(੧੩) ੩. ਗਿਲਾਨਵਗ੍ਗੋ

੧. ਗਿਲਾਨਸੁਤ੍ਤਂ

੧੨੧. ਏਕਂ ਸਮਯਂ ਭਗਵਾ ਵੇਸਾਲਿਯਂ ਵਿਹਰਤਿ ਮਹਾਵਨੇ ਕੂਟਾਗਾਰਸਾਲਾਯਂ. ਅਥ ਖੋ ਭਗਵਾ ਸਾਯਨ੍ਹਸਮਯਂ ਪਟਿਸਲ੍ਲਾਨਾ ਵੁਟ੍ਠਿਤੋ ਯੇਨ ਗਿਲਾਨਸਾਲਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ. ਅਦ੍ਦਸਾ ਖੋ ਭਗਵਾ ਅਞ੍ਞਤਰਂ ਭਿਕ੍ਖੁਂ ਦੁਬ੍ਬਲਂ ਗਿਲਾਨਕਂ; ਦਿਸ੍ਵਾ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤੇ ਆਸਨੇ ਨਿਸੀਦਿ. ਨਿਸਜ੍ਜ ਖੋ ਭਗਵਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਆਮਨ੍ਤੇਸਿ –

‘‘ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ [ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ.)], ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁਂ ਦੁਬ੍ਬਲਂ [ਭਿਕ੍ਖਵੇ ਦੁਬ੍ਬਲਂ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)] ਗਿਲਾਨਕਂ ਪਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮਾ ਨ ਵਿਜਹਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਸੇਤਂ ਪਾਟਿਕਙ੍ਖਂ – ‘ਨਚਿਰਸ੍ਸੇਵ ਆਸਵਾਨਂ ਖਯਾ ਅਨਾਸਵਂ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿਂ ਪਞ੍ਞਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿਂ ਦਿਟ੍ਠੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਸਯਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਸਚ੍ਛਿਕਤ੍ਵਾ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਿਸ੍ਸਤੀ’’’ਤਿ.

‘‘ਕਤਮੇ ਪਞ੍ਚ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਸੁਭਾਨੁਪਸ੍ਸੀ ਕਾਯੇ ਵਿਹਰਤਿ, ਆਹਾਰੇ ਪਟਿਕੂਲਸਞ੍ਞੀ, ਸਬ੍ਬਲੋਕੇ ਅਨਭਿਰਤਸਞ੍ਞੀ [ਸਬ੍ਬਤ੍ਥਪਿ ਏਵਮੇਵ ਦਿਸ੍ਸਤਿ], ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਅਨਿਚ੍ਚਾਨੁਪਸ੍ਸੀ, ਮਰਣਸਞ੍ਞਾ ਖੋ ਪਨਸ੍ਸ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਸੂਪਟ੍ਠਿਤਾ ਹੋਤਿ. ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁਂ ਦੁਬ੍ਬਲਂ ਗਿਲਾਨਕਂ ਇਮੇ ਪਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮਾ ਨ ਵਿਜਹਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਸੇਤਂ ਪਾਟਿਕਙ੍ਖਂ – ‘ਨਚਿਰਸ੍ਸੇਵ ਆਸਵਾਨਂ ਖਯਾ…ਪੇ… ਸਚ੍ਛਿਕਤ੍ਵਾ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਿਸ੍ਸਤੀ’’’ਤਿ. ਪਠਮਂ.

੨. ਸਤਿਸੂਪਟ੍ਠਿਤਸੁਤ੍ਤਂ

੧੨੨. ‘‘ਯੋ ਹਿ ਕੋਚਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਵਾ ਭਿਕ੍ਖੁਨੀ ਵਾ ਪਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮੇ ਭਾਵੇਤਿ ਪਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮੇ ਬਹੁਲੀਕਰੋਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਫਲਾਨਂ ਅਞ੍ਞਤਰਂ ਫਲਂ ਪਾਟਿਕਙ੍ਖਂ – ਦਿਟ੍ਠੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਅਞ੍ਞਾ, ਸਤਿ ਵਾ ਉਪਾਦਿਸੇਸੇ ਅਨਾਗਾਮਿਤਾ.

‘‘ਕਤਮੇ ਪਞ੍ਚ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਞ੍ਞੇਵ ਸਤਿ ਸੂਪਟ੍ਠਿਤਾ ਹੋਤਿ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਉਦਯਤ੍ਥਗਾਮਿਨਿਯਾ ਪਞ੍ਞਾਯ, ਅਸੁਭਾਨੁਪਸ੍ਸੀ ਕਾਯੇ ਵਿਹਰਤਿ, ਆਹਾਰੇ ਪਟਿਕੂਲਸਞ੍ਞੀ, ਸਬ੍ਬਲੋਕੇ ਅਨਭਿਰਤਸਞ੍ਞੀ, ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਅਨਿਚ੍ਚਾਨੁਪਸ੍ਸੀ. ਯੋ ਹਿ ਕੋਚਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਵਾ ਭਿਕ੍ਖੁਨੀ ਵਾ ਇਮੇ ਪਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮੇ ਭਾਵੇਤਿ ਇਮੇ ਪਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮੇ ਬਹੁਲੀਕਰੋਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਫਲਾਨਂ ਅਞ੍ਞਤਰਂ ਫਲਂ ਪਾਟਿਕਙ੍ਖਂ – ਦਿਟ੍ਠੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਅਞ੍ਞਾ, ਸਤਿ ਵਾ ਉਪਾਦਿਸੇਸੇ ਅਨਾਗਾਮਿਤਾ’’ਤਿ. ਦੁਤਿਯਂ.

੩. ਪਠਮਉਪਟ੍ਠਾਕਸੁਤ੍ਤਂ

੧੨੩. ‘‘ਪਞ੍ਚਹਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਗਿਲਾਨੋ ਦੂਪਟ੍ਠਾਕੋ [ਦੁਪਟ੍ਠਾਕੋ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ. ਕ.) ਮਹਾਵ. ੩੬੬] ਹੋਤਿ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਅਸਪ੍ਪਾਯਕਾਰੀ ਹੋਤਿ, ਸਪ੍ਪਾਯੇ ਮਤ੍ਤਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਭੇਸਜ੍ਜਂ ਨਪ੍ਪਟਿਸੇਵਿਤਾ ਹੋਤਿ, ਅਤ੍ਥਕਾਮਸ੍ਸ ਗਿਲਾਨੁਪਟ੍ਠਾਕਸ੍ਸ ਨ ਯਥਾਭੂਤਂ ਆਬਾਧਂ ਆਵਿਕਤ੍ਤਾ ਹੋਤਿ ਅਭਿਕ੍ਕਮਨ੍ਤਂ ਵਾ ਅਭਿਕ੍ਕਮਤੀਤਿ ਪਟਿਕ੍ਕਮਨ੍ਤਂ ਵਾ ਪਟਿਕ੍ਕਮਤੀਤਿ ਠਿਤਂ ਵਾ ਠਿਤੋਤਿ, ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਂ ਸਾਰੀਰਿਕਾਨਂ ਵੇਦਨਾਨਂ ਦੁਕ੍ਖਾਨਂ ਤਿਬ੍ਬਾਨਂ [ਤਿਪ੍ਪਾਨਂ (ਸੀ.) ਮਹਾਵ. ੩੬੬] ਖਰਾਨਂ ਕਟੁਕਾਨਂ ਅਸਾਤਾਨਂ ਅਮਨਾਪਾਨਂ ਪਾਣਹਰਾਨਂ ਅਨਧਿਵਾਸਕਜਾਤਿਕੋ ਹੋਤਿ. ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਞ੍ਚਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਗਿਲਾਨੋ ਦੂਪਟ੍ਠਾਕੋ ਹੋਤਿ.

‘‘ਪਞ੍ਚਹਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਗਿਲਾਨੋ ਸੂਪਟ੍ਠਾਕੋ ਹੋਤਿ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਸਪ੍ਪਾਯਕਾਰੀ ਹੋਤਿ, ਸਪ੍ਪਾਯੇ ਮਤ੍ਤਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਭੇਸਜ੍ਜਂ ਪਟਿਸੇਵਿਤਾ ਹੋਤਿ, ਅਤ੍ਥਕਾਮਸ੍ਸ ਗਿਲਾਨੁਪਟ੍ਠਾਕਸ੍ਸ ਯਥਾਭੂਤਂ ਆਬਾਧਂ ਆਵਿਕਤ੍ਤਾ ਹੋਤਿ ਅਭਿਕ੍ਕਮਨ੍ਤਂ ਵਾ ਅਭਿਕ੍ਕਮਤੀਤਿ ਪਟਿਕ੍ਕਮਨ੍ਤਂ ਵਾ ਪਟਿਕ੍ਕਮਤੀਤਿ ਠਿਤਂ ਵਾ ਠਿਤੋਤਿ, ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਂ ਸਾਰੀਰਿਕਾਨਂ ਵੇਦਨਾਨਂ ਦੁਕ੍ਖਾਨਂ ਤਿਬ੍ਬਾਨਂ ਖਰਾਨਂ ਕਟੁਕਾਨਂ ਅਸਾਤਾਨਂ ਅਮਨਾਪਾਨਂ ਪਾਣਹਰਾਨਂ ਅਧਿਵਾਸਕਜਾਤਿਕੋ ਹੋਤਿ. ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਞ੍ਚਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਗਿਲਾਨੋ ਸੂਪਟ੍ਠਾਕੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿ. ਤਤਿਯਂ.

੪. ਦੁਤਿਯਉਪਟ੍ਠਾਕਸੁਤ੍ਤਂ

੧੨੪. ‘‘ਪਞ੍ਚਹਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਗਿਲਾਨੁਪਟ੍ਠਾਕੋ ਨਾਲਂ ਗਿਲਾਨਂ ਉਪਟ੍ਠਾਤੁਂ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਨਪ੍ਪਟਿਬਲੋ ਹੋਤਿ ਭੇਸਜ੍ਜਂ ਸਂਵਿਧਾਤੁਂ; ਸਪ੍ਪਾਯਾਸਪ੍ਪਾਯਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਅਸਪ੍ਪਾਯਂ ਉਪਨਾਮੇਤਿ, ਸਪ੍ਪਾਯਂ ਅਪਨਾਮੇਤਿ; ਆਮਿਸਨ੍ਤਰੋ ਗਿਲਾਨਂ ਉਪਟ੍ਠਾਤਿ, ਨੋ ਮੇਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤੋ; ਜੇਗੁਚ੍ਛੀ ਹੋਤਿ ਉਚ੍ਚਾਰਂ ਵਾ ਪਸ੍ਸਾਵਂ ਵਾ ਵਨ੍ਤਂ ਵਾ ਖੇਲ਼ਂ ਵਾ ਨੀਹਰਿਤੁਂ; ਨਪ੍ਪਟਿਬਲੋ ਹੋਤਿ ਗਿਲਾਨਂ ਕਾਲੇਨ ਕਾਲਂ ਧਮ੍ਮਿਯਾ ਕਥਾਯ ਸਨ੍ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਸਮਾਦਪੇਤੁਂ [ਸਮਾਦਾਪੇਤੁਂ (?) ਮਹਾਵ. ੩੬੬] ਸਮੁਤ੍ਤੇਜੇਤੁਂ ਸਮ੍ਪਹਂਸੇਤੁਂ. ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਞ੍ਚਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਗਿਲਾਨੁਪਟ੍ਠਾਕੋ ਨਾਲਂ ਗਿਲਾਨਂ ਉਪਟ੍ਠਾਤੁਂ.

‘‘ਪਞ੍ਚਹਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਗਿਲਾਨੁਪਟ੍ਠਾਕੋ ਅਲਂ ਗਿਲਾਨਂ ਉਪਟ੍ਠਾਤੁਂ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਪਟਿਬਲੋ ਹੋਤਿ ਭੇਸਜ੍ਜਂ ਸਂਵਿਧਾਤੁਂ; ਸਪ੍ਪਾਯਾਸਪ੍ਪਾਯਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਅਸਪ੍ਪਾਯਂ ਅਪਨਾਮੇਤਿ, ਸਪ੍ਪਾਯਂ ਉਪਨਾਮੇਤਿ; ਮੇਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤੋ ਗਿਲਾਨਂ ਉਪਟ੍ਠਾਤਿ, ਨੋ ਆਮਿਸਨ੍ਤਰੋ; ਅਜੇਗੁਚ੍ਛੀ ਹੋਤਿ ਉਚ੍ਚਾਰਂ ਵਾ ਪਸ੍ਸਾਵਂ ਵਾ ਵਨ੍ਤਂ ਵਾ ਖੇਲ਼ਂ ਵਾ ਨੀਹਰਿਤੁਂ; ਪਟਿਬਲੋ ਹੋਤਿ ਗਿਲਾਨਂ ਕਾਲੇਨ ਕਾਲਂ ਧਮ੍ਮਿਯਾ ਕਥਾਯ ਸਨ੍ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਸਮਾਦਪੇਤੁਂ ਸਮੁਤ੍ਤੇਜੇਤੁਂ ਸਮ੍ਪਹਂਸੇਤੁਂ. ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਞ੍ਚਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਗਿਲਾਨੁਪਟ੍ਠਾਕੋ ਅਲਂ ਗਿਲਾਨਂ ਉਪਟ੍ਠਾਤੁ’’ਨ੍ਤਿ. ਚਤੁਤ੍ਥਂ.

੫. ਪਠਮਅਨਾਯੁਸ੍ਸਾਸੁਤ੍ਤਂ

੧੨੫. ‘‘ਪਞ੍ਚਿਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮਾ ਅਨਾਯੁਸ੍ਸਾ. ਕਤਮੇ ਪਞ੍ਚ? ਅਸਪ੍ਪਾਯਕਾਰੀ ਹੋਤਿ, ਸਪ੍ਪਾਯੇ ਮਤ੍ਤਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਅਪਰਿਣਤਭੋਜੀ ਚ ਹੋਤਿ, ਅਕਾਲਚਾਰੀ ਚ ਹੋਤਿ, ਅਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਚ. ਇਮੇ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮਾ ਅਨਾਯੁਸ੍ਸਾ.

‘‘ਪਞ੍ਚਿਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮਾ ਆਯੁਸ੍ਸਾ. ਕਤਮੇ ਪਞ੍ਚ? ਸਪ੍ਪਾਯਕਾਰੀ ਹੋਤਿ, ਸਪ੍ਪਾਯੇ ਮਤ੍ਤਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਪਰਿਣਤਭੋਜੀ ਚ ਹੋਤਿ, ਕਾਲਚਾਰੀ ਚ ਹੋਤਿ, ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਚ. ਇਮੇ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮਾ ਆਯੁਸ੍ਸਾ’’ਤਿ. ਪਞ੍ਚਮਂ.

੬. ਦੁਤਿਯਅਨਾਯੁਸ੍ਸਾਸੁਤ੍ਤਂ

੧੨੬. ‘‘ਪਞ੍ਚਿਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮਾ ਅਨਾਯੁਸ੍ਸਾ. ਕਤਮੇ ਪਞ੍ਚ? ਅਸਪ੍ਪਾਯਕਾਰੀ ਹੋਤਿ, ਸਪ੍ਪਾਯੇ ਮਤ੍ਤਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਅਪਰਿਣਤਭੋਜੀ ਚ ਹੋਤਿ, ਦੁਸ੍ਸੀਲੋ ਚ, ਪਾਪਮਿਤ੍ਤੋ ਚ. ਇਮੇ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮਾ ਅਨਾਯੁਸ੍ਸਾ.

‘‘ਪਞ੍ਚਿਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮਾ ਆਯੁਸ੍ਸਾ. ਕਤਮੇ ਪਞ੍ਚ? ਸਪ੍ਪਾਯਕਾਰੀ ਹੋਤਿ, ਸਪ੍ਪਾਯੇ ਮਤ੍ਤਂ ਜਾਨਾਤਿ, ਪਰਿਣਤਭੋਜੀ ਚ ਹੋਤਿ, ਸੀਲਵਾ ਚ, ਕਲ੍ਯਾਣਮਿਤ੍ਤੋ ਚ. ਇਮੇ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮਾ ਆਯੁਸ੍ਸਾ’’ਤਿ. ਛਟ੍ਠਂ.

੭. ਵਪਕਾਸਸੁਤ੍ਤਂ

੧੨੭. ‘‘ਪਞ੍ਚਹਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਨਾਲਂ ਸਙ੍ਘਮ੍ਹਾ ਵਪਕਾਸਿਤੁਂ [ਵਿ + ਅਪ + ਕਾਸਿਤੁਂ = ਵਪਕਾਸਿਤੁਂ]. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਸਨ੍ਤੁਟ੍ਠੋ ਹੋਤਿ ਇਤਰੀਤਰੇਨ ਚੀਵਰੇਨ, ਅਸਨ੍ਤੁਟ੍ਠੋ ਹੋਤਿ ਇਤਰੀਤਰੇਨ ਪਿਣ੍ਡਪਾਤੇਨ, ਅਸਨ੍ਤੁਟ੍ਠੋ ਹੋਤਿ ਇਤਰੀਤਰੇਨ ਸੇਨਾਸਨੇਨ, ਅਸਨ੍ਤੁਟ੍ਠੋ ਹੋਤਿ ਇਤਰੀਤਰੇਨ ਗਿਲਾਨਪ੍ਪਚ੍ਚਯਭੇਸਜ੍ਜਪਰਿਕ੍ਖਾਰੇਨ, ਕਾਮਸਙ੍ਕਪ੍ਪਬਹੁਲੋ ਚ ਵਿਹਰਤਿ. ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਞ੍ਚਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਨਾਲਂ ਸਙ੍ਘਮ੍ਹਾ ਵਪਕਾਸਿਤੁਂ.

‘‘ਪਞ੍ਚਹਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਲਂ ਸਙ੍ਘਮ੍ਹਾ ਵਪਕਾਸਿਤੁਂ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਸਨ੍ਤੁਟ੍ਠੋ ਹੋਤਿ ਇਤਰੀਤਰੇਨ ਚੀਵਰੇਨ, ਸਨ੍ਤੁਟ੍ਠੋ ਹੋਤਿ ਇਤਰੀਤਰੇਨ ਪਿਣ੍ਡਪਾਤੇਨ, ਸਨ੍ਤੁਟ੍ਠੋ ਹੋਤਿ ਇਤਰੀਤਰੇਨ ਸੇਨਾਸਨੇਨ, ਸਨ੍ਤੁਟ੍ਠੋ ਹੋਤਿ ਇਤਰੀਤਰੇਨ ਗਿਲਾਨਪ੍ਪਚ੍ਚਯਭੇਸਜ੍ਜਪਰਿਕ੍ਖਾਰੇਨ, ਨੇਕ੍ਖਮ੍ਮਸਙ੍ਕਪ੍ਪਬਹੁਲੋ [ਨ ਕਾਮਸਙ੍ਕਪ੍ਪਬਹੁਲੋ (ਕ.)] ਚ ਵਿਹਰਤਿ. ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਞ੍ਚਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਲਂ ਸਙ੍ਘਮ੍ਹਾ ਵਪਕਾਸਿਤੁ’’ਨ੍ਤਿ. ਸਤ੍ਤਮਂ.

੮. ਸਮਣਸੁਖਸੁਤ੍ਤਂ

੧੨੮. ‘‘ਪਞ੍ਚਿਮਾਨਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਮਣਦੁਕ੍ਖਾਨਿ. ਕਤਮਾਨਿ ਪਞ੍ਚ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਸਨ੍ਤੁਟ੍ਠੋ ਹੋਤਿ ਇਤਰੀਤਰੇਨ ਚੀਵਰੇਨ, ਅਸਨ੍ਤੁਟ੍ਠੋ ਹੋਤਿ ਇਤਰੀਤਰੇਨ ਪਿਣ੍ਡਪਾਤੇਨ, ਅਸਨ੍ਤੁਟ੍ਠੋ ਹੋਤਿ ਇਤਰੀਤਰੇਨ ਸੇਨਾਸਨੇਨ, ਅਸਨ੍ਤੁਟ੍ਠੋ ਹੋਤਿ ਇਤਰੀਤਰੇਨ ਗਿਲਾਨਪ੍ਪਚ੍ਚਯਭੇਸਜ੍ਜਪਰਿਕ੍ਖਾਰੇਨ, ਅਨਭਿਰਤੋ ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਚਰਤਿ. ਇਮਾਨਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਞ੍ਚ ਸਮਣਦੁਕ੍ਖਾਨਿ.

‘‘ਪਞ੍ਚਿਮਾਨਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਮਣਸੁਖਾਨਿ. ਕਤਮਾਨਿ ਪਞ੍ਚ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਸਨ੍ਤੁਟ੍ਠੋ ਹੋਤਿ ਇਤਰੀਤਰੇਨ ਚੀਵਰੇਨ, ਸਨ੍ਤੁਟ੍ਠੋ ਹੋਤਿ ਇਤਰੀਤਰੇਨ ਪਿਣ੍ਡਪਾਤੇਨ, ਸਨ੍ਤੁਟ੍ਠੋ ਹੋਤਿ ਇਤਰੀਤਰੇਨ ਸੇਨਾਸਨੇਨ, ਸਨ੍ਤੁਟ੍ਠੋ ਹੋਤਿ ਇਤਰੀਤਰੇਨ ਗਿਲਾਨਪ੍ਪਚ੍ਚਯਭੇਸਜ੍ਜਪਰਿਕ੍ਖਾਰੇਨ, ਅਭਿਰਤੋ ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਚਰਤਿ. ਇਮਾਨਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਞ੍ਚ ਸਮਣਸੁਖਾਨੀ’’ਤਿ. ਅਟ੍ਠਮਂ.

੯. ਪਰਿਕੁਪ੍ਪਸੁਤ੍ਤਂ

੧੨੯. ‘‘ਪਞ੍ਚਿਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਆਪਾਯਿਕਾ ਨੇਰਯਿਕਾ ਪਰਿਕੁਪ੍ਪਾ ਅਤੇਕਿਚ੍ਛਾ. ਕਤਮੇ ਪਞ੍ਚ? ਮਾਤਾ [ਮਾਤਰਂ (ਕ.)] ਜੀਵਿਤਾ ਵੋਰੋਪਿਤਾ ਹੋਤਿ, ਪਿਤਾ [ਪਿਤਰਂ (ਕ.)] ਜੀਵਿਤਾ ਵੋਰੋਪਿਤੋ [ਵੋਰੋਪਿਤਾ (ਕ.)] ਹੋਤਿ, ਅਰਹਂ [ਅਰਹਨ੍ਤਂ (ਕ.), ਅਰਹਾ (ਸ੍ਯਾ.)] ਜੀਵਿਤਾ ਵੋਰੋਪਿਤੋ ਹੋਤਿ, ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ ਦੁਟ੍ਠੇਨ ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਲੋਹਿਤਂ ਉਪ੍ਪਾਦਿਤਂ ਹੋਤਿ, ਸਙ੍ਘੋ ਭਿਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ. ਇਮੇ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਞ੍ਚ ਆਪਾਯਿਕਾ ਨੇਰਯਿਕਾ ਪਰਿਕੁਪ੍ਪਾ ਅਤੇਕਿਚ੍ਛਾ’’ਤਿ. ਨਵਮਂ.

੧੦. ਬ੍ਯਸਨਸੁਤ੍ਤਂ

੧੩੦. ‘‘ਪਞ੍ਚਿਮਾਨਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਬ੍ਯਸਨਾਨਿ. ਕਤਮਾਨਿ ਪਞ੍ਚ? ਞਾਤਿਬ੍ਯਸਨਂ, ਭੋਗਬ੍ਯਸਨਂ, ਰੋਗਬ੍ਯਸਨਂ, ਸੀਲਬ੍ਯਸਨਂ, ਦਿਟ੍ਠਿਬ੍ਯਸਨਂ. ਨ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਤ੍ਤਾ ਞਾਤਿਬ੍ਯਸਨਹੇਤੁ ਵਾ ਭੋਗਬ੍ਯਸਨਹੇਤੁ ਵਾ ਰੋਗਬ੍ਯਸਨਹੇਤੁ ਵਾ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਅਪਾਯਂ ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਵਿਨਿਪਾਤਂ ਨਿਰਯਂ ਉਪਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ. ਸੀਲਬ੍ਯਸਨਹੇਤੁ ਵਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਤ੍ਤਾ ਦਿਟ੍ਠਿਬ੍ਯਸਨਹੇਤੁ ਵਾ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਅਪਾਯਂ ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਵਿਨਿਪਾਤਂ ਨਿਰਯਂ ਉਪਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ. ਇਮਾਨਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਞ੍ਚ ਬ੍ਯਸਨਾਨਿ.

‘‘ਪਞ੍ਚਿਮਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਮ੍ਪਦਾ. ਕਤਮਾ ਪਞ੍ਚ? ਞਾਤਿਸਮ੍ਪਦਾ, ਭੋਗਸਮ੍ਪਦਾ, ਆਰੋਗ੍ਯਸਮ੍ਪਦਾ, ਸੀਲਸਮ੍ਪਦਾ, ਦਿਟ੍ਠਿਸਮ੍ਪਦਾ. ਨ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਤ੍ਤਾ ਞਾਤਿਸਮ੍ਪਦਾਹੇਤੁ ਵਾ ਭੋਗਸਮ੍ਪਦਾਹੇਤੁ ਵਾ ਆਰੋਗ੍ਯਸਮ੍ਪਦਾਹੇਤੁ ਵਾ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਸੁਗਤਿਂ ਸਗ੍ਗਂ ਲੋਕਂ ਉਪਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ. ਸੀਲਸਮ੍ਪਦਾਹੇਤੁ ਵਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਤ੍ਤਾ ਦਿਟ੍ਠਿਸਮ੍ਪਦਾਹੇਤੁ ਵਾ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਸੁਗਤਿਂ ਸਗ੍ਗਂ ਲੋਕਂ ਉਪਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ. ਇਮਾ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਞ੍ਚ ਸਮ੍ਪਦਾ’’ਤਿ. ਦਸਮਂ.

ਗਿਲਾਨਵਗ੍ਗੋ ਤਤਿਯੋ.