(੯) ੪. ਸਤਿਵਗ੍ਗੋ
੧. ਸਤਿਸਮ੍ਪਜਞ੍ਞਸੁਤ੍ਤਂ
੮੧. ‘‘ਸਤਿਸਮ੍ਪਜਞ੍ਞੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਸਤਿ ਸਤਿਸਮ੍ਪਜਞ੍ਞਵਿਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਹਤੂਪਨਿਸਂ ਹੋਤਿ ਹਿਰੋਤ੍ਤਪ੍ਪਂ. ਹਿਰੋਤ੍ਤਪ੍ਪੇ ਅਸਤਿ ਹਿਰੋਤ੍ਤਪ੍ਪਵਿਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਹਤੂਪਨਿਸੋ ਹੋਤਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਂਵਰੋ. ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਂਵਰੇ ਅਸਤਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਂਵਰਵਿਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਹਤੂਪਨਿਸਂ ਹੋਤਿ ਸੀਲਂ. ਸੀਲੇ ਅਸਤਿ ਸੀਲਵਿਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਹਤੂਪਨਿਸੋ ਹੋਤਿ ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿ. ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿਮ੍ਹਿ ਅਸਤਿ ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿਵਿਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਹਤੂਪਨਿਸਂ ਹੋਤਿ ਯਥਾਭੂਤਞਾਣਦਸ੍ਸਨਂ. ਯਥਾਭੂਤਞਾਣਦਸ੍ਸਨੇ ਅਸਤਿ ਯਥਾਭੂਤਞਾਣਦਸ੍ਸਨਵਿਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਹਤੂਪਨਿਸੋ ਹੋਤਿ ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਵਿਰਾਗੋ. ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਵਿਰਾਗੇ ਅਸਤਿ ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਵਿਰਾਗਵਿਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਹਤੂਪਨਿਸਂ ਹੋਤਿ ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਞਾਣਦਸ੍ਸਨਂ. ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਰੁਕ੍ਖੋ ਸਾਖਾਪਲਾਸਵਿਪਨ੍ਨੋ. ਤਸ੍ਸ ਪਪਟਿਕਾਪਿ ਨ ਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਤਚੋਪਿ… ਫੇਗ੍ਗੁਪਿ… ਸਾਰੋਪਿ ਨ ਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਗਚ੍ਛਤਿ. ਏਵਮੇਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਤਿਸਮ੍ਪਜਞ੍ਞੇ ਅਸਤਿ ਸਤਿਸਮ੍ਪਜਞ੍ਞਵਿਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਹਤੂਪਨਿਸਂ ਹੋਤਿ ਹਿਰੋਤ੍ਤਪ੍ਪਂ; ਹਿਰੋਤ੍ਤਪ੍ਪੇ ਅਸਤਿ ਹਿਰੋਤ੍ਤਪ੍ਪਵਿਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਹਤੂਪਨਿਸੋ ਹੋਤਿ…ਪੇ… ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਞਾਣਦਸ੍ਸਨਂ.
‘‘ਸਤਿਸਮ੍ਪਜਞ੍ਞੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਤਿ ਸਤਿਸਮ੍ਪਜਞ੍ਞਸਮ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਉਪਨਿਸਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਹੋਤਿ ਹਿਰੋਤ੍ਤਪ੍ਪਂ. ਹਿਰੋਤ੍ਤਪ੍ਪੇ ਸਤਿ ਹਿਰੋਤ੍ਤਪ੍ਪਸਮ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਉਪਨਿਸਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਂਵਰੋ. ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਂਵਰੇ ਸਤਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਂਵਰਸਮ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਉਪਨਿਸਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਹੋਤਿ ਸੀਲਂ. ਸੀਲੇ ਸਤਿ ਸੀਲਸਮ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਉਪਨਿਸਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿ. ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿਮ੍ਹਿ ਸਤਿ ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿਸਮ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਉਪਨਿਸਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਹੋਤਿ ਯਥਾਭੂਤਞਾਣਦਸ੍ਸਨਂ. ਯਥਾਭੂਤਞਾਣਦਸ੍ਸਨੇ ਸਤਿ ਯਥਾਭੂਤਞਾਣਦਸ੍ਸਨਸਮ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਉਪਨਿਸਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਵਿਰਾਗੋ. ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਵਿਰਾਗੇ ਸਤਿ ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਵਿਰਾਗਸਮ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਉਪਨਿਸਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਹੋਤਿ ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਞਾਣਦਸ੍ਸਨਂ. ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਰੁਕ੍ਖੋ ਸਾਖਾਪਲਾਸਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ. ਤਸ੍ਸ ਪਪਟਿਕਾਪਿ ਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਤਚੋਪਿ… ਫੇਗ੍ਗੁਪਿ… ਸਾਰੋਪਿ ਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਗਚ੍ਛਤਿ. ਏਵਮੇਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਤਿਸਮ੍ਪਜਞ੍ਞੇ ਸਤਿ ਸਤਿਸਮ੍ਪਜਞ੍ਞਸਮ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਉਪਨਿਸਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਹੋਤਿ ਹਿਰੋਤ੍ਤਪ੍ਪਂ; ਹਿਰੋਤ੍ਤਪ੍ਪੇ ਸਤਿ ਹਿਰੋਤ੍ਤਪ੍ਪਸਮ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਉਪਨਿਸਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ…ਪੇ… ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਞਾਣਦਸ੍ਸਨ’’ਨ੍ਤਿ. ਪਠਮਂ.
੨. ਪੁਣ੍ਣਿਯਸੁਤ੍ਤਂ
੮੨. ਅਥ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਪੁਣ੍ਣਿਯੋ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਪੁਣ੍ਣਿਯੋ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਕੋ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਹੇਤੁ ਕੋ ਪਚ੍ਚਯੋ ਯੇਨ ਅਪ੍ਪੇਕਦਾ ਤਥਾਗਤਂ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾ ਪਟਿਭਾਤਿ, ਅਪ੍ਪੇਕਦਾ ਨ ਪਟਿਭਾਤੀ’’ਤਿ? ‘‘ਸਦ੍ਧੋ ਚ, ਪੁਣ੍ਣਿਯ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਹੋਤਿ, ਨੋ ਚੁਪਸਙ੍ਕਮਿਤਾ; ਨੇਵ ਤਥਾਗਤਂ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾ ਪਟਿਭਾਤਿ. ਯਤੋ ਚ ਖੋ, ਪੁਣ੍ਣਿਯ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਸਦ੍ਧੋ ਚ ਹੋਤਿ, ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤਾ ਚ; ਏਵਂ ਤਥਾਗਤਂ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾ ਪਟਿਭਾਤਿ. ਸਦ੍ਧੋ ਚ, ਪੁਣ੍ਣਿਯ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਹੋਤਿ, ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤਾ ਚ, ਨੋ ਚ ਪਯਿਰੁਪਾਸਿਤਾ…ਪੇ… ਪਯਿਰੁਪਾਸਿਤਾ ਚ, ਨੋ ਚ ਪਰਿਪੁਚ੍ਛਿਤਾ… ਪਰਿਪੁਚ੍ਛਿਤਾ ਚ, ਨੋ ਚ ਓਹਿਤਸੋਤੋ ਧਮ੍ਮਂ ਸੁਣਾਤਿ… ਓਹਿਤਸੋਤੋ ਚ ਧਮ੍ਮਂ ਸੁਣਾਤਿ, ਨੋ ਚ ਸੁਤ੍ਵਾ ਧਮ੍ਮਂ ਧਾਰੇਤਿ… ਸੁਤ੍ਵਾ ਚ ਧਮ੍ਮਂ ਧਾਰੇਤਿ, ਨੋ ਚ ਧਾਤਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਅਤ੍ਥਂ ਉਪਪਰਿਕ੍ਖਤਿ… ਧਾਤਾਨਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਅਤ੍ਥਂ ਉਪਪਰਿਕ੍ਖਤਿ, ਨੋ ਚ ਅਤ੍ਥਮਞ੍ਞਾਯ ਧਮ੍ਮਮਞ੍ਞਾਯ ਧਮ੍ਮਾਨੁਧਮ੍ਮਪ੍ਪਟਿਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ. ਨੇਵ ਤਾਵ ਤਥਾਗਤਂ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾ ਪਟਿਭਾਤਿ.
‘‘ਯਤੋ ਚ ਖੋ, ਪੁਣ੍ਣਿਯ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਸਦ੍ਧੋ ਚ ਹੋਤਿ, ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤਾ ਚ, ਪਯਿਰੁਪਾਸਿਤਾ ਚ, ਪਰਿਪੁਚ੍ਛਿਤਾ ਚ, ਓਹਿਤਸੋਤੋ ਚ ਧਮ੍ਮਂ ਸੁਣਾਤਿ, ਸੁਤ੍ਵਾ ਚ ਧਮ੍ਮਂ ਧਾਰੇਤਿ, ਧਾਤਾਨਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਅਤ੍ਥਂ ਉਪਪਰਿਕ੍ਖਤਿ, ਅਤ੍ਥਮਞ੍ਞਾਯ ਧਮ੍ਮਮਞ੍ਞਾਯ ਧਮ੍ਮਾਨੁਧਮ੍ਮਪ੍ਪਟਿਪਨ੍ਨੋ ਚ ਹੋਤਿ; ਏਵਂ ਤਥਾਗਤਂ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾ ਪਟਿਭਾਤਿ. ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਪੁਣ੍ਣਿਯ, ਅਟ੍ਠਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਾ [ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ (ਸੀ. ਪੀ.), ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਂ (ਸ੍ਯਾ. ਕ.)] ਏਕਨ੍ਤਪਟਿਭਾਨਾ [ਏਕਨ੍ਤਪਟਿਭਾਨਂ (ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ) ਅ. ਨਿ. ੧੦.੮੩ ਪਨ ਪਸ੍ਸਿਤਬ੍ਬਂ] ਤਥਾਗਤਂ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾ ਹੋਤੀ’’ਤਿ. ਦੁਤਿਯਂ.
੩. ਮੂਲਕਸੁਤ੍ਤਂ
੮੩. [ਅ. ਨਿ. ੧੦.੫੮ ਪਸ੍ਸਿਤਬ੍ਬਂ] ‘‘ਸਚੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਞ੍ਞਤਿਤ੍ਥਿਯਾ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਾ ਏਵਂ ਪੁਚ੍ਛੇਯ੍ਯੁਂ – ‘ਕਿਂਮੂਲਕਾ, ਆਵੁਸੋ, ਸਬ੍ਬੇ ਧਮ੍ਮਾ, ਕਿਂਸਮ੍ਭਵਾ ਸਬ੍ਬੇ ਧਮ੍ਮਾ, ਕਿਂਸਮੁਦਯਾ ਸਬ੍ਬੇ ਧਮ੍ਮਾ, ਕਿਂਸਮੋਸਰਣਾ ਸਬ੍ਬੇ ਧਮ੍ਮਾ, ਕਿਂਪਮੁਖਾ ਸਬ੍ਬੇ ਧਮ੍ਮਾ, ਕਿਂਅਧਿਪਤੇਯ੍ਯਾ ਸਬ੍ਬੇ ਧਮ੍ਮਾ, ਕਿਂਉਤ੍ਤਰਾ ਸਬ੍ਬੇ ਧਮ੍ਮਾ, ਕਿਂਸਾਰਾ ਸਬ੍ਬੇ ਧਮ੍ਮਾ’ਤਿ, ਏਵਂ ਪੁਟ੍ਠਾ ਤੁਮ੍ਹੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤੇਸਂ ਅਞ੍ਞਤਿਤ੍ਥਿਯਾਨਂ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਾਨਂ ਕਿਨ੍ਤਿ ਬ੍ਯਾਕਰੇਯ੍ਯਾਥਾ’’ਤਿ? ‘‘ਭਗਵਂਮੂਲਕਾ ਨੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਧਮ੍ਮਾ, ਭਗਵਂਨੇਤ੍ਤਿਕਾ ਭਗਵਂਪਟਿਸਰਣਾ. ਸਾਧੁ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਨ੍ਤਂਯੇਵ ਪਟਿਭਾਤੁ ਏਤਸ੍ਸ ਭਾਸਿਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੋ. ਭਗਵਤੋ ਸੁਤ੍ਵਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਧਾਰੇਸ੍ਸਨ੍ਤੀ’’ਤਿ.
‘‘ਤੇਨ ਹਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦੇਸੇਸ੍ਸਾਮਿ. ਤਂ ਸੁਣਾਥ, ਸਾਧੁਕਂ ਮਨਸਿ ਕਰੋਥ; ਭਾਸਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ. ‘‘ਏਵਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’ਤਿ ਖੋ ਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਭਗਵਤੋ ਪਚ੍ਚਸ੍ਸੋਸੁਂ. ਭਗਵਾ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਸਚੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਞ੍ਞਤਿਤ੍ਥਿਯਾ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਾ ਏਵਂ ਪੁਚ੍ਛੇਯ੍ਯੁਂ – ‘ਕਿਂਮੂਲਕਾ, ਆਵੁਸੋ, ਸਬ੍ਬੇ ਧਮ੍ਮਾ, ਕਿਂਸਮ੍ਭਵਾ ਸਬ੍ਬੇ ਧਮ੍ਮਾ, ਕਿਂਸਮੁਦਯਾ ਸਬ੍ਬੇ ਧਮ੍ਮਾ, ਕਿਂਸਮੋਸਰਣਾ ਸਬ੍ਬੇ ਧਮ੍ਮਾ, ਕਿਂਪਮੁਖਾ ਸਬ੍ਬੇ ਧਮ੍ਮਾ, ਕਿਂਅਧਿਪਤੇਯ੍ਯਾ ਸਬ੍ਬੇ ਧਮ੍ਮਾ, ਕਿਂਉਤ੍ਤਰਾ ਸਬ੍ਬੇ ਧਮ੍ਮਾ, ਕਿਂਸਾਰਾ ਸਬ੍ਬੇ ਧਮ੍ਮਾ’ਤਿ, ਏਵਂ ਪੁਟ੍ਠਾ ਤੁਮ੍ਹੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤੇਸਂ ਅਞ੍ਞਤਿਤ੍ਥਿਯਾਨਂ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਾਨਂ ਏਵਂ ਬ੍ਯਾਕਰੇਯ੍ਯਾਥ – ‘ਛਨ੍ਦਮੂਲਕਾ, ਆਵੁਸੋ, ਸਬ੍ਬੇ ਧਮ੍ਮਾ, ਮਨਸਿਕਾਰਸਮ੍ਭਵਾ ਸਬ੍ਬੇ ਧਮ੍ਮਾ, ਫਸ੍ਸਸਮੁਦਯਾ ਸਬ੍ਬੇ ਧਮ੍ਮਾ, ਵੇਦਨਾਸਮੋਸਰਣਾ ਸਬ੍ਬੇ ਧਮ੍ਮਾ, ਸਮਾਧਿਪ੍ਪਮੁਖਾ ਸਬ੍ਬੇ ਧਮ੍ਮਾ, ਸਤਾਧਿਪਤੇਯ੍ਯਾ ਸਬ੍ਬੇ ਧਮ੍ਮਾ, ਪਞ੍ਞੁਤ੍ਤਰਾ ਸਬ੍ਬੇ ਧਮ੍ਮਾ, ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਸਾਰਾ ਸਬ੍ਬੇ ਧਮ੍ਮਾ’ਤਿ, ਏਵਂ ਪੁਟ੍ਠਾ ਤੁਮ੍ਹੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤੇਸਂ ਅਞ੍ਞਤਿਤ੍ਥਿਯਾਨਂ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਾਨਂ ਏਵਂ ਬ੍ਯਾਕਰੇਯ੍ਯਾਥਾ’’ਤਿ. ਤਤਿਯਂ.
੪. ਚੋਰਸੁਤ੍ਤਂ
੮੪. ‘‘ਅਟ੍ਠਹਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਮਹਾਚੋਰੋ ਖਿਪ੍ਪਂ ਪਰਿਯਾਪਜ੍ਜਤਿ, ਨ ਚਿਰਟ੍ਠਿਤਿਕੋ ਹੋਤਿ. ਕਤਮੇਹਿ ਅਟ੍ਠਹਿ? ਅਪ੍ਪਹਰਨ੍ਤਸ੍ਸ ਪਹਰਤਿ, ਅਨਵਸੇਸਂ ਆਦਿਯਤਿ, ਇਤ੍ਥਿਂ ਹਨਤਿ, ਕੁਮਾਰਿਂ ਦੂਸੇਤਿ, ਪਬ੍ਬਜਿਤਂ ਵਿਲੁਮ੍ਪਤਿ, ਰਾਜਕੋਸਂ ਵਿਲੁਮ੍ਪਤਿ, ਅਚ੍ਚਾਸਨ੍ਨੇ ਕਮ੍ਮਂ ਕਰੋਤਿ, ਨ ਚ ਨਿਧਾਨਕੁਸਲੋ ਹੋਤਿ. ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਟ੍ਠਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਮਹਾਚੋਰੋ ਖਿਪ੍ਪਂ ਪਰਿਯਾਪਜ੍ਜਤਿ, ਨ ਚਿਰਟ੍ਠਿਤਿਕੋ ਹੋਤਿ.
‘‘ਅਟ੍ਠਹਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਮਹਾਚੋਰੋ ਨ ਖਿਪ੍ਪਂ ਪਰਿਯਾਪਜ੍ਜਤਿ, ਚਿਰਟ੍ਠਿਤਿਕੋ ਹੋਤਿ. ਕਤਮੇਹਿ ਅਟ੍ਠਹਿ? ਨ ਅਪ੍ਪਹਰਨ੍ਤਸ੍ਸ ਪਹਰਤਿ, ਨ ਅਨਵਸੇਸਂ ਆਦਿਯਤਿ, ਨ ਇਤ੍ਥਿਂ ਹਨਤਿ, ਨ ਕੁਮਾਰਿਂ ਦੂਸੇਤਿ, ਨ ਪਬ੍ਬਜਿਤਂ ਵਿਲੁਮ੍ਪਤਿ, ਨ ਰਾਜਕੋਸਂ ਵਿਲੁਮ੍ਪਤਿ, ਨ ਅਚ੍ਚਾਸਨ੍ਨੇ ਕਮ੍ਮਂ ਕਰੋਤਿ, ਨਿਧਾਨਕੁਸਲੋ ਚ ਹੋਤਿ. ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਟ੍ਠਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਮਹਾਚੋਰੋ ਨ ਖਿਪ੍ਪਂ ਪਰਿਯਾਪਜ੍ਜਤਿ, ਚਿਰਟ੍ਠਿਤਿਕੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿ. ਚਤੁਤ੍ਥਂ.
੫. ਸਮਣਸੁਤ੍ਤਂ
੮੫. ‘‘‘ਸਮਣੋ’ਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਥਾਗਤਸ੍ਸੇਤਂ ਅਧਿਵਚਨਂ ਅਰਹਤੋ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ. ‘ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ’ਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਥਾਗਤਸ੍ਸੇਤਂ ਅਧਿਵਚਨਂ ਅਰਹਤੋ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ. ‘ਵੇਦਗੂ’ਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਥਾਗਤਸ੍ਸੇਤਂ ਅਧਿਵਚਨਂ ਅਰਹਤੋ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ. ‘ਭਿਸਕ੍ਕੋ’ਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਥਾਗਤਸ੍ਸੇਤਂ ਅਧਿਵਚਨਂ ਅਰਹਤੋ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ. ‘ਨਿਮ੍ਮਲੋ’ਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਥਾਗਤਸ੍ਸੇਤਂ ਅਧਿਵਚਨਂ ਅਰਹਤੋ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ. ‘ਵਿਮਲੋ’ਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਥਾਗਤਸ੍ਸੇਤਂ ਅਧਿਵਚਨਂ ਅਰਹਤੋ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ. ‘ਞਾਣੀ’ਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਥਾਗਤਸ੍ਸੇਤਂ ਅਧਿਵਚਨਂ ਅਰਹਤੋ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ. ‘ਵਿਮੁਤ੍ਤੋ’ਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਥਾਗਤਸ੍ਸੇਤਂ ਅਧਿਵਚਨਂ ਅਰਹਤੋ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸਾ’’ਤਿ.
‘‘ਯਂ ਸਮਣੇਨ ਪਤ੍ਤਬ੍ਬਂ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਨ ਵੁਸੀਮਤਾ;
ਯਂ ਵੇਦਗੁਨਾ ਪਤ੍ਤਬ੍ਬਂ, ਭਿਸਕ੍ਕੇਨ ਅਨੁਤ੍ਤਰਂ.
‘‘ਯਂ ਨਿਮ੍ਮਲੇਨ ਪਤ੍ਤਬ੍ਬਂ, ਵਿਮਲੇਨ ਸੁਚੀਮਤਾ;
ਯਂ ਞਾਣਿਨਾ ਚ ਪਤ੍ਤਬ੍ਬਂ, ਵਿਮੁਤ੍ਤੇਨ ਅਨੁਤ੍ਤਰਂ.
‘‘ਸੋਹਂ ਵਿਜਿਤਸਙ੍ਗਾਮੋ, ਮੁਤ੍ਤੋ ਮੋਚੇਮਿ ਬਨ੍ਧਨਾ;
ਨਾਗੋਮ੍ਹਿ ਪਰਮਦਨ੍ਤੋ, ਅਸੇਖੋ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬੁਤੋ’’ਤਿ. ਪਞ੍ਚਮਂ;
੬. ਯਸਸੁਤ੍ਤਂ
੮੬. ਏਕਂ ਸਮਯਂ ਭਗਵਾ ਕੋਸਲੇਸੁ ਚਾਰਿਕਂ ਚਰਮਾਨੋ ਮਹਤਾ ਭਿਕ੍ਖੁਸਙ੍ਘੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਯੇਨ ਇਚ੍ਛਾਨਙ੍ਗਲਂ ਨਾਮ ਕੋਸਲਾਨਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਗਾਮੋ ਤਦਵਸਰਿ. ਤਤ੍ਰ ਸੁਦਂ ਭਗਵਾ ਇਚ੍ਛਾਨਙ੍ਗਲੇ ਵਿਹਰਤਿ ਇਚ੍ਛਾਨਙ੍ਗਲਵਨਸਣ੍ਡੇ. ਅਸ੍ਸੋਸੁਂ ਖੋ ਇਚ੍ਛਾਨਙ੍ਗਲਕਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਗਹਪਤਿਕਾ – ‘‘ਸਮਣੋ ਖਲੁ ਭੋ ਗੋਤਮੋ ਸਕ੍ਯਪੁਤ੍ਤੋ ਸਕ੍ਯਕੁਲਾ ਪਬ੍ਬਜਿਤੋ ਇਚ੍ਛਾਨਙ੍ਗਲਂ ਅਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਇਚ੍ਛਾਨਙ੍ਗਲੇ ਵਿਹਰਤਿ ਇਚ੍ਛਾਨਙ੍ਗਲਵਨਸਣ੍ਡੇ. ਤਂ ਖੋ ਪਨ ਭਵਨ੍ਤਂ ਗੋਤਮਂ ਏਵਂ ਕਲ੍ਯਾਣੋ ਕਿਤ੍ਤਿਸਦ੍ਦੋ ਅਬ੍ਭੁਗ੍ਗਤੋ – ‘ਇਤਿਪਿ ਸੋ ਭਗਵਾ ਅਰਹਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ…ਪੇ… ਸਾਧੁ ਖੋ ਪਨ ਤਥਾਰੂਪਾਨਂ ਅਰਹਤਂ ਦਸ੍ਸਨਂ ਹੋਤੀ’’’ਤਿ.
ਅਥ ਖੋ ਇਚ੍ਛਾਨਙ੍ਗਲਕਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਗਹਪਤਿਕਾ ਤਸ੍ਸਾ ਰਤ੍ਤਿਯਾ ਅਚ੍ਚਯੇਨ ਪਹੁਤਂ ਖਾਦਨੀਯਂ ਭੋਜਨੀਯਂ ਆਦਾਯ ਯੇਨ ਇਚ੍ਛਾਨਙ੍ਗਲਵਨਸਣ੍ਡੋ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿਂਸੁ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਬਹਿਦ੍ਵਾਰਕੋਟ੍ਠਕੇ ਅਟ੍ਠਂਸੁ ਉਚ੍ਚਾਸਦ੍ਦਾ ਮਹਾਸਦ੍ਦਾ. ਤੇਨ ਖੋ ਪਨ ਸਮਯੇਨ ਆਯਸ੍ਮਾ ਨਾਗਿਤੋ ਭਗਵਤੋ ਉਪਟ੍ਠਾਕੋ ਹੋਤਿ. ਅਥ ਖੋ ਭਗਵਾ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਨਾਗਿਤਂ ਆਮਨ੍ਤੇਸਿ – ‘‘ਕੇ ਪਨ ਤੇ, ਨਾਗਿਤ, ਉਚ੍ਚਾਸਦ੍ਦਾ ਮਹਾਸਦ੍ਦਾ ਕੇਵਟ੍ਟਾ ਮਞ੍ਞੇ ਮਚ੍ਛਵਿਲੋਪੇ’’ਤਿ? ‘‘ਏਤੇ, ਭਨ੍ਤੇ, ਇਚ੍ਛਾਨਙ੍ਗਲਕਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਗਹਪਤਿਕਾ ਪਹੁਤਂ ਖਾਦਨੀਯਂ ਭੋਜਨੀਯਂ ਆਦਾਯ ਬਹਿਦ੍ਵਾਰਕੋਟ੍ਠਕੇ ਠਿਤਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂਯੇਵ ਉਦ੍ਦਿਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਸਙ੍ਘਞ੍ਚਾ’’ਤਿ. ‘‘ਮਾਹਂ, ਨਾਗਿਤ, ਯਸੇਨ ਸਮਾਗਮਂ, ਮਾ ਚ ਮਯਾ ਯਸੋ. ਯੋ ਖੋ, ਨਾਗਿਤ, ਨਯਿਮਸ੍ਸ ਨੇਕ੍ਖਮ੍ਮਸੁਖਸ੍ਸ ਪਵਿਵੇਕਸੁਖਸ੍ਸ ਉਪਸਮਸੁਖਸ੍ਸ ਸਮ੍ਬੋਧਸੁਖਸ੍ਸ ਨਿਕਾਮਲਾਭੀ ਅਸ੍ਸ ਅਕਿਚ੍ਛਲਾਭੀ ਅਕਸਿਰਲਾਭੀ. ਯਸ੍ਸਾਹਂ ਨੇਕ੍ਖਮ੍ਮਸੁਖਸ੍ਸ ਪਵਿਵੇਕਸੁਖਸ੍ਸ ਉਪਸਮਸੁਖਸ੍ਸ ਸਮ੍ਬੋਧਸੁਖਸ੍ਸ ਨਿਕਾਮਲਾਭੀ [ਨਿਕਾਮਲਾਭੀ ਅਸ੍ਸਂ (ਬਹੂਸੁ) ਅ. ਨਿ. ੫.੩੦ ਪਸ੍ਸਿਤਬ੍ਬਂ. ਤਤ੍ਥ ਹਿ ਅਯਂ ਪਾਠਭੇਦਾ ਨਤ੍ਥਿ] ਅਕਿਚ੍ਛਲਾਭੀ ਅਕਸਿਰਲਾਭੀ, ਸੋ ਤਂ ਮੀਲ਼੍ਹਸੁਖਂ ਮਿਦ੍ਧਸੁਖਂ ਲਾਭਸਕ੍ਕਾਰਸਿਲੋਕਸੁਖਂ ਸਾਦਿਯੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ.
‘‘ਅਧਿਵਾਸੇਤੁ ਦਾਨਿ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਾ. ਅਧਿਵਾਸੇਤੁ ਸੁਗਤੋ. ਅਧਿਵਾਸਨਕਾਲੋ ਦਾਨਿ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਤੋ. ਯੇਨ ਯੇਨੇਵ ਦਾਨਿ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਾ ਗਮਿਸ੍ਸਤਿ ਤਨ੍ਨਿਨ੍ਨਾਵ ਭਵਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਗਹਪਤਿਕਾ ਨੇਗਮਾ ਚੇਵ ਜਾਨਪਦਾ ਚ. ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭਨ੍ਤੇ, ਥੁਲ੍ਲਫੁਸਿਤਕੇ ਦੇਵੇ ਵਸ੍ਸਨ੍ਤੇ ਯਥਾਨਿਨ੍ਨਂ ਉਦਕਾਨਿ ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ; ਏਵਮੇਵਂ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਯੇਨ ਯੇਨੇਵ ਦਾਨਿ ਭਗਵਾ ਗਮਿਸ੍ਸਤਿ ਤਨ੍ਨਿਨ੍ਨਾਵ ਭਵਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਗਹਪਤਿਕਾ ਨੇਗਮਾ ਚੇਵ ਜਾਨਪਦਾ ਚ. ਤਂ ਕਿਸ੍ਸ ਹੇਤੁ? ਤਥਾ ਹਿ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਤੋ ਸੀਲਪਞ੍ਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿ.
‘‘ਮਾਹਂ, ਨਾਗਿਤ, ਯਸੇਨ ਸਮਾਗਮਂ, ਮਾ ਚ ਮਯਾ ਯਸੋ. ਯੋ ਖੋ, ਨਾਗਿਤ, ਨਯਿਮਸ੍ਸ ਨੇਕ੍ਖਮ੍ਮਸੁਖਸ੍ਸ ਪਵਿਵੇਕਸੁਖਸ੍ਸ ਉਪਸਮਸੁਖਸ੍ਸ ਸਮ੍ਬੋਧਸੁਖਸ੍ਸ ਨਿਕਾਮਲਾਭੀ ਅਸ੍ਸ ਅਕਿਚ੍ਛਲਾਭੀ ਅਕਸਿਰਲਾਭੀ. ਯਸ੍ਸਾਹਂ ਨੇਕ੍ਖਮ੍ਮਸੁਖਸ੍ਸ ਪਵਿਵੇਕਸੁਖਸ੍ਸ ਉਪਸਮਸੁਖਸ੍ਸ ਸਮ੍ਬੋਧਸੁਖਸ੍ਸ ਨਿਕਾਮਲਾਭੀ ਅਕਿਚ੍ਛਲਾਭੀ ਅਕਸਿਰਲਾਭੀ, ਸੋ ਤਂ ਮੀਲ਼੍ਹਸੁਖਂ ਮਿਦ੍ਧਸੁਖਂ ਲਾਭਸਕ੍ਕਾਰਸਿਲੋਕਸੁਖਂ ਸਾਦਿਯੇਯ੍ਯ.
‘‘ਦੇਵਤਾਪਿ ਖੋ, ਨਾਗਿਤ, ਏਕਚ੍ਚਾ ਨਯਿਮਸ੍ਸ [ਏਕਚ੍ਚਾ ਇਮਸ੍ਸ (?)] ਨੇਕ੍ਖਮ੍ਮਸੁਖਸ੍ਸ ਪਵਿਵੇਕਸੁਖਸ੍ਸ ਉਪਸਮਸੁਖਸ੍ਸ ਸਮ੍ਬੋਧਸੁਖਸ੍ਸ ਨਿਕਾਮਲਾਭਿਨਿਯੋ ਅਸ੍ਸੁ [ਇਦਂ ਪਦਂ ਕਤ੍ਥਚਿ ਨਤ੍ਥਿ] ਅਕਿਚ੍ਛਲਾਭਿਨਿਯੋ [ਨਿਕਾਮਲਾਭਿਨਿਯੋ ਅਕਿਚ੍ਛਲਾਭਿਨਿਯੋ (?)] ਅਕਸਿਰਲਾਭਿਨਿਯੋ, ਯਸ੍ਸਾਹਂ ਨੇਕ੍ਖਮ੍ਮਸੁਖਸ੍ਸ ਪਵਿਵੇਕਸੁਖਸ੍ਸ ਉਪਸਮਸੁਖਸ੍ਸ ਸਮ੍ਬੋਧਸੁਖਸ੍ਸ ਨਿਕਾਮਲਾਭੀ ਅਕਿਚ੍ਛਲਾਭੀ ਅਕਸਿਰਲਾਭੀ. ਤੁਮ੍ਹਾਕਮ੍ਪਿ [ਤਾਸਮ੍ਪਿ (?)] ਖੋ, ਨਾਗਿਤ, ਸਙ੍ਗਮ੍ਮ ਸਮਾਗਮ੍ਮ ਸਙ੍ਗਣਿਕਵਿਹਾਰਂ ਅਨੁਯੁਤ੍ਤਾਨਂ ਵਿਹਰਤਂ [ਅਨੁਯੁਤ੍ਤੇ ਵਿਹਰਨ੍ਤੇ ਦਿਸ੍ਵਾ (?)] ਏਵਂ ਹੋਤਿ – ‘ਨ ਹਿ ਨੂਨਮੇ [ਨ ਹਨੂਨਮੇ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਪੀ.)] ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤੋ ਇਮਸ੍ਸ ਨੇਕ੍ਖਮ੍ਮਸੁਖਸ੍ਸ ਪਵਿਵੇਕਸੁਖਸ੍ਸ ਉਪਸਮਸੁਖਸ੍ਸ ਸਮ੍ਬੋਧਸੁਖਸ੍ਸ ਨਿਕਾਮਲਾਭਿਨੋ ਅਸ੍ਸੁ [ਇਦਂ ਪਦਂ ਕਤ੍ਥਚਿ ਨਤ੍ਥਿ] ਅਕਿਚ੍ਛਲਾਭਿਨੋ ਅਕਸਿਰਲਾਭਿਨੋ. ਯਸ੍ਸਾਹਂ ਨੇਕ੍ਖਮ੍ਮਸੁਖਸ੍ਸ ਪਵਿਵੇਕਸੁਖਸ੍ਸ ਉਪਸਮਸੁਖਸ੍ਸ ਸਮ੍ਬੋਧਸੁਖਸ੍ਸ ਨਿਕਾਮਲਾਭੀ ਅਕਿਚ੍ਛਲਾਭੀ ਅਕਸਿਰਲਾਭੀ. ਤਥਾ ਹਿ ਪਨ ਮੇ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤੋ ਸਙ੍ਗਮ੍ਮ ਸਮਾਗਮ੍ਮ ਸਙ੍ਗਣਿਕਵਿਹਾਰਂ ਅਨੁਯੁਤ੍ਤਾ ਵਿਹਰਨ੍ਤਿ’’’.
‘‘ਇਧਾਹਂ, ਨਾਗਿਤ, ਭਿਕ੍ਖੂ ਪਸ੍ਸਾਮਿ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਅਙ੍ਗੁਲਿਪਤੋਦਕੇਨ [ਅਙ੍ਗੁਲਿਪਤੋਦਕੇਹਿ (ਸੀ. ਪੀ. ਕ.)] ਸਞ੍ਜਗ੍ਘਨ੍ਤੇ ਸਙ੍ਕੀਲ਼ਨ੍ਤੇ. ਤਸ੍ਸ ਮਯ੍ਹਂ, ਨਾਗਿਤ, ਏਵਂ ਹੋਤਿ – ‘ਨ ਹਿ ਨੂਨਮੇ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤੋ ਇਮਸ੍ਸ ਨੇਕ੍ਖਮ੍ਮਸੁਖਸ੍ਸ ਪਵਿਵੇਕਸੁਖਸ੍ਸ ਉਪਸਮਸੁਖਸ੍ਸ ਸਮ੍ਬੋਧਸੁਖਸ੍ਸ ਨਿਕਾਮਲਾਭਿਨੋ ਅਸ੍ਸੁ ਅਕਿਚ੍ਛਲਾਭਿਨੋ ਅਕਸਿਰਲਾਭਿਨੋ. ਯਸ੍ਸਾਹਂ ਨੇਕ੍ਖਮ੍ਮਸੁਖਸ੍ਸ ਪਵਿਵੇਕਸੁਖਸ੍ਸ ਉਪਸਮਸੁਖਸ੍ਸ ਸਮ੍ਬੋਧਸੁਖਸ੍ਸ ਨਿਕਾਮਲਾਭੀ ਅਕਿਚ੍ਛਲਾਭੀ ਅਕਸਿਰਲਾਭੀ. ਤਥਾ ਹਿ ਪਨ ਮੇ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤੋ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਅਙ੍ਗੁਲਿਪਤੋਦਕੇਨ ਸਞ੍ਜਗ੍ਘਨ੍ਤਿ ਸਙ੍ਕੀਲ਼ਨ੍ਤਿ’’’.
‘‘ਇਧ ਪਨਾਹਂ [ਇਧਾਹਂ (ਸੀ. ਪੀ. ਕ.)], ਨਾਗਿਤ, ਭਿਕ੍ਖੂ ਪਸ੍ਸਾਮਿ ਯਾਵਦਤ੍ਥਂ ਉਦਰਾਵਦੇਹਕਂ ਭੁਞ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਸੇਯ੍ਯਸੁਖਂ ਪਸ੍ਸਸੁਖਂ ਮਿਦ੍ਧਸੁਖਂ ਅਨੁਯੁਤ੍ਤੇ ਵਿਹਰਨ੍ਤੇ. ਤਸ੍ਸ ਮਯ੍ਹਂ, ਨਾਗਿਤ, ਏਵਂ ਹੋਤਿ – ‘ਨ ਹਿ ਨੂਨਮੇ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤੋ ਇਮਸ੍ਸ ਨੇਕ੍ਖਮ੍ਮਸੁਖਸ੍ਸ ਪਵਿਵੇਕਸੁਖਸ੍ਸ ਉਪਸਮਸੁਖਸ੍ਸ ਸਮ੍ਬੋਧਸੁਖਸ੍ਸ ਨਿਕਾਮਲਾਭਿਨੋ ਅਸ੍ਸੁ ਅਕਿਚ੍ਛਲਾਭਿਨੋ ਅਕਸਿਰਲਾਭਿਨੋ. ਯਸ੍ਸਾਹਂ ਨੇਕ੍ਖਮ੍ਮਸੁਖਸ੍ਸ ਪਵਿਵੇਕਸੁਖਸ੍ਸ ਉਪਸਮਸੁਖਸ੍ਸ ਸਮ੍ਬੋਧਸੁਖਸ੍ਸ ਨਿਕਾਮਲਾਭੀ ਅਕਿਚ੍ਛਲਾਭੀ ਅਕਸਿਰਲਾਭੀ. ਤਥਾ ਹਿ ਪਨ ਮੇ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤੋ ਯਾਵਦਤ੍ਥਂ ਉਦਰਾਵਦੇਹਕਂ ਭੁਞ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਸੇਯ੍ਯਸੁਖਂ ਪਸ੍ਸਸੁਖਂ ਮਿਦ੍ਧਸੁਖਂ ਅਨੁਯੁਤ੍ਤਾ ਵਿਹਰਨ੍ਤਿ’’’.
‘‘ਇਧਾਹਂ [ਇਧ ਪਨਾਹਂ (?)], ਨਾਗਿਤ, ਭਿਕ੍ਖੁਂ ਪਸ੍ਸਾਮਿ ਗਾਮਨ੍ਤਵਿਹਾਰਿਂ ਸਮਾਹਿਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨਂ. ਤਸ੍ਸ ਮਯ੍ਹਂ, ਨਾਗਿਤ, ਏਵਂ ਹੋਤਿ – ‘ਇਦਾਨਿ ਇਮਂ [ਇਦਾਨਿਮਂ (ਕਤ੍ਥਚਿ) ਅ. ਨਿ. ੬.੪੨] ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਆਰਾਮਿਕੋ ਵਾ ਉਪਟ੍ਠਹਿਸ੍ਸਤਿ [ਪਚ੍ਚੇਸ੍ਸਤਿ (ਸੀ. ਪੀ.), ਉਪਟ੍ਠਹਤਿ (ਕ.)] ਸਮਣੁਦ੍ਦੇਸੋ ਵਾ. ਤਂ ਤਮ੍ਹਾ [ਸੋ ਤਮ੍ਹਾ (ਕ. ਸੀ.), ਸੋ ਤਂ ਤਮ੍ਹਾ (?)] ਸਮਾਧਿਮ੍ਹਾ ਚਾਵੇਸ੍ਸਤੀ’ਤਿ. ਤੇਨਾਹਂ, ਨਾਗਿਤ, ਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਨ ਅਤ੍ਤਮਨੋ ਹੋਮਿ ਗਾਮਨ੍ਤਵਿਹਾਰੇਨ.
‘‘ਇਧ ਪਨਾਹਂ, ਨਾਗਿਤ, ਭਿਕ੍ਖੁਂ ਪਸ੍ਸਾਮਿ ਆਰਞ੍ਞਿਕਂ ਅਰਞ੍ਞੇ ਪਚਲਾਯਮਾਨਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨਂ. ਤਸ੍ਸ ਮਯ੍ਹਂ, ਨਾਗਿਤ, ਏਵਂ ਹੋਤਿ – ‘ਇਦਾਨਿ ਅਯਮਾਯਸ੍ਮਾ ਇਮਂ ਨਿਦ੍ਦਾਕਿਲਮਥਂ ਪਟਿਵਿਨੋਦੇਤ੍ਵਾ ਅਰਞ੍ਞਸਞ੍ਞਂਯੇਵ ਮਨਸਿ ਕਰਿਸ੍ਸਤਿ ਏਕਤ੍ਤ’ਨ੍ਤਿ. ਤੇਨਾਹਂ, ਨਾਗਿਤ, ਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਅਤ੍ਤਮਨੋ ਹੋਮਿ ਅਰਞ੍ਞਵਿਹਾਰੇਨ.
‘‘ਇਧ ਪਨਾਹਂ, ਨਾਗਿਤ, ਭਿਕ੍ਖੁਂ ਪਸ੍ਸਾਮਿ ਆਰਞ੍ਞਿਕਂ ਅਰਞ੍ਞੇ ਅਸਮਾਹਿਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨਂ. ਤਸ੍ਸ ਮਯ੍ਹਂ, ਨਾਗਿਤ, ਏਵਂ ਹੋਤਿ – ‘ਇਦਾਨਿ ਅਯਮਾਯਸ੍ਮਾ ਅਸਮਾਹਿਤਂ ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸਮਾਦਹਿਸ੍ਸਤਿ [ਸਮਾਦਹੇਸ੍ਸਤਿ (ਕਤ੍ਥਚਿ)], ਸਮਾਹਿਤਂ ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ਅਨੁਰਕ੍ਖਿਸ੍ਸਤੀ’ਤਿ. ਤੇਨਾਹਂ, ਨਾਗਿਤ, ਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਅਤ੍ਤਮਨੋ ਹੋਮਿ ਅਰਞ੍ਞਵਿਹਾਰੇਨ.
‘‘ਇਧ ਪਨਾਹਂ, ਨਾਗਿਤ, ਭਿਕ੍ਖੁਂ ਪਸ੍ਸਾਮਿ ਆਰਞ੍ਞਿਕਂ ਅਰਞ੍ਞੇ ਸਮਾਹਿਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨਂ. ਤਸ੍ਸ ਮਯ੍ਹਂ, ਨਾਗਿਤ, ਏਵਂ ਹੋਤਿ – ‘ਇਦਾਨਿ ਅਯਮਾਯਸ੍ਮਾ ਅਵਿਮੁਤ੍ਤਂ ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ਵਿਮੁਚ੍ਚਿਸ੍ਸਤਿ, ਵਿਮੁਤ੍ਤਂ ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ਅਨੁਰਕ੍ਖਿਸ੍ਸਤੀ’ਤਿ. ਤੇਨਾਹਂ, ਨਾਗਿਤ, ਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਅਤ੍ਤਮਨੋ ਹੋਮਿ ਅਰਞ੍ਞਵਿਹਾਰੇਨ.
‘‘ਇਧ ਪਨਾਹਂ, ਨਾਗਿਤ, ਭਿਕ੍ਖੁਂ ਪਸ੍ਸਾਮਿ ਗਾਮਨ੍ਤਵਿਹਾਰਿਂ ਲਾਭਿਂ ਚੀਵਰਪਿਣ੍ਡਪਾਤਸੇਨਾਸਨਗਿਲਾਨਪਚ੍ਚਯਭੇਸਜ੍ਜਪਰਿਕ੍ਖਾਰਾਨਂ. ਸੋ ਤਂ ਲਾਭਸਕ੍ਕਾਰਸਿਲੋਕਂ ਨਿਕਾਮਯਮਾਨੋ ਰਿਞ੍ਚਤਿ ਪਟਿਸਲ੍ਲਾਨਂ, ਰਿਞ੍ਚਤਿ ਅਰਞ੍ਞਵਨਪਤ੍ਥਾਨਿ ਪਨ੍ਤਾਨਿ ਸੇਨਾਸਨਾਨਿ; ਗਾਮਨਿਗਮਰਾਜਧਾਨਿਂ ਓਸਰਿਤ੍ਵਾ ਵਾਸਂ ਕਪ੍ਪੇਤਿ. ਤੇਨਾਹਂ, ਨਾਗਿਤ, ਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਨ ਅਤ੍ਤਮਨੋ ਹੋਮਿ ਗਾਮਨ੍ਤਵਿਹਾਰੇਨ.
‘‘ਇਧ ਪਨਾਹਂ, ਨਾਗਿਤ, ਭਿਕ੍ਖੁਂ ਪਸ੍ਸਾਮਿ ਆਰਞ੍ਞਿਕਂ ਲਾਭਿਂ ਚੀਵਰਪਿਣ੍ਡਪਾਤਸੇਨਾਸਨਗਿਲਾਨਪਚ੍ਚਯਭੇਸਜ੍ਜਪਰਿਕ੍ਖਾਰਾਨਂ. ਸੋ ਤਂ ਲਾਭਸਕ੍ਕਾਰਸਿਲੋਕਂ ਪਟਿਪਣਾਮੇਤ੍ਵਾ ਨ ਰਿਞ੍ਚਤਿ ਪਟਿਸਲ੍ਲਾਨਂ, ਨ ਰਿਞ੍ਚਤਿ ਅਰਞ੍ਞਵਨਪਤ੍ਥਾਨਿ ਪਨ੍ਤਾਨਿ ਸੇਨਾਸਨਾਨਿ. ਤੇਨਾਹਂ, ਨਾਗਿਤ, ਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਅਤ੍ਤਮਨੋ ਹੋਮਿ ਅਰਞ੍ਞਵਿਹਾਰੇਨ. [[ ] ਏਤ੍ਥਨ੍ਤਰੇ ਪਾਠੋ ਅ. ਨਿ. ੬.੪੨ ਛਕ੍ਕਨਿਪਾਤੇਯੇਵ ਦਿਸ੍ਸਤਿ, ਨ ਏਤ੍ਥ ਅਟ੍ਠਕਨਿਪਾਤੇ]
‘‘ਯਸ੍ਮਾਹਂ [ਯਸ੍ਮਿਂਹਂ (ਕਤ੍ਥਚਿ)], ਨਾਗਿਤ, ਸਮਯੇ ਅਦ੍ਧਾਨਮਗ੍ਗਪ੍ਪਟਿਪਨ੍ਨੋ ਨ ਕਞ੍ਚਿ ਪਸ੍ਸਾਮਿ ਪੁਰਤੋ ਵਾ ਪਚ੍ਛਤੋ ਵਾ, ਫਾਸੁ ਮੇ, ਨਾਗਿਤ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਹੋਤਿ ਅਨ੍ਤਮਸੋ ਉਚ੍ਚਾਰਪਸ੍ਸਾਵਕਮ੍ਮਾਯਾ’’ਤਿ. ਛਟ੍ਠਂ.
੭. ਪਤ੍ਤਨਿਕੁਜ੍ਜਨਸੁਤ੍ਤਂ
੮੭. [ਚੂਲ਼ਵ. ੨੬੫] ‘‘ਅਟ੍ਠਹਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਸ੍ਸ ਉਪਾਸਕਸ੍ਸ ਆਕਙ੍ਖਮਾਨੋ ਸਙ੍ਘੋ ਪਤ੍ਤਂ ਨਿਕ੍ਕੁਜ੍ਜੇਯ੍ਯ [ਨਿਕੁਜ੍ਜੇਯ੍ਯ (ਕ.)]. ਕਤਮੇਹਿ ਅਟ੍ਠਹਿ? ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਅਲਾਭਾਯ ਪਰਿਸਕ੍ਕਤਿ, ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਅਨਤ੍ਥਾਯ ਪਰਿਸਕ੍ਕਤਿ, ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਅਵਾਸਾਯ [ਅਨਾਵਾਸਾਯ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ.)] ਪਰਿਸਕ੍ਕਤਿ, ਭਿਕ੍ਖੂ ਅਕ੍ਕੋਸਤਿ ਪਰਿਭਾਸਤਿ, ਭਿਕ੍ਖੂ ਭਿਕ੍ਖੂਹਿ ਭੇਦੇਤਿ [ਵਿਭੇਦੇਤਿ (ਬਹੂਸੁ)], ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਅਵਣ੍ਣਂ ਭਾਸਤਿ, ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਅਵਣ੍ਣਂ ਭਾਸਤਿ, ਸਙ੍ਘਸ੍ਸ ਅਵਣ੍ਣਂ ਭਾਸਤਿ. ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਟ੍ਠਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਸ੍ਸ ਉਪਾਸਕਸ੍ਸ ਆਕਙ੍ਖਮਾਨੋ ਸਙ੍ਘੋ ਪਤ੍ਤਂ ਨਿਕ੍ਕੁਜ੍ਜੇਯ੍ਯ.
‘‘ਅਟ੍ਠਹਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਸ੍ਸ ਉਪਾਸਕਸ੍ਸ ਆਕਙ੍ਖਮਾਨੋ ਸਙ੍ਘੋ ਪਤ੍ਤਂ ਉਕ੍ਕੁਜ੍ਜੇਯ੍ਯ. ਕਤਮੇਹਿ ਅਟ੍ਠਹਿ? ਨ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਅਲਾਭਾਯ ਪਰਿਸਕ੍ਕਤਿ, ਨ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਅਨਤ੍ਥਾਯ ਪਰਿਸਕ੍ਕਤਿ, ਨ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਅਵਾਸਾਯ ਪਰਿਸਕ੍ਕਤਿ, ਨ ਭਿਕ੍ਖੂ ਅਕ੍ਕੋਸਤਿ ਪਰਿਭਾਸਤਿ, ਨ ਭਿਕ੍ਖੂ ਭਿਕ੍ਖੂਹਿ ਭੇਦੇਤਿ, ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਵਣ੍ਣਂ ਭਾਸਤਿ, ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਵਣ੍ਣਂ ਭਾਸਤਿ, ਸਙ੍ਘਸ੍ਸ ਵਣ੍ਣਂ ਭਾਸਤਿ. ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਟ੍ਠਹਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਸ੍ਸ ਉਪਾਸਕਸ੍ਸ ਆਕਙ੍ਖਮਾਨੋ ਸਙ੍ਘੋ ਪਤ੍ਤਂ ਉਕ੍ਕੁਜ੍ਜੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ. ਸਤ੍ਤਮਂ.
੮. ਅਪ੍ਪਸਾਦਪਵੇਦਨੀਯਸੁਤ੍ਤਂ
੮੮. ‘‘ਅਟ੍ਠਹਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਆਕਙ੍ਖਮਾਨਾ ਉਪਾਸਕਾ ਅਪ੍ਪਸਾਦਂ ਪਵੇਦੇਯ੍ਯੁਂ. ਕਤਮੇਹਿ ਅਟ੍ਠਹਿ? ਗਿਹੀਨਂ ਅਲਾਭਾਯ ਪਰਿਸਕ੍ਕਤਿ, ਗਿਹੀਨਂ ਅਨਤ੍ਥਾਯ ਪਰਿਸਕ੍ਕਤਿ, ਗਿਹੀ ਅਕ੍ਕੋਸਤਿ ਪਰਿਭਾਸਤਿ, ਗਿਹੀ ਗਿਹੀਹਿ ਭੇਦੇਤਿ, ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਅਵਣ੍ਣਂ ਭਾਸਤਿ, ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਅਵਣ੍ਣਂ ਭਾਸਤਿ, ਸਙ੍ਘਸ੍ਸ ਅਵਣ੍ਣਂ ਭਾਸਤਿ, ਅਗੋਚਰੇ ਚ ਨਂ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤਿ. ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਟ੍ਠਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਆਕਙ੍ਖਮਾਨਾ ਉਪਾਸਕਾ ਅਪ੍ਪਸਾਦਂ ਪਵੇਦੇਯ੍ਯੁਂ.
‘‘ਅਟ੍ਠਹਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਆਕਙ੍ਖਮਾਨਾ ਉਪਾਸਕਾ ਪਸਾਦਂ ਪਵੇਦੇਯ੍ਯੁਂ. ਕਤਮੇਹਿ ਅਟ੍ਠਹਿ? ਨ ਗਿਹੀਨਂ ਅਲਾਭਾਯ ਪਰਿਸਕ੍ਕਤਿ, ਨ ਗਿਹੀਨਂ ਅਨਤ੍ਥਾਯ ਪਰਿਸਕ੍ਕਤਿ, ਨ ਗਿਹੀ ਅਕ੍ਕੋਸਤਿ ਪਰਿਭਾਸਤਿ, ਨ ਗਿਹੀ ਗਿਹੀਹਿ ਭੇਦੇਤਿ, ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਵਣ੍ਣਂ ਭਾਸਤਿ, ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਵਣ੍ਣਂ ਭਾਸਤਿ, ਸਙ੍ਘਸ੍ਸ ਵਣ੍ਣਂ ਭਾਸਤਿ, ਗੋਚਰੇ ਚ ਨਂ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤਿ. ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਟ੍ਠਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਆਕਙ੍ਖਮਾਨਾ ਉਪਾਸਕਾ ਪਸਾਦਂ ਪਵੇਦੇਯ੍ਯੁ’’ਨ੍ਤਿ. ਅਟ੍ਠਮਂ.
੯. ਪਟਿਸਾਰਣੀਯਸੁਤ੍ਤਂ
੮੯. [ਚੂਲ਼ਵ. ੩੯ ਥੋਕਂ ਵਿਸਦਿਸਂ] ‘‘ਅਟ੍ਠਹਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਆਕਙ੍ਖਮਾਨੋ ਸਙ੍ਘੋ ਪਟਿਸਾਰਣੀਯਕਮ੍ਮਂ ਕਰੇਯ੍ਯ. ਕਤਮੇਹਿ ਅਟ੍ਠਹਿ? ਗਿਹੀਨਂ ਅਲਾਭਾਯ ਪਰਿਸਕ੍ਕਤਿ, ਗਿਹੀਨਂ ਅਨਤ੍ਥਾਯ ਪਰਿਸਕ੍ਕਤਿ, ਗਿਹੀ ਅਕ੍ਕੋਸਤਿ ਪਰਿਭਾਸਤਿ, ਗਿਹੀ ਗਿਹੀਹਿ ਭੇਦੇਤਿ, ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਅਵਣ੍ਣਂ ਭਾਸਤਿ, ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਅਵਣ੍ਣਂ ਭਾਸਤਿ, ਸਙ੍ਘਸ੍ਸ ਅਵਣ੍ਣਂ ਭਾਸਤਿ, ਧਮ੍ਮਿਕਞ੍ਚ ਗਿਹਿਪਟਿਸ੍ਸਵਂ ਨ ਸਚ੍ਚਾਪੇਤਿ. ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਟ੍ਠਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਆਕਙ੍ਖਮਾਨੋ ਸਙ੍ਘੋ ਪਟਿਸਾਰਣੀਯਂ ਕਮ੍ਮਂ ਕਰੇਯ੍ਯ.
‘‘ਅਟ੍ਠਹਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਆਕਙ੍ਖਮਾਨੋ ਸਙ੍ਘੋ ਪਟਿਸਾਰਣੀਯਕਮ੍ਮਂ ਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਮ੍ਭੇਯ੍ਯ. ਕਤਮੇਹਿ ਅਟ੍ਠਹਿ? ਨ ਗਿਹੀਨਂ ਅਲਾਭਾਯ ਪਰਿਸਕ੍ਕਤਿ, ਨ ਗਿਹੀਨਂ ਅਨਤ੍ਥਾਯ ਪਰਿਸਕ੍ਕਤਿ, ਨ ਗਿਹੀ ਅਕ੍ਕੋਸਤਿ ਪਰਿਭਾਸਤਿ, ਨ ਗਿਹੀ ਗਿਹੀਹਿ ਭੇਦੇਤਿ, ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਵਣ੍ਣਂ ਭਾਸਤਿ, ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਵਣ੍ਣਂ ਭਾਸਤਿ, ਸਙ੍ਘਸ੍ਸ ਵਣ੍ਣਂ ਭਾਸਤਿ, ਧਮ੍ਮਿਕਞ੍ਚ ਗਿਹਿਪਟਿਸ੍ਸਵਂ ਸਚ੍ਚਾਪੇਤਿ. ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਟ੍ਠਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਆਕਙ੍ਖਮਾਨੋ ਸਙ੍ਘੋ ਪਟਿਸਾਰਣੀਯਕਮ੍ਮਂ ਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਮ੍ਭੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ. ਨਵਮਂ.
੧੦. ਸਮ੍ਮਾਵਤ੍ਤਨਸੁਤ੍ਤਂ
੯੦. [ਚੂਲ਼ਵ. ੨੧੧] ‘‘ਤਸ੍ਸਪਾਪਿਯਸਿਕਕਮ੍ਮਕਤੇਨ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਅਟ੍ਠਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਸਮ੍ਮਾ ਵਤ੍ਤਿਤਬ੍ਬਂ – ਨ ਉਪਸਮ੍ਪਾਦੇਤਬ੍ਬੋ, ਨ ਨਿਸ੍ਸਯੋ ਦਾਤਬ੍ਬੋ, ਨ ਸਾਮਣੇਰੋ ਉਪਟ੍ਠਾਪੇਤਬ੍ਬੋ, ਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋਵਾਦਕਸਮ੍ਮੁਤਿ ਸਾਦਿਤਬ੍ਬਾ, ਸਮ੍ਮਤੇਨਪਿ ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਯੋ ਨ ਓਵਦਿਤਬ੍ਬਾ, ਨ ਕਾਚਿ ਸਙ੍ਘਸਮ੍ਮੁਤਿ ਸਾਦਿਤਬ੍ਬਾ, ਨ ਕਿਸ੍ਮਿਞ੍ਚਿ ਪਚ੍ਚੇਕਟ੍ਠਾਨੇ ਠਪੇਤਬ੍ਬੋ, ਨ ਚ ਤੇਨ ਮੂਲੇਨ ਵੁਟ੍ਠਾਪੇਤਬ੍ਬੋ. ਤਸ੍ਸਪਾਪਿਯਸਿਕਕਮ੍ਮਕਤੇਨ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਇਮੇਸੁ ਅਟ੍ਠਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਸਮ੍ਮਾ ਵਤ੍ਤਿਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ. ਦਸਮਂ.
ਸਤਿਵਗ੍ਗੋ ਚਤੁਤ੍ਥੋ.