੨੧. ਸਚ੍ਚਿਕਟ੍ਠਸਭਾਗਾਨੁਯੋਗੋ

੨੦੮. ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਉਪਲਬ੍ਭਤਿ ਸਚ੍ਚਿਕਟ੍ਠਪਰਮਤ੍ਥੇਨਾਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਸਙ੍ਖਤੋਤਿ? ਨ ਹੇਵਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ…ਪੇ… ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਅਸਙ੍ਖਤੋਤਿ? ਨ ਹੇਵਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ…ਪੇ… ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਨੇਵ ਸਙ੍ਖਤੋ ਨਾਸਙ੍ਖਤੋਤਿ? ਨ ਹੇਵਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ.

੨੦੯. ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਨੇਵ ਸਙ੍ਖਤੋ ਨਾਸਙ੍ਖਤੋਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਸਙ੍ਖਤਞ੍ਚ ਅਸਙ੍ਖਤਞ੍ਚ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਥਞ੍ਞਾ ਤਤਿਯਾ ਕੋਟੀਤਿ? ਨ ਹੇਵਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ…ਪੇ….

੨੧੦. ਸਙ੍ਖਤਞ੍ਚ ਅਸਙ੍ਖਤਞ੍ਚ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਥਞ੍ਞਾ ਤਤਿਯਾ ਕੋਟੀਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਨਨੁ ਵੁਤ੍ਤਂ ਭਗਵਤਾ – ‘‘ਦ੍ਵੇਮਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਾਤੁਯੋ. ਕਤਮਾ ਦ੍ਵੇ? ਸਙ੍ਖਤਾ ਚ ਧਾਤੁ ਅਸਙ੍ਖਤਾ ਚ ਧਾਤੁ. ਇਮਾ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦ੍ਵੇ ਧਾਤੁਯੋ’’ਤਿ [ਮ. ਨਿ. ੧.੧੨੫, ਆਲਪਨਮਤ੍ਤਮੇਵ ਨਾਨਂ]! ਅਤ੍ਥੇਵ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤੋਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਤੇਨ ਹਿ ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ – ‘‘ਸਙ੍ਖਤਞ੍ਚ ਅਸਙ੍ਖਤਞ੍ਚ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਥਞ੍ਞਾ ਤਤਿਯਾ ਕੋਟੀ’’ਤਿ.

੨੧੧. ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਨੇਵ ਸਙ੍ਖਤੋ ਨਾਸਙ੍ਖਤੋਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਅਞ੍ਞਂ ਸਙ੍ਖਤਂ, ਅਞ੍ਞਂ ਅਸਙ੍ਖਤਂ, ਅਞ੍ਞੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋਤਿ? ਨ ਹੇਵਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ…ਪੇ….

੨੧੨. ਖਨ੍ਧਾ ਸਙ੍ਖਤਾ, ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਅਸਙ੍ਖਤਂ, ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਨੇਵ ਸਙ੍ਖਤੋ ਨਾਸਙ੍ਖਤੋਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਅਞ੍ਞੇ ਖਨ੍ਧਾ, ਅਞ੍ਞਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ, ਅਞ੍ਞੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋਤਿ? ਨ ਹੇਵਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ…ਪੇ….

੨੧੩. ਰੂਪਂ ਸਙ੍ਖਤਂ, ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਅਸਙ੍ਖਤਂ, ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਨੇਵ ਸਙ੍ਖਤੋ ਨਾਸਙ੍ਖਤੋਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਅਞ੍ਞਂ ਰੂਪਂ, ਅਞ੍ਞਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ, ਅਞ੍ਞੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋਤਿ? ਨ ਹੇਵਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ. ਵੇਦਨਾ… ਸਞ੍ਞਾ… ਸਙ੍ਖਾਰਾ… ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਸਙ੍ਖਤਂ, ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਅਸਙ੍ਖਤਂ, ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਨੇਵ ਸਙ੍ਖਤੋ ਨਾਸਙ੍ਖਤੋਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਅਞ੍ਞਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਅਞ੍ਞਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ, ਅਞ੍ਞੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋਤਿ? ਨ ਹੇਵਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ…ਪੇ….

੨੧੪. ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦੋ ਪਞ੍ਞਾਯਤਿ, ਵਯੋ ਪਞ੍ਞਾਯਤਿ, ਠਿਤਸ੍ਸ ਅਞ੍ਞਥਤ੍ਤਂ ਪਞ੍ਞਾਯਤੀਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਸਙ੍ਖਤੋਤਿ? ਨ ਹੇਵਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ…ਪੇ… ਵੁਤ੍ਤਂ ਭਗਵਤਾ – ‘‘ਤੀਣਿਮਾਨਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਙ੍ਖਤਸ੍ਸ ਸਙ੍ਖਤਲਕ੍ਖਣਾਨਿ. ਸਙ੍ਖਤਾਨਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮਾਨਂ [ਕਤਮਾਨਿ ਤੀਣਿ (ਅ. ਨਿ. ੩.੪੭)] ਉਪ੍ਪਾਦੋ ਪਞ੍ਞਾਯਤਿ, ਵਯੋ ਪਞ੍ਞਾਯਤਿ, ਠਿਤਾਨਂ ਅਞ੍ਞਥਤ੍ਤਂ ਪਞ੍ਞਾਯਤੀ’’ਤਿ [ਅ. ਨਿ. ੩.੪੭]. ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦੋ ਪਞ੍ਞਾਯਤਿ, ਵਯੋ ਪਞ੍ਞਾਯਤਿ, ਠਿਤਸ੍ਸ ਅਞ੍ਞਥਤ੍ਤਂ ਪਞ੍ਞਾਯਤਿ; ਤੇਨ ਹਿ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਸਙ੍ਖਤੋਤਿ.

੨੧੫. ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਨ ਉਪ੍ਪਾਦੋ ਪਞ੍ਞਾਯਤਿ, ਨ ਵਯੋ ਪਞ੍ਞਾਯਤਿ, ਨ ਠਿਤਸ੍ਸ ਅਞ੍ਞਥਤ੍ਤਂ ਪਞ੍ਞਾਯਤੀਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਅਸਙ੍ਖਤੋਤਿ? ਨ ਹੇਵਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ…ਪੇ… ਵੁਤ੍ਤਂ ਭਗਵਤਾ – ‘‘ਤੀਣਿਮਾਨਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਸਙ੍ਖਤਸ੍ਸ ਅਸਙ੍ਖਤਲਕ੍ਖਣਾਨਿ. ਅਸਙ੍ਖਤਾਨਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਨ ਉਪ੍ਪਾਦੋ ਪਞ੍ਞਾਯਤਿ, ਨ ਵਯੋ ਪਞ੍ਞਾਯਤਿ, ਨ ਠਿਤਾਨਂ ਅਞ੍ਞਥਤ੍ਤਂ ਪਞ੍ਞਾਯਤੀ’’ਤਿ [ਅ. ਨਿ. ੩.੪੮]. ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਨ ਉਪ੍ਪਾਦੋ ਪਞ੍ਞਾਯਤਿ, ਨ ਵਯੋ ਪਞ੍ਞਾਯਤਿ, ਨ ਠਿਤਸ੍ਸ ਅਞ੍ਞਥਤ੍ਤਂ ਪਞ੍ਞਾਯਤਿ; ਤੇਨ ਹਿ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਅਸਙ੍ਖਤੋਤਿ.

੨੧੬. ਪਰਿਨਿਬ੍ਬੁਤੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਅਤ੍ਥਤ੍ਥਮ੍ਹਿ, ਨਤ੍ਥਤ੍ਥਮ੍ਹੀਤਿ? ਅਤ੍ਥਤ੍ਥਮ੍ਹੀਤਿ. ਪਰਿਨਿਬ੍ਬੁਤੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਸਸ੍ਸਤੋਤਿ? ਨ ਹੇਵਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ…ਪੇ… ਨਤ੍ਥਤ੍ਥਮ੍ਹੀਤਿ. ਪਰਿਨਿਬ੍ਬੁਤੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਉਚ੍ਛਿਨ੍ਨੋਤਿ? ਨ ਹੇਵਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ…ਪੇ….

੨੧੭. ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਕਿਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਤਿਟ੍ਠਤੀਤਿ? ਭਵਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਤਿਟ੍ਠਤੀਤਿ. ਭਵੋ ਅਨਿਚ੍ਚੋ ਸਙ੍ਖਤੋ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਖਯਧਮ੍ਮੋ ਵਯਧਮ੍ਮੋ ਵਿਰਾਗਧਮ੍ਮੋ ਨਿਰੋਧਧਮ੍ਮੋ ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮੋਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਪੁਗ੍ਗਲੋਪਿ ਅਨਿਚ੍ਚੋ ਸਙ੍ਖਤੋ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਖਯਧਮ੍ਮੋ ਵਯਧਮ੍ਮੋ ਵਿਰਾਗਧਮ੍ਮੋ ਨਿਰੋਧਧਮ੍ਮੋ ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮੋਤਿ? ਨ ਹੇਵਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ…ਪੇ….

੨੧੮. ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ – ‘‘ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਉਪਲਬ੍ਭਤਿ ਸਚ੍ਚਿਕਟ੍ਠਪਰਮਤ੍ਥੇਨਾ’’ਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਨਨੁ ਅਤ੍ਥਿ ਕੋਚਿ ਸੁਖਂ ਵੇਦਨਂ ਵੇਦਿਯਮਾਨੋ ‘‘ਸੁਖਂ ਵੇਦਨਂ ਵੇਦਿਯਾਮੀ’’ਤਿ ਪਜਾਨਾਤੀਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਹਞ੍ਚਿ ਅਤ੍ਥਿ ਕੋਚਿ ਸੁਖਂ ਵੇਦਨਂ ਵੇਦਿਯਮਾਨੋ ‘‘ਸੁਖਂ ਵੇਦਨਂ ਵੇਦਿਯਾਮੀ’’ਤਿ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਤੇਨ ਵਤ ਰੇ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ – ‘‘ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਉਪਲਬ੍ਭਤਿ ਸਚ੍ਚਿਕਟ੍ਠਪਰਮਤ੍ਥੇਨਾ’’ਤਿ.

੨੧੯. ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ – ‘‘ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਉਪਲਬ੍ਭਤਿ ਸਚ੍ਚਿਕਟ੍ਠਪਰਮਤ੍ਥੇਨਾ’’ਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਨਨੁ ਅਤ੍ਥਿ ਕੋਚਿ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵੇਦਨਂ ਵੇਦਿਯਮਾਨੋ…ਪੇ… ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵੇਦਨਂ ਵੇਦਿਯਮਾਨੋ ‘‘ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵੇਦਨਂ ਵੇਦਿਯਾਮੀ’’ਤਿ ਪਜਾਨਾਤੀਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਹਞ੍ਚਿ ਅਤ੍ਥਿ ਕੋਚਿ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵੇਦਨਂ ਵੇਦਿਯਮਾਨੋ ‘‘ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵੇਦਨਂ ਵੇਦਿਯਾਮੀ’’ਤਿ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਤੇਨ ਵਤ ਰੇ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ – ‘‘ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਉਪਲਬ੍ਭਤਿ ਸਚ੍ਚਿਕਟ੍ਠਪਰਮਤ੍ਥੇਨਾ’’ਤਿ.

੨੨੦. ਅਤ੍ਥਿ ਕੋਚਿ ਸੁਖਂ ਵੇਦਨਂ ਵੇਦਿਯਮਾਨੋ ‘‘ਸੁਖਂ ਵੇਦਨਂ ਵੇਦਿਯਾਮੀ’’ਤਿ ਪਜਾਨਾਤੀਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਤੇਨ ਚ ਕਾਰਣੇਨ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਉਪਲਬ੍ਭਤਿ ਸਚ੍ਚਿਕਟ੍ਠਪਰਮਤ੍ਥੇਨਾਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਯੋ ਸੁਖਂ ਵੇਦਨਂ ਵੇਦਿਯਮਾਨੋ ‘‘ਸੁਖਂ ਵੇਦਨਂ ਵੇਦਿਯਾਮੀ’’ਤਿ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਸ੍ਵੇਵ ਪੁਗ੍ਗਲੋ; ਯੋ ਸੁਖਂ ਵੇਦਨਂ ਵੇਦਿਯਮਾਨੋ ‘‘ਸੁਖਂ ਵੇਦਨਂ ਵੇਦਿਯਾਮੀ’’ਤਿ ਨ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਨ ਸੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋਤਿ? ਨ ਹੇਵਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ…ਪੇ….

ਯੋ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵੇਦਨਂ ਵੇਦਿਯਮਾਨੋ…ਪੇ… ਯੋ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵੇਦਨਂ ਵੇਦਿਯਮਾਨੋ ‘‘ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵੇਦਨਂ ਵੇਦਿਯਾਮੀ’’ਤਿ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਸ੍ਵੇਵ ਪੁਗ੍ਗਲੋ; ਯੋ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵੇਦਨਂ ਵੇਦਿਯਮਾਨੋ ‘‘ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵੇਦਨਂ ਵੇਦਿਯਾਮੀ’’ਤਿ ਨ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਨ ਸੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋਤਿ? ਨ ਹੇਵਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ…ਪੇ….

੨੨੧. ਅਤ੍ਥਿ ਕੋਚਿ ਸੁਖਂ ਵੇਦਨਂ ਵੇਦਿਯਮਾਨੋ ‘‘ਸੁਖਂ ਵੇਦਨਂ ਵੇਦਿਯਾਮੀ’’ਤਿ ਪਜਾਨਾਤੀਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਤੇਨ ਚ ਕਾਰਣੇਨ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਉਪਲਬ੍ਭਤਿ ਸਚ੍ਚਿਕਟ੍ਠਪਰਮਤ੍ਥੇਨਾਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਅਞ੍ਞਾ ਸੁਖਾ ਵੇਦਨਾ, ਅਞ੍ਞੋ ਸੁਖਂ ਵੇਦਨਂ ਵੇਦਿਯਮਾਨੋ ‘‘ਸੁਖਂ ਵੇਦਨਂ ਵੇਦਿਯਾਮੀ’’ਤਿ ਪਜਾਨਾਤੀਤਿ? ਨ ਹੇਵਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ…ਪੇ… ਅਞ੍ਞਾ ਦੁਕ੍ਖਾ ਵੇਦਨਾ…ਪੇ… ਅਞ੍ਞਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਾ ਵੇਦਨਾ, ਅਞ੍ਞੋ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵੇਦਨਂ ਵੇਦਿਯਮਾਨੋ ‘‘ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵੇਦਨਂ ਵੇਦਿਯਾਮੀ’’ਤਿ ਪਜਾਨਾਤੀਤਿ? ਨ ਹੇਵਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ …ਪੇ….

੨੨੨. ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ – ‘‘ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਉਪਲਬ੍ਭਤਿ ਸਚ੍ਚਿਕਟ੍ਠਪਰਮਤ੍ਥੇਨਾ’’ਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਨਨੁ ਅਤ੍ਥਿ ਕੋਚਿ ਕਾਯੇ ਕਾਯਾਨੁਪਸ੍ਸੀ ਵਿਹਰਤੀਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਹਞ੍ਚਿ ਅਤ੍ਥਿ ਕੋਚਿ ਕਾਯੇ ਕਾਯਾਨੁਪਸ੍ਸੀ ਵਿਹਰਤਿ, ਤੇਨ ਵਤ ਰੇ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ – ‘‘ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਉਪਲਬ੍ਭਤਿ ਸਚ੍ਚਿਕਟ੍ਠਪਰਮਤ੍ਥੇਨਾ’’ਤਿ.

੨੨੩. ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ – ‘‘ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਉਪਲਬ੍ਭਤਿ ਸਚ੍ਚਿਕਟ੍ਠਪਰਮਤ੍ਥੇਨਾ’’ਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਨਨੁ ਅਤ੍ਥਿ ਕੋਚਿ ਵੇਦਨਾਸੁ…ਪੇ… ਚਿਤ੍ਤੇ… ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਧਮ੍ਮਾਨੁਪਸ੍ਸੀ ਵਿਹਰਤੀਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਹਞ੍ਚਿ ਅਤ੍ਥਿ ਕੋਚਿ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਧਮ੍ਮਾਨੁਪਸ੍ਸੀ ਵਿਹਰਤਿ, ਤੇਨ ਵਤ ਰੇ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ – ‘‘ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਉਪਲਬ੍ਭਤਿ ਸਚ੍ਚਿਕਟ੍ਠਪਰਮਤ੍ਥੇਨਾ’’ਤਿ.

੨੨੪. ਅਤ੍ਥਿ ਕੋਚਿ ਕਾਯੇ ਕਾਯਾਨੁਪਸ੍ਸੀ ਵਿਹਰਤੀਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਤੇਨ ਚ ਕਾਰਣੇਨ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਉਪਲਬ੍ਭਤਿ ਸਚ੍ਚਿਕਟ੍ਠਪਰਮਤ੍ਥੇਨਾਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਯੋ ਕਾਯੇ ਕਾਯਾਨੁਪਸ੍ਸੀ ਵਿਹਰਤਿ, ਸ੍ਵੇਵ ਪੁਗ੍ਗਲੋ; ਯੋ ਨ ਕਾਯੇ ਕਾਯਾਨੁਪਸ੍ਸੀ ਵਿਹਰਤਿ, ਨ ਸੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋਤਿ? ਨ ਹੇਵਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ…ਪੇ….

ਯੋ ਵੇਦਨਾਸੁ…ਪੇ… ਚਿਤ੍ਤੇ… ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਧਮ੍ਮਾਨੁਪਸ੍ਸੀ ਵਿਹਰਤਿ, ਸ੍ਵੇਵ ਪੁਗ੍ਗਲੋ; ਯੋ ਨ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਧਮ੍ਮਾਨੁਪਸ੍ਸੀ ਵਿਹਰਤਿ, ਨ ਸੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋਤਿ? ਨ ਹੇਵਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ…ਪੇ….

੨੨੫. ਅਤ੍ਥਿ ਕੋਚਿ ਕਾਯੇ ਕਾਯਾਨੁਪਸ੍ਸੀ ਵਿਹਰਤੀਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਤੇਨ ਚ ਕਾਰਣੇਨ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਉਪਲਬ੍ਭਤਿ ਸਚ੍ਚਿਕਟ੍ਠਪਰਮਤ੍ਥੇਨਾਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਅਞ੍ਞੋ ਕਾਯੋ, ਅਞ੍ਞੋ ਕਾਯੇ ਕਾਯਾਨੁਪਸ੍ਸੀ ਵਿਹਰਤੀਤਿ? ਨ ਹੇਵਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ…ਪੇ… ਅਞ੍ਞਾ ਵੇਦਨਾ… ਅਞ੍ਞਂ ਚਿਤ੍ਤਂ… ਅਞ੍ਞੇ ਧਮ੍ਮਾ, ਅਞ੍ਞੋ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਧਮ੍ਮਾਨੁਪਸ੍ਸੀ ਵਿਹਰਤੀਤਿ? ਨ ਹੇਵਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ…ਪੇ….

੨੨੬. ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਉਪਲਬ੍ਭਤਿ ਸਚ੍ਚਿਕਟ੍ਠਪਰਮਤ੍ਥੇਨਾਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਨਨੁ ਵੁਤ੍ਤਂ ਭਗਵਤਾ –

‘‘ਸੁਞ੍ਞਤੋ ਲੋਕਂ ਅਵੇਕ੍ਖਸ੍ਸੁ, ਮੋਘਰਾਜ ਸਦਾ ਸਤੋ;

ਅਤ੍ਤਾਨੁਦਿਟ੍ਠਿਂ ਊਹਚ੍ਚ [ਓਹਚ੍ਚ (ਸ੍ਯਾ.), ਉਹਚ੍ਚ (ਕ.)], ਏਵਂ ਮਚ੍ਚੁਤਰੋ ਸਿਯਾ;

ਏਵਂ ਲੋਕਂ ਅਵੇਕ੍ਖਨ੍ਤਂ, ਮਚ੍ਚੁਰਾਜਾ ਨ ਪਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ [ਸੁ. ਨਿ. ੧੧੨੫; ਚੂਲ਼ਨਿ. ੮੮ ਮੋਘਰਾਜਮਾਣਵਪੁਚ੍ਛਾਨਿਦ੍ਦੇਸ].

ਅਤ੍ਥੇਵ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤੋਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਤੇਨ ਹਿ ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ – ‘‘ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਉਪਲਬ੍ਭਤਿ ਸਚ੍ਚਿਕਟ੍ਠਪਰਮਤ੍ਥੇਨਾ’’ਤਿ.

੨੨੭. ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਅਵੇਕ੍ਖਤੀਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਸਹ ਰੂਪੇਨ ਅਵੇਕ੍ਖਤਿ, ਵਿਨਾ ਰੂਪੇਨ ਅਵੇਕ੍ਖਤੀਤਿ? ਸਹ ਰੂਪੇਨ ਅਵੇਕ੍ਖਤੀਤਿ. ਤਂ ਜੀਵਂ ਤਂ ਸਰੀਰਨ੍ਤਿ? ਨ ਹੇਵਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ…ਪੇ… ਵਿਨਾ ਰੂਪੇਨ ਅਵੇਕ੍ਖਤੀਤਿ, ਅਞ੍ਞਂ ਜੀਵਂ ਅਞ੍ਞਂ ਸਰੀਰਨ੍ਤਿ? ਨ ਹੇਵਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ…ਪੇ….

੨੨੮. ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਅਵੇਕ੍ਖਤੀਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਅਬ੍ਭਨ੍ਤਰਗਤੋ ਅਵੇਕ੍ਖਤਿ, ਬਹਿਦ੍ਧਾ ਨਿਕ੍ਖਮਿਤ੍ਵਾ ਅਵੇਕ੍ਖਤੀਤਿ? ਅਬ੍ਭਨ੍ਤਰਗਤੋ ਅਵੇਕ੍ਖਤੀਤਿ. ਤਂ ਜੀਵਂ ਤਂ ਸਰੀਰਨ੍ਤਿ? ਨ ਹੇਵਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ…ਪੇ… ਬਹਿਦ੍ਧਾ ਨਿਕ੍ਖਮਿਤ੍ਵਾ ਅਵੇਕ੍ਖਤੀਤਿ, ਅਞ੍ਞਂ ਜੀਵਂ ਅਞ੍ਞਂ ਸਰੀਰਨ੍ਤਿ? ਨ ਹੇਵਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ…ਪੇ….

੨੨੯. ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ – ‘‘ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਉਪਲਬ੍ਭਤਿ ਸਚ੍ਚਿਕਟ੍ਠਪਰਮਤ੍ਥੇਨਾ’’ਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਨਨੁ ਭਗਵਾ ਸਚ੍ਚਵਾਦੀ ਕਾਲਵਾਦੀ ਭੂਤਵਾਦੀ ਤਥਵਾਦੀ ਅਵਿਤਥਵਾਦੀ ਅਨਞ੍ਞਥਵਾਦੀਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਵੁਤ੍ਤਂ ਭਗਵਤਾ – ‘‘ਅਤ੍ਥਿ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਅਤ੍ਤਹਿਤਾਯ ਪਟਿਪਨ੍ਨੋ’’ਤਿ. ਅਤ੍ਥੇਵ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤੋਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਤੇਨ ਹਿ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਉਪਲਬ੍ਭਤਿ ਸਚ੍ਚਿਕਟ੍ਠਪਰਮਤ੍ਥੇਨਾਤਿ.

੨੩੦. ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ – ‘‘ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਉਪਲਬ੍ਭਤਿ ਸਚ੍ਚਿਕਟ੍ਠਪਰਮਤ੍ਥੇਨਾ’’ਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਨਨੁ ਭਗਵਾ ਸਚ੍ਚਵਾਦੀ ਕਾਲਵਾਦੀ ਭੂਤਵਾਦੀ ਤਥਵਾਦੀ ਅਵਿਤਥਵਾਦੀ ਅਨਞ੍ਞਥਵਾਦੀਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਵੁਤ੍ਤਂ ਭਗਵਤਾ – ‘‘ਏਕਪੁਗ੍ਗਲੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਲੋਕੇ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਬਹੁਜਨਹਿਤਾਯ ਬਹੁਜਨਸੁਖਾਯ ਲੋਕਾਨੁਕਮ੍ਪਾਯ ਅਤ੍ਥਾਯ ਹਿਤਾਯ ਸੁਖਾਯ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾਨ’’ਨ੍ਤਿ [ਅ. ਨਿ. ੧.੧੬੨-੧੬੯]. ਅਤ੍ਥੇਵ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤੋਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਤੇਨ ਹਿ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਉਪਲਬ੍ਭਤਿ ਸਚ੍ਚਿਕਟ੍ਠਪਰਮਤ੍ਥੇਨਾਤਿ.

੨੩੧. ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਉਪਲਬ੍ਭਤਿ ਸਚ੍ਚਿਕਟ੍ਠਪਰਮਤ੍ਥੇਨਾਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਨਨੁ ਭਗਵਾ ਸਚ੍ਚਵਾਦੀ ਕਾਲਵਾਦੀ ਭੂਤਵਾਦੀ ਤਥਵਾਦੀ ਅਵਿਤਥਵਾਦੀ ਅਨਞ੍ਞਥਵਾਦੀਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਵੁਤ੍ਤਂ ਭਗਵਤਾ – ‘‘ਸਬ੍ਬੇ ਧਮ੍ਮਾ ਅਨਤ੍ਤਾ’’ਤਿ [ਮ. ਨਿ. ੧.੩੫੬; ਧ. ਪ. ੨੭੯ ਧਮ੍ਮਪਦੇ]. ਅਤ੍ਥੇਵ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤੋਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਤੇਨ ਹਿ ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ – ‘‘ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਉਪਲਬ੍ਭਤਿ ਸਚ੍ਚਿਕਟ੍ਠਪਰਮਤ੍ਥੇਨਾ’’ਤਿ.

੨੩੨. ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਉਪਲਬ੍ਭਤਿ ਸਚ੍ਚਿਕਟ੍ਠਪਰਮਤ੍ਥੇਨਾਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਨਨੁ ਭਗਵਾ ਸਚ੍ਚਵਾਦੀ ਕਾਲਵਾਦੀ ਭੂਤਵਾਦੀ ਤਥਵਾਦੀ ਅਵਿਤਥਵਾਦੀ ਅਨਞ੍ਞਥਵਾਦੀਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਵੁਤ੍ਤਂ ਭਗਵਤਾ – ‘‘ਦੁਕ੍ਖਮੇਵ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਦੁਕ੍ਖਮੇਵ [ਦੁਕ੍ਖਂ (ਸਂ. ਨਿ. ੨.੧੫)] ਨਿਰੁਜ੍ਝਮਾਨਂ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤੀਤਿ ਨ ਕਙ੍ਖਤਿ ਨ ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਤਿ, ਅਪਰਪ੍ਪਚ੍ਚਯਞ੍ਞਾਣਮੇਵਸ੍ਸ ਏਤ੍ਥ ਹੋਤਿ. ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਖੋ, ਕਚ੍ਚਾਨ, ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ ਹੋਤੀ’’ਤਿ [ਸਂ. ਨਿ. ੨.੧੫]. ਅਤ੍ਥੇਵ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤੋਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਤੇਨ ਹਿ ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ – ‘‘ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਉਪਲਬ੍ਭਤਿ ਸਚ੍ਚਿਕਟ੍ਠਪਰਮਤ੍ਥੇਨਾ’’ਤਿ.

੨੩੩. ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਉਪਲਬ੍ਭਤਿ ਸਚ੍ਚਿਕਟ੍ਠਪਰਮਤ੍ਥੇਨਾਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਨਨੁ ਵਜਿਰਾ ਭਿਕ੍ਖੁਨੀ ਮਾਰਂ ਪਾਪਿਮਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ –

‘‘ਕਿਨ੍ਨੁ ਸਤ੍ਤੋਤਿ ਪਚ੍ਚੇਸਿ, ਮਾਰ ਦਿਟ੍ਠਿਗਤਂ ਨੁ ਤੇ;

ਸੁਦ੍ਧਸਙ੍ਖਾਰਪੁਞ੍ਜੋਯਂ, ਨਯਿਧ ਸਤ੍ਤੁਪਲਬ੍ਭਤਿ.

‘‘ਯਥਾ ਹਿ [ਯਥਾਪਿ (ਬਹੂਸੁ)] ਅਙ੍ਗਸਮ੍ਭਾਰਾ, ਹੋਤਿ ਸਦ੍ਦੋ ਰਥੋ ਇਤਿ;

ਏਵਂ ਖਨ੍ਧੇਸੁ ਸਨ੍ਤੇਸੁ, ਹੋਤਿ ਸਤ੍ਤੋਤਿ ਸਮ੍ਮੁਤਿ [ਸਮ੍ਮਤਿ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ.)].

‘‘ਦੁਕ੍ਖਮੇਵ ਹਿ ਸਮ੍ਭੋਤਿ, ਦੁਕ੍ਖਂ ਤਿਟ੍ਠਤਿ ਵੇਤਿ ਚ;

ਨਾਞ੍ਞਤ੍ਰ ਦੁਕ੍ਖਾ ਸਮ੍ਭੋਤਿ, ਨਾਞ੍ਞਂ ਦੁਕ੍ਖਾ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤੀ’’ਤਿ [ਸਂ. ਨਿ. ੧.੧੭੧].

੨੩੪. ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਉਪਲਬ੍ਭਤਿ ਸਚ੍ਚਿਕਟ੍ਠਪਰਮਤ੍ਥੇਨਾਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਨਨੁ ਆਯਸ੍ਮਾ ਆਨਨ੍ਦੋ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘‘ਸੁਞ੍ਞੋ ਲੋਕੋ ਸੁਞ੍ਞੋ ਲੋਕੋ’ਤਿ, ਭਨ੍ਤੇ, ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਕਿਤ੍ਤਾਵਤਾ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ‘ਸੁਞ੍ਞੋ ਲੋਕੋ’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿ? ‘‘ਯਸ੍ਮਾ ਖੋ, ਆਨਨ੍ਦ, ਸੁਞ੍ਞਂ ਅਤ੍ਤੇਨ ਵਾ ਅਤ੍ਤਨਿਯੇਨ ਵਾ, ਤਸ੍ਮਾ ‘ਸੁਞ੍ਞੋ ਲੋਕੋ’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਕਿਞ੍ਚਾਨਨ੍ਦ, ਸੁਞ੍ਞਂ ਅਤ੍ਤੇਨ ਵਾ ਅਤ੍ਤਨਿਯੇਨ ਵਾ? ਚਕ੍ਖੁਂ ਖੋ, ਆਨਨ੍ਦ, ਸੁਞ੍ਞਂ ਅਤ੍ਤੇਨ ਵਾ ਅਤ੍ਤਨਿਯੇਨ ਵਾ, ਰੂਪਾ ਸੁਞ੍ਞਾ…ਪੇ… ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਸੁਞ੍ਞਂ… ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ ਸੁਞ੍ਞੋ… ਯਮ੍ਪਿਦਂ ਚਕ੍ਖੁਸਮ੍ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਵੇਦਯਿਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵਾ, ਤਮ੍ਪਿ ਸੁਞ੍ਞਂ ਅਤ੍ਤੇਨ ਵਾ ਅਤ੍ਤਨਿਯੇਨ ਵਾ, ਸੋਤਂ ਸੁਞ੍ਞਂ…ਪੇ… ਸਦ੍ਦਾ ਸੁਞ੍ਞਾ… ਘਾਨਂ ਸੁਞ੍ਞਂ… ਗਨ੍ਧਾ ਸੁਞ੍ਞਾ… ਜਿਵ੍ਹਾ ਸੁਞ੍ਞਾ… ਰਸਾ ਸੁਞ੍ਞਾ… ਕਾਯੋ ਸੁਞ੍ਞੋ… ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਾ ਸੁਞ੍ਞਾ… ਮਨੋ ਸੁਞ੍ਞੋ… ਧਮ੍ਮਾ ਸੁਞ੍ਞਾ… ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਸੁਞ੍ਞਂ… ਮਨੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ ਸੁਞ੍ਞੋ… ਯਮ੍ਪਿਦਂ ਮਨੋਸਮ੍ਫਸ੍ਸਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਵੇਦਯਿਤਂ ਸੁਖਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਵਾ, ਤਮ੍ਪਿ ਸੁਞ੍ਞਂ ਅਤ੍ਤੇਨ ਵਾ ਅਤ੍ਤਨਿਯੇਨ ਵਾ. ਯਸ੍ਮਾ ਖੋ, ਆਨਨ੍ਦ, ਸੁਞ੍ਞਂ ਅਤ੍ਤੇਨ ਵਾ ਅਤ੍ਤਨਿਯੇਨ ਵਾ, ਤਸ੍ਮਾ ‘ਸੁਞ੍ਞੋ ਲੋਕੋ’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿ [ਸਂ. ਨਿ. ੪.੮੫]. ਅਤ੍ਥੇਵ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤੋਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਤੇਨ ਹਿ ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ – ‘‘ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਉਪਲਬ੍ਭਤਿ ਸਚ੍ਚਿਕਟ੍ਠਪਰਮਤ੍ਥੇਨਾ’’ਤਿ.

੨੩੫. ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਉਪਲਬ੍ਭਤਿ ਸਚ੍ਚਿਕਟ੍ਠਪਰਮਤ੍ਥੇਨਾਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਨਨੁ ਭਗਵਾ ਸਚ੍ਚਵਾਦੀ ਕਾਲਵਾਦੀ ਭੂਤਵਾਦੀ ਤਥਵਾਦੀ ਅਵਿਤਥਵਾਦੀ ਅਨਞ੍ਞਥਵਾਦੀਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਵੁਤ੍ਤਂ ਭਗਵਤਾ – ‘‘ਅਤ੍ਤਨਿ ਵਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਤਿ ‘ਅਤ੍ਤਨਿਯਂ ਮੇ’ਤਿ ਅਸ੍ਸਾ’’ਤਿ? ‘‘ਏਵਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਅਤ੍ਤਨਿਯੇ ਵਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਤਿ ‘ਅਤ੍ਤਾ ਮੇ’ਤਿ ਅਸ੍ਸਾ’’ਤਿ? ‘‘ਏਵਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਅਤ੍ਤਨਿ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਤ੍ਤਨਿਯੇ ਚ ਸਚ੍ਚਤੋ ਥੇਤਤੋ ਅਨੁਪਲਬ੍ਭਿਯਮਾਨੇ [ਅਨੁਪਲਬ੍ਭਮਾਨੇ (ਮ. ਨਿ. ੧.੨੪੪)] ਯਮ੍ਪਿਦਂ [ਯਮਿਦਂ (ਸ੍ਯਾ.) ਯਮ੍ਪਿਤਂ (ਮ. ਨਿ. ੧.੨੪੪)] ਦਿਟ੍ਠਿਟ੍ਠਾਨਂ ਸੋ ਲੋਕੋ ਸੋ ਅਤ੍ਤਾ ਸੋ ਪੇਚ੍ਚ ਭਵਿਸ੍ਸਾਮਿ ਨਿਚ੍ਚੋ ਧੁਵੋ ਸਸ੍ਸਤੋ ਅਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮੋ, ਸਸ੍ਸਤਿਸਮਂ ਤਥੇਵ ਠਸ੍ਸਾਮੀਤਿ – ‘ਨਨ੍ਵਾਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਕੇਵਲੋ ਪਰਿਪੂਰੋ ਬਾਲਧਮ੍ਮੋ’’’ਤਿ? ‘‘ਕਿਞ੍ਹਿ ਨੋ ਸਿਯਾ, ਭਨ੍ਤੇ, ਕੇਵਲੋ ਹਿ, ਭਨ੍ਤੇ, ਪਰਿਪੂਰੋ ਬਾਲਧਮ੍ਮੋ’’ਤਿ [ਮ. ਨਿ. ੧.੨੪੪]. ਅਤ੍ਥੇਵ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤੋਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਤੇਨ ਹਿ ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ – ‘‘ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਉਪਲਬ੍ਭਤਿ ਸਚ੍ਚਿਕਟ੍ਠਪਰਮਤ੍ਥੇਨਾ’’ਤਿ.

੨੩੬. ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਉਪਲਬ੍ਭਤਿ ਸਚ੍ਚਿਕਟ੍ਠਪਰਮਤ੍ਥੇਨਾਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਨਨੁ ਭਗਵਾ ਸਚ੍ਚਵਾਦੀ ਕਾਲਵਾਦੀ ਭੂਤਵਾਦੀ ਤਥਵਾਦੀ ਅਵਿਤਥਵਾਦੀ ਅਨਞ੍ਞਥਵਾਦੀਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਵੁਤ੍ਤਂ ਭਗਵਤਾ – ‘‘ਤਯੋ ਮੇ, ਸੇਨਿਯ, ਸਤ੍ਥਾਰੋ ਸਨ੍ਤੋ ਸਂਵਿਜ੍ਜਮਾਨਾ ਲੋਕਸ੍ਮਿਂ. ਕਤਮੇ ਤਯੋ? ਇਧ, ਸੇਨਿਯ, ਏਕਚ੍ਚੋ ਸਤ੍ਥਾ ਦਿਟ੍ਠੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਸਚ੍ਚਤੋ ਥੇਤਤੋ ਪਞ੍ਞਾਪੇਤਿ, ਅਭਿਸਮ੍ਪਰਾਯਞ੍ਚ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਸਚ੍ਚਤੋ ਥੇਤਤੋ ਪਞ੍ਞਾਪੇਤਿ.

‘‘ਇਧ ਪਨ, ਸੇਨਿਯ, ਏਕਚ੍ਚੋ ਸਤ੍ਥਾ ਦਿਟ੍ਠੇਵ ਹਿ ਖੋ ਧਮ੍ਮੇ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਸਚ੍ਚਤੋ ਥੇਤਤੋ ਪਞ੍ਞਾਪੇਤਿ, ਨੋ ਚ ਖੋ ਅਭਿਸਮ੍ਪਰਾਯਂ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਸਚ੍ਚਤੋ ਥੇਤਤੋ ਪਞ੍ਞਾਪੇਤਿ.

‘‘ਇਧ ਪਨ, ਸੇਨਿਯ, ਏਕਚ੍ਚੋ ਸਤ੍ਥਾ ਦਿਟ੍ਠੇ ਚੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਸਚ੍ਚਤੋ ਥੇਤਤੋ ਨ ਪਞ੍ਞਾਪੇਤਿ, ਅਭਿਸਮ੍ਪਰਾਯਞ੍ਚ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਸਚ੍ਚਤੋ ਥੇਤਤੋ ਨ ਪਞ੍ਞਾਪੇਤਿ.

‘‘ਤਤ੍ਰ, ਸੇਨਿਯ, ਯ੍ਵਾਯਂ ਸਤ੍ਥਾ ਦਿਟ੍ਠੇ ਚੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਸਚ੍ਚਤੋ ਥੇਤਤੋ ਪਞ੍ਞਾਪੇਤਿ, ਅਭਿਸਮ੍ਪਰਾਯਞ੍ਚ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਸਚ੍ਚਤੋ ਥੇਤਤੋ ਪਞ੍ਞਾਪੇਤਿ – ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਸੇਨਿਯ, ਸਤ੍ਥਾ ਸਸ੍ਸਤਵਾਦੋ.

‘‘ਤਤ੍ਰ, ਸੇਨਿਯ, ਯ੍ਵਾਯਂ ਸਤ੍ਥਾ ਦਿਟ੍ਠੇਵ ਹਿ ਖੋ ਧਮ੍ਮੇ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਸਚ੍ਚਤੋ ਥੇਤਤੋ ਪਞ੍ਞਾਪੇਤਿ, ਨੋ ਚ ਖੋ ਅਭਿਸਮ੍ਪਰਾਯਂ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਸਚ੍ਚਤੋ ਥੇਤਤੋ ਪਞ੍ਞਾਪੇਤਿ – ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਸੇਨਿਯ, ਸਤ੍ਥਾ ਉਚ੍ਛੇਦਵਾਦੋ.

‘‘ਤਤ੍ਰ, ਸੇਨਿਯ, ਯ੍ਵਾਯਂ ਸਤ੍ਥਾ ਦਿਟ੍ਠੇ ਚੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਸਚ੍ਚਤੋ ਥੇਤਤੋ ਨ ਪਞ੍ਞਾਪੇਤਿ, ਅਭਿਸਮ੍ਪਰਾਯਞ੍ਚ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਸਚ੍ਚਤੋ ਥੇਤਤੋ ਨ ਪਞ੍ਞਾਪੇਤਿ – ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਸੇਨਿਯ, ਸਤ੍ਥਾ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ. ਇਮੇ ਖੋ, ਸੇਨਿਯ, ਤਯੋ ਸਤ੍ਥਾਰੋ ਸਨ੍ਤੋ ਸਂਵਿਜ੍ਜਮਾਨਾ ਲੋਕਸ੍ਮਿ’’ਨ੍ਤਿ [ਪੁ. ਪ. ੧੩੧ ਪੁਗ੍ਗਲਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯਂ, ਅਤ੍ਥਤੋ ਏਕਂ]. ਅਤ੍ਥੇਵ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤੋਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਤੇਨ ਹਿ ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ – ‘‘ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਉਪਲਬ੍ਭਤਿ ਸਚ੍ਚਿਕਟ੍ਠਪਰਮਤ੍ਥੇਨਾ’’ਤਿ.

੨੩੭. ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਉਪਲਬ੍ਭਤਿ ਸਚ੍ਚਿਕਟ੍ਠਪਰਮਤ੍ਥੇਨਾਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਨਨੁ ਭਗਵਾ ਸਚ੍ਚਵਾਦੀ ਕਾਲਵਾਦੀ ਭੂਤਵਾਦੀ ਤਥਵਾਦੀ ਅਵਿਤਥਵਾਦੀ ਅਨਞ੍ਞਥਵਾਦੀਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਵੁਤ੍ਤਂ ਭਗਵਤਾ – ‘‘ਸਪ੍ਪਿਕੁਮ੍ਭੋ’’ਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਅਤ੍ਥਿ ਕੋਚਿ ਸਪ੍ਪਿਸ੍ਸ ਕੁਮ੍ਭਂ ਕਰੋਤੀਤਿ? ਨ ਹੇਵਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ…ਪੇ… ਤੇਨ ਹਿ ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ – ‘‘ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਉਪਲਬ੍ਭਤਿ ਸਚ੍ਚਿਕਟ੍ਠਪਰਮਤ੍ਥੇਨਾ’’ਤਿ.

੨੩੮. ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਉਪਲਬ੍ਭਤਿ ਸਚ੍ਚਿਕਟ੍ਠਪਰਮਤ੍ਥੇਨਾਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਨਨੁ ਭਗਵਾ ਸਚ੍ਚਵਾਦੀ ਕਾਲਵਾਦੀ ਭੂਤਵਾਦੀ ਤਥਵਾਦੀ ਅਵਿਤਥਵਾਦੀ ਅਨਞ੍ਞਥਵਾਦੀਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਵੁਤ੍ਤਂ ਭਗਵਤਾ – ‘‘ਤੇਲਕੁਮ੍ਭੋ… ਮਧੁਕੁਮ੍ਭੋ… ਫਾਣਿਤਕੁਮ੍ਭੋ… ਖੀਰਕੁਮ੍ਭੋ… ਉਦਕਕੁਮ੍ਭੋ… ਪਾਨੀਯਥਾਲਕਂ… ਪਾਨੀਯਕੋਸਕਂ… ਪਾਨੀਯਸਰਾਵਕਂ… ਨਿਚ੍ਚਭਤ੍ਤਂ… ਧੁਵਯਾਗੂ’’ਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਅਤ੍ਥਿ ਕਾਚਿ ਯਾਗੁ ਨਿਚ੍ਚਾ ਧੁਵਾ ਸਸ੍ਸਤਾ ਅਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਾਤਿ? ਨ ਹੇਵਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ.…ਪੇ…. ਤੇਨ ਹਿ ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ – ‘‘ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਉਪਲਬ੍ਭਤਿ ਸਚ੍ਚਿਕਟ੍ਠਪਰਮਤ੍ਥੇਨਾ’’ਤਿ. (ਸਂਖਿਤ੍ਤਂ)

ਅਟ੍ਠਕਨਿਗ੍ਗਹਪੇਯ੍ਯਾਲਾ, ਸਨ੍ਧਾਵਨਿਯਾ ਉਪਾਦਾਯ;

ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਪਞ੍ਚਮਂ ਕਲ੍ਯਾਣਂ, ਇਦ੍ਧਿਸੁਤ੍ਤਾਹਰਣੇਨ ਅਟ੍ਠਮਂ.

ਸਚ੍ਚਿਕਟ੍ਠਸਭਾਗਾਨੁਯੋਗੋ.

ਪੁਗ੍ਗਲਕਥਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.