰੀਰੇ ਖੁਦ੍ਦਕਮਕ੍ਖਿਕਾਯ ਪਿਵਨਮਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਲੋਹਿਤਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਯ੍ਯ. ਸਙ੍ਘਂ ਭਿਨ੍ਦੇਯ੍ਯਾਤਿ ਸਮਾਨਸਂਵਾਸਕਂ ਸਮਾਨਸੀਮਾਯਂ ਠਿਤਂ ਪਞ੍ਚਹਿ ਕਾਰਣੇਹਿ ਸਙ੍ਘਂ ਭਿਨ੍ਦੇਯ੍ਯ, ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ – ‘‘ਪਞ੍ਚਹੁਪਾਲਿ, ਆਕਾਰੇਹਿ ਸਙ੍ਘੋ ਭਿਜ੍ਜਤਿ – ਕਮ੍ਮੇਨ, ਉਦ੍ਦੇਸੇਨ, ਵੋਹਰਨ੍ਤੋ, ਅਨੁਸ੍ਸਾਵਨੇਨ, ਸਲਾਕਗ੍ਗਾਹੇਨਾ’’ਤਿ (ਪਰਿ. ੪੫੮).

ਤਤ੍ਥ ‘ਕਮ੍ਮੇਨਾ’ਤਿ ਅਪਲੋਕਨਾਦੀਸੁ ਚਤੂਸੁ ਕਮ੍ਮੇਸੁ ਅਞ੍ਞਤਰੇਨ ਕਮ੍ਮੇਨ. ‘ਉਦ੍ਦੇਸੇਨਾ’ਤਿ ਪਞ੍ਚਸੁ ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖੁਦ੍ਦੇਸੇਸੁ ਅਞ੍ਞਤਰੇਨ ਉਦ੍ਦੇਸੇਨ. ‘ਵੋਹਰਨ੍ਤੋ’ਤਿ ਕਥਯਨ੍ਤੋ, ਤਾਹਿ ਤਾਹਿ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤੀਹਿ ‘ਅਧਮ੍ਮਂ ਧਮ੍ਮੋ’ਤਿਆਦੀਨਿ ਅਟ੍ਠਾਰਸ ਭੇਦਕਰਵਤ੍ਥੂਨਿ ਦੀਪੇਨ੍ਤੋ. ‘ਅਨੁਸ੍ਸਾਵਨੇਨਾ’ਤਿ ‘ਨਨੁ ਤੁਮ੍ਹੇ ਜਾਨਾਥ ਮਯ੍ਹਂ ਉਚ੍ਚਾਕੁਲਾ ਪਬ੍ਬਜਿਤਭਾਵਂ ਬਹੁਸ੍ਸੁਤਭਾਵਞ੍ਚ! ਮਾਦਿਸੋ ਨਾਮ ਉਦ੍ਧਮ੍ਮਂ ਉਬ੍ਬਿਨਯਂ ਸਤ੍ਥੁਸਾਸਨਂ ਗਾਹੇਯ੍ਯਾਤਿ ਚਿਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤੁਂ ਤੁਮ੍ਹਾਕਂ ਨ ਯੁਤ੍ਤਂ. ਕਿਂ ਮਯ੍ਹਂ ਅਵੀਚਿ ਨੀਲੁਪ੍ਪਲਵਨਂ ਵਿਯ ਸੀਤਲੋ? ਕਿਮਹਂ ਅਪਾਯਤੋ ਨ ਭਾਯਾਮੀ’ਤਿਆਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਕਣ੍ਣਮੂਲੇ ਵਚੀਭੇਦਂ ਕਤ੍ਵਾ ਅਨੁਸ੍ਸਾਵਨੇਨ. ‘ਸਲਾਕਗ੍ਗਾਹੇਨਾ’ਤਿ ਏਵਂ ਅਨੁਸ੍ਸਾਵੇਤ੍ਵਾ ਤੇਸਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪਤ੍ਥਮ੍ਭੇਤ੍ਵਾ ਅਨਿਵਤ੍ਤਨਧਮ੍ਮੇ ਕਤ੍ਵਾ ‘‘ਗਣ੍ਹਥ ਇਮਂ ਸਲਾਕ’’ਨ੍ਤਿ ਸਲਾਕਗ੍ਗਾਹੇਨ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਕਮ੍ਮਮੇਵ ਉਦ੍ਦੇਸੋ ਵਾ ਪਮਾਣਂ ਵੋਹਾਰਾਨੁਸ੍ਸਾਵਨਸਲਾਕਗ੍ਗਾਹਾ ਪਨ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗਾ. ਅਟ੍ਠਾਰਸਵਤ੍ਥੁਦੀਪਨਵਸੇਨ ਹਿ ਵੋਹਰਨ੍ਤੇਨ ਤਤ੍ਥ ਰੁਚਿਜਨਨਤ੍ਥਂ ਅਨੁਸ੍ਸਾਵੇਤ੍ਵਾ ਸਲਾਕਾਯ ਗਾਹਿਤਾਯਪਿ ਅਭਿਨ੍ਨੋਵ ਹੋਤਿ ਸਙ੍ਘੋ. ਯਦਾ ਪਨ ਏਵਂ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਵਾ ਅਤਿਰੇਕਾ ਵਾ ਸਲਾਕਂ ਗਾਹੇਤ੍ਵਾ ਆਵੇਣਿਕਂ ਕਮ੍ਮਂ ਵਾ ਉਦ੍ਦੇਸਂ ਵਾ ਕਰੋਨ੍ਤਿ, ਤਦਾ ਸਙ੍ਘੋ ਭਿਨ੍ਨੋ ਨਾਮ ਹੋਤਿ.

ਏਵਂ ਦਿਟ੍ਠਿਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਸਙ੍ਘਂ ਭਿਨ੍ਦੇਯ੍ਯਾਤਿ ਨੇਤਂ ਠਾਨਂ ਵਿਜ੍ਜਤਿ. ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਮਾਤੁਘਾਤਾਦੀਨਿ ਪਞ੍ਚ ਆਨਨ੍ਤਰਿਯਕਮ੍ਮਾਨਿ ਦਸ੍ਸਿਤਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਯਾਨਿ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨੋ ਕਰੋਤਿ, ਨ ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ. ਤੇਸਂ ਆਵਿਭਾਵਤ੍ਥਂ –

ਕਮ੍ਮਤੋ ਦ੍ਵਾਰਤੋ ਚੇਵ, ਕਪ੍ਪਟ੍ਠਿਤਿਯਤੋ ਤਥਾ;

ਪਾਕਸਾਧਾਰਣਾਦੀਹਿ, ਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬੋ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ.

ਤਤ੍ਥ ‘ਕਮ੍ਮਤੋ’ ਤਾਵ – ਏਤ੍ਥ ਹਿ ਮਨੁਸ੍ਸਭੂਤਸ੍ਸੇਵ ਮਨੁਸ੍ਸਭੂਤਂ ਮਾਤਰਂ ਵਾ ਪਿਤਰਂ ਵਾ ਅਪਿ ਪਰਿਵਤ੍ਤਲਿਙ੍ਗਂ ਜੀਵਿਤਾ ਵੋਰੋਪੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਂ ਆਨਨ੍ਤਰਿਯਂ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਵਿਪਾਕਂ ਪਟਿਬਾਹਿਸ੍ਸਾਮੀ’ਤਿ ਸਕਲਚਕ੍ਕਵਾਲ਼ਂ ਮਹਾਚੇਤਿਯਪ੍ਪਮਾਣੇਹਿ ਕਞ੍ਚਨਥੂਪੇਹਿ ਪੂਰੇਤ੍ਵਾਪਿ, ਸਕਲਚਕ੍ਕਵਾਲ਼ਂ ਪੂਰੇਤ੍ਵਾ ਨਿਸਿਨ੍ਨਭਿਕ੍ਖੁਸਙ੍ਘਸ੍ਸ ਮਹਾਦਾਨਂ ਦਤ੍ਵਾਪਿ, ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਸਙ੍ਘਾਟਿਕਣ੍ਣਂ ਅਮੁਞ੍ਚਿਤ੍ਵਾਵ ਵਿਚਰਿਤ੍ਵਾਪਿ, ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਨਿਰਯਮੇਵ ਉਪਪਜ੍ਜਤਿ. ਯੋ ਪਨ ਸਯਂ ਮਨੁਸ੍ਸਭੂਤੋ ਤਿਰਚ੍ਛਾਨਭੂਤਂ ਮਾਤਰਂ ਵਾ ਪਿਤਰਂ ਵਾ, ਸਯਂ ਵਾ ਤਿਰਚ੍ਛਾਨਭੂਤੋ ਮਨੁਸ੍ਸਭੂਤਂ, ਤਿਰਚ੍ਛਾਨਭੂਤੋਯੇਵ ਵਾ ਤਿਰਚ੍ਛਾਨਭੂਤਂ ਜੀਵਿਤਾ ਵੋਰੋਪੇਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਂ ਆਨਨ੍ਤਰਿਯਂ ਨ ਹੋਤਿ, ਕਮ੍ਮਂ ਪਨ ਭਾਰਿਯਂ ਹੋਤਿ, ਆਨਨ੍ਤਰਿਯਂ ਆਹਚ੍ਚੇਵ ਤਿਟ੍ਠਤਿ. ਮਨੁਸ੍ਸਜਾਤਿਕਾਨਂ ਪਨ ਵਸੇਨ ਅਯਂ ਪਞ੍ਹੋ ਕਥਿਤੋ.

ਏਤ੍ਥ ਏਲ਼ਕਚਤੁਕ੍ਕਂ, ਸਙ੍ਗਾਮਚਤੁਕ੍ਕਂ, ਚੋਰਚਤੁਕ੍ਕਞ੍ਚ ਕਥੇਤਬ੍ਬਂ. ‘ਏਲ਼ਕਂ ਮਾਰੇਮੀ’ਤਿ ਅਭਿਸਨ੍ਧਿਨਾਪਿ ਹਿ ਏਲ਼ਕਟ੍ਠਾਨੇ ਠਿਤਂ ਮਨੁਸ੍ਸੋ ਮਨੁਸ੍ਸਭੂਤਂ ਮਾਤਰਂ ਵਾ ਪਿਤਰਂ ਵਾ ਮਾਰੇਨ੍ਤੋ ਆਨਨ੍ਤਰਿਯਂ ਫੁਸਤਿ. ਏਲ਼ਕਾਭਿਸਨ੍ਧਿਨਾ ਪਨ ਮਾਤਾਪਿਤਿਅਭਿਸਨ੍ਧਿਨਾ ਵਾ ਏਲ਼ਕਂ ਮਾਰੇਨ੍ਤੋ ਆਨਨ੍ਤਰਿਯਂ ਨ ਫੁਸਤਿ. ਮਾਤਾਪਿਤਿਅਭਿਸਨ੍ਧਿਨਾ ਮਾਤਾਪਿਤਰੋ ਮਾਰੇਨ੍ਤੋ ਫੁਸਤੇਵ. ਏਸ ਨਯੋ ਇਤਰਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਚਤੁਕ੍ਕਦ੍ਵਯੇ. ਯਥਾ ਚ ਮਾਤਾਪਿਤੂਸੁ, ਏਵਂ ਅਰਹਨ੍ਤੇਪਿ ਏਤਾਨਿ ਚਤੁਕ੍ਕਾਨਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾਨਿ. ਮਨੁਸ੍ਸਅਰਹਨ੍ਤਮੇਵ ਚ ਮਾਰੇਤ੍ਵਾ ਆਨਨ੍ਤਰਿਯਂ ਫੁਸਤਿ, ਨ ਯਕ੍ਖਭੂਤਂ; ਕਮ੍ਮਂ ਪਨ ਭਾਰਿਯਂ ਆਨਨ੍ਤਰਿਯਸਦਿਸਮੇਵ. ਮਨੁਸ੍ਸਅਰਹਨ੍ਤਸ੍ਸ ਚ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਕਾਲੇਯੇਵ ਸਤ੍ਥਪ੍ਪਹਾਰੇ ਵਾ ਵਿਸੇ ਵਾ ਦਿਨ੍ਨੇਪਿ ਯਦਿ ਸੋ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਤ੍ਵਾ ਤੇਨੇਵ ਮਰਤਿ, ਅਰਹਨ੍ਤਘਾਤੋ ਹੋਤਿਯੇਵ. ਯਂ ਪਨ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਕਾਲੇ ਦਿਨ੍ਨਂ ਦਾਨਂ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਤ੍ਵਾ ਪਰਿਭੁਞ੍ਜਤਿ, ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਸ੍ਸੇਵ ਤਂ ਦਿਨ੍ਨਂ ਹੋਤਿ. ਸੇਸਅਰਿਯਪੁਗ੍ਗਲੇ ਮਾਰੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਆਨਨ੍ਤਰਿਯਂ ਨਤ੍ਥਿ, ਕਮ੍ਮਂ ਪਨ ਭਾਰਿਯਂ ਆਨਨ੍ਤਰਿਯਸਦਿਸਮੇਵ.

ਲੋਹਿਤੁਪ੍ਪਾਦੇ ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ ਅਭੇਜ੍ਜਕਾਯਤਾਯ ਪਰੂਪਕ੍ਕਮੇਨ ਚਮ੍ਮਚ੍ਛੇਦਂ ਕਤ੍ਵਾ ਲੋਹਿਤਪਗ੍ਘਰਣਂ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥਿ. ਸਰੀਰਸ੍ਸ ਪਨ ਅਨ੍ਤੋਯੇਵ ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਠਾਨੇ ਲੋਹਿਤਂ ਸਮੋਸਰਤਿ. ਦੇਵਦਤ੍ਤੇਨ ਪਟਿਵਿਦ੍ਧਸਿਲਾਤੋ ਭਿਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਗਤਾ ਸਕਲਿਕਾਪਿ ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ ਪਾਦਨ੍ਤਂ ਪਹਰਿ. ਫਰਸੁਨਾ ਪਹਟੋ ਵਿਯ ਪਾਦੋ ਅਨ੍ਤੋਲੋਹਿਤੋਯੇਵ ਅਹੋਸਿ. ਤਥਾ ਕਰੋਨ੍ਤਸ੍ਸ ਆਨਨ੍ਤਰਿਯਂ ਹੋਤਿ. ਜੀਵਕੋ ਪਨ ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ ਰੁਚਿਯਾ ਸਤ੍ਥਕੇਨ ਚਮ੍ਮਂ ਛਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਤਮ੍ਹਾ ਠਾਨਾ ਦੁਟ੍ਠਲੋਹਿਤਂ ਨੀਹਰਿਤ੍ਵਾ ਫਾਸੁਕਮਕਾਸਿ. ਤਥਾ ਕਰੋਨ੍ਤਸ੍ਸ ਪੁਞ੍ਞਕਮ੍ਮਮੇਵ ਹੋਤਿ.

ਅਥ ਯੇ ਚ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬੁਤੇ ਤਥਾਗਤੇ ਚੇਤਿਯਂ ਭਿਨ੍ਦਨ੍ਤਿ, ਬੋਧਿਂ ਛਿਨ੍ਦਨ੍ਤਿ, ਧਾਤੁਮ੍ਹਿ ਉਪਕ੍ਕਮਨ੍ਤਿ, ਤੇਸਂ ਕਿਂ ਹੋਤੀਤਿ? ਭਾਰਿਯਂ ਕਮ੍ਮਂ ਹੋਤਿ ਆਨਨ੍ਤਰਿਯਸਦਿਸਂ. ਸਧਾਤੁਕਂ ਪਨ ਥੂਪਂ ਵਾ ਪਟਿਮਂ ਵਾ ਬਾਧਯਮਾਨਂ ਬੋਧਿਸਾਖਞ੍ਚ ਛਿਨ੍ਦਿਤੁਂ ਵਟ੍ਟਤਿ. ਸਚੇਪਿ ਤਤ੍ਥ ਨਿਲੀਨਾ ਸਕੁਣਾ ਚੇਤਿਯੇ ਵਚ੍ਚਂ ਪਾਤੇਨ੍ਤਿ, ਛਿਨ੍ਦਿਤੁਂ ਵਟ੍ਟਤਿਯੇਵ. ਪਰਿਭੋਗਚੇਤਿਯਤੋ ਹਿ ਸਰੀਰਚੇਤਿਯਂ ਮਹਨ੍ਤਤਰਂ. ਚੇਤਿਯਵਤ੍ਥੁਂ ਭਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਂ ਬੋਧਿਮੂਲਮ੍ਪਿ ਛਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਹਰਿਤੁਂ ਵਟ੍ਟਤਿ. ਯਾ ਪਨ ਬੋਧਿਸਾਖਾ ਬੋਧਿਘਰਂ ਬਾਧਤਿ, ਤਂ ਗੇਹਰਕ੍ਖਣਤ੍ਥਂ ਛਿਨ੍ਦਿਤੁਂ ਨ ਲਬ੍ਭਤਿ. ਬੋਧਿਅਤ੍ਥਞ੍ਹਿ ਗੇਹਂ, ਨ ਗੇਹਤ੍ਥਾਯ ਬੋਧਿ. ਆਸਨਘਰੇਪਿ ਏਸੇਵ ਨਯੋ. ਯਸ੍ਮਿਂ ਪਨ ਆਸਨਘਰੇ ਧਾਤੁ ਨਿਹਿਤਾ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਰਕ੍ਖਣਤ੍ਥਾਯ ਬੋਧਿਸਾਖਂ ਛਿਨ੍ਦਿਤੁਂ ਵਟ੍ਟਤਿ. ਬੋਧਿਜਗ੍ਗਨਤ੍ਥਂ ਓਜੋਹਰਣਸਾਖਂ ਵਾ ਪੂਤਿਟ੍ਠਾਨਂ ਵਾ ਛਿਨ੍ਦਿਤੁਂ ਵਟ੍ਟਤਿਯੇਵ; ਸਰੀਰਪਟਿਜਗ੍ਗਨੇ ਵਿਯ ਪੁਞ੍ਞਮ੍ਪਿ ਹੋਤਿ.

ਸਙ੍ਘਭੇਦੇ ਸੀਮਟ੍ਠਕਸਙ੍ਘੇ ਅਸਨ੍ਨਿਪਤਿਤੇ ਵਿਸੁਂ ਪਰਿਸਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਕਤਵੋਹਾਰਾਨੁਸ੍ਸਾਵਨਸਲਾਕਗ੍ਗਾਹਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਂ ਵਾ ਕਰੋਨ੍ਤਸ੍ਸ ਉਦ੍ਦੇਸਂ ਵਾ ਉਦ੍ਦਿਸਨ੍ਤਸ੍ਸ ਭੇਦੋ ਚ ਹੋਤਿ ਆਨਨ੍ਤਰਿਯਕਮ੍ਮਞ੍ਚ. ਸਮਗ੍ਗਸਞ੍ਞਾਯ ਪਨ ਵਟ੍ਟਤਿ. ਸਮਗ੍ਗਸਞ੍ਞਾਯ ਹਿ ਕਰੋਨ੍ਤਸ੍ਸ ਨੇਵ ਭੇਦੋ ਹੋਤਿ ਨ ਆਨਨ੍ਤਰਿਯਕਮ੍ਮਂ. ਤਥਾ ਨਵਤੋ ਊਨਪਰਿਸਾਯਂ. ਸਬ੍ਬਨ੍ਤਿਮੇਨ ਪਨ ਪਰਿਚ੍ਛੇਦੇਨ ਨਵਨ੍ਨਂ ਜਨਾਨਂ ਯੋ ਸਙ੍ਘਂ ਭਿਨ੍ਦਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਆਨਨ੍ਤਰਿਯਕਮ੍ਮਂ ਹੋਤਿ. ਅਨੁਵਤ੍ਤਕਾਨਂ ਅਧਮ੍ਮਵਾਦੀਨਂ ਮਹਾਸਾਵਜ੍ਜਂ ਕਮ੍ਮਂ; ਧਮ੍ਮਵਾਦਿਨੋ ਅਨਵਜ੍ਜਾ. ਤਤ੍ਥ ਨਵਨ੍ਨਮੇਵ ਸਙ੍ਘਭੇਦੇ ਇਦਂ ਸੁਤ੍ਤਂ – ‘‘ਏਕਤੋ, ਉਪਾਲਿ, ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਏਕਤੋ ਚਤ੍ਤਾਰੋ, ਨਵਮੋ ਅਨੁਸ੍ਸਾਵੇਤਿ ਸਲਾਕਂ ਗਾਹੇਤਿ – ‘ਅਯਂ ਧਮ੍ਮੋ, ਅਯਂ ਵਿਨਯੋ, ਇਦਂ ਸਤ੍ਥੁਸਾਸਨਂ, ਇਦਂ ਗਣ੍ਹਥ, ਇਦਂ ਰੋਚੇਥਾ’ਤਿ. ਏਵਂ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਸਙ੍ਘਰਾਜਿ ਚੇਵ ਹੋਤਿ ਸਙ੍ਘਭੇਦੋ ਚ. ਨਵਨ੍ਨਂ ਵਾ, ਉਪਾਲਿ, ਅਤਿਰੇਕਨਵਨ੍ਨਂ ਵਾ ਸਙ੍ਘਰਾਜਿ ਚੇਵ ਹੋਤਿ ਸਙ੍ਘਭੇਦੋ ਚਾ’’ਤਿ (ਚੂਲ਼ਵ. ੩੫੧).

ਏਤੇਸੁ ਚ ਪਨ ਪਞ੍ਚਸੁ ਸਙ੍ਘਭੇਦੋ ਵਚੀਕਮ੍ਮਂ, ਸੇਸਾਨਿ ਕਾਯਕਮ੍ਮਾਨੀਤਿ. ਏਵਂ ਕਮ੍ਮਤੋਪਿ ਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬੋ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ.

‘ਦ੍ਵਾਰਤੋ’ਤਿ ਸਬ੍ਬਾਨੇਵ ਚੇਤਾਨਿ ਕਾਯਦ੍ਵਾਰਤੋਪਿ ਵਚੀਦ੍ਵਾਰਤੋਪਿ ਸਮੁਟ੍ਠਹਨ੍ਤਿ. ਪੁਰਿਮਾਨਿ ਪਨੇਤ੍ਥ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਆਣਤ੍ਤਿਕਵਿਜ੍ਜਾਮਯਪਯੋਗਵਸੇਨ ਵਚੀਦ੍ਵਾਰਤੋ ਸਮੁਟ੍ਠਹਿਤ੍ਵਾਪਿ ਕਾਯਦ੍ਵਾਰਮੇਵ ਪੂਰੇਨ੍ਤਿ. ਸਙ੍ਘਭੇਦੋ ਹਤ੍ਥਮੁਦ੍ਦਾਯ ਭੇਦਂ ਕਰੋਨ੍ਤਸ੍ਸ ਕਾਯਦ੍ਵਾਰਤੋ ਸਮੁਟ੍ਠਹਿਤ੍ਵਾਪਿ ਵਚੀਦ੍ਵਾਰਮੇਵ ਪੂਰੇਤੀਤਿ. ਏਵਮੇਤ੍ਥ ਦ੍ਵਾਰਤੋਪਿ ਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬੋ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ.

‘ਕਪ੍ਪਟ੍ਠਿਤਿਯਤੋ’ਤਿ ਸਙ੍ਘਭੇਦੋਯੇਵ ਚੇਤ੍ਥ ਕਪ੍ਪਟ੍ਠਿਤਿਯੋ. ਸਣ੍ਠਹਨ੍ਤੇ ਹਿ ਕਪ੍ਪੇ ਕਪ੍ਪਵੇਮਜ੍ਝੇ ਵਾ ਸਙ੍ਘਭੇਦਂ ਕਤ੍ਵਾ ਕਪ੍ਪਵਿਨਾਸੇਯੇਵ ਮੁਚ੍ਚਤਿ. ਸਚੇਪਿ ਹਿ ‘ਸ੍ਵੇ ਕਪ੍ਪੋ ਵਿਨਸ੍ਸਿਸ੍ਸਤੀ’ਤਿ ਅਜ੍ਜ ਸਙ੍ਘਭੇਦਂ ਕਰੋਤਿ, ਸ੍ਵੇਯੇਵ ਮੁਚ੍ਚਤਿ, ਏਕਦਿਵਸਮੇਵ ਨਿਰਯੇ ਪਚ੍ਚਤਿ. ਏਵਂ ਕਰਣਂ ਪਨ ਨਤ੍ਥਿ. ਸੇਸਾਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਕਮ੍ਮਾਨਿ ਆਨਨ੍ਤਰਿਯਾਨੇਵ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਨ ਕਪ੍ਪਟ੍ਠਿਤਿਯਾਨੀਤਿ. ਏਵਮੇਤ੍ਥ ਕਪ੍ਪਟ੍ਠਿਤਿਯਤੋਪਿ ਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬੋ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ.

‘ਪਾਕਤੋ’ਤਿ ਯੇਨ ਚ ਪਞ੍ਚਪੇਤਾਨਿ ਕਮ੍ਮਾਨਿ ਕਤਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਸਙ੍ਘਭੇਦੋਯੇਵ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਵਸੇਨ ਵਿਪਚ੍ਚਤਿ. ਸੇਸਾਨਿ ‘‘ਅਹੋਸਿ ਕਮ੍ਮਂ ਨਾਹੋਸਿ ਕਮ੍ਮਵਿਪਾਕੋ’’ਤਿ ਏਵਮਾਦੀਸੁ ਸਙ੍ਖਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਸਙ੍ਘਭੇਦਾਭਾਵੇ ਲੋਹਿਤੁਪ੍ਪਾਦੋ, ਤਦਭਾਵੇ ਅਰਹਨ੍ਤਘਾਤੋ, ਤਦਭਾਵੇ ਸਚੇ ਪਿਤਾ ਸੀਲਵਾ ਹੋਤਿ, ਮਾਤਾ ਦੁਸ੍ਸੀਲਾ ਨੋ ਵਾ ਤਥਾ ਸੀਲਵਤੀ, ਪਿਤੁਘਾਤੋ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਵਸੇਨ ਵਿਪਚ੍ਚਤਿ. ਸਚੇ ਮਾਤਾ ਮਾਤੁਘਾਤੋ. ਦ੍ਵੀਸੁਪਿ ਸੀਲੇਨ ਵਾ ਦੁਸ੍ਸੀਲੇਨ ਵਾ ਸਮਾਨੇਸੁ ਮਾਤੁਘਾਤੋਵ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਵਸੇਨ ਵਿਪਚ੍ਚਤਿ; ਮਾਤਾ ਹਿ ਦੁਕ੍ਕਰਕਾਰਿਣੀ ਬਹੂਪਕਾਰਾ ਚ ਪੁਤ੍ਤਾਨਨ੍ਤਿ. ਏਵਮੇਤ੍ਥ ਪਾਕਤੋਪਿ ਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬੋ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ.

‘ਸਾਧਾਰਣਾਦੀਹੀ’ਤਿ ਪੁਰਿਮਾਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਸਬ੍ਬੇਸਮ੍ਪਿ ਗਹਟ੍ਠਪਬ੍ਬਜਿਤਾਨਂ ਸਾਧਾਰਣਾਨਿ. ਸਙ੍ਘਭੇਦੋ ਪਨ ‘‘ਨ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਭਿਕ੍ਖੁਨੀ ਸਙ੍ਘਂ ਭਿਨ੍ਦਤਿ, ਨ ਸਿਕ੍ਖਮਾਨਾ, ਨ ਸਾਮਣੇਰੋ, ਨ ਸਾਮਣੇਰੀ, ਨ ਉਪਾਸਕੋ, ਨ ਉਪਾਸਿਕਾ ਸਙ੍ਘਂ ਭਿਨ੍ਦਤਿ. ਭਿਕ੍ਖੁ ਖੋ, ਉਪਾਲਿ, ਪਕਤਤ੍ਤੋ ਸਮਾਨਸਂਵਾਸਕੋ ਸਮਾਨਸੀਮਾਯਂ ਠਿਤੋ ਸਙ੍ਘਂ ਭਿਨ੍ਦਤੀ’’ਤਿ (ਚੂਲ਼ਵ. ੩੫੧) ਵਚਨਤੋ ਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋਵ ਹੋਤਿ, ਨ ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ; ਤਸ੍ਮਾ ਅਸਾਧਾਰਣੋ. ਆਦਿਸਦ੍ਦੇਨ ਸਬ੍ਬੇਪੇਤੇ ਦੁਕ੍ਖਵੇਦਨਾਸਹਗਤਾ ਦੋਸਮੋਹਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ ਚਾਤਿ ਏਵਮੇਤ੍ਥ ਸਾਧਾਰਣਾਦੀਹਿਪਿ ਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬੋ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ.

ਅਞ੍ਞਂ ਸਤ੍ਥਾਰਨ੍ਤਿ ‘ਅਯਂ ਮੇ ਸਤ੍ਥਾ ਸਤ੍ਥੁਕਿਚ੍ਚਂ ਕਾਤੁਂ ਸਮਤ੍ਥੋ’ਤਿ ਭਵਨ੍ਤਰੇਪਿ ਅਞ੍ਞਂ ਤਿਤ੍ਥਕਰਂ ‘ਅਯਂ ਮੇ ਸਤ੍ਥਾ’ਤਿ ਏਵਂ ਗਣ੍ਹੇਯ੍ਯ – ਨੇਤਂ ਠਾਨਂ ਵਿਜ੍ਜਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਟ੍ਠਮਂ ਭਵਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਯ੍ਯਾਤਿ ਸਬ੍ਬਮਨ੍ਦਪਞ੍ਞੋਪਿ ਸਤ੍ਤਮਂ ਭਵਂ ਅਤਿਕ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਅਟ੍ਠਮਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਯ੍ਯ – ਨੇਤਂ ਠਾਨਂ ਵਿਜ੍ਜਤਿ. ਉਤ੍ਤਮਕੋਟਿਯਾ ਹਿ ਸਤ੍ਤਮਂ ਭਵਂ ਸਨ੍ਧਾਯੇਵੇਸ ‘‘ਨਿਯਤੋ ਸਮ੍ਬੋਧਿਪਰਾਯਣੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੋ. ਕਿਂ ਪਨ ਤਂ ਨਿਯਾਮੇਤਿ? ਕਿਂ ਪੁਬ੍ਬਹੇਤੁ ਨਿਯਾਮੇਤਿ ਉਦਾਹੁ ਪਟਿਲਦ੍ਧਮਗ੍ਗੋ ਉਦਾਹੁ ਉਪਰਿ ਤਯੋ ਮਗ੍ਗਾਤਿ? ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੇਨ ਗਹਿਤਂ ਨਾਮਮਤ੍ਤਮੇਤਂ. ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਪਨ ਨਿਯਤੋ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥਿ. ‘‘ਪੁਬ੍ਬਹੇਤੁ ਨਿਯਾਮੇਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ਹਿ ਉਪਰਿ ਤਿਣ੍ਣਂ ਮਗ੍ਗਾਨਂ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯੋ ਵੁਤ੍ਤੋ ਹੋਤਿ, ਪਠਮਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਾਭਾਵੋ ਆਪਜ੍ਜਤਿ. ਇਚ੍ਚਸ੍ਸ ਅਹੇਤੁ ਅਪ੍ਪਚ੍ਚਯਾ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਂ ਪਾਪੁਣਾਤਿ. ‘‘ਪਟਿਲਦ੍ਧਮਗ੍ਗੋ ਨਿਯਾਮੇਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ਉਪਰਿ ਤਯੋ ਮਗ੍ਗਾ ਅਕਿਚ੍ਚਕਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਪਠਮਮਗ੍ਗੋਵ ਸਕਿਚ੍ਚਕੋ, ਪਠਮਮਗ੍ਗੇਨੇਵ ਕਿਲੇਸੇ ਖੇਪੇਤ੍ਵਾ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਯਿਤਬ੍ਬਂ ਹੋਤਿ. ‘‘ਉਪਰਿ ਤਯੋ ਮਗ੍ਗਾ ਨਿਯਾਮੇਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤੇ ਪਠਮਮਗ੍ਗੋ ਅਕਿਚ੍ਚਕੋ ਹੋਤਿ, ਉਪਰਿ ਤਯੋ ਮਗ੍ਗਾਵ ਸਕਿਚ੍ਚਕਾ, ਪਠਮਮਗ੍ਗਂ ਅਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ਉਪਰਿ ਤਯੋ ਮਗ੍ਗਾ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਤਬ੍ਬਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਪਠਮਮਗ੍ਗੇਨ ਚ ਅਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾਵ ਕਿਲੇਸਾ ਖੇਪੇਤਬ੍ਬਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਨ ਅਞ੍ਞੋ ਕੋਚਿ ਨਿਯਾਮੇਤਿ, ਉਪਰਿ ਤਿਣ੍ਣਂ ਮਗ੍ਗਾਨਂ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਵ ਨਿਯਾਮੇਤਿ. ਸਚੇ ਹਿ ਤੇਸਂ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾ ਤਿਕ੍ਖਾ ਸੂਰਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਵਹਤਿ, ਏਕਂਯੇਵ ਭਵਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਤ੍ਵਾ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਤਿ. ਤਤੋ ਮਨ੍ਦਤਰਪਞ੍ਞੋ ਦੁਤਿਯੇ ਵਾ ਤਤਿਯੇ ਵਾ ਚਤੁਤ੍ਥੇ ਵਾ ਪਞ੍ਚਮੇ ਵਾ ਛਟ੍ਠੇ ਵਾ ਭਵੇ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਤ੍ਵਾ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਤਿ. ਸਬ੍ਬਮਨ੍ਦਪਞ੍ਞੋ ਸਤ੍ਤਮਂ ਭਵਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਾਪੁਣਾਤਿ, ਅਟ੍ਠਮੇ ਭਵੇ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿ ਨ ਹੋਤਿ. ਇਤਿ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੇਨ ਗਹਿਤਂ ਨਾਮਮਤ੍ਤਮੇਤਂ. ਸਤ੍ਥਾ ਹਿ ਬੁਦ੍ਧਤੁਲਾਯ ਤੁਲੇਤ੍ਵਾ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞਾਣੇਨ ਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ‘ਅਯਂ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਸਬ੍ਬਮਹਾਪਞ੍ਞੋ ਤਿਕ੍ਖਵਿਪਸ੍ਸਕੋ ਏਕਮੇਵ ਭਵਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਗਣ੍ਹਿਸ੍ਸਤੀ’ਤਿ ‘ਏਕਬੀਜੀ’ਤਿ ਨਾਮਂ ਅਕਾਸਿ; ‘ਅਯਂ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਦੁਤਿਯਂ, ਤਤਿਯਂ, ਚਤੁਤ੍ਥਂ, ਪਞ੍ਚਮਂ, ਛਟ੍ਠਂ ਭਵਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਗਣ੍ਹਿਸ੍ਸਤੀ’ਤਿ ‘ਕੋਲਂਕੋਲੋ’ਤਿ ਨਾਮਂ ਅਕਾਸਿ; ‘ਅਯਂ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਸਤ੍ਤਮਂ ਭਵਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਗਣ੍ਹਿਸ੍ਸਤੀ’ਤਿ ‘ਸਤ੍ਤਕ੍ਖਤ੍ਤੁਪਰਮੋ’ਤਿ ਨਾਮਂ ਅਕਾਸਿ.

ਕੋਚਿ ਪਨ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਸਤ੍ਤਨ੍ਨਂ ਭਵਾਨਂ ਨਿਯਤੋ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥਿ. ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਪਨ ਯੇਨ ਕੇਨਚਿਪਿ ਆਕਾਰੇਨ ਮਨ੍ਦਪਞ੍ਞੋ ਸਮਾਨੋ ਅਟ੍ਠਮਂ ਭਵਂ ਅਪ੍ਪਤ੍ਵਾ ਅਨ੍ਤਰਾਵ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਤਿ. ਸਕ੍ਕਸਦਿਸੋਪਿ ਵਟ੍ਟਾਭਿਰਤੋ ਸਤ੍ਤਮਂਯੇਵ ਭਵਂ ਗਚ੍ਛਤਿ. ਸਤ੍ਤਮੇ ਭਵੇ ਸਬ੍ਬਕਾਰੇਨ ਪਮਾਦਵਿਹਾਰਿਨੋਪਿ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾਞਾਣਂ ਪਰਿਪਾਕਂ ਗਚ੍ਛਤਿ. ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤਕੇਪਿ ਆਰਮ੍ਮਣੇ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਨਿਬ੍ਬੁਤਿਂ ਪਾਪੁਣਾਤਿ. ਸਚੇਪਿ ਹਿਸ੍ਸ ਸਤ੍ਤਮੇ ਭਵੇ ਨਿਦ੍ਦਂ ਵਾ ਓਕ੍ਕਮਨ੍ਤਸ੍ਸ, ਪਰਮ੍ਮੁਖਂ ਵਾ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਸ੍ਸ, ਪਚ੍ਛਤੋ ਠਤ੍ਵਾ ਤਿਖਿਣੇਨ ਅਸਿਨਾ ਕੋਚਿਦੇਵ ਸੀਸਂ ਪਾਤੇਯ੍ਯ, ਉਦਕੇ ਵਾ ਓਸਾਦੇਤ੍ਵਾ ਮਾਰੇਯ੍ਯ, ਅਸਨਿ ਵਾ ਪਨਸ੍ਸ ਸੀਸੇ ਪਤੇਯ੍ਯ, ਏਵਰੂਪੇਪਿ ਕਾਲੇ ਸਪ੍ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਕਾ ਕਾਲਂਕਿਰਿਯਾ ਨਾਮ ਨ ਹੋਤਿ, ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਤ੍ਵਾਵ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਤਿ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ – ‘‘ਅਟ੍ਠਮਂ ਭਵਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਯ੍ਯ – ਨੇਤਂ ਠਾਨਂ ਵਿਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ.

ਏਕਿਸ੍ਸਾ ਲੋਕਧਾਤੁਯਾਤਿ ਦਸਸਹਸ੍ਸਿਲੋਕਧਾਤੁਯਾ. ਤੀਣਿ ਹਿ ਖੇਤ੍ਤਾਨਿ – ਜਾਤਿਖੇਤ੍ਤਂ, ਆਣਾਖੇਤ੍ਤਂ, ਵਿਸਯਕ੍ਖੇਤ੍ਤਨ੍ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ‘ਜਾਤਿਕ੍ਖੇਤ੍ਤਂ’ ਨਾਮ ਦਸਸਹਸ੍ਸਿਲੋਕਧਾਤੁ. ਸਾ ਹਿ ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ ਮਾਤੁਕੁਚ੍ਛਿਓਕ੍ਕਮਨਕਾਲੇ, ਨਿਕ੍ਖਮਨਕਾਲੇ, ਸਮ੍ਬੋਧਿਕਾਲੇ, ਧਮ੍ਮਚਕ੍ਕਪਵਤ੍ਤਨੇ, ਆਯੁਸਙ੍ਖਾਰਵੋਸ੍ਸਜ੍ਜਨੇ, ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਨੇ ਚ ਕਮ੍ਪਤਿ. ਕੋਟਿਸਤਸਹਸ੍ਸਚਕ੍ਕਵਾਲ਼ਂ ਪਨ ‘ਆਣਾਖੇਤ੍ਤਂ’ ਨਾਮ. ਆਟਾਨਾਟਿਯਮੋਰਪਰਿਤ੍ਤਧਜਗ੍ਗਪਰਿਤ੍ਤਰਤਨਪਰਿਤ੍ਤਾਦੀਨਞ੍ਹਿ ਏਤ੍ਥ ਆਣਾ ਵਤ੍ਤਤਿ. ‘ਵਿਸਯਖੇਤ੍ਤਸ੍ਸ’ ਪਨ ਪਰਿਮਾਣਂ ਨਤ੍ਥਿ. ਬੁਦ੍ਧਾਨਞ੍ਹਿ ‘‘ਯਾਵਤਕਂ ਞਾਣਂ ਤਾਵਤਕਂ ਞੇਯ੍ਯਂ, ਯਾਵਤਕਂ ਞੇਯ੍ਯਂ ਤਾਵਤਕਂ ਞਾਣਂ, ਞਾਣਪਰਿਯਨ੍ਤਿਕਂ ਞੇਯ੍ਯਂ, ਞੇਯ੍ਯਪਰਿਯਨ੍ਤਿਕਂ ਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿ (ਪਟਿ. ਮ. ੩.੫) ਵਚਨਤੋ ਅਵਿਸਯੋ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥਿ.

ਇਮੇਸੁ ਪਨ ਤੀਸੁ ਖੇਤ੍ਤੇਸੁ, ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਇਮਂ ਚਕ੍ਕਵਾਲ਼ਂ, ਅਞ੍ਞਸ੍ਮਿਂ ਚਕ੍ਕਵਾਲ਼ੇ ਬੁਦ੍ਧਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤੀਤਿ ਸੁਤ੍ਤਂ ਨਤ੍ਥਿ, ਨ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤੀਤਿ ਪਨ ਅਤ੍ਥਿ. ਤੀਣਿ ਪਿਟਕਾਨਿ – ਵਿਨਯਪਿਟਕਂ, ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਪਿਟਕਂ, ਅਭਿਧਮ੍ਮਪਿਟਕਨ੍ਤਿ. ਤਿਸ੍ਸੋ ਸਙ੍ਗੀਤਿਯੋ – ਮਹਾਕਸ੍ਸਪਤ੍ਥੇਰਸ੍ਸ ਸਙ੍ਗੀਤਿ, ਯਸਤ੍ਥੇਰਸ੍ਸ ਸਙ੍ਗੀਤਿ, ਮੋਗ੍ਗਲਿਪੁਤ੍ਤਤਿਸ੍ਸਤ੍ਥੇਰਸ੍ਸ ਸਙ੍ਗੀਤੀਤਿ. ਇਮਾ ਤਿਸ੍ਸੋ ਸਙ੍ਗੀਤਿਯੋ ਆਰੁਲ਼੍ਹੇ ਤੇਪਿਟਕੇ ਬੁਦ੍ਧਵਚਨੇ ਇਮਂ ਚਕ੍ਕਵਾਲ਼ਂ ਮੁਞ੍ਚਿਤ੍ਵਾ ਅਞ੍ਞਤ੍ਥ ਬੁਦ੍ਧਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤੀਤਿ ਸੁਤ੍ਤਂ ਨਤ੍ਥਿ, ਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤੀਤਿ ਪਨ ਅਤ੍ਥਿ.

ਅਪੁਬ੍ਬਂ ਅਚਰਿਮਨ੍ਤਿ ਅਪੁਰੇ ਅਪਚ੍ਛਾ; ਏਕਤੋ ਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਪੁਰੇ ਵਾ ਪਚ੍ਛਾ ਵਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਬੋਧਿਪਲ੍ਲਙ੍ਕੇ ‘‘ਬੋਧਿਂ ਅਪ੍ਪਤ੍ਵਾ ਨ ਉਟ੍ਠਹਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਨਿਸਿਨ੍ਨਕਾਲਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਯਾਵ ਮਾਤੁਕੁਚ੍ਛਿਸ੍ਮਿਂ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਗ੍ਗਹਣਂ ਤਾਵ ਪੁਬ੍ਬੇਨ੍ਤਿ ਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਬੋਧਿਸਤ੍ਤਸ੍ਸ ਹਿ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਗ੍ਗਹਣੇ ਦਸਸਹਸ੍ਸਚਕ੍ਕਵਾਲ਼ਕਮ੍ਪਨੇਨੇਵ ਜਾਤਿਕ੍ਖੇਤ੍ਤਪਰਿਗ੍ਗਹੋ ਕਤੋ, ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ ਨਿਵਾਰਿਤਾ ਹੋਤਿ. ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਨਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਚ ਯਾਵ ਸਾਸਪਮਤ੍ਤਾਪਿ ਧਾਤੁਯੋ ਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤਿ ਤਾਵ ਪਚ੍ਛਾਤਿ ਨ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਧਾਤੂਸੁ ਹਿ ਠਿਤਾਸੁ ਬੁਦ੍ਧਾ ਠਿਤਾਵ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਏਤ੍ਥਨ੍ਤਰੇ ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ ਨਿਵਾਰਿਤਾਵ ਹੋਤਿ, ਧਾਤੁਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਨੇ ਪਨ ਜਾਤੇ ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ ਨ ਨਿਵਾਰਿਤਾ.

ਤੀਣਿ ਹਿ ਅਨ੍ਤਰਧਾਨਾਨਿ ਨਾਮ – ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਅਨ੍ਤਰਧਾਨਂ, ਪਟਿਵੇਧਅਨ੍ਤਰਧਾਨਂ, ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਅਨ੍ਤਰਧਾਨਨ੍ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ‘ਪਰਿਯਤ੍ਤੀ’ਤਿ ਤੀਣਿ ਪਿਟਕਾਨਿ; ‘ਪਟਿਵੇਧੋ’ਤਿ ਸਚ੍ਚਪਟਿਵੇਧੋ; ‘ਪਟਿਪਤ੍ਤੀ’ਤਿ ਪਟਿਪਦਾ. ਤਤ੍ਥ ਪਟਿਵੇਧੋ ਚ ਪਟਿਪਤ੍ਤਿ ਚ ਹੋਤਿਪਿ ਨ ਹੋਤਿਪਿ. ਏਕਸ੍ਮਿਞ੍ਹਿ ਕਾਲੇ ਪਟਿਵੇਧਕਰਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਬਹੂ ਹੋਨ੍ਤਿ; ‘ਏਸ ਭਿਕ੍ਖੁ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨੋ’ਤਿ ਅਙ੍ਗੁਲਿਂ ਪਸਾਰੇਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਤਬ੍ਬੋ ਹੋਤਿ. ਇਮਸ੍ਮਿਂਯੇਵ ਦੀਪੇ ਏਕਵਾਰਂ ਕਿਰ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਭਿਕ੍ਖੁ ਨਾਮ ਨਾਹੋਸਿ. ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਪੂਰਕਾਪਿ ਕਦਾਚਿ ਬਹੂ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਕਦਾਚਿ ਅਪ੍ਪਾ. ਇਤਿ ਪਟਿਵੇਧੋ ਚ ਪਟਿਪਤ੍ਤਿ ਚ ਹੋਤਿਪਿ ਨ ਹੋਤਿਪਿ.

ਸਾਸਨਟ੍ਠਿਤਿਯਾ ਪਨ ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਯੇਵ ਪਮਾਣਂ. ਪਣ੍ਡਿਤੋ ਹਿ ਤੇਪਿਟਕਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਦ੍ਵੇਪਿ ਪੂਰੇਤਿ. ਯਥਾ ਅਮ੍ਹਾਕਂ ਬੋਧਿਸਤ੍ਤੋ ਆਲ਼ਾਰਸ੍ਸ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਪਞ੍ਚਾਭਿਞ੍ਞਾ ਸਤ੍ਤ ਚ ਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯੋ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ਨੇਵਸਞ੍ਞਾਨਾਸਞ੍ਞਾਯਤਨਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯਾ ਪਰਿਕਮ੍ਮਂ ਪੁਚ੍ਛਿ, ਸੋ ‘ਨ ਜਾਨਾਮੀ’ਤਿ ਆਹ; ਤਤੋ ਉਦਕਸ੍ਸ ਸਨ੍ਤਿਕਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਅਧਿਗਤਵਿਸੇਸਂ ਸਂਸਨ੍ਦੇਤ੍ਵਾ ਨੇਵਸਞ੍ਞਾਨਾਸਞ੍ਞਾਯਤਨਸ੍ਸ ਪਰਿਕਮ੍ਮਂ ਪੁਚ੍ਛਿ; ਸੋ ਆਚਿਕ੍ਖਿ; ਤਸ੍ਸ ਵਚਨਸਮਨਨ੍ਤਰਮੇਵ ਮਹਾਸਤ੍ਤੋ ਤਂ ਸਮ੍ਪਾਦੇਸਿ; ਏਵਮੇਵ ਪਞ੍ਞਵਾ ਭਿਕ੍ਖੁ ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਦ੍ਵੇਪਿ ਪੂਰੇਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਯਾ ਠਿਤਾਯ ਸਾਸਨਂ ਠਿਤਂ ਹੋਤਿ. ਯਦਾ ਪਨ ਸਾ ਅਨ੍ਤਰਧਾਯਤਿ ਤਦਾ ਪਠਮਂ ਅਭਿਧਮ੍ਮਪਿਟਕਂ ਨਸ੍ਸਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਪਟ੍ਠਾਨਂ ਸਬ੍ਬਪਠਮਂ ਅਨ੍ਤਰਧਾਯਤਿ. ਅਨੁਕ੍ਕਮੇਨ ਪਚ੍ਛਾ ਧਮ੍ਮਸਙ੍ਗਹੋ. ਤਸ੍ਮਿਂ ਅਨ੍ਤਰਹਿਤੇ ਇਤਰੇਸੁ ਦ੍ਵੀਸੁ ਪਿਟਕੇਸੁ ਠਿਤੇਸੁ ਸਾਸਨਂ ਠਿਤਮੇਵ ਹੋਤਿ.

ਤਤ੍ਥ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਪਿਟਕੇ ਅਨ੍ਤਰਧਾਯਮਾਨੇ ਪਠਮਂ ਅਙ੍ਗੁਤ੍ਤਰਨਿਕਾਯੋ ਏਕਾਦਸਕਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਯਾਵ ਏਕਕਾ ਅਨ੍ਤਰਧਾਯਤਿ. ਤਦਨਨ੍ਤਰਂ ਸਂਯੁਤ੍ਤਨਿਕਾਯੋ ਚਕ੍ਕਪੇਯ੍ਯਾਲਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਯਾਵ ਓਘਤਰਣਾ ਅਨ੍ਤਰਧਾਯਤਿ. ਤਦਨਨ੍ਤਰਂ ਮਜ੍ਝਿਮਨਿਕਾਯੋ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਭਾਵਨਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਯਾਵ ਮੂਲਪਰਿਯਾਯਾ ਅਨ੍ਤਰਧਾਯਤਿ. ਤਦਨਨ੍ਤਰਂ ਦੀਘਨਿਕਾਯੋ ਦਸੁਤ੍ਤਰਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਯਾਵ ਬ੍ਰਹ੍ਮਜਾਲਾ ਅਨ੍ਤਰਧਾਯਤਿ. ਏਕਿਸ੍ਸਾਪਿ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਗਾਥਾਨਂ ਪੁਚ੍ਛਾ ਅਦ੍ਧਾਨਂ ਗਚ੍ਛਤਿ; ਸਾਸਨਂ ਧਾਰੇਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕੋਤਿ ਸਭਿਯਪੁਚ੍ਛਾ (ਸੁ. ਨਿ. ੫੧੫ ਆਦਯੋ) ਵਿਯ ਆਲ਼ਵਕਪੁਚ੍ਛਾ (ਸੁ. ਨਿ. ੧੮੩ ਆਦਯੋ; ਸਂ. ਨਿ. ੧.੨੪੬) ਵਿਯ ਚ. ਏਤਾ ਕਿਰ ਕਸ੍ਸਪਬੁਦ੍ਧਕਾਲਿਕਾ ਅਨ੍ਤਰਾ ਸਾਸਨਂ ਧਾਰੇਤੁਂ ਨਾਸਕ੍ਖਿਂਸੁ.

ਦ੍ਵੀਸੁ ਪਨ ਪਿਟਕੇਸੁ ਅਨ੍ਤਰਹਿਤੇਸੁਪਿ ਵਿਨਯਪਿਟਕੇ ਠਿਤੇ ਸਾਸਨਂ ਤਿਟ੍ਠਤਿ. ਪਰਿਵਾਰਖਨ੍ਧਕੇਸੁ ਅਨ੍ਤਰਹਿਤੇਸੁ ਉਭਤੋਵਿਭਙ੍ਗੇ ਠਿਤੇ ਠਿਤਮੇਵ ਹੋਤਿ. ਉਭਤੋਵਿਭਙ੍ਗੇ ਅਨ੍ਤਰਹਿਤੇ ਮਾਤਿਕਾਯ ਠਿਤਾਯਪਿ ਠਿਤਮੇਵ ਹੋਤਿ. ਮਾਤਿਕਾਯ ਅਨ੍ਤਰਹਿਤਾਯ ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਪਬ੍ਬਜ੍ਜਾਉਪਸਮ੍ਪਦਾਸੁ ਠਿਤਾਸੁ ਸਾਸਨਂ ਤਿਟ੍ਠਤਿ. ਲਿਙ੍ਗਂ ਅਦ੍ਧਾਨਂ ਗਚ੍ਛਤਿ. ਸੇਤਵਤ੍ਥਸਮਣਵਂਸੋ ਪਨ ਕਸ੍ਸਪਬੁਦ੍ਧਕਾਲਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਸਾਸਨਂ ਧਾਰੇਤੁਂ ਨਾਸਕ੍ਖਿ. ਪਚ੍ਛਿਮਕਸ੍ਸ ਪਨ ਸਚ੍ਚਪਟਿਵੇਧਤੋ ਪਚ੍ਛਿਮਕਸ੍ਸ ਸੀਲਭੇਦਤੋ ਚ ਪਟ੍ਠਾਯ ਸਾਸਨਂ ਓਸਕ੍ਕਿਤਂ ਨਾਮ ਹੋਤਿ. ਤਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ ਨ ਵਾਰਿਤਾ.

ਤੀਣਿ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਨਾਨਿ ਨਾਮ – ਕਿਲੇਸਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਨਂ, ਖਨ੍ਧਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਨਂ, ਧਾਤੁਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਨਨ੍ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ‘ਕਿਲੇਸਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਨਂ’ ਬੋਧਿਪਲ੍ਲਙ੍ਕੇ ਅਹੋਸਿ, ‘ਖਨ੍ਧਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਨਂ’ ਕੁਸਿਨਾਰਾਯਂ, ‘ਧਾਤੁਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਨਂ’ ਅਨਾਗਤੇ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ. ਸਾਸਨਸ੍ਸ ਕਿਰ ਓਸਕ੍ਕਨਕਾਲੇ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਤਮ੍ਬਪਣ੍ਣਿਦੀਪੇ ਧਾਤੁਯੋ ਸਨ੍ਨਿਪਤਿਤ੍ਵਾ ਮਹਾਚੇਤਿਯਂ ਗਮਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਮਹਾਚੇਤਿਯਤੋ ਨਾਗਦੀਪੇ ਰਾਜਾਯਤਨਚੇਤਿਯਂ, ਤਤੋ ਮਹਾਬੋਧਿਪਲ੍ਲਙ੍ਕਂ ਗਮਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ. ਨਾਗਭਵਨਤੋਪਿ ਦੇਵਲੋਕਤੋਪਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਤੋਪਿ ਧਾਤੁਯੋ ਮਹਾਬੋਧਿਪਲ੍ਲਙ੍ਕਮੇਵ ਗਮਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ. ਸਾਸਪਮਤ੍ਤਾਪਿ ਧਾਤੁ ਨ ਅਨ੍ਤਰਾ ਨਸ੍ਸਿਸ੍ਸਤਿ. ਸਬ੍ਬਾ ਧਾਤੁਯੋ ਮਹਾਬੋਧਿਪਲ੍ਲਙ੍ਕੇ ਰਾਸਿਭੂਤਾ ਸੁਵਣ੍ਣਕ੍ਖਨ੍ਧੋ ਵਿਯ ਏਕਘਨਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਛਬ੍ਬਣ੍ਣਰਂਸਿਯੋ ਵਿਸ੍ਸਜ੍ਜੇਸ੍ਸਨ੍ਤਿ. ਤਾ ਦਸਸਹਸ੍ਸਿਲੋਕਧਾਤੁਂ ਫਰਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ. ਤਤੋ ਦਸਸਹਸ੍ਸਚਕ੍ਕਵਾਲ਼ਦੇਵਤਾ ਸਨ੍ਨਿਪਤਿਤ੍ਵਾ ‘‘ਅਜ੍ਜ ਸਤ੍ਥਾ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਤਿ, ਅਜ੍ਜ ਸਾਸਨਂ ਓਸਕ੍ਕਤਿ, ਪਚ੍ਛਿਮਦਸ੍ਸਨਂ ਦਾਨਿ ਇਦਂ ਅਮ੍ਹਾਕ’’ਨ੍ਤਿ ਦਸਬਲਸ੍ਸ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬੁਤਦਿਵਸਤੋ ਮਹਨ੍ਤਤਰਂ ਕਾਰੁਞ੍ਞਂ ਕਰਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ. ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਅਨਾਗਾਮਿਖੀਣਾਸਵੇ ਅਵਸੇਸਾ ਸਕਭਾਵੇਨ ਸਨ੍ਧਾਰੇਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਖਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ. ਧਾਤੂਸੁ ਤੇਜੋਧਾਤੁ ਉਟ੍ਠਹਿਤ੍ਵਾ ਯਾਵ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਾ ਉਗ੍ਗਚ੍ਛਿਸ੍ਸਤਿ. ਸਾਸਪਮਤ੍ਤਾਯਪਿ ਧਾਤੁਯਾ ਸਤਿ ਏਕਜਾਲਾਵ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ; ਧਾਤੂਸੁ ਪਰਿਯਾਦਾਨਂ ਗਤਾਸੁ ਪਚ੍ਛਿਜ੍ਜਿਸ੍ਸਤਿ. ਏਵਂ ਮਹਨ੍ਤਂ ਆਨੁਭਾਵਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਧਾਤੂਸੁ ਅਨ੍ਤਰਹਿਤਾਸੁ ਸਾਸਨਂ ਅਨ੍ਤਰਹਿਤਂ ਨਾਮ ਹੋਤਿ. ਯਾਵ ਏਵਂ ਨ ਅਨ੍ਤਰਧਾਯਤਿ ਤਾਵ ਅਚਰਿਮਂ ਨਾਮ ਹੋਤਿ. ਏਵਂ ਅਪੁਬ੍ਬਂ ਅਚਰਿਮਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯੁਂ – ਨੇਤਂ ਠਾਨਂ ਵਿਜ੍ਜਤਿ.

ਕਸ੍ਮਾ ਪਨ ਅਪੁਬ੍ਬਂ ਅਚਰਿਮਂ ਨ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤੀਤਿ? ਅਨਚ੍ਛਰਿਯਤ੍ਤਾ. ਬੁਦ੍ਧਾ ਹਿ ਅਚ੍ਛਰਿਯਮਨੁਸ੍ਸਾ, ਯਥਾਹ – ‘‘ਏਕਪੁਗ੍ਗਲੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਲੋਕੇ ਉਪਜ੍ਜਮਾਨੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਅਚ੍ਛਰਿਯਮਨੁਸ੍ਸੋ. ਕਤਮੋ ਏਕਪੁਗ੍ਗਲੋ? ਤਥਾਗਤੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਰਹਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੧.੧੭੨). ਯਦਿ ਚ ਦ੍ਵੇ ਵਾ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਵਾ ਅਟ੍ਠ ਵਾ ਸੋਲ਼ਸ ਵਾ ਏਕਤੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯੁਂ, ਨ ਅਚ੍ਛਰਿਯਾ ਭਵੇਯ੍ਯੁਂ. ਏਕਸ੍ਮਿਞ੍ਹਿ ਵਿਹਾਰੇ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਚੇਤਿਯਾਨਮ੍ਪਿ ਲਾਭਸਕ੍ਕਾਰੋ ਉਲ਼ਾਰੋ ਨ ਹੋਤਿ, ਭਿਕ੍ਖੂਪਿ ਬਹੁਤਾਯ ਨ ਅਚ੍ਛਰਿਯਾ ਜਾਤਾ, ਏਵਂ ਬੁਦ੍ਧਾਪਿ ਭਵੇਯ੍ਯੁਂ; ਤਸ੍ਮਾ ਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ. ਦੇਸਨਾਯ ਚ ਵਿਸੇਸਾਭਾਵਤੋ. ਯਞ੍ਹਿ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਾਦਿਭੇਦਂ ਧਮ੍ਮਂ ਏਕੋ ਦੇਸੇਤਿ, ਅਞ੍ਞੇਨ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾਪਿ ਸੋਵ ਦੇਸੇਤਬ੍ਬੋ ਸਿਯਾ. ਤਤੋ ਅਨਚ੍ਛਰਿਯੋ ਸਿਯਾ. ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਪਨ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਨ੍ਤੇ ਦੇਸਨਾਪਿ ਅਚ੍ਛਰਿਯਾ ਹੋਤਿ. ਵਿਵਾਦਭਾਵਤੋ ਚ. ਬਹੂਸੁ ਚ ਬੁਦ੍ਧੇਸੁ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੇਸੁ ਬਹੂਨਂ ਆਚਰਿਯਾਨਂ ਅਨ੍ਤੇਵਾਸਿਕਾ ਵਿਯ ‘ਅਮ੍ਹਾਕਂ ਬੁਦ੍ਧੋ ਪਾਸਾਦਿਕੋ, ਅਮ੍ਹਾਕਂ ਬੁਦ੍ਧੋ ਮਧੁਰਸ੍ਸਰੋ ਲਾਭੀ ਪੁਞ੍ਞਵਾ’ਤਿ ਵਿਵਦੇਯ੍ਯੁਂ; ਤਸ੍ਮਾਪਿ ਏਵਂ ਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ.

ਅਪਿਚੇਤਂ ਕਾਰਣਂ ਮਿਲਿਨ੍ਦਰਞ੍ਞਾ ਪੁਟ੍ਠੇਨ ਨਾਗਸੇਨਤ੍ਥੇਰੇਨ ਵਿਤ੍ਥਾਰਿਤਮੇਵ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹਿ ਤਤ੍ਥ (ਮਿ. ਪ. ੫.੧.੧) –

‘‘ਭਨ੍ਤੇ ਨਾਗਸੇਨ, ਭਾਸਿਤਮ੍ਪੇਤਂ ਭਗਵਤਾ – ‘‘ਅਟ੍ਠਾਨਮੇਤਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਨਵਕਾਸੋ ਯਂ ਏਕਿਸ੍ਸਾ ਲੋਕਧਾਤੁਯਾ ਦ੍ਵੇ ਅਰਹਨ੍ਤੋ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਾ ਅਪੁਬ੍ਬਂ ਅਚਰਿਮਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯੁਂ – ਨੇਤਂ ਠਾਨਂ ਵਿਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੧.੨੭੭; ਮ. ਨਿ. ੩.੧੨੯). ਦੇਸੇਨ੍ਤਾ ਚ, ਭਨ੍ਤੇ ਨਾਗਸੇਨ, ਸਬ੍ਬੇਪਿ ਤਥਾਗਤਾ ਸਤ੍ਤਤਿਂਸ ਬੋਧਿਪਕ੍ਖਿਯਧਮ੍ਮੇ ਦੇਸੇਨ੍ਤਿ, ਕਥਯਮਾਨਾ ਚ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਾਨਿ ਕਥੇਨ੍ਤਿ, ਸਿਕ੍ਖਾਪੇਨ੍ਤਾ ਚ ਤੀਸੁ ਸਿਕ੍ਖਾਸੁ ਸਿਕ੍ਖਾਪੇਨ੍ਤਿ, ਅਨੁਸਾਸਮਾਨਾ ਚ ਅਪ੍ਪਮਾਦਪਟਿਪਤ੍ਤਿਯਂ ਅਨੁਸਾਸਨ੍ਤਿ. ਯਦਿ, ਭਨ੍ਤੇ ਨਾਗਸੇਨ, ਸਬ੍ਬੇਸਮ੍ਪਿ ਤਥਾਗਤਾਨਂ ਏਕਾ ਦੇਸਨਾ ਏਕਾ ਕਥਾ ਏਕਾ ਸਿਕ੍ਖਾ ਏਕਾਨੁਸਿਟ੍ਠਿ, ਕੇਨ ਕਾਰਣੇਨ ਦ੍ਵੇ ਤਥਾਗਤਾ ਏਕਕ੍ਖਣੇ ਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ? ਏਕੇਨਪਿ ਤਾਵ ਬੁਦ੍ਧੁਪ੍ਪਾਦੇਨ ਅਯਂ ਲੋਕੋ ਓਭਾਸਜਾਤੋ. ਯਦਿ ਦੁਤਿਯੋ ਬੁਦ੍ਧੋ ਭਵੇਯ੍ਯ, ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਪਭਾਯ ਅਯਂ ਲੋਕੋ ਭਿਯ੍ਯੋਸੋ ਮਤ੍ਤਾਯ ਓਭਾਸਜਾਤੋ ਭਵੇਯ੍ਯ. ਓਵਦਨ੍ਤਾ ਚ ਦ੍ਵੇ ਤਥਾਗਤਾ ਸੁਖਂ ਓਵਦੇਯ੍ਯੁਂ, ਅਨੁਸਾਸਮਾਨਾ ਚ ਸੁਖਂ ਅਨੁਸਾਸੇਯ੍ਯੁਂ. ਤਤ੍ਥ ਮੇ ਕਾਰਣਂ ਦਸ੍ਸੇਹਿ ਯਥਾਹਂ ਨਿਸ੍ਸਂਸਯੋ ਭਵੇਯ੍ਯ’’ਨ੍ਤਿ.

‘‘ਅਯਂ, ਮਹਾਰਾਜ, ਦਸਸਹਸ੍ਸੀ ਲੋਕਧਾਤੁ ਏਕਬੁਦ੍ਧਧਾਰਣੀ, ਏਕਸ੍ਸੇਵ ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ ਗੁਣਂ ਧਾਰੇਤਿ. ਯਦਿ ਦੁਤਿਯੋ ਬੁਦ੍ਧੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯ, ਨਾਯਂ ਦਸਸਹਸ੍ਸੀ ਲੋਕਧਾਤੁ ਧਾਰੇਯ੍ਯ, ਚਲੇਯ੍ਯ ਕਮ੍ਪੇਯ੍ਯ ਨਮੇਯ੍ਯ ਓਨਮੇਯ੍ਯ ਵਿਨਮੇਯ੍ਯ ਵਿਕਿਰੇਯ੍ਯ ਵਿਧਮੇਯ੍ਯ ਵਿਦ੍ਧਂਸੇਯ੍ਯ, ਨ ਠਾਨਮੁਪਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ.

‘‘ਯਥਾ, ਮਹਾਰਾਜ, ਨਾਵਾ ਏਕਪੁਰਿਸਸਨ੍ਧਾਰਣੀ ਭਵੇਯ੍ਯ, ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਪੁਰਿਸੇ ਅਭਿਰੂਲ਼੍ਹੇ ਸਾ ਨਾਵਾ ਸਮੁਪਾਦਿਕਾ ਭਵੇਯ੍ਯ. ਅਥ ਦੁਤਿਯੋ ਪੁਰਿਸੋ ਆਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ ਤਾਦਿਸੋ ਆਯੁਨਾ ਵਣ੍ਣੇਨ ਵਯੇਨ ਪਮਾਣੇਨ ਕਿਸਥੂਲੇਨ ਸਬ੍ਬਙ੍ਗਪਚ੍ਚਙ੍ਗੇਨ. ਸੋ ਤਂ ਨਾਵਂ ਅਭਿਰੂਹੇਯ੍ਯ. ਅਪਿਨੁ ਸਾ, ਮਹਾਰਾਜ, ਨਾਵਾ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਧਾਰੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ? ‘‘ਨ ਹਿ, ਭਨ੍ਤੇ, ਚਲੇਯ੍ਯ ਕਮ੍ਪੇਯ੍ਯ ਨਮੇਯ੍ਯ ਓਨਮੇਯ੍ਯ ਵਿਨਮੇਯ੍ਯ ਵਿਕਿਰੇਯ੍ਯ ਵਿਧਮੇਯ੍ਯ ਵਿਦ੍ਧਂਸੇਯ੍ਯ, ਨ ਠਾਨਮੁਪਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ, ਓਸੀਦੇਯ੍ਯ ਉਦਕੇ’’ਤਿ. ‘‘ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਮਹਾਰਾਜ, ਅਯਂ ਦਸਸਹਸ੍ਸੀ ਲੋਕਧਾਤੁ ਏਕਬੁਦ੍ਧਧਾਰਣੀ ਏਕਸ੍ਸੇਵ ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ ਗੁਣਂ ਧਾਰੇਤਿ. ਯਦਿ ਦੁਤਿਯੋ ਬੁਦ੍ਧੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯ, ਨਾਯਂ ਦਸਸਹਸ੍ਸੀ ਲੋਕਧਾਤੁ ਧਾਰੇਯ੍ਯ, ਚਲੇਯ੍ਯ…ਪੇ… ਨ ਠਾਨਮੁਪਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ.

‘‘ਯਥਾ ਵਾ ਪਨ, ਮਹਾਰਾਜ, ਪੁਰਿਸੋ ਯਾਵਦਤ੍ਥਂ ਭੋਜਨਂ ਭੁਞ੍ਜੇਯ੍ਯ ਛਾਦੇਨ੍ਤਂ ਯਾਵਕਣ੍ਠਮਭਿਪੂਰਯਿਤ੍ਵਾ. ਸੋ ਤਤੋ ਪੀਣਿਤੋ ਪਰਿਪੁਣ੍ਣੋ ਨਿਰਨ੍ਤਰੋ ਤਨ੍ਦੀਗਤੋ ਅਨੋਨਮਿਤਦਣ੍ਡਜਾਤੋ ਪੁਨਦੇਵ ਤਤ੍ਤਕਂ ਭੋਜਨਂ ਭੁਞ੍ਜੇਯ੍ਯ. ਅਪਿਨੁ ਖੋ ਸੋ, ਮਹਾਰਾਜ, ਪੁਰਿਸੋ ਸੁਖਿਤੋ ਭਵੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ? ‘‘ਨ ਹਿ, ਭਨ੍ਤੇ, ਸਕਿਂ ਭੁਤ੍ਤੋਵ ਮਰੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ. ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਮਹਾਰਾਜ, ਅਯਂ ਦਸਸਹਸ੍ਸੀ ਲੋਕਧਾਤੁ ਏਕਬੁਦ੍ਧਧਾਰਣੀ…ਪੇ… ਨ ਠਾਨਮੁਪਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ.

‘‘ਕਿਂ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ ਨਾਗਸੇਨ, ਅਤਿਧਮ੍ਮਭਾਰੇਨ ਪਥਵੀ ਚਲਤੀ’’ਤਿ? ‘‘ਇਧ, ਮਹਾਰਾਜ, ਦ੍ਵੇ ਸਕਟਾ ਰਤਨਪਰਿਪੂਰਿਤਾ ਭਵੇਯ੍ਯੁਂ ਯਾਵਸ੍ਮਾ ਮੁਖਸਮਾ. ਏਕ ਸਕਟਤੋ ਰਤਨਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮ੍ਹਿ ਸਕਟੇ ਆਕਿਰੇਯ੍ਯੁਂ. ਅਪਿਨੁ ਤਂ, ਮਹਾਰਾਜ, ਸਕਟਂ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਸਕਟਾਨਂ ਰਤਨਂ ਧਾਰੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ? ‘‘ਨ ਹਿ, ਭਨ੍ਤੇ, ਨਾਭਿਪਿ ਤਸ੍ਸ ਚਲੇਯ੍ਯ, ਅਰਾਪਿ ਤਸ੍ਸ ਭਿਜ੍ਜੇਯ੍ਯੁਂ, ਨੇਮਿਪਿ ਤਸ੍ਸ ਓਪਤੇਯ੍ਯ, ਅਕ੍ਖੋਪਿ ਤਸ੍ਸ ਭਿਜ੍ਜੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ. ‘‘ਕਿਨ੍ਨੁ ਖੋ, ਮਹਾਰਾਜ, ਅਤਿਰਤਨਭਾਰੇਨ ਸਕਟਂ ਭਿਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ? ‘‘ਆਮ, ਭਨ੍ਤੇ’’ਤਿ. ‘‘ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਮਹਾਰਾਜ, ਅਤਿਧਮ੍ਮਭਾਰੇਨ ਪਥਵੀ ਚਲਤੀਤਿ.

‘‘ਅਪਿਚ, ਮਹਾਰਾਜ, ਇਮਂ ਕਾਰਣਂ ਬੁਦ੍ਧਬਲਪਰਿਦੀਪਨਾਯ ਓਸਾਰਿਤਂ. ਅਞ੍ਞਮ੍ਪਿ ਤਤ੍ਥ ਪਤਿਰੂਪਂ ਕਾਰਣਂ ਸੁਣੋਹਿ ਯੇਨ ਕਾਰਣੇਨ ਦ੍ਵੇ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਾ ਏਕਕ੍ਖਣੇ ਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ. ਯਦਿ, ਮਹਾਰਾਜ, ਦ੍ਵੇ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਾ ਏਕਕ੍ਖਣੇ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯੁਂ, ਪਰਿਸਾਯ ਵਿਵਾਦੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯ – ‘ਤੁਮ੍ਹਾਕਂ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਅਮ੍ਹਾਕਂ ਬੁਦ੍ਧੋ’ਤਿ ਉਭਤੋਪਕ੍ਖਜਾਤਾ ਭਵੇਯ੍ਯੁਂ. ਯਥਾ, ਮਹਾਰਾਜ, ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਬਲਵਾਮਚ੍ਚਾਨਂ ਪਰਿਸਾਯ ਵਿਵਾਦੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯ – ‘ਤੁਮ੍ਹਾਕਂ ਅਮਚ੍ਚੋ, ਅਮ੍ਹਾਕਂ ਅਮਚ੍ਚੋ’ਤਿ ਉਭਤੋਪਕ੍ਖਜਾਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ; ਏਵਮੇਵ ਖੋ, ਮਹਾਰਾਜ, ਯਦਿ ਦ੍ਵੇ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਾ ਏਕਕ੍ਖਣੇ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯੁਂ, ਤੇਸਂ ਪਰਿਸਾਯ ਵਿਵਾਦੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯ – ‘ਤੁਮ੍ਹਾਕਂ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਅਮ੍ਹਾਕਂ ਬੁਦ੍ਧੋ’ਤਿ ਉਭਤੋਪਕ੍ਖਜਾਤਾ ਭਵੇਯ੍ਯੁਂ. ਇਦਂ ਤਾਵ ਮਹਾਰਾਜ ਏਕਂ ਕਾਰਣਂ ਯੇਨ ਕਾਰਣੇਨ ਦ੍ਵੇ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਾ ਏਕਕ੍ਖਣੇ ਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ.

‘‘ਅਪਰਮ੍ਪਿ ਉਤ੍ਤਰਿਂ ਕਾਰਣਂ ਸੁਣੋਹਿ ਯੇਨ ਕਾਰਣੇਨ ਦ੍ਵੇ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਾ ਏਕਕ੍ਖਣੇ ਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ. ਯਦਿ, ਮਹਾਰਾਜ, ਦ੍ਵੇ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਾ ਏਕਕ੍ਖਣੇ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯੁਂ ‘ਅਗ੍ਗੋ ਬੁਦ੍ਧੋ’ਤਿ ਯਂ ਵਚਨਂ ਤਂ ਮਿਚ੍ਛਾ ਭਵੇਯ੍ਯ, ‘ਜੇਟ੍ਠੋ ਬੁਦ੍ਧੋ’ਤਿ ‘ਸੇਟ੍ਠੋ ਬੁਦ੍ਧੋ’ਤਿ ‘ਵਿਸਿਟ੍ਠੋ ਬੁਦ੍ਧੋ’ਤਿ ‘ਉਤ੍ਤਮੋ ਬੁਦ੍ਧੋ’ਤਿ ‘ਪਵਰੋ ਬੁਦ੍ਧੋ’ਤਿ ‘ਅਸਮੋ ਬੁਦ੍ਧੋ’ਤਿ ‘ਅਸਮਸਮੋ ਬੁਦ੍ਧੋ’ਤਿ ‘ਅਪ੍ਪਟਿਸਮੋ ਬੁਦ੍ਧੋ’ਤਿ ‘ਅਪ੍ਪਟਿਭਾਗੀ ਬੁਦ੍ਧੋ’ਤਿ ‘ਅਪ੍ਪਟਿਪੁਗ੍ਗਲੋ ਬੁਦ੍ਧੋ’ਤਿ ਯਂ ਵਚਨਂ ਤਂ ਮਿਚ੍ਛਾ ਭਵੇਯ੍ਯ. ਇਦਮ੍ਪਿ ਖੋ ਤ੍ਵਂ, ਮਹਾਰਾਜ, ਕਾਰਣਂ ਤਥਤੋ ਸਮ੍ਪਟਿਚ੍ਛ ਯੇਨ ਕਾਰਣੇਨ ਦ੍ਵੇ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਾ ਏਕਕ੍ਖਣੇ ਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ.

‘‘ਅਪਿਚ, ਮਹਾਰਾਜ, ਬੁਦ੍ਧਾਨਂ ਭਗਵਨ੍ਤਾਨਂ ਸਭਾਵਪਕਤਿ ਏਸਾ ਯਂ ਏਕੋਯੇਵ ਬੁਦ੍ਧੋ ਲੋਕੇ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ. ਕਸ੍ਮਾ ਕਾਰਣਾ? ਮਹਨ੍ਤਤ੍ਤਾ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਬੁਦ੍ਧਗੁਣਾਨਂ. ਅਞ੍ਞਮ੍ਪਿ, ਮਹਾਰਾਜ, ਯਂ ਲੋਕੇ ਮਹਨ੍ਤਂ ਤਂ ਏਕਂਯੇਵ ਹੋਤਿ. ਪਥਵੀ, ਮਹਾਰਾਜ, ਮਹਨ੍ਤਾ, ਸਾ ਏਕਾਯੇਵ; ਸਾਗਰੋ ਮਹਨ੍ਤੋ, ਸੋ ਏਕੋਯੇਵ; ਸਿਨੇਰੁ ਗਿਰਿਰਾਜਾ ਮਹਨ੍ਤੋ, ਸੋ ਏਕੋਯੇਵ; ਆਕਾਸੋ ਮਹਨ੍ਤੋ, ਸੋ ਏਕੋਯੇਵ; ਸਕ੍ਕੋ ਮਹਨ੍ਤੋ, ਸੋ ਏਕੋਯੇਵ; ਮਹਾਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਮਹਨ੍ਤੋ, ਸੋ ਏਕੋਯੇਵ; ਤਥਾਗਤੋ ਅਰਹਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ ਮਹਨ੍ਤੋ, ਸੋ ਏਕੋਯੇਵ ਲੋਕਸ੍ਮਿਂ. ਯਤ੍ਥ ਤੇ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਤਤ੍ਥ ਅਞ੍ਞੇਸਂ ਓਕਾਸੋ ਨ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ, ਮਹਾਰਾਜ, ਤਥਾਗਤੋ ਅਰਹਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ ਏਕੋਯੇਵ ਲੋਕੇ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ.

‘‘ਸੁਕਥਿਤੋ, ਭਨ੍ਤੇ ਨਾਗਸੇਨ, ਪਞ੍ਹੋ ਓਪਮ੍ਮੇਹਿ ਕਾਰਣੇਹੀ’’ਤਿ (ਮਿ. ਪ. ੫.੧.੧).

ਏਕਿਸ੍ਸਾ ਲੋਕਧਾਤੁਯਾਤਿ ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਚਕ੍ਕਵਾਲ਼ੇ. ਹੇਟ੍ਠਾ ਇਮਿਨਾਵ ਪਦੇਨ ਦਸ ਚਕ੍ਕਵਾਲ਼ਸਹਸ੍ਸਾਨਿ ਗਹਿਤਾਨਿ. ਤਾਨਿਪਿ ਏਕਚਕ੍ਕਵਾਲ਼ੇਨੇਵ ਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਦਿਤੁਂ ਵਟ੍ਟਨ੍ਤਿ. ਬੁਦ੍ਧਾ ਹਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਾ ਇਮਸ੍ਮਿਂਯੇਵ ਚਕ੍ਕਵਾਲ਼ੇ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ; ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਟ੍ਠਾਨੇ ਪਨ ਵਾਰਿਤੇ ਇਤੋ ਅਞ੍ਞੇਸੁ ਚਕ੍ਕਵਾਲ਼ੇਸੁ ਨ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤੀਤਿ ਵਾਰਿਤਮੇਵ ਹੋਤਿ. ਅਪੁਬ੍ਬਂ ਅਚਰਿਮਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਚਕ੍ਕਰਤਨਪਾਤੁਭਾਵਤੋ ਪੁਬ੍ਬੇ ਪੁਬ੍ਬਂ, ਤਸ੍ਸੇਵ ਅਨ੍ਤਰਧਾਨਤੋ ਪਚ੍ਛਾ ਚਰਿਮਂ. ਤਤ੍ਥ ਦ੍ਵਿਧਾ ਚਕ੍ਕਰਤਨਸ੍ਸ ਅਨ੍ਤਰਧਾਨਂ ਹੋਤਿ – ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤਿਨੋ ਕਾਲਕਿਰਿਯਾਯ ਵਾ ਪਬ੍ਬਜ੍ਜਾਯ ਵਾ. ਅਨ੍ਤਰਧਾਯਮਾਨਞ੍ਚ ਪਨ ਤਂ ਕਾਲਕਿਰਿਯਤੋ ਵਾ ਪਬ੍ਬਜ੍ਜਤੋ ਵਾ ਸਤ੍ਤਮੇ ਦਿਵਸੇ ਅਨ੍ਤਰਧਾਯਤਿ. ਤਤੋ ਪਰਂ ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤਿਨੋ ਪਾਤੁਭਾਵੋ ਅਵਾਰਿਤੋ. ਕਸ੍ਮਾ ਪਨ ਏਕਚਕ੍ਕਵਾਲ਼ੇ ਦ੍ਵੇ ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤਿਨੋ ਨੁਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤੀਤਿ? ਵਿਵਾਦੁਪਚ੍ਛੇਦਤੋ ਅਨਚ੍ਛਰਿਯਭਾਵਤੋ ਚਕ੍ਕਰਤਨਸ੍ਸ ਮਹਾਨੁਭਾਵਤੋ ਚ. ਦ੍ਵੀਸੁ ਹਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤੇਸੁ ‘ਅਮ੍ਹਾਕਂ ਰਾਜਾ ਮਹਨ੍ਤੋ, ਅਮ੍ਹਾਕਂ ਰਾਜਾ ਮਹਨ੍ਤੋ’ਤਿ ਵਿਵਾਦੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯ. ‘ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਦੀਪੇ ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤੀ, ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਦੀਪੇ ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤੀ’ਤਿ ਚ ਅਨਚ੍ਛਰਿਯੋ ਭਵੇਯ੍ਯ. ਯੋ ਚਾਯਂ ਚਕ੍ਕਰਤਨਸ੍ਸ ਦ੍ਵਿਸਹਸ੍ਸਦੀਪਪਰਿਵਾਰੇਸੁ ਚਤੂਸੁ ਮਹਾਦੀਪੇਸੁ ਇਸ੍ਸਰਿਯਾਨੁਪ੍ਪਦਾਨਸਮਤ੍ਥੋ ਮਹਾਨੁਭਾਵੋ, ਸੋ ਪਰਿਹਾਯੇਯ੍ਯ. ਇਤਿ ਵਿਵਾਦੁਪਚ੍ਛੇਦਤੋ ਅਨਚ੍ਛਰਿਯਭਾਵਤੋ ਚਕ੍ਕਰਤਨਸ੍ਸ ਮਹਾਨੁਭਾਵਤੋ ਚ ਨ ਏਕਚਕ੍ਕਵਾਲ਼ੇ ਦ੍ਵੇ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ.

ਯਂ ਇਤ੍ਥੋ ਅਰਹਂ ਅਸ੍ਸ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋਤਿ ਏਤ੍ਥ ਤਿਟ੍ਠਤੁ ਤਾਵ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਗੁਣੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ਲੋਕਤ੍ਤਾਰਣਸਮਤ੍ਥੋ ਬੁਦ੍ਧਭਾਵੋ, ਪਣਿਧਾਨਮਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਇਤ੍ਥਿਯਾ ਨ ਸਮ੍ਪਜ੍ਜਤਿ.

‘‘ਮਨੁਸ੍ਸਤ੍ਤਂ ਲਿਙ੍ਗਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ, ਹੇਤੁ ਸਤ੍ਥਾਰਦਸ੍ਸਨਂ;

ਪਬ੍ਬਜ੍ਜਾ ਗੁਣਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿ, ਅਧਿਕਾਰੋ ਚ ਛਨ੍ਦਤਾ;

ਅਟ੍ਠਧਮ੍ਮਸਮੋਧਾਨਾ, ਅਭਿਨੀਹਾਰੋ ਸਮਿਜ੍ਝਤੀ’’ਤਿ. (ਬੁ. ਵਂ. ੨.੫੯);