੪. ਚਤੁਕ੍ਕਨਿਦ੍ਦੇਸੋ

(੧) ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਆਸਵਾ

੯੩੭. ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੇ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਆਸਵਾ? ਕਾਮਾਸਵੋ, ਭਵਾਸਵੋ, ਦਿਟ੍ਠਾਸਵੋ, ਅਵਿਜ੍ਜਾਸਵੋ.

(ਕ) ਕਾਮਾਸਵੋ

ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਕਾਮਾਸਵੋ? ਯੋ ਕਾਮੇਸੁ ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦੋ ਕਾਮਰਾਗੋ ਕਾਮਨਨ੍ਦੀ ਕਾਮਤਣ੍ਹਾ ਕਾਮਸਿਨੇਹੋ ਕਾਮਪਰਿਲ਼ਾਹੋ ਕਾਮਮੁਚ੍ਛਾ ਕਾਮਜ੍ਝੋਸਾਨਂ – ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ‘‘ਕਾਮਾਸਵੋ’’.

(ਖ) ਭਵਾਸਵੋ

ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਭਵਾਸਵੋ? ਯੋ ਭਵੇਸੁ ਭਵਚ੍ਛਨ੍ਦੋ…ਪੇ… ਭਵਜ੍ਝੋਸਾਨਂ – ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ‘‘ਭਵਾਸਵੋ’’.

(ਗ) ਦਿਟ੍ਠਾਸਵੋ

ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਦਿਟ੍ਠਾਸਵੋ? ‘‘ਸਸ੍ਸਤੋ ਲੋਕੋ’’ਤਿ ਵਾ, ‘‘ਅਸਸ੍ਸਤੋ ਲੋਕੋ’’ਤਿ ਵਾ, ‘‘ਅਨ੍ਤਵਾ ਲੋਕੋ’’ਤਿ ਵਾ, ‘‘ਅਨਨ੍ਤਵਾ ਲੋਕੋ’’ਤਿ ਵਾ, ‘‘ਤਂ ਜੀਵਂ ਤਂ ਸਰੀਰ’’ਨ੍ਤਿ ਵਾ, ‘‘ਅਞ੍ਞਂ ਜੀਵਂ ਅਞ੍ਞਂ ਸਰੀਰ’’ਨ੍ਤਿ ਵਾ, ‘‘ਹੋਤਿ ਤਥਾਗਤੋ ਪਰਂ ਮਰਣਾ’’ਤਿ ਵਾ, ‘‘ਨ ਹੋਤਿ ਤਥਾਗਤੋ ਪਰਂ ਮਰਣਾ’’ਤਿ ਵਾ, ‘‘ਹੋਤਿ ਚ ਨ ਚ ਹੋਤਿ ਤਥਾਗਤੋ ਪਰਂ ਮਰਣਾ’’ਤਿ ਵਾ, ‘‘ਨੇਵ ਹੋਤਿ ਨ ਨ ਹੋਤਿ ਤਥਾਗਤੋ ਪਰਂ ਮਰਣਾ’’ਤਿ ਵਾ. ਯਾ ਏਵਰੂਪਾ ਦਿਟ੍ਠਿ ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਂ…ਪੇ… ਵਿਪਰਿਯਾਸਗ੍ਗਾਹੋ – ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ‘‘ਦਿਟ੍ਠਾਸਵੋ’’. ਸਬ੍ਬਾਪਿ ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿ ਦਿਟ੍ਠਾਸਵੋ.

(ਘ) ਅਵਿਜ੍ਜਾਸਵੋ

ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਅਵਿਜ੍ਜਾਸਵੋ? ਦੁਕ੍ਖੇ ਅਞ੍ਞਾਣਂ, ਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦਯੇ ਅਞ੍ਞਾਣਂ, ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧੇ ਅਞ੍ਞਾਣਂ, ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨਿਯਾ ਪਟਿਪਦਾਯ ਅਞ੍ਞਾਣਂ, ਪੁਬ੍ਬਨ੍ਤੇ ਅਞ੍ਞਾਣਂ, ਅਪਰਨ੍ਤੇ ਅਞ੍ਞਾਣਂ, ਪੁਬ੍ਬਨ੍ਤਾਪਰਨ੍ਤੇ ਅਞ੍ਞਾਣਂ, ਇਦਪ੍ਪਚ੍ਚਯਤਾ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਅਞ੍ਞਾਣਂ. ਯਂ ਏਵਰੂਪਂ ਅਞ੍ਞਾਣਂ ਅਦਸ੍ਸਨਂ…ਪੇ… ਅਵਿਜ੍ਜਾਲਙ੍ਗੀ ਮੋਹੋ ਅਕੁਸਲਮੂਲਂ – ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ‘‘ਅਵਿਜ੍ਜਾਸਵੋ’’. ਇਮੇ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਆਸਵਾ.

(੨-੫) ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਗਨ੍ਥਾਦੀ

੯੩੮. ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੇ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਗਨ੍ਥਾ …ਪੇ… ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਓਘਾ…ਪੇ… ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਯੋਗਾ…ਪੇ… ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਉਪਾਦਾਨਾਨਿ? ਕਾਮੁਪਾਦਾਨਂ, ਦਿਟ੍ਠੁਪਾਦਾਨਂ, ਸੀਲਬ੍ਬਤੁਪਾਦਾਨਂ, ਅਤ੍ਤਵਾਦੁਪਾਦਾਨਂ.

(ਕ) ਕਾਮੁਪਾਦਾਨਂ

ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਕਾਮੁਪਾਦਾਨਂ? ਯੋ ਕਾਮੇਸੁ ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦੋ…ਪੇ… ਕਾਮਜ੍ਝੋਸਾਨਂ – ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ‘‘ਕਾਮੁਪਾਦਾਨਂ’’.

(ਖ) ਦਿਟ੍ਠੁਪਾਦਾਨਂ

ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਦਿਟ੍ਠੁਪਾਦਾਨਂ? ‘‘ਨਤ੍ਥਿ ਦਿਨ੍ਨਂ, ਨਤ੍ਥਿ ਯਿਟ੍ਠਂ…ਪੇ… ਯੇ ਇਮਞ੍ਚ ਲੋਕਂ ਪਰਞ੍ਚ ਲੋਕਂ ਸਯਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਸਚ੍ਛਿਕਤ੍ਵਾ ਪਵੇਦੇਨ੍ਤੀ’’ਤਿ. ਯਾ ਏਵਰੂਪਾ ਦਿਟ੍ਠਿ ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਂ…ਪੇ… ਵਿਪਰਿਯਾਸਗ੍ਗਾਹੋ – ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ‘‘ਦਿਟ੍ਠੁਪਾਦਾਨਂ’’. ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਸੀਲਬ੍ਬਤੁਪਾਦਾਨਞ੍ਚ ਅਤ੍ਤਵਾਦੁਪਾਦਾਨਞ੍ਚ ਸਬ੍ਬਾਪਿ ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿ ਦਿਟ੍ਠੁਪਾਦਾਨਂ.

(ਗ) ਸੀਲਬ੍ਬਤੁਪਾਦਾਨਂ

ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਸੀਲਬ੍ਬਤੁਪਾਦਾਨਂ? ਇਤੋ ਬਹਿਦ੍ਧਾ ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਂ ਸੀਲੇਨ ਸੁਦ੍ਧਿ ਵਤੇਨ ਸੁਦ੍ਧਿ ਸੀਲਬ੍ਬਤੇਨ ਸੁਦ੍ਧੀਤਿ. ਯਾ ਏਵਰੂਪਾ ਦਿਟ੍ਠਿ ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਂ…ਪੇ… ਵਿਪਰਿਯਾਸਗ੍ਗਾਹੋ – ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ‘‘ਸੀਲਬ੍ਬਤੁਪਾਦਾਨਂ’’.

(ਘ) ਅਤ੍ਤਵਾਦੁਪਾਦਾਨਂ

ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਅਤ੍ਤਵਾਦੁਪਾਦਾਨਂ? ਇਧ ਅਸ੍ਸੁਤਵਾ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨੋ ਅਰਿਯਾਨਂ ਅਦਸ੍ਸਾਵੀ ਅਰਿਯਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਅਕੋਵਿਦੋ ਅਰਿਯਧਮ੍ਮੇ ਅਵਿਨੀਤੋ, ਸਪ੍ਪੁਰਿਸਾਨਂ ਅਦਸ੍ਸਾਵੀ ਸਪ੍ਪੁਰਿਸਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਅਕੋਵਿਦੋ ਸਪ੍ਪੁਰਿਸਧਮ੍ਮੇ ਅਵਿਨੀਤੋ – ਰੂਪਂ ਅਤ੍ਤਤੋ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਤਿ ਰੂਪਵਨ੍ਤਂ ਵਾ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਅਤ੍ਤਨਿ ਵਾ ਰੂਪਂ ਰੂਪਸ੍ਮਿਂ ਵਾ ਅਤ੍ਤਾਨਂ. ਵੇਦਨਂ…ਪੇ… ਸਞ੍ਞਂ…ਪੇ… ਸਙ੍ਖਾਰੇ…ਪੇ… ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਅਤ੍ਤਤੋ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਵਨ੍ਤਂ ਵਾ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਅਤ੍ਤਨਿ ਵਾ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਮਿਂ ਵਾ ਅਤ੍ਤਾਨਂ. ਯਾ ਏਵਰੂਪਾ ਦਿਟ੍ਠਿ ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਂ…ਪੇ… ਵਿਪਰਿਯਾਸਗ੍ਗਾਹੋ – ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ‘‘ਅਤ੍ਤਵਾਦੁਪਾਦਾਨਂ’’. ਇਮਾਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਉਪਾਦਾਨਾਨਿ.

(੬) ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਤਣ੍ਹੁਪ੍ਪਾਦਾ

੯੩੯. ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੇ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਤਣ੍ਹੁਪ੍ਪਾਦਾ? ਚੀਵਰਹੇਤੁ ਵਾ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਤਣ੍ਹਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਪਿਣ੍ਡਪਾਤਹੇਤੁ ਵਾ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਤਣ੍ਹਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਸੇਨਾਸਨਹੇਤੁ ਵਾ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਤਣ੍ਹਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਇਤਿਭਵਾਭਵਹੇਤੁ ਵਾ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਤਣ੍ਹਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ – ਇਮੇ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਤਣ੍ਹੁਪ੍ਪਾਦਾ.

(੭) ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਅਗਤਿਗਮਨਾਨਿ

ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਾਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਅਗਤਿਗਮਨਾਨਿ? ਛਨ੍ਦਾਗਤਿਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਦੋਸਾਗਤਿਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਮੋਹਾਗਤਿਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਭਯਾਗਤਿਂ ਗਚ੍ਛਤਿ. ਯਾ ਏਵਰੂਪਾ ਅਗਤਿ ਅਗਤਿਗਮਨਂ ਛਨ੍ਦਗਮਨਂ ਵਗ੍ਗਗਮਨਂ ਵਾਰਿਗਮਨਂ – ਇਮਾਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਅਗਤਿਗਮਨਾਨਿ.

(੮) ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਵਿਪਰਿਯਾਸਾ

ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੇ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਵਿਪਰਿਯਾਸਾ? ਅਨਿਚ੍ਚੇ ‘‘ਨਿਚ੍ਚ’’ਨ੍ਤਿ ਸਞ੍ਞਾਵਿਪਰਿਯਾਸੋ ਚਿਤ੍ਤਵਿਪਰਿਯਾਸੋ ਦਿਟ੍ਠਿਵਿਪਰਿਯਾਸੋ, ਦੁਕ੍ਖੇ ‘‘ਸੁਖ’’ਨ੍ਤਿ ਸਞ੍ਞਾਵਿਪਰਿਯਾਸੋ ਚਿਤ੍ਤਵਿਪਰਿਯਾਸੋ ਦਿਟ੍ਠਿਵਿਪਰਿਯਾਸੋ, ਅਨਤ੍ਤਨਿ ‘‘ਅਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਸਞ੍ਞਾਵਿਪਰਿਯਾਸੋ ਚਿਤ੍ਤਵਿਪਰਿਯਾਸੋ ਦਿਟ੍ਠਿਵਿਪਰਿਯਾਸੋ, ਅਸੁਭੇ ‘‘ਸੁਭ’’ਨ੍ਤਿ ਸਞ੍ਞਾਵਿਪਰਿਯਾਸੋ ਚਿਤ੍ਤਵਿਪਰਿਯਾਸੋ ਦਿਟ੍ਠਿਵਿਪਰਿਯਾਸੋ – ਇਮੇ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਵਿਪਰਿਯਾਸਾ.

(੯) ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਅਨਰਿਯਵੋਹਾਰਾ

ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੇ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਅਨਰਿਯਵੋਹਾਰਾ? ਅਦਿਟ੍ਠੇ ਦਿਟ੍ਠਵਾਦਿਤਾ, ਅਸ੍ਸੁਤੇ ਸੁਤਵਾਦਿਤਾ, ਅਮੁਤੇ ਮੁਤਵਾਦਿਤਾ, ਅਵਿਞ੍ਞਾਤੇ ਵਿਞ੍ਞਾਤਵਾਦਿਤਾ – ਇਮੇ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਅਨਰਿਯਵੋਹਾਰਾ.

(੧੦) ਅਪਰੇਪਿ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਅਨਰਿਯਵੋਹਾਰਾ

ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੇ ਅਪਰੇਪਿ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਅਨਰਿਯਵੋਹਾਰਾ? ਦਿਟ੍ਠੇ ਅਦਿਟ੍ਠਵਾਦਿਤਾ, ਸੁਤੇ ਅਸ੍ਸੁਤਵਾਦਿਤਾ, ਮੁਤੇ ਅਮੁਤਵਾਦਿਤਾ, ਵਿਞ੍ਞਾਤੇ ਅਵਿਞ੍ਞਾਤਵਾਦਿਤਾ – ਇਮੇ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਅਨਰਿਯਵੋਹਾਰਾ.

(੧੧) ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਾਨਿ

ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਾਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਾਨਿ? ਪਾਣਾਤਿਪਾਤੋ, ਅਦਿਨ੍ਨਾਦਾਨਂ, ਕਾਮੇਸੁਮਿਚ੍ਛਾਚਾਰੋ, ਮੁਸਾਵਾਦੋ – ਇਮਾਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਾਨਿ.

(੧੨) ਅਪਰਾਨਿਪਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਾਨਿ

ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਾਨਿ ਅਪਰਾਨਿਪਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਾਨਿ? ਮੁਸਾਵਾਦੋ, ਪਿਸੁਣਾ ਵਾਚਾ, ਫਰੁਸਾ ਵਾਚਾ, ਸਮ੍ਫਪ੍ਪਲਾਪੋ – ਇਮਾਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਾਨਿ.

(੧੩) ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਭਯਾਨਿ

ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਾਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਭਯਾਨਿ? ਜਾਤਿਭਯਂ, ਜਰਾਭਯਂ, ਬ੍ਯਾਧਿਭਯਂ, ਮਰਣਭਯਂ – ਇਮਾਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਭਯਾਨਿ.

(੧੪) ਅਪਰਾਨਿਪਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਭਯਾਨਿ

ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਾਨਿ ਅਪਰਾਨਿਪਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਭਯਾਨਿ? ਰਾਜਭਯਂ, ਚੋਰਭਯਂ, ਅਗ੍ਗਿਭਯਂ, ਉਦਕਭਯਂ – ਇਮਾਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਭਯਾਨਿ.

ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਾਨਿ ਅਪਰਾਨਿਪਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਭਯਾਨਿ? ਊਮਿਭਯਂ, ਕੁਮ੍ਭੀਲਭਯਂ [ਕੁਮ੍ਭੀਰਭਯਂ, ਕੁਮ੍ਭੀਲ਼ਭਯਂ (?) (ਕੁਮ੍ਭ + ਈਰ + ਅ = ਭਯ)], ਆਵਟ੍ਟਭਯਂ, ਸੁਸੁਕਾਭਯਂ – ਇਮਾਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਭਯਾਨਿ.

ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਾਨਿ ਅਪਰਾਨਿਪਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਭਯਾਨਿ? ਅਤ੍ਤਾਨੁਵਾਦਭਯਂ, ਪਰਾਨੁਵਾਦਭਯਂ, ਦਣ੍ਡਭਯਂ, ਦੁਗ੍ਗਤਿਭਯਂ – ਇਮਾਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਭਯਾਨਿ.

(੧੫) ਚਤਸ੍ਸੋ ਦਿਟ੍ਠਿਯੋ

ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਾ ਚਤਸ੍ਸੋ ਦਿਟ੍ਠਿਯੋ? ‘‘ਸਯਙ੍ਕਤਂ ਸੁਖਦੁਕ੍ਖ’’ਨ੍ਤਿ ਸਚ੍ਚਤੋ ਥੇਤਤੋ ਦਿਟ੍ਠਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ‘‘ਪਰਙ੍ਕਤਂ ਸੁਖਦੁਕ੍ਖ’’ਨ੍ਤਿ ਸਚ੍ਚਤੋ ਥੇਤਤੋ ਦਿਟ੍ਠਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ‘‘ਸਯਙ੍ਕਤਞ੍ਚ ਪਰਙ੍ਕਤਞ੍ਚ ਸੁਖਦੁਕ੍ਖ’’ਨ੍ਤਿ ਸਚ੍ਚਤੋ ਥੇਤਤੋ ਦਿਟ੍ਠਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ‘‘ਅਸਯਙ੍ਕਾਰਂ ਅਪਰਙ੍ਕਾਰਂ ਅਧਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਸੁਖਦੁਕ੍ਖ’’ਨ੍ਤਿ ਸਚ੍ਚਤੋ ਥੇਤਤੋ ਦਿਟ੍ਠਿ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ – ਇਮਾ ਚਤਸ੍ਸੋ ਦਿਟ੍ਠਿਯੋ.

ਚਤੁਕ੍ਕਂ.