੩. ਵਿਸਾਖਾਸੁਤ੍ਤਂ

੪੩. [ਅ. ਨਿ. ੩.੭੧] ਏਕਂ ਸਮਯਂ ਭਗਵਾ ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਵਿਹਰਤਿ ਪੁਬ੍ਬਾਰਾਮੇ ਮਿਗਾਰਮਾਤੁਪਾਸਾਦੇ. ਅਥ ਖੋ ਵਿਸਾਖਾ ਮਿਗਾਰਮਾਤਾ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨਂ ਖੋ ਵਿਸਾਖਂ ਮਿਗਾਰਮਾਤਰਂ ਭਗਵਾ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਖੋ, ਵਿਸਾਖੇ, ਉਪੋਸਥੋ ਉਪਵੁਤ੍ਥੋ ਮਹਪ੍ਫਲੋ ਹੋਤਿ ਮਹਾਨਿਸਂਸੋ ਮਹਾਜੁਤਿਕੋ ਮਹਾਵਿਪ੍ਫਾਰੋ. ਕਥਂ ਉਪਵੁਤ੍ਥੋ ਚ, ਵਿਸਾਖੇ, ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਉਪੋਸਥੋ ਮਹਪ੍ਫਲੋ ਹੋਤਿ ਮਹਾਨਿਸਂਸੋ ਮਹਾਜੁਤਿਕੋ ਮਹਾਵਿਪ੍ਫਾਰੋ? ਇਧ, ਵਿਸਾਖੇ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਇਤਿ ਪਟਿਸਞ੍ਚਿਕ੍ਖਤਿ – ‘ਯਾਵਜੀਵਂ ਅਰਹਨ੍ਤੋ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਂ ਪਹਾਯ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾ ਪਟਿਵਿਰਤਾ ਨਿਹਿਤਦਣ੍ਡਾ ਨਿਹਿਤਸਤ੍ਥਾ ਲਜ੍ਜੀ ਦਯਾਪਨ੍ਨਾ, ਸਬ੍ਬਪਾਣਭੂਤਹਿਤਾਨੁਕਮ੍ਪਿਨੋ ਵਿਹਰਨ੍ਤਿ. ਅਹਂ ਪਜ੍ਜ ਇਮਞ੍ਚ ਰਤ੍ਤਿਂ ਇਮਞ੍ਚ ਦਿਵਸਂ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਂ ਪਹਾਯ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾ ਪਟਿਵਿਰਤੋ ਨਿਹਿਤਦਣ੍ਡੋ ਨਿਹਿਤਸਤ੍ਥੋ ਲਜ੍ਜੀ ਦਯਾਪਨ੍ਨੋ, ਸਬ੍ਬਪਾਣਭੂਤਹਿਤਾਨੁਕਮ੍ਪੀ ਵਿਹਰਾਮਿ. ਇਮਿਨਾਪਙ੍ਗੇਨ ਅਰਹਤਂ ਅਨੁਕਰੋਮਿ, ਉਪੋਸਥੋ ਚ ਮੇ ਉਪਵੁਤ੍ਥੋ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀ’’’ਤਿ. ਇਮਿਨਾ ਪਠਮੇਨ ਅਙ੍ਗੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਹੋਤਿ…ਪੇ….

‘‘‘ਯਾਵਜੀਵਂ ਅਰਹਨ੍ਤੋ ਉਚ੍ਚਾਸਯਨਮਹਾਸਯਨਂ ਪਹਾਯ ਉਚ੍ਚਾਸਯਨਮਹਾਸਯਨਾ ਪਟਿਵਿਰਤਾ ਨੀਚਸੇਯ੍ਯਂ ਕਪ੍ਪੇਨ੍ਤਿ – ਮਞ੍ਚਕੇ ਵਾ ਤਿਣਸਨ੍ਥਾਰਕੇ ਵਾ. ਅਹਂ ਪਜ੍ਜ ਇਮਞ੍ਚ ਰਤ੍ਤਿਂ ਇਮਞ੍ਚ ਦਿਵਸਂ ਉਚ੍ਚਾਸਯਨਮਹਾਸਯਨਂ ਪਹਾਯ ਉਚ੍ਚਾਸਯਨਮਹਾਸਯਨਾ ਪਟਿਵਿਰਤੋ ਨੀਚਸੇਯ੍ਯਂ ਕਪ੍ਪੇਮਿ – ਮਞ੍ਚਕੇ ਵਾ ਤਿਣਸਨ੍ਥਾਰਕੇ ਵਾ. ਇਮਿਨਾਪਙ੍ਗੇਨ ਅਰਹਤਂ ਅਨੁਕਰੋਮਿ, ਉਪੋਸਥੋ ਚ ਮੇ ਉਪਵੁਤ੍ਥੋ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀ’ਤਿ. ਇਮਿਨਾ ਅਟ੍ਠਮੇਨ ਅਙ੍ਗੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਹੋਤਿ. ਏਵਂ ਉਪਵੁਤ੍ਥੋ ਖੋ, ਵਿਸਾਖੇ, ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਉਪੋਸਥੋ ਮਹਪ੍ਫਲੋ ਹੋਤਿ ਮਹਾਨਿਸਂਸੋ ਮਹਾਜੁਤਿਕੋ ਮਹਾਵਿਪ੍ਫਾਰੋ.

‘‘ਕੀਵਮਹਪ੍ਫਲੋ ਹੋਤਿ, ਕੀਵਮਹਾਨਿਸਂਸੋ, ਕੀਵਮਹਾਜੁਤਿਕੋ, ਕੀਵਮਹਾਵਿਪ੍ਫਾਰੋ? ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਵਿਸਾਖੇ, ਯੋ ਇਮੇਸਂ ਸੋਲ਼ਸਨ੍ਨਂ ਮਹਾਜਨਪਦਾਨਂ ਪਹੂਤਰਤ੍ਤਰਤਨਾਨਂ ਇਸ੍ਸਰਿਯਾਧਿਪਚ੍ਚਂ ਰਜ੍ਜਂ ਕਾਰੇਯ੍ਯ, ਸੇਯ੍ਯਥਿਦਂ – ਅਙ੍ਗਾਨਂ ਮਗਧਾਨਂ ਕਾਸੀਨਂ ਕੋਸਲਾਨਂ ਵਜ੍ਜੀਨਂ ਮਲ੍ਲਾਨਂ ਚੇਤੀਨਂ ਵਙ੍ਗਾਨਂ ਕੁਰੂਨਂ ਪਞ੍ਚਾਲਾਨਂ ਮਚ੍ਛਾਨਂ ਸੂਰਸੇਨਾਨਂ ਅਸ੍ਸਕਾਨਂ ਅਵਨ੍ਤੀਨਂ ਗਨ੍ਧਾਰਾਨਂ ਕਮ੍ਬੋਜਾਨਂ, ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਸਮਨ੍ਨਾਗਤਸ੍ਸ ਉਪੋਸਥਸ੍ਸ ਏਤਂ ਕਲਂ ਨਾਗ੍ਘਤਿ ਸੋਲ਼ਸਿਂ. ਤਂ ਕਿਸ੍ਸ ਹੇਤੁ? ਕਪਣਂ, ਵਿਸਾਖੇ, ਮਾਨੁਸਕਂ ਰਜ੍ਜਂ ਦਿਬ੍ਬਂ ਸੁਖਂ ਉਪਨਿਧਾਯ.

‘‘ਯਾਨਿ, ਵਿਸਾਖੇ, ਮਾਨੁਸਕਾਨਿ ਪਞ੍ਞਾਸ ਵਸ੍ਸਾਨਿ, ਚਾਤੁਮਹਾਰਾਜਿਕਾਨਂ ਦੇਵਾਨਂ ਏਸੋ ਏਕੋ ਰਤ੍ਤਿਨ੍ਦਿਵੋ. ਤਾਯ ਰਤ੍ਤਿਯਾ ਤਿਂਸਰਤ੍ਤਿਯੋ ਮਾਸੋ. ਤੇਨ ਮਾਸੇਨ ਦ੍ਵਾਦਸਮਾਸਿਯੋ ਸਂਵਚ੍ਛਰੋ. ਤੇਨ ਸਂਵਚ੍ਛਰੇਨ ਦਿਬ੍ਬਾਨਿ ਪਞ੍ਚ ਵਸ੍ਸਸਤਾਨਿ ਚਾਤੁਮਹਾਰਾਜਿਕਾਨਂ ਦੇਵਾਨਂ ਆਯੁਪ੍ਪਮਾਣਂ. ਠਾਨਂ ਖੋ ਪਨੇਤਂ, ਵਿਸਾਖੇ, ਵਿਜ੍ਜਤਿ ਯਂ ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ਇਤ੍ਥੀ ਵਾ ਪੁਰਿਸੋ ਵਾ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਸਮਨ੍ਨਾਗਤਂ ਉਪੋਸਥਂ ਉਪਵਸਿਤ੍ਵਾ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਚਾਤੁਮਹਾਰਾਜਿਕਾਨਂ ਦੇਵਾਨਂ ਸਹਬ੍ਯਤਂ ਉਪਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯ. ਇਦਂ ਖੋ ਪਨੇਤਂ, ਵਿਸਾਖੇ, ਸਨ੍ਧਾਯ ਭਾਸਿਤਂ – ‘ਕਪਣਂ ਮਾਨੁਸਕਂ ਰਜ੍ਜਂ ਦਿਬ੍ਬਂ ਸੁਖਂ ਉਪਨਿਧਾਯ’’’.

‘‘ਯਂ, ਵਿਸਾਖੇ, ਮਾਨੁਸਕਂ ਵਸ੍ਸਸਤਂ, ਤਾਵਤਿਂਸਾਨਂ ਦੇਵਾਨਂ ਏਸੋ ਏਕੋ ਰਤ੍ਤਿਨ੍ਦਿਵੋ. ਤਾਯ ਰਤ੍ਤਿਯਾ ਤਿਂਸਰਤ੍ਤਿਯੋ ਮਾਸੋ. ਤੇਨ ਮਾਸੇਨ ਦ੍ਵਾਦਸਮਾਸਿਯੋ ਸਂਵਚ੍ਛਰੋ. ਤੇਨ ਸਂਵਚ੍ਛਰੇਨ ਵਸ੍ਸਸਹਸ੍ਸਂ ਤਾਵਤਿਂਸਾਨਂ ਦੇਵਾਨਂ ਆਯੁਪ੍ਪਮਾਣਂ. ਠਾਨਂ ਖੋ ਪਨੇਤਂ, ਵਿਸਾਖੇ, ਵਿਜ੍ਜਤਿ ਯਂ ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ਇਤ੍ਥੀ ਵਾ ਪੁਰਿਸੋ ਵਾ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਸਮਨ੍ਨਾਗਤਂ ਉਪੋਸਥਂ ਉਪਵਸਿਤ੍ਵਾ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਤਾਵਤਿਂਸਾਨਂ ਦੇਵਾਨਂ ਸਹਬ੍ਯਤਂ ਉਪਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯ. ਇਦਂ ਖੋ ਪਨੇਤਂ, ਵਿਸਾਖੇ, ਸਨ੍ਧਾਯ ਭਾਸਿਤਂ – ‘ਕਪਣਂ ਮਾਨੁਸਕਂ ਰਜ੍ਜਂ ਦਿਬ੍ਬਂ ਸੁਖਂ ਉਪਨਿਧਾਯ’’’.

‘‘ਯਾਨਿ, ਵਿਸਾਖੇ, ਮਾਨੁਸਕਾਨਿ ਦ੍ਵੇ ਵਸ੍ਸਸਤਾਨਿ…ਪੇ… ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਵਸ੍ਸਸਤਾਨਿ…ਪੇ… ਅਟ੍ਠ ਵਸ੍ਸਸਤਾਨਿ…ਪੇ… ਸੋਲ਼ਸ ਵਸ੍ਸਸਤਾਨਿ ਪਰਨਿਮ੍ਮਿਤਵਸਵਤ੍ਤੀਨਂ ਦੇਵਾਨਂ ਏਸੋ ਏਕੋ ਰਤ੍ਤਿਨ੍ਦਿਵੋ. ਤਾਯ ਰਤ੍ਤਿਯਾ ਤਿਂਸਰਤ੍ਤਿਯੋ ਮਾਸੋ. ਤੇਨ ਮਾਸੇਨ ਦ੍ਵਾਦਸਮਾਸਿਯੋ ਸਂਵਚ੍ਛਰੋ. ਤੇਨ ਸਂਵਚ੍ਛਰੇਨ ਦਿਬ੍ਬਾਨਿ ਸੋਲ਼ਸ ਵਸ੍ਸਸਹਸ੍ਸਾਨਿ ਪਰਨਿਮ੍ਮਿਤਵਸਵਤ੍ਤੀਨਂ ਦੇਵਾਨਂ ਆਯੁਪ੍ਪਮਾਣਂ. ਠਾਨਂ ਖੋ ਪਨੇਤਂ, ਵਿਸਾਖੇ, ਵਿਜ੍ਜਤਿ ਯਂ ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ਇਤ੍ਥੀ ਵਾ ਪੁਰਿਸੋ ਵਾ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਸਮਨ੍ਨਾਗਤਂ ਉਪੋਸਥਂ ਉਪਵਸਿਤ੍ਵਾ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਪਰਨਿਮ੍ਮਿਤਵਸਵਤ੍ਤੀਨਂ ਦੇਵਾਨਂ ਸਹਬ੍ਯਤਂ ਉਪਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯ. ਇਦਂ ਖੋ ਪਨੇਤਂ, ਵਿਸਾਖੇ, ਸਨ੍ਧਾਯ ਭਾਸਿਤਂ – ‘ਕਪਣਂ ਮਾਨੁਸਕਂ ਰਜ੍ਜਂ ਦਿਬ੍ਬਂ ਸੁਖਂ ਉਪਨਿਧਾਯਾ’’’ਤਿ.

‘‘ਪਾਣਂ ਨ ਹਞ੍ਞੇ ਨ ਚਦਿਨ੍ਨਮਾਦਿਯੇ,

ਮੁਸਾ ਨ ਭਾਸੇ ਨ ਚ ਮਜ੍ਜਪੋ ਸਿਯਾ;

ਅਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਾ ਵਿਰਮੇਯ੍ਯ ਮੇਥੁਨਾ,

ਰਤ੍ਤਿਂ ਨ ਭੁਞ੍ਜੇਯ੍ਯ ਵਿਕਾਲਭੋਜਨਂ.

‘‘ਮਾਲਂ ਨ ਧਾਰੇ ਨ ਚ ਗਨ੍ਧਮਾਚਰੇ,

ਮਞ੍ਚੇ ਛਮਾਯਂ ਵ ਸਯੇਥ ਸਨ੍ਥਤੇ;

ਏਤਞ੍ਹਿ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕਮਾਹੁਪੋਸਥਂ,

ਬੁਦ੍ਧੇਨ ਦੁਕ੍ਖਨ੍ਤਗੁਨਾ ਪਕਾਸਿਤਂ.

‘‘ਚਨ੍ਦੋ ਚ ਸੁਰਿਯੋ ਚ ਉਭੋ ਸੁਦਸ੍ਸਨਾ,

ਓਭਾਸਯਂ ਅਨੁਪਰਿਯਨ੍ਤਿ ਯਾਵਤਾ;

ਤਮੋਨੁਦਾ ਤੇ ਪਨ ਅਨ੍ਤਲਿਕ੍ਖਗਾ,

ਨਭੇ ਪਭਾਸਨ੍ਤਿ ਦਿਸਾਵਿਰੋਚਨਾ.

‘‘ਏਤਸ੍ਮਿਂ ਯਂ ਵਿਜ੍ਜਤਿ ਅਨ੍ਤਰੇ ਧਨਂ,

ਮੁਤ੍ਤਾ ਮਣਿ ਵੇਲ਼ੁਰਿਯਞ੍ਚ ਭਦ੍ਦਕਂ;

ਸਿਙ੍ਗੀਸੁਵਣ੍ਣਂ ਅਥ ਵਾਪਿ ਕਞ੍ਚਨਂ,

ਯਂ ਜਾਤਰੂਪਂ ਹਟਕਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ.

‘‘ਅਟ੍ਠਙ੍ਗੁਪੇਤਸ੍ਸ ਉਪੋਸਥਸ੍ਸ,

ਕਲਮ੍ਪਿ ਤੇ ਨਾਨੁਭਵਨ੍ਤਿ ਸੋਲ਼ਸਿਂ;

ਚਨ੍ਦਪ੍ਪਭਾ ਤਾਰਗਣਾ ਚ ਸਬ੍ਬੇ.

‘‘ਤਸ੍ਮਾ ਹਿ ਨਾਰੀ ਚ ਨਰੋ ਚ ਸੀਲਵਾ,

ਅਟ੍ਠਙ੍ਗੁਪੇਤਂ ਉਪਵਸ੍ਸੁਪੋਸਥਂ;

ਪੁਞ੍ਞਾਨਿ ਕਤ੍ਵਾਨ ਸੁਖੁਦ੍ਰਯਾਨਿ,

ਅਨਿਨ੍ਦਿਤਾ ਸਗ੍ਗਮੁਪੇਨ੍ਤਿ ਠਾਨ’’ਨ੍ਤਿ. ਤਤਿਯਂ;