੨. ਦੁਤਿਯਪਣ੍ਣਾਸਕਂ

(੬) ੧. ਨੀਵਰਣਵਗ੍ਗੋ

੧. ਆਵਰਣਸੁਤ੍ਤਂ

੫੧. ਏਵਂ ਮੇ ਸੁਤਂ – ਏਕਂ ਸਮਯਂ ਭਗਵਾ ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਵਿਹਰਤਿ ਜੇਤਵਨੇ ਅਨਾਥਪਿਣ੍ਡਿਕਸ੍ਸ ਆਰਾਮੇ. ਤਤ੍ਰ ਖੋ ਭਗਵਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਆਮਨ੍ਤੇਸਿ – ‘‘ਭਿਕ੍ਖਵੋ’’ਤਿ. ‘‘ਭਦਨ੍ਤੇ’’ਤਿ ਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਭਗਵਤੋ ਪਚ੍ਚਸ੍ਸੋਸੁਂ. ਭਗਵਾ ਏਤਦਵੋਚ –

‘‘ਪਞ੍ਚਿਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਆਵਰਣਾ ਨੀਵਰਣਾ ਚੇਤਸੋ ਅਜ੍ਝਾਰੁਹਾ ਪਞ੍ਞਾਯ ਦੁਬ੍ਬਲੀਕਰਣਾ. ਕਤਮੇ ਪਞ੍ਚ? ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਆਵਰਣੋ ਨੀਵਰਣੋ ਚੇਤਸੋ ਅਜ੍ਝਾਰੁਹੋ ਪਞ੍ਞਾਯ ਦੁਬ੍ਬਲੀਕਰਣੋ. ਬ੍ਯਾਪਾਦੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਆਵਰਣੋ ਨੀਵਰਣੋ ਚੇਤਸੋ ਅਜ੍ਝਾਰੁਹੋ ਪਞ੍ਞਾਯ ਦੁਬ੍ਬਲੀਕਰਣੋ. ਥਿਨਮਿਦ੍ਧਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਆਵਰਣਂ ਨੀਵਰਣਂ ਚੇਤਸੋ ਅਜ੍ਝਾਰੁਹਂ ਪਞ੍ਞਾਯ ਦੁਬ੍ਬਲੀਕਰਣਂ. ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਆਵਰਣਂ ਨੀਵਰਣਂ ਚੇਤਸੋ ਅਜ੍ਝਾਰੁਹਂ ਪਞ੍ਞਾਯ ਦੁਬ੍ਬਲੀਕਰਣਂ. ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਆਵਰਣਾ ਨੀਵਰਣਾ ਚੇਤਸੋ ਅਜ੍ਝਾਰੁਹਾ ਪਞ੍ਞਾਯ ਦੁਬ੍ਬਲੀਕਰਣਾ. ਇਮੇ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਞ੍ਚ ਆਵਰਣਾ ਨੀਵਰਣਾ ਚੇਤਸੋ ਅਜ੍ਝਾਰੁਹਾ ਪਞ੍ਞਾਯ ਦੁਬ੍ਬਲੀਕਰਣਾ.

‘‘ਸੋ ਵਤ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਇਮੇ ਪਞ੍ਚ ਆਵਰਣੇ ਨੀਵਰਣੇ ਚੇਤਸੋ ਅਜ੍ਝਾਰੁਹੇ ਪਞ੍ਞਾਯ ਦੁਬ੍ਬਲੀਕਰਣੇ ਅਪ੍ਪਹਾਯ, ਅਬਲਾਯ ਪਞ੍ਞਾਯ ਦੁਬ੍ਬਲਾਯ ਅਤ੍ਤਤ੍ਥਂ ਵਾ ਞਸ੍ਸਤਿ ਪਰਤ੍ਥਂ ਵਾ ਞਸ੍ਸਤਿ ਉਭਯਤ੍ਥਂ ਵਾ ਞਸ੍ਸਤਿ ਉਤ੍ਤਰਿ [ਉਤ੍ਤਰਿਂ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)] ਵਾ ਮਨੁਸ੍ਸਧਮ੍ਮਾ ਅਲਮਰਿਯਞਾਣਦਸ੍ਸਨਵਿਸੇਸਂ ਸਚ੍ਛਿਕਰਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਨੇਤਂ ਠਾਨਂ ਵਿਜ੍ਜਤਿ. ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਨਦੀ ਪਬ੍ਬਤੇਯ੍ਯਾ ਦੂਰਙ੍ਗਮਾ [ਦੂਰਗਮਾ (ਸੀ.)] ਸੀਘਸੋਤਾ ਹਾਰਹਾਰਿਨੀ. ਤਸ੍ਸਾ ਪੁਰਿਸੋ ਉਭਤੋ ਨਙ੍ਗਲਮੁਖਾਨਿ ਵਿਵਰੇਯ੍ਯ. ਏਵਞ੍ਹਿ ਸੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਜ੍ਝੇ ਨਦਿਯਾ ਸੋਤੋ ਵਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤੋ ਵਿਸਟੋ ਬ੍ਯਾਦਿਣ੍ਣੋ ਨੇਵ [ਨ ਚੇਵ (ਕ.)] ਦੂਰਙ੍ਗਮੋ ਅਸ੍ਸ ਨ [ਨ ਚ (ਕ.)] ਸੀਘਸੋਤੋ ਨ [ਨ ਚ (ਕ.)] ਹਾਰਹਾਰੀ [ਹਾਰਹਾਰਿਣੀ (ਸੀ.)]. ਏਵਮੇਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸੋ ਵਤ ਭਿਕ੍ਖੁ ਇਮੇ ਪਞ੍ਚ ਆਵਰਣੇ ਨੀਵਰਣੇ ਚੇਤਸੋ ਅਜ੍ਝਾਰੁਹੇ ਪਞ੍ਞਾਯ ਦੁਬ੍ਬਲੀਕਰਣੇ ਅਪ੍ਪਹਾਯ, ਅਬਲਾਯ ਪਞ੍ਞਾਯ ਦੁਬ੍ਬਲਾਯ ਅਤ੍ਤਤ੍ਥਂ ਵਾ ਞਸ੍ਸਤਿ ਪਰਤ੍ਥਂ ਵਾ ਞਸ੍ਸਤਿ ਉਭਯਤ੍ਥਂ ਵਾ ਞਸ੍ਸਤਿ ਉਤ੍ਤਰਿ ਵਾ ਮਨੁਸ੍ਸਧਮ੍ਮਾ ਅਲਮਰਿਯਞਾਣਦਸ੍ਸਨਵਿਸੇਸਂ ਸਚ੍ਛਿਕਰਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਨੇਤਂ ਠਾਨਂ ਵਿਜ੍ਜਤਿ.

‘‘ਸੋ ਵਤ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਇਮੇ ਪਞ੍ਚ ਆਵਰਣੇ ਨੀਵਰਣੇ ਚੇਤਸੋ ਅਜ੍ਝਾਰੁਹੇ ਪਞ੍ਞਾਯ ਦੁਬ੍ਬਲੀਕਰਣੇ ਪਹਾਯ, ਬਲਵਤਿਯਾ ਪਞ੍ਞਾਯ ਅਤ੍ਤਤ੍ਥਂ ਵਾ ਞਸ੍ਸਤਿ ਪਰਤ੍ਥਂ ਵਾ ਞਸ੍ਸਤਿ ਉਭਯਤ੍ਥਂ ਵਾ ਞਸ੍ਸਤਿ ਉਤ੍ਤਰਿ ਵਾ ਮਨੁਸ੍ਸਧਮ੍ਮਾ ਅਲਮਰਿਯਞਾਣਦਸ੍ਸਨਵਿਸੇਸਂ ਸਚ੍ਛਿਕਰਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਠਾਨਮੇਤਂ ਵਿਜ੍ਜਤਿ. ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਨਦੀ ਪਬ੍ਬਤੇਯ੍ਯਾ ਦੂਰਙ੍ਗਮਾ ਸੀਘਸੋਤਾ ਹਾਰਹਾਰਿਨੀ. ਤਸ੍ਸਾ ਪੁਰਿਸੋ ਉਭਤੋ ਨਙ੍ਗਲਮੁਖਾਨਿ ਪਿਦਹੇਯ੍ਯ. ਏਵਞ੍ਹਿ ਸੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਜ੍ਝੇ ਨਦਿਯਾ ਸੋਤੋ ਅਵਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤੋ ਅਵਿਸਟੋ ਅਬ੍ਯਾਦਿਣ੍ਣੋ ਦੂਰਙ੍ਗਮੋ ਚੇਵ ਅਸ੍ਸ ਸੀਘਸੋਤੋ ਚ ਹਾਰਹਾਰੀ ਚ. ਏਵਮੇਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸੋ ਵਤ ਭਿਕ੍ਖੁ ਇਮੇ ਪਞ੍ਚ ਆਵਰਣੇ ਨੀਵਰਣੇ ਚੇਤਸੋ ਅਜ੍ਝਾਰੁਹੇ ਪਞ੍ਞਾਯ ਦੁਬ੍ਬਲੀਕਰਣੇ ਪਹਾਯ, ਬਲਵਤਿਯਾ ਪਞ੍ਞਾਯ ਅਤ੍ਤਤ੍ਥਂ ਵਾ ਞਸ੍ਸਤਿ ਪਰਤ੍ਥਂ ਵਾ ਞਸ੍ਸਤਿ ਉਭਯਤ੍ਥਂ ਵਾ ਞਸ੍ਸਤਿ ਉਤ੍ਤਰਿ ਵਾ ਮਨੁਸ੍ਸਧਮ੍ਮਾ ਅਲਮਰਿਯਞਾਣਦਸ੍ਸਨਵਿਸੇਸਂ ਸਚ੍ਛਿਕਰਿਸ੍ਸਤੀਤਿ ਠਾਨਮੇਤਂ ਵਿਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ. ਪਠਮਂ.

੨. ਅਕੁਸਲਰਾਸਿਸੁਤ੍ਤਂ

੫੨. ‘‘ਅਕੁਸਲਰਾਸੀਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵਦਮਾਨੋ ਪਞ੍ਚ ਨੀਵਰਣੇ [ਇਮੇ ਪਞ੍ਚ ਨੀਵਰਣੇ (ਸੀ.)] ਸਮ੍ਮਾ ਵਦਮਾਨੋ ਵਦੇਯ੍ਯ. ਕੇਵਲੋ ਹਾਯਂ [ਹਯਂ (ਸੀ.), ਚਾਯਂ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ.), ਸਾਯਂ (ਕ.)], ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਕੁਸਲਰਾਸਿ ਯਦਿਦਂ ਪਞ੍ਚ ਨੀਵਰਣਾ. ਕਤਮੇ ਪਞ੍ਚ? ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦਨੀਵਰਣਂ, ਬ੍ਯਾਪਾਦਨੀਵਰਣਂ, ਥਿਨਮਿਦ੍ਧਨੀਵਰਣਂ, ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਨੀਵਰਣਂ, ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾਨੀਵਰਣਂ. ਅਕੁਸਲਰਾਸੀਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵਦਮਾਨੋ ਇਮੇ ਪਞ੍ਚ ਨੀਵਰਣੇ ਸਮ੍ਮਾ ਵਦਮਾਨੋ ਵਦੇਯ੍ਯ. ਕੇਵਲੋ ਹਾਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਕੁਸਲਰਾਸਿ ਯਦਿਦਂ ਪਞ੍ਚ ਨੀਵਰਣਾ’’ਤਿ. ਦੁਤਿਯਂ.

੩. ਪਧਾਨਿਯਙ੍ਗਸੁਤ੍ਤਂ

੫੩. ‘‘ਪਞ੍ਚਿਮਾਨਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਧਾਨਿਯਙ੍ਗਾਨਿ. ਕਤਮਾਨਿ ਪਞ੍ਚ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਸਦ੍ਧੋ ਹੋਤਿ, ਸਦ੍ਦਹਤਿ ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ ਬੋਧਿਂ – ‘ਇਤਿਪਿ ਸੋ ਭਗਵਾ ਅਰਹਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ ਵਿਜ੍ਜਾਚਰਣਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਸੁਗਤੋ ਲੋਕਵਿਦੂ ਅਨੁਤ੍ਤਰੋ ਪੁਰਿਸਦਮ੍ਮਸਾਰਥਿ ਸਤ੍ਥਾ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾਨਂ ਬੁਦ੍ਧੋ ਭਗਵਾ’ਤਿ. ਅਪ੍ਪਾਬਾਧੋ ਹੋਤਿ ਅਪ੍ਪਾਤਙ੍ਕੋ; ਸਮਵੇਪਾਕਿਨਿਯਾ ਗਹਣਿਯਾ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਨਾਤਿਸੀਤਾਯ ਨਾਚ੍ਚੁਣ੍ਹਾਯ ਮਜ੍ਝਿਮਾਯ ਪਧਾਨਕ੍ਖਮਾਯ; ਅਸਠੋ ਹੋਤਿ ਅਮਾਯਾਵੀ; ਯਥਾਭੂਤਂ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਆਵਿਕਤ੍ਤਾ ਸਤ੍ਥਰਿ ਵਾ ਵਿਞ੍ਞੂਸੁ ਵਾ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀਸੁ; ਆਰਦ੍ਧਵੀਰਿਯੋ ਵਿਹਰਤਿ ਅਕੁਸਲਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪਹਾਨਾਯ ਕੁਸਲਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਉਪਸਮ੍ਪਦਾਯ, ਥਾਮਵਾ ਦਲ਼੍ਹਪਰਕ੍ਕਮੋ ਅਨਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਧੁਰੋ ਕੁਸਲੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ; ਪਞ੍ਞਵਾ ਹੋਤਿ, ਉਦਯਤ੍ਥਗਾਮਿਨਿਯਾ ਪਞ੍ਞਾਯ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਅਰਿਯਾਯ ਨਿਬ੍ਬੇਧਿਕਾਯ ਸਮ੍ਮਾ ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਯਗਾਮਿਨਿਯਾ. ਇਮਾਨਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਞ੍ਚ ਪਧਾਨਿਯਙ੍ਗਾਨੀ’’ਤਿ. ਤਤਿਯਂ.

੪. ਸਮਯਸੁਤ੍ਤਂ

੫੪. ‘‘ਪਞ੍ਚਿਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਸਮਯਾ ਪਧਾਨਾਯ. ਕਤਮੇ ਪਞ੍ਚ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਜਿਣ੍ਣੋ ਹੋਤਿ ਜਰਾਯਾਭਿਭੂਤੋ. ਅਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਠਮੋ ਅਸਮਯੋ ਪਧਾਨਾਯ.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਬ੍ਯਾਧਿਤੋ ਹੋਤਿ ਬ੍ਯਾਧਿਨਾਭਿਭੂਤੋ. ਅਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦੁਤਿਯੋ ਅਸਮਯੋ ਪਧਾਨਾਯ.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦੁਬ੍ਭਿਕ੍ਖਂ ਹੋਤਿ ਦੁਸ੍ਸਸ੍ਸਂ ਦੁਲ੍ਲਭਪਿਣ੍ਡਂ, ਨ ਸੁਕਰਂ ਉਞ੍ਛੇਨ ਪਗ੍ਗਹੇਨ ਯਾਪੇਤੁਂ. ਅਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਤਿਯੋ ਅਸਮਯੋ ਪਧਾਨਾਯ.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਯਂ ਹੋਤਿ ਅਟਵਿਸਙ੍ਕੋਪੋ, ਚਕ੍ਕਸਮਾਰੂਲ਼੍ਹਾ ਜਾਨਪਦਾ ਪਰਿਯਾਯਨ੍ਤਿ. ਅਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚਤੁਤ੍ਥੋ ਅਸਮਯੋ ਪਧਾਨਾਯ.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਙ੍ਘੋ ਭਿਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ. ਸਙ੍ਘੇ ਖੋ ਪਨ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਨ੍ਨੇ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਅਕ੍ਕੋਸਾ ਚ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਪਰਿਭਾਸਾ ਚ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਪਰਿਕ੍ਖੇਪਾ ਚ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਪਰਿਚ੍ਚਜਾ ਚ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਅਪ੍ਪਸਨ੍ਨਾ ਚੇਵ ਨਪ੍ਪਸੀਦਨ੍ਤਿ, ਪਸਨ੍ਨਾਨਞ੍ਚ ਏਕਚ੍ਚਾਨਂ ਅਞ੍ਞਥਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਅਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਞ੍ਚਮੋ ਅਸਮਯੋ ਪਧਾਨਾਯ. ਇਮੇ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਞ੍ਚ ਅਸਮਯਾ ਪਧਾਨਾਯਾਤਿ.

‘‘ਪਞ੍ਚਿਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਮਯਾ ਪਧਾਨਾਯ. ਕਤਮੇ ਪਞ੍ਚ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਦਹਰੋ ਹੋਤਿ ਯੁਵਾ ਸੁਸੁ ਕਾਲ਼ਕੇਸੋ ਭਦ੍ਰੇਨ ਯੋਬ੍ਬਨੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਪਠਮੇਨ ਵਯਸਾ. ਅਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਠਮੋ ਸਮਯੋ ਪਧਾਨਾਯ.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਪ੍ਪਾਬਾਧੋ ਹੋਤਿ ਅਪ੍ਪਾਤਙ੍ਕੋ, ਸਮਵੇਪਾਕਿਨਿਯਾ ਗਹਣਿਯਾ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਨਾਤਿਸੀਤਾਯ ਨਾਚ੍ਚੁਣ੍ਹਾਯ ਮਜ੍ਝਿਮਾਯ ਪਧਾਨਕ੍ਖਮਾਯ. ਅਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦੁਤਿਯੋ ਸਮਯੋ ਪਧਾਨਾਯ.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸੁਭਿਕ੍ਖਂ ਹੋਤਿ ਸੁਸਸ੍ਸਂ ਸੁਲਭਪਿਣ੍ਡਂ, ਸੁਕਰਂ ਉਞ੍ਛੇਨ ਪਗ੍ਗਹੇਨ ਯਾਪੇਤੁਂ. ਅਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਤਿਯੋ ਸਮਯੋ ਪਧਾਨਾਯ.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਨੁਸ੍ਸਾ ਸਮਗ੍ਗਾ ਸਮ੍ਮੋਦਮਾਨਾ ਅਵਿਵਦਮਾਨਾ ਖੀਰੋਦਕੀਭੂਤਾ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਪਿਯਚਕ੍ਖੂਹਿ ਸਮ੍ਪਸ੍ਸਨ੍ਤਾ ਵਿਹਰਨ੍ਤਿ. ਅਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚਤੁਤ੍ਥੋ ਸਮਯੋ ਪਧਾਨਾਯ.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਙ੍ਘੋ ਸਮਗ੍ਗੋ ਸਮ੍ਮੋਦਮਾਨੋ ਅਵਿਵਦਮਾਨੋ ਏਕੁਦ੍ਦੇਸੋ ਫਾਸੁ ਵਿਹਰਤਿ. ਸਙ੍ਘੇ ਖੋ ਪਨ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਮਗ੍ਗੇ ਨ ਚੇਵ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਅਕ੍ਕੋਸਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਨ ਚ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਪਰਿਭਾਸਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਨ ਚ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਪਰਿਕ੍ਖੇਪਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਨ ਚ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਪਰਿਚ੍ਚਜਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਅਪ੍ਪਸਨ੍ਨਾ ਚੇਵ ਪਸੀਦਨ੍ਤਿ, ਪਸਨ੍ਨਾਨਞ੍ਚ ਭਿਯ੍ਯੋਭਾਵੋ [ਭੀਯ੍ਯੋਭਾਵਾਯ (ਕ.)] ਹੋਤਿ. ਅਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਞ੍ਚਮੋ ਸਮਯੋ ਪਧਾਨਾਯ. ਇਮੇ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਞ੍ਚ ਸਮਯਾ ਪਧਾਨਾਯਾ’’ਤਿ. ਚਤੁਤ੍ਥਂ.

੫. ਮਾਤਾਪੁਤ੍ਤਸੁਤ੍ਤਂ

੫੫. ਏਕਂ ਸਮਯਂ ਭਗਵਾ ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਵਿਹਰਤਿ ਜੇਤਵਨੇ ਅਨਾਥਪਿਣ੍ਡਿਕਸ੍ਸ ਆਰਾਮੇ. ਤੇਨ ਖੋ ਪਨ ਸਮਯੇਨ ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਉਭੋ ਮਾਤਾਪੁਤ੍ਤਾ ਵਸ੍ਸਾਵਾਸਂ ਉਪਗਮਿਂਸੁ [ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਂਸੁ (ਕ.)] – ਭਿਕ੍ਖੁ ਚ ਭਿਕ੍ਖੁਨੀ ਚ. ਤੇ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਸ੍ਸ ਅਭਿਣ੍ਹਂ ਦਸ੍ਸਨਕਾਮਾ ਅਹੇਸੁਂ. ਮਾਤਾਪਿ ਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਭਿਣ੍ਹਂ ਦਸ੍ਸਨਕਾਮਾ ਅਹੋਸਿ; ਪੁਤ੍ਤੋਪਿ ਮਾਤਰਂ ਅਭਿਣ੍ਹਂ ਦਸ੍ਸਨਕਾਮੋ ਅਹੋਸਿ. ਤੇਸਂ ਅਭਿਣ੍ਹਂ ਦਸ੍ਸਨਾ ਸਂਸਗ੍ਗੋ ਅਹੋਸਿ. ਸਂਸਗ੍ਗੇ ਸਤਿ ਵਿਸ੍ਸਾਸੋ ਅਹੋਸਿ. ਵਿਸ੍ਸਾਸੇ ਸਤਿ ਓਤਾਰੋ ਅਹੋਸਿ. ਤੇ ਓਤਿਣ੍ਣਚਿਤ੍ਤਾ ਸਿਕ੍ਖਂ ਅਪਚ੍ਚਕ੍ਖਾਯ ਦੁਬ੍ਬਲ੍ਯਂ ਅਨਾਵਿਕਤ੍ਵਾ ਮੇਥੁਨਂ ਧਮ੍ਮਂ ਪਟਿਸੇਵਿਂਸੁ.

ਅਥ ਖੋ ਸਮ੍ਬਹੁਲਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿਂਸੁ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿਂਸੁ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਖੋ ਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚੁਂ – ‘‘ਇਧ, ਭਨ੍ਤੇ, ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਉਭੋ ਮਾਤਾਪੁਤ੍ਤਾ ਵਸ੍ਸਾਵਾਸਂ ਉਪਗਮਿਂਸੁ – ਭਿਕ੍ਖੁ ਚ ਭਿਕ੍ਖੁਨੀ ਚ, ਤੇ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਸ੍ਸ ਅਭਿਣ੍ਹਂ ਦਸ੍ਸਨਕਾਮਾ ਅਹੇਸੁਂ, ਮਾਤਾਪਿ ਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਭਿਣ੍ਹਂ ਦਸ੍ਸਨਕਾਮਾ ਅਹੋਸਿ, ਪੁਤ੍ਤੋਪਿ ਮਾਤਰਂ ਅਭਿਣ੍ਹਂ ਦਸ੍ਸਨਕਾਮੋ ਅਹੋਸਿ. ਤੇਸਂ ਅਭਿਣ੍ਹਂ ਦਸ੍ਸਨਾ ਸਂਸਗ੍ਗੋ ਅਹੋਸਿ, ਸਂਸਗ੍ਗੇ ਸਤਿ ਵਿਸ੍ਸਾਸੋ ਅਹੋਸਿ, ਵਿਸ੍ਸਾਸੇ ਸਤਿ ਓਤਾਰੋ ਅਹੋਸਿ, ਤੇ ਓਤਿਣ੍ਣਚਿਤ੍ਤਾ ਸਿਕ੍ਖਂ ਅਪਚ੍ਚਕ੍ਖਾਯ ਦੁਬ੍ਬਲ੍ਯਂ ਅਨਾਵਿਕਤ੍ਵਾ ਮੇਥੁਨਂ ਧਮ੍ਮਂ ਪਟਿਸੇਵਿਂਸੂ’’ਤਿ.

‘‘ਕਿਂ ਨੁ ਸੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮੋਘਪੁਰਿਸੋ ਮਞ੍ਞਤਿ – ‘ਨ ਮਾਤਾ ਪੁਤ੍ਤੇ ਸਾਰਜ੍ਜਤਿ, ਪੁਤ੍ਤੋ ਵਾ ਪਨ ਮਾਤਰੀ’ਤਿ? ਨਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਞ੍ਞਂ ਏਕਰੂਪਮ੍ਪਿ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਾਮਿ ਏਵਂ [ਯਂ ਏਵਂ (ਸੀ.)] ਰਜਨੀਯਂ ਏਵਂ ਕਮਨੀਯਂ ਏਵਂ ਮਦਨੀਯਂ ਏਵਂ ਬਨ੍ਧਨੀਯਂ ਏਵਂ ਮੁਚ੍ਛਨੀਯਂ ਏਵਂ ਅਨ੍ਤਰਾਯਕਰਂ ਅਨੁਤ੍ਤਰਸ੍ਸ ਯੋਗਕ੍ਖੇਮਸ੍ਸ ਅਧਿਗਮਾਯ ਯਥਯਿਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਇਤ੍ਥਿਰੂਪਂ. ਇਤ੍ਥਿਰੂਪੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਤ੍ਤਾ ਰਤ੍ਤਾ ਗਿਦ੍ਧਾ ਗਥਿਤਾ [ਗਧਿਤਾ (ਸ੍ਯਾ. ਪੀ. ਕ.)] ਮੁਚ੍ਛਿਤਾ ਅਜ੍ਝੋਸਨ੍ਨਾ [ਅਜ੍ਝੋਪਨ੍ਨਾ (ਬਹੂਸੁ)]. ਤੇ ਦੀਘਰਤ੍ਤਂ ਸੋਚਨ੍ਤਿ ਇਤ੍ਥਿਰੂਪਵਸਾਨੁਗਾ.

‘‘ਨਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਞ੍ਞਂ ਏਕਸਦ੍ਦਮ੍ਪਿ…ਪੇ… ਏਕਗਨ੍ਧਮ੍ਪਿ… ਏਕਰਸਮ੍ਪਿ… ਏਕਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਮ੍ਪਿ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਾਮਿ ਏਵਂ ਰਜਨੀਯਂ ਏਵਂ ਕਮਨੀਯਂ ਏਵਂ ਮਦਨੀਯਂ ਏਵਂ ਬਨ੍ਧਨੀਯਂ ਏਵਂ ਮੁਚ੍ਛਨੀਯਂ ਏਵਂ ਅਨ੍ਤਰਾਯਕਰਂ ਅਨੁਤ੍ਤਰਸ੍ਸ ਯੋਗਕ੍ਖੇਮਸ੍ਸ ਅਧਿਗਮਾਯ ਯਥਯਿਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਇਤ੍ਥਿਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਇਤ੍ਥਿਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਤ੍ਤਾ ਰਤ੍ਤਾ ਗਿਦ੍ਧਾ ਗਥਿਤਾ ਮੁਚ੍ਛਿਤਾ ਅਜ੍ਝੋਸਨ੍ਨਾ. ਤੇ ਦੀਘਰਤ੍ਤਂ ਸੋਚਨ੍ਤਿ ਇਤ੍ਥਿਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਵਸਾਨੁਗਾ.

‘‘ਇਤ੍ਥੀ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੀਪਿ ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਰਿਯਾਦਾਯ ਤਿਟ੍ਠਤਿ; ਠਿਤਾਪਿ…ਪੇ… ਨਿਸਿਨ੍ਨਾਪਿ… ਸਯਾਨਾਪਿ… ਹਸਨ੍ਤੀਪਿ… ਭਣਨ੍ਤੀਪਿ… ਗਾਯਨ੍ਤੀਪਿ… ਰੋਦਨ੍ਤੀਪਿ… ਉਗ੍ਘਾਤਿਤਾਪਿ [ਉਗ੍ਘਾਨਿਤਾਪਿ (ਸੀ.)] … ਮਤਾਪਿ ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਰਿਯਾਦਾਯ ਤਿਟ੍ਠਤਿ. ਯਞ੍ਹਿ ਤਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਮ੍ਮਾ ਵਦਮਾਨੋ ਵਦੇਯ੍ਯ – ‘ਸਮਨ੍ਤਪਾਸੋ ਮਾਰਸ੍ਸਾ’ਤਿ ਮਾਤੁਗਾਮਂਯੇਵ ਸਮ੍ਮਾ ਵਦਮਾਨੋ ਵਦੇਯ੍ਯ – ‘ਸਮਨ੍ਤਪਾਸੋ ਮਾਰਸ੍ਸਾ’’’ਤਿ.

‘‘ਸਲ੍ਲਪੇ ਅਸਿਹਤ੍ਥੇਨ, ਪਿਸਾਚੇਨਾਪਿ ਸਲ੍ਲਪੇ;

ਆਸੀਵਿਸਮ੍ਪਿ ਆਸੀਦੇ [ਆਸਦ੍ਦੇ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ.)], ਯੇਨ ਦਟ੍ਠੋ ਨ ਜੀਵਤਿ.

‘‘ਨਤ੍ਵੇਵ ਏਕੋ ਏਕਾਯ, ਮਾਤੁਗਾਮੇਨ ਸਲ੍ਲਪੇ;

ਮੁਟ੍ਠਸ੍ਸਤਿਂ ਤਾ ਬਨ੍ਧਨ੍ਤਿ, ਪੇਕ੍ਖਿਤੇਨ ਸਿਤੇਨ ਚ [ਮ੍ਹਿਤੇਨ ਚ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ.)].

‘‘ਅਥੋਪਿ ਦੁਨ੍ਨਿਵਤ੍ਥੇਨ, ਮਞ੍ਜੁਨਾ ਭਣਿਤੇਨ ਚ;

ਨੇਸੋ ਜਨੋ ਸ੍ਵਾਸੀਸਦੋ, ਅਪਿ ਉਗ੍ਘਾਤਿਤੋ ਮਤੋ.

‘‘ਪਞ੍ਚ ਕਾਮਗੁਣਾ ਏਤੇ, ਇਤ੍ਥਿਰੂਪਸ੍ਮਿਂ ਦਿਸ੍ਸਰੇ;

ਰੂਪਾ ਸਦ੍ਦਾ ਰਸਾ ਗਨ੍ਧਾ, ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਾ ਚ ਮਨੋਰਮਾ.

‘‘ਤੇਸਂ ਕਾਮੋਘਵੂਲ਼੍ਹਾਨਂ, ਕਾਮੇ ਅਪਰਿਜਾਨਤਂ;

ਕਾਲਂ ਗਤਿ [ਗਤਿਂ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)] ਭਵਾਭਵਂ, ਸਂਸਾਰਸ੍ਮਿਂ ਪੁਰਕ੍ਖਤਾ.

‘‘ਯੇ ਚ ਕਾਮੇ ਪਰਿਞ੍ਞਾਯ, ਚਰਨ੍ਤਿ ਅਕੁਤੋਭਯਾ;

ਤੇ ਵੇ ਪਾਰਙ੍ਗਤਾ ਲੋਕੇ, ਯੇ ਪਤ੍ਤਾ ਆਸਵਕ੍ਖਯ’’ਨ੍ਤਿ. ਪਞ੍ਚਮਂ;

੬. ਉਪਜ੍ਝਾਯਸੁਤ੍ਤਂ

੫੬. ਅਥ ਖੋ ਅਞ੍ਞਤਰੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਯੇਨ ਸਕੋ ਉਪਜ੍ਝਾਯੋ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਸਕਂ ਉਪਜ੍ਝਾਯਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਏਤਰਹਿ ਮੇ, ਭਨ੍ਤੇ, ਮਧੁਰਕਜਾਤੋ ਚੇਵ ਕਾਯੋ, ਦਿਸਾ ਚ ਮੇ ਨ ਪਕ੍ਖਾਯਨ੍ਤਿ, ਧਮ੍ਮਾ ਚ ਮਂ ਨਪ੍ਪਟਿਭਨ੍ਤਿ, ਥਿਨਮਿਦ੍ਧਞ੍ਚ ਮੇ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਰਿਯਾਦਾਯ ਤਿਟ੍ਠਤਿ, ਅਨਭਿਰਤੋ ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਚਰਾਮਿ, ਅਤ੍ਥਿ ਚ ਮੇ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾ’’ਤਿ.

ਅਥ ਖੋ ਸੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਤਂ ਸਦ੍ਧਿਵਿਹਾਰਿਕਂ ਭਿਕ੍ਖੁਂ ਆਦਾਯ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਖੋ ਸੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਅਯਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਏਵਮਾਹ – ‘ਏਤਰਹਿ ਮੇ, ਭਨ੍ਤੇ, ਮਧੁਰਕਜਾਤੋ ਚੇਵ ਕਾਯੋ, ਦਿਸਾ ਚ ਮਂ ਨ ਪਕ੍ਖਾਯਨ੍ਤਿ, ਧਮ੍ਮਾ ਚ ਮੇ ਨਪ੍ਪਟਿਭਨ੍ਤਿ, ਥਿਨਮਿਦ੍ਧਞ੍ਚ ਮੇ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਰਿਯਾਦਾਯ ਤਿਟ੍ਠਤਿ, ਅਨਭਿਰਤੋ ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਚਰਾਮਿ, ਅਤ੍ਥਿ ਚ ਮੇ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾ’’’ਤਿ.

‘‘ਏਵਞ੍ਹੇਤਂ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਹੋਤਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਸੁ ਅਗੁਤ੍ਤਦ੍ਵਾਰਸ੍ਸ, ਭੋਜਨੇ ਅਮਤ੍ਤਞ੍ਞੁਨੋ, ਜਾਗਰਿਯਂ ਅਨਨੁਯੁਤ੍ਤਸ੍ਸ, ਅਵਿਪਸ੍ਸਕਸ੍ਸ ਕੁਸਲਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ, ਪੁਬ੍ਬਰਤ੍ਤਾਪਰਰਤ੍ਤਂ ਬੋਧਿਪਕ੍ਖਿਯਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਭਾਵਨਾਨੁਯੋਗਂ ਅਨਨੁਯੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵਿਹਰਤੋ, ਯਂ ਮਧੁਰਕਜਾਤੋ ਚੇਵ ਕਾਯੋ ਹੋਤਿ, ਦਿਸਾ ਚਸ੍ਸ ਨ ਪਕ੍ਖਾਯਨ੍ਤਿ, ਧਮ੍ਮਾ ਚ ਤਂ ਨਪ੍ਪਟਿਭਨ੍ਤਿ, ਥਿਨਮਿਦ੍ਧਞ੍ਚਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਰਿਯਾਦਾਯ ਤਿਟ੍ਠਤਿ, ਅਨਭਿਰਤੋ ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਚਰਤਿ, ਹੋਤਿ ਚਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾ. ਤਸ੍ਮਾਤਿਹ ਤੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਏਵਂ ਸਿਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਂ – ‘ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਸੁ ਗੁਤ੍ਤਦ੍ਵਾਰੋ ਭਵਿਸ੍ਸਾਮਿ, ਭੋਜਨੇ ਮਤ੍ਤਞ੍ਞੂ, ਜਾਗਰਿਯਂ ਅਨੁਯੁਤ੍ਤੋ, ਵਿਪਸ੍ਸਕੋ ਕੁਸਲਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ, ਪੁਬ੍ਬਰਤ੍ਤਾਪਰਰਤ੍ਤਂ ਬੋਧਿਪਕ੍ਖਿਯਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਭਾਵਨਾਨੁਯੋਗਂ ਅਨੁਯੁਤ੍ਤੋ ਵਿਹਰਿਸ੍ਸਾਮੀ’ਤਿ. ਏਵਞ੍ਹਿ ਤੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਸਿਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ.

ਅਥ ਖੋ ਸੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਭਗਵਤਾ ਇਮਿਨਾ ਓਵਾਦੇਨ ਓਵਦਿਤੋ ਉਟ੍ਠਾਯਾਸਨਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਪਦਕ੍ਖਿਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪਕ੍ਕਾਮਿ. ਅਥ ਖੋ ਸੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਏਕੋ ਵੂਪਕਟ੍ਠੋ ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤੋ ਆਤਾਪੀ ਪਹਿਤਤ੍ਤੋ ਵਿਹਰਨ੍ਤੋ ਨਚਿਰਸ੍ਸੇਵ – ਯਸ੍ਸਤ੍ਥਾਯ ਕੁਲਪੁਤ੍ਤਾ ਸਮ੍ਮਦੇਵ ਅਗਾਰਸ੍ਮਾ ਅਨਗਾਰਿਯਂ ਪਬ੍ਬਜਨ੍ਤਿ, ਤਦਨੁਤ੍ਤਰਂ – ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਪਰਿਯੋਸਾਨਂ ਦਿਟ੍ਠੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਸਯਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਸਚ੍ਛਿਕਤ੍ਵਾ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਾਸਿ. ‘‘ਖੀਣਾ ਜਾਤਿ, ਵੁਸਿਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ, ਕਤਂ ਕਰਣੀਯਂ, ਨਾਪਰਂ ਇਤ੍ਥਤ੍ਤਾਯਾ’’ਤਿ ਅਬ੍ਭਞ੍ਞਾਸਿ. ਅਞ੍ਞਤਰੋ ਪਨ ਸੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਰਹਤਂ ਅਹੋਸਿ.

ਅਥ ਖੋ ਸੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਤ੍ਤੋ ਯੇਨ ਸਕੋ ਉਪਜ੍ਝਾਯੋ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਸਕਂ ਉਪਜ੍ਝਾਯਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਏਤਰਹਿ ਮੇ, ਭਨ੍ਤੇ, ਨ ਚੇਵ [ਨ ਤ੍ਵੇਵ (ਸੀ.)] ਮਧੁਰਕਜਾਤੋ ਕਾਯੋ, ਦਿਸਾ ਚ ਮੇ ਪਕ੍ਖਾਯਨ੍ਤਿ, ਧਮ੍ਮਾ ਚ ਮਂ ਪਟਿਭਨ੍ਤਿ, ਥਿਨਮਿਦ੍ਧਞ੍ਚ ਮੇ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨ ਪਰਿਯਾਦਾਯ ਤਿਟ੍ਠਤਿ, ਅਭਿਰਤੋ ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਚਰਾਮਿ, ਨਤ੍ਥਿ ਚ ਮੇ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾ’’ਤਿ. ਅਥ ਖੋ ਸੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਤਂ ਸਦ੍ਧਿਵਿਹਾਰਿਕਂ ਭਿਕ੍ਖੁਂ ਆਦਾਯ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਖੋ ਸੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਅਯਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਏਵਮਾਹ – ‘ਏਤਰਹਿ ਮੇ, ਭਨ੍ਤੇ, ਨ ਚੇਵ ਮਧੁਰਕਜਾਤੋ ਕਾਯੋ, ਦਿਸਾ ਚ ਮੇ ਪਕ੍ਖਾਯਨ੍ਤਿ, ਧਮ੍ਮਾ ਚ ਮਂ ਪਟਿਭਨ੍ਤਿ, ਥਿਨਮਿਦ੍ਧਞ੍ਚ ਮੇ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨ ਪਰਿਯਾਦਾਯ ਤਿਟ੍ਠਤਿ, ਅਭਿਰਤੋ ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਚਰਾਮਿ, ਨਤ੍ਥਿ ਚ ਮੇ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾ’’’ਤਿ.

‘‘ਏਵਞ੍ਹੇਤਂ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਹੋਤਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਸੁ ਗੁਤ੍ਤਦ੍ਵਾਰਸ੍ਸ, ਭੋਜਨੇ ਮਤ੍ਤਞ੍ਞੁਨੋ, ਜਾਗਰਿਯਂ ਅਨੁਯੁਤ੍ਤਸ੍ਸ, ਵਿਪਸ੍ਸਕਸ੍ਸ ਕੁਸਲਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ, ਪੁਬ੍ਬਰਤ੍ਤਾਪਰਰਤ੍ਤਂ ਬੋਧਿਪਕ੍ਖਿਯਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਭਾਵਨਾਨੁਯੋਗਂ ਅਨੁਯੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵਿਹਰਤੋ, ਯਂ ਨ ਚੇਵ ਮਧੁਰਕਜਾਤੋ ਕਾਯੋ ਹੋਤਿ, ਦਿਸਾ ਚਸ੍ਸ ਪਕ੍ਖਾਯਨ੍ਤਿ, ਧਮ੍ਮਾ ਚ ਤਂ ਪਟਿਭਨ੍ਤਿ, ਥਿਨਮਿਦ੍ਧਞ੍ਚਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨ ਪਰਿਯਾਦਾਯ ਤਿਟ੍ਠਤਿ, ਅਭਿਰਤੋ ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਚਰਤਿ, ਨ ਚਸ੍ਸ ਹੋਤਿ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾ. ਤਸ੍ਮਾਤਿਹ ਵੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਵਂ ਸਿਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਂ – ‘ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਸੁ ਗੁਤ੍ਤਦ੍ਵਾਰਾ ਭਵਿਸ੍ਸਾਮ, ਭੋਜਨੇ ਮਤ੍ਤਞ੍ਞੁਨੋ, ਜਾਗਰਿਯਂ ਅਨੁਯੁਤ੍ਤਾ, ਵਿਪਸ੍ਸਕਾ ਕੁਸਲਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ, ਪੁਬ੍ਬਰਤ੍ਤਾਪਰਰਤ੍ਤਂ ਬੋਧਿਪਕ੍ਖਿਯਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਭਾਵਨਾਨੁਯੋਗਂ ਅਨੁਯੁਤ੍ਤਾ ਵਿਹਰਿਸ੍ਸਾਮਾ’ਤਿ. ਏਵਞ੍ਹਿ ਵੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਿਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ. ਛਟ੍ਠਂ.

੭. ਅਭਿਣ੍ਹਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਠਾਨਸੁਤ੍ਤਂ

੫੭. ‘‘ਪਞ੍ਚਿਮਾਨਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਠਾਨਾਨਿ ਅਭਿਣ੍ਹਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਾਨਿ ਇਤ੍ਥਿਯਾ ਵਾ ਪੁਰਿਸੇਨ ਵਾ ਗਹਟ੍ਠੇਨ ਵਾ ਪਬ੍ਬਜਿਤੇਨ ਵਾ. ਕਤਮਾਨਿ ਪਞ੍ਚ? ‘ਜਰਾਧਮ੍ਮੋਮ੍ਹਿ, ਜਰਂ ਅਨਤੀਤੋ’ਤਿ ਅਭਿਣ੍ਹਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਂ ਇਤ੍ਥਿਯਾ ਵਾ ਪੁਰਿਸੇਨ ਵਾ ਗਹਟ੍ਠੇਨ ਵਾ ਪਬ੍ਬਜਿਤੇਨ ਵਾ. ‘ਬ੍ਯਾਧਿਧਮ੍ਮੋਮ੍ਹਿ, ਬ੍ਯਾਧਿਂ ਅਨਤੀਤੋ’ਤਿ ਅਭਿਣ੍ਹਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਂ ਇਤ੍ਥਿਯਾ ਵਾ ਪੁਰਿਸੇਨ ਵਾ ਗਹਟ੍ਠੇਨ ਵਾ ਪਬ੍ਬਜਿਤੇਨ ਵਾ. ‘ਮਰਣਧਮ੍ਮੋਮ੍ਹਿ, ਮਰਣਂ ਅਨਤੀਤੋ’ਤਿ ਅਭਿਣ੍ਹਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਂ ਇਤ੍ਥਿਯਾ ਵਾ ਪੁਰਿਸੇਨ ਵਾ ਗਹਟ੍ਠੇਨ ਵਾ ਪਬ੍ਬਜਿਤੇਨ ਵਾ. ‘ਸਬ੍ਬੇਹਿ ਮੇ ਪਿਯੇਹਿ ਮਨਾਪੇਹਿ ਨਾਨਾਭਾਵੋ ਵਿਨਾਭਾਵੋ’ਤਿ ਅਭਿਣ੍ਹਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਂ ਇਤ੍ਥਿਯਾ ਵਾ ਪੁਰਿਸੇਨ ਵਾ ਗਹਟ੍ਠੇਨ ਵਾ ਪਬ੍ਬਜਿਤੇਨ ਵਾ. ‘ਕਮ੍ਮਸ੍ਸਕੋਮ੍ਹਿ, ਕਮ੍ਮਦਾਯਾਦੋ ਕਮ੍ਮਯੋਨਿ ਕਮ੍ਮਬਨ੍ਧੁ ਕਮ੍ਮਪਟਿਸਰਣੋ. ਯਂ ਕਮ੍ਮਂ ਕਰਿਸ੍ਸਾਮਿ – ਕਲ੍ਯਾਣਂ ਵਾ ਪਾਪਕਂ ਵਾ – ਤਸ੍ਸ ਦਾਯਾਦੋ ਭਵਿਸ੍ਸਾਮੀ’ਤਿ ਅਭਿਣ੍ਹਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਂ ਇਤ੍ਥਿਯਾ ਵਾ ਪੁਰਿਸੇਨ ਵਾ ਗਹਟ੍ਠੇਨ ਵਾ ਪਬ੍ਬਜਿਤੇਨ ਵਾ.

‘‘ਕਿਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਤ੍ਥਵਸਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ‘ਜਰਾਧਮ੍ਮੋਮ੍ਹਿ, ਜਰਂ ਅਨਤੀਤੋ’ਤਿ ਅਭਿਣ੍ਹਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਂ ਇਤ੍ਥਿਯਾ ਵਾ ਪੁਰਿਸੇਨ ਵਾ ਗਹਟ੍ਠੇਨ ਵਾ ਪਬ੍ਬਜਿਤੇਨ ਵਾ? ਅਤ੍ਥਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਯੋਬ੍ਬਨੇ ਯੋਬ੍ਬਨਮਦੋ, ਯੇਨ ਮਦੇਨ ਮਤ੍ਤਾ ਕਾਯੇਨ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਚਰਨ੍ਤਿ, ਵਾਚਾਯ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਚਰਨ੍ਤਿ, ਮਨਸਾ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਚਰਨ੍ਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਤਂ ਠਾਨਂ ਅਭਿਣ੍ਹਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਤੋ ਯੋ ਯੋਬ੍ਬਨੇ ਯੋਬ੍ਬਨਮਦੋ ਸੋ ਸਬ੍ਬਸੋ ਵਾ ਪਹੀਯਤਿ ਤਨੁ ਵਾ ਪਨ ਹੋਤਿ. ਇਦਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਤ੍ਥਵਸਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ‘ਜਰਾਧਮ੍ਮੋਮ੍ਹਿ, ਜਰਂ ਅਨਤੀਤੋ’ਤਿ ਅਭਿਣ੍ਹਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਂ ਇਤ੍ਥਿਯਾ ਵਾ ਪੁਰਿਸੇਨ ਵਾ ਗਹਟ੍ਠੇਨ ਵਾ ਪਬ੍ਬਜਿਤੇਨ ਵਾ.

‘‘ਕਿਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਤ੍ਥਵਸਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ‘ਬ੍ਯਾਧਿਧਮ੍ਮੋਮ੍ਹਿ, ਬ੍ਯਾਧਿਂ ਅਨਤੀਤੋ’ਤਿ ਅਭਿਣ੍ਹਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਂ ਇਤ੍ਥਿਯਾ ਵਾ ਪੁਰਿਸੇਨ ਵਾ ਗਹਟ੍ਠੇਨ ਵਾ ਪਬ੍ਬਜਿਤੇਨ ਵਾ? ਅਤ੍ਥਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਆਰੋਗ੍ਯੇ ਆਰੋਗ੍ਯਮਦੋ, ਯੇਨ ਮਦੇਨ ਮਤ੍ਤਾ ਕਾਯੇਨ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਚਰਨ੍ਤਿ, ਵਾਚਾਯ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਚਰਨ੍ਤਿ, ਮਨਸਾ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਚਰਨ੍ਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਤਂ ਠਾਨਂ ਅਭਿਣ੍ਹਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਤੋ ਯੋ ਆਰੋਗ੍ਯੇ ਆਰੋਗ੍ਯਮਦੋ ਸੋ ਸਬ੍ਬਸੋ ਵਾ ਪਹੀਯਤਿ ਤਨੁ ਵਾ ਪਨ ਹੋਤਿ. ਇਦਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਤ੍ਥਵਸਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ‘ਬ੍ਯਾਧਿਧਮ੍ਮੋਮ੍ਹਿ, ਬ੍ਯਾਧਿਂ ਅਨਤੀਤੋ’ਤਿ ਅਭਿਣ੍ਹਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਂ ਇਤ੍ਥਿਯਾ ਵਾ ਪੁਰਿਸੇਨ ਵਾ ਗਹਟ੍ਠੇਨ ਵਾ ਪਬ੍ਬਜਿਤੇਨ ਵਾ.

‘‘ਕਿਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਤ੍ਥਵਸਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ‘ਮਰਣਧਮ੍ਮੋਮ੍ਹਿ, ਮਰਣਂ ਅਨਤੀਤੋ’ਤਿ ਅਭਿਣ੍ਹਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਂ ਇਤ੍ਥਿਯਾ ਵਾ ਪੁਰਿਸੇਨ ਵਾ ਗਹਟ੍ਠੇਨ ਵਾ ਪਬ੍ਬਜਿਤੇਨ ਵਾ? ਅਤ੍ਥਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਜੀਵਿਤੇ ਜੀਵਿਤਮਦੋ, ਯੇਨ ਮਦੇਨ ਮਤ੍ਤਾ ਕਾਯੇਨ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਚਰਨ੍ਤਿ, ਵਾਚਾਯ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਚਰਨ੍ਤਿ, ਮਨਸਾ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਚਰਨ੍ਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਤਂ ਠਾਨਂ ਅਭਿਣ੍ਹਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਤੋ ਯੋ ਜੀਵਿਤੇ ਜੀਵਿਤਮਦੋ ਸੋ ਸਬ੍ਬਸੋ ਵਾ ਪਹੀਯਤਿ ਤਨੁ ਵਾ ਪਨ ਹੋਤਿ. ਇਦਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਤ੍ਥਵਸਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ‘ਮਰਣਧਮ੍ਮੋਮ੍ਹਿ, ਮਰਣਂ ਅਨਤੀਤੋ’ਤਿ ਅਭਿਣ੍ਹਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਂ ਇਤ੍ਥਿਯਾ ਵਾ ਪੁਰਿਸੇਨ ਵਾ ਗਹਟ੍ਠੇਨ ਵਾ ਪਬ੍ਬਜਿਤੇਨ ਵਾ.

‘‘ਕਿਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਤ੍ਥਵਸਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ‘ਸਬ੍ਬੇਹਿ ਮੇ ਪਿਯੇਹਿ ਮਨਾਪੇਹਿ ਨਾਨਾਭਾਵੋ ਵਿਨਾਭਾਵੋ’ਤਿ ਅਭਿਣ੍ਹਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਂ ਇਤ੍ਥਿਯਾ ਵਾ ਪੁਰਿਸੇਨ ਵਾ ਗਹਟ੍ਠੇਨ ਵਾ ਪਬ੍ਬਜਿਤੇਨ ਵਾ? ਅਤ੍ਥਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਪਿਯੇਸੁ ਮਨਾਪੇਸੁ ਯੋ ਛਨ੍ਦਰਾਗੋ ਯੇਨ ਰਾਗੇਨ ਰਤ੍ਤਾ ਕਾਯੇਨ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਚਰਨ੍ਤਿ, ਵਾਚਾਯ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਚਰਨ੍ਤਿ, ਮਨਸਾ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਚਰਨ੍ਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਤਂ ਠਾਨਂ ਅਭਿਣ੍ਹਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਤੋ ਯੋ ਪਿਯੇਸੁ ਮਨਾਪੇਸੁ ਛਨ੍ਦਰਾਗੋ ਸੋ ਸਬ੍ਬਸੋ ਵਾ ਪਹੀਯਤਿ ਤਨੁ ਵਾ ਪਨ ਹੋਤਿ. ਇਦਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਤ੍ਥਵਸਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ‘ਸਬ੍ਬੇਹਿ ਮੇ ਪਿਯੇਹਿ ਮਨਾਪੇਹਿ ਨਾਨਾਭਾਵੋ ਵਿਨਾਭਾਵੋ’ਤਿ ਅਭਿਣ੍ਹਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਂ ਇਤ੍ਥਿਯਾ ਵਾ ਪੁਰਿਸੇਨ ਵਾ ਗਹਟ੍ਠੇਨ ਵਾ ਪਬ੍ਬਜਿਤੇਨ ਵਾ.

‘‘ਕਿਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਤ੍ਥਵਸਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ‘ਕਮ੍ਮਸ੍ਸਕੋਮ੍ਹਿ, ਕਮ੍ਮਦਾਯਾਦੋ ਕਮ੍ਮਯੋਨਿ ਕਮ੍ਮਬਨ੍ਧੁ ਕਮ੍ਮਪਟਿਸਰਣੋ, ਯਂ ਕਮ੍ਮਂ ਕਰਿਸ੍ਸਾਮਿ – ਕਲ੍ਯਾਣਂ ਵਾ ਪਾਪਕਂ ਵਾ – ਤਸ੍ਸ ਦਾਯਾਦੋ ਭਵਿਸ੍ਸਾਮੀ’ਤਿ ਅਭਿਣ੍ਹਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਂ ਇਤ੍ਥਿਯਾ ਵਾ ਪੁਰਿਸੇਨ ਵਾ ਗਹਟ੍ਠੇਨ ਵਾ ਪਬ੍ਬਜਿਤੇਨ ਵਾ? ਅਤ੍ਥਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਕਾਯਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਵਚੀਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਮਨੋਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ. ਤਸ੍ਸ ਤਂ ਠਾਨਂ ਅਭਿਣ੍ਹਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਤੋ ਸਬ੍ਬਸੋ ਵਾ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਪਹੀਯਤਿ ਤਨੁ ਵਾ ਪਨ ਹੋਤਿ. ਇਦਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਤ੍ਥਵਸਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ‘ਕਮ੍ਮਸ੍ਸਕੋਮ੍ਹਿ, ਕਮ੍ਮਦਾਯਾਦੋ ਕਮ੍ਮਯੋਨਿ ਕਮ੍ਮਬਨ੍ਧੁ ਕਮ੍ਮਪਟਿਸਰਣੋ, ਯਂ ਕਮ੍ਮਂ ਕਰਿਸ੍ਸਾਮਿ – ਕਲ੍ਯਾਣਂ ਵਾ ਪਾਪਕਂ ਵਾ – ਤਸ੍ਸ ਦਾਯਾਦੋ ਭਵਿਸ੍ਸਾਮੀ’ਤਿ ਅਭਿਣ੍ਹਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਂ ਇਤ੍ਥਿਯਾ ਵਾ ਪੁਰਿਸੇਨ ਵਾ ਗਹਟ੍ਠੇਨ ਵਾ ਪਬ੍ਬਜਿਤੇਨ ਵਾ.

‘‘ਸ ਖੋ [ਸਚੇ (ਪੀ. ਕ.)] ਸੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਇਤਿ ਪਟਿਸਞ੍ਚਿਕ੍ਖਤਿ – ‘ਨ ਖੋ ਅਹਞ੍ਞੇਵੇਕੋ ਜਰਾਧਮ੍ਮੋ [ਅਹਞ੍ਚੇਵੇਕੋ ਜਰਾਧਮ੍ਮੋਮ੍ਹਿ (ਕ.)] ਜਰਂ ਅਨਤੀਤੋ, ਅਥ ਖੋ ਯਾਵਤਾ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਆਗਤਿ ਗਤਿ ਚੁਤਿ ਉਪਪਤ੍ਤਿ ਸਬ੍ਬੇ ਸਤ੍ਤਾ ਜਰਾਧਮ੍ਮਾ ਜਰਂ ਅਨਤੀਤਾ’ਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਤਂ ਠਾਨਂ ਅਭਿਣ੍ਹਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਤੋ ਮਗ੍ਗੋ ਸਞ੍ਜਾਯਤਿ. ਸੋ ਤਂ ਮਗ੍ਗਂ ਆਸੇਵਤਿ ਭਾਵੇਤਿ ਬਹੁਲੀਕਰੋਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਤਂ ਮਗ੍ਗਂ ਆਸੇਵਤੋ ਭਾਵਯਤੋ ਬਹੁਲੀਕਰੋਤੋ ਸਂਯੋਜਨਾਨਿ ਸਬ੍ਬਸੋ ਪਹੀਯਨ੍ਤਿ ਅਨੁਸਯਾ ਬ੍ਯਨ੍ਤੀਹੋਨ੍ਤਿ.

‘‘ਸ ਖੋ ਸੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਇਤਿ ਪਟਿਸਞ੍ਚਿਕ੍ਖਤਿ – ‘ਨ ਖੋ ਅਹਞ੍ਞੇਵੇਕੋ ਬ੍ਯਾਧਿਧਮ੍ਮੋ ਬ੍ਯਾਧਿਂ ਅਨਤੀਤੋ, ਅਥ ਖੋ ਯਾਵਤਾ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਆਗਤਿ ਗਤਿ ਚੁਤਿ ਉਪਪਤ੍ਤਿ ਸਬ੍ਬੇ ਸਤ੍ਤਾ ਬ੍ਯਾਧਿਧਮ੍ਮਾ ਬ੍ਯਾਧਿਂ ਅਨਤੀਤਾ’ਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਤਂ ਠਾਨਂ ਅਭਿਣ੍ਹਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਤੋ ਮਗ੍ਗੋ ਸਞ੍ਜਾਯਤਿ. ਸੋ ਤਂ ਮਗ੍ਗਂ ਆਸੇਵਤਿ ਭਾਵੇਤਿ ਬਹੁਲੀਕਰੋਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਤਂ ਮਗ੍ਗਂ ਆਸੇਵਤੋ ਭਾਵਯਤੋ ਬਹੁਲੀਕਰੋਤੋ ਸਂਯੋਜਨਾਨਿ ਸਬ੍ਬਸੋ ਪਹੀਯਨ੍ਤਿ, ਅਨੁਸਯਾ ਬ੍ਯਨ੍ਤੀਹੋਨ੍ਤਿ.

‘‘ਸ ਖੋ ਸੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਇਤਿ ਪਟਿਸਞ੍ਚਿਕ੍ਖਤਿ – ‘ਨ ਖੋ ਅਹਞ੍ਞੇਵੇਕੋ ਮਰਣਧਮ੍ਮੋ ਮਰਣਂ ਅਨਤੀਤੋ, ਅਥ ਖੋ ਯਾਵਤਾ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਆਗਤਿ ਗਤਿ ਚੁਤਿ ਉਪਪਤ੍ਤਿ ਸਬ੍ਬੇ ਸਤ੍ਤਾ ਮਰਣਧਮ੍ਮਾ ਮਰਣਂ ਅਨਤੀਤਾ’ਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਤਂ ਠਾਨਂ ਅਭਿਣ੍ਹਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਤੋ ਮਗ੍ਗੋ ਸਞ੍ਜਾਯਤਿ. ਸੋ ਤਂ ਮਗ੍ਗਂ ਆਸੇਵਤਿ ਭਾਵੇਤਿ ਬਹੁਲੀਕਰੋਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਤਂ ਮਗ੍ਗਂ ਆਸੇਵਤੋ ਭਾਵਯਤੋ ਬਹੁਲੀਕਰੋਤੋ ਸਂਯੋਜਨਾਨਿ ਸਬ੍ਬਸੋ ਪਹੀਯਨ੍ਤਿ, ਅਨੁਸਯਾ ਬ੍ਯਨ੍ਤੀਹੋਨ੍ਤਿ.

‘‘ਸ ਖੋ ਸੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਇਤਿ ਪਟਿਸਞ੍ਚਿਕ੍ਖਤਿ – ‘ਨ ਖੋ ਮਯ੍ਹੇਵੇਕਸ੍ਸ ਸਬ੍ਬੇਹਿ ਪਿਯੇਹਿ ਮਨਾਪੇਹਿ ਨਾਨਾਭਾਵੋ ਵਿਨਾਭਾਵੋ, ਅਥ ਖੋ ਯਾਵਤਾ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਆਗਤਿ ਗਤਿ ਚੁਤਿ ਉਪਪਤ੍ਤਿ ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਪਿਯੇਹਿ ਮਨਾਪੇਹਿ ਨਾਨਾਭਾਵੋ ਵਿਨਾਭਾਵੋ’ਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਤਂ ਠਾਨਂ ਅਭਿਣ੍ਹਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਤੋ ਮਗ੍ਗੋ ਸਞ੍ਜਾਯਤਿ. ਸੋ ਤਂ ਮਗ੍ਗਂ ਆਸੇਵਤਿ ਭਾਵੇਤਿ ਬਹੁਲੀਕਰੋਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਤਂ ਮਗ੍ਗਂ ਆਸੇਵਤੋ ਭਾਵਯਤੋ ਬਹੁਲੀਕਰੋਤੋ ਸਂਯੋਜਨਾਨਿ ਸਬ੍ਬਸੋ ਪਹੀਯਨ੍ਤਿ, ਅਨੁਸਯਾ ਬ੍ਯਨ੍ਤੀਹੋਨ੍ਤਿ.

‘‘ਸ ਖੋ ਸੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਇਤਿ ਪਟਿਸਞ੍ਚਿਕ੍ਖਤਿ – ‘ਨ ਖੋ ਅਹਞ੍ਞੇਵੇਕੋ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸਕੋ ਕਮ੍ਮਦਾਯਾਦੋ ਕਮ੍ਮਯੋਨਿ ਕਮ੍ਮਬਨ੍ਧੁ ਕਮ੍ਮਪ੍ਪਟਿਸਰਣੋ, ਯਂ ਕਮ੍ਮਂ ਕਰਿਸ੍ਸਾਮਿ – ਕਲ੍ਯਾਣਂ ਵਾ ਪਾਪਕਂ ਵਾ – ਤਸ੍ਸ ਦਾਯਾਦੋ ਭਵਿਸ੍ਸਾਮਿ; ਅਥ ਖੋ ਯਾਵਤਾ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਆਗਤਿ ਗਤਿ ਚੁਤਿ ਉਪਪਤ੍ਤਿ ਸਬ੍ਬੇ ਸਤ੍ਤਾ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸਕਾ ਕਮ੍ਮਦਾਯਾਦਾ ਕਮ੍ਮਯੋਨਿ ਕਮ੍ਮਬਨ੍ਧੁ ਕਮ੍ਮਪ੍ਪਟਿਸਰਣਾ, ਯਂ ਕਮ੍ਮਂ ਕਰਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ – ਕਲ੍ਯਾਣਂ ਵਾ ਪਾਪਕਂ ਵਾ – ਤਸ੍ਸ ਦਾਯਾਦਾ ਭਵਿਸ੍ਸਨ੍ਤੀ’ਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਤਂ ਠਾਨਂ ਅਭਿਣ੍ਹਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਤੋ ਮਗ੍ਗੋ ਸਞ੍ਜਾਯਤਿ. ਸੋ ਤਂ ਮਗ੍ਗਂ ਆਸੇਵਤਿ ਭਾਵੇਤਿ ਬਹੁਲੀਕਰੋਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਤਂ ਮਗ੍ਗਂ ਆਸੇਵਤੋ ਭਾਵਯਤੋ ਬਹੁਲੀਕਰੋਤੋ ਸਂਯੋਜਨਾਨਿ ਸਬ੍ਬਸੋ ਪਹੀਯਨ੍ਤਿ, ਅਨੁਸਯਾ ਬ੍ਯਨ੍ਤੀਹੋਨ੍ਤੀ’’ਤਿ.

‘‘ਬ੍ਯਾਧਿਧਮ੍ਮਾ ਜਰਾਧਮ੍ਮਾ, ਅਥੋ ਮਰਣਧਮ੍ਮਿਨੋ;

ਯਥਾ ਧਮ੍ਮਾ ਤਥਾ ਸਤ੍ਤਾ [ਸਨ੍ਤਾ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ.)], ਜਿਗੁਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਾ.

‘‘ਅਹਞ੍ਚੇ ਤਂ ਜਿਗੁਚ੍ਛੇਯ੍ਯਂ, ਏਵਂ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਪਾਣਿਸੁ;

ਨ ਮੇਤਂ ਪਤਿਰੂਪਸ੍ਸ, ਮਮ ਏਵਂ ਵਿਹਾਰਿਨੋ.

‘‘ਸੋਹਂ ਏਵਂ ਵਿਹਰਨ੍ਤੋ, ਞਤ੍ਵਾ ਧਮ੍ਮਂ ਨਿਰੂਪਧਿਂ;

ਆਰੋਗ੍ਯੇ ਯੋਬ੍ਬਨਸ੍ਮਿਞ੍ਚ, ਜੀਵਿਤਸ੍ਮਿਞ੍ਚ ਯੇ ਮਦਾ.

‘‘ਸਬ੍ਬੇ ਮਦੇ ਅਭਿਭੋਸ੍ਮਿ, ਨੇਕ੍ਖਮ੍ਮਂ ਦਟ੍ਠੁ ਖੇਮਤੋ [ਨੇਕ੍ਖਮ੍ਮੇ ਦਟ੍ਠੁ ਖੇਮਤਂ (ਅ. ਨਿ. ੩.੩੯) ਉਭਯਤ੍ਥਪਿ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯ ਸਮੇਤਿ];

ਤਸ੍ਸ ਮੇ ਅਹੁ ਉਸ੍ਸਾਹੋ, ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਅਭਿਪਸ੍ਸਤੋ.

‘‘ਨਾਹਂ ਭਬ੍ਬੋ ਏਤਰਹਿ, ਕਾਮਾਨਿ ਪਟਿਸੇਵਿਤੁਂ;

ਅਨਿਵਤ੍ਤਿ [ਅਨਿਵਤ੍ਤੀ (?)] ਭਵਿਸ੍ਸਾਮਿ, ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਪਰਾਯਣੋ’’ਤਿ. ਸਤ੍ਤਮਂ;

੮. ਲਿਚ੍ਛਵਿਕੁਮਾਰਕਸੁਤ੍ਤਂ

੫੮. ਏਕਂ ਸਮਯਂ ਭਗਵਾ ਵੇਸਾਲਿਯਂ ਵਿਹਰਤਿ ਮਹਾਵਨੇ ਕੂਟਾਗਾਰਸਾਲਾਯਂ. ਅਥ ਖੋ ਭਗਵਾ ਪੁਬ੍ਬਣ੍ਹਸਮਯਂ ਨਿਵਾਸੇਤ੍ਵਾ ਪਤ੍ਤਚੀਵਰਮਾਦਾਯ ਵੇਸਾਲਿਂ ਪਿਣ੍ਡਾਯ ਪਾਵਿਸਿ. ਵੇਸਾਲਿਯਂ ਪਿਣ੍ਡਾਯ ਚਰਿਤ੍ਵਾ ਪਚ੍ਛਾਭਤ੍ਤਂ ਪਿਣ੍ਡਪਾਤਪਟਿਕ੍ਕਨ੍ਤੋ ਮਹਾਵਨਂ ਅਜ੍ਝੋਗਾਹੇਤ੍ਵਾ ਅਞ੍ਞਤਰਸ੍ਮਿਂ ਰੁਕ੍ਖਮੂਲੇ ਦਿਵਾਵਿਹਾਰਂ ਨਿਸੀਦਿ.

ਤੇਨ ਖੋ ਪਨ ਸਮਯੇਨ ਸਮ੍ਬਹੁਲਾ ਲਿਚ੍ਛਵਿਕੁਮਾਰਕਾ ਸਜ੍ਜਾਨਿ ਧਨੂਨਿ ਆਦਾਯ ਕੁਕ੍ਕੁਰਸਙ੍ਘਪਰਿਵੁਤਾ ਮਹਾਵਨੇ ਅਨੁਚਙ੍ਕਮਮਾਨਾ ਅਨੁਵਿਚਰਮਾਨਾ ਅਦ੍ਦਸੁ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਞ੍ਞਤਰਸ੍ਮਿਂ ਰੁਕ੍ਖਮੂਲੇ ਨਿਸਿਨ੍ਨਂ; ਦਿਸ੍ਵਾਨ ਸਜ੍ਜਾਨਿ ਧਨੂਨਿ ਨਿਕ੍ਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ਕੁਕ੍ਕੁਰਸਙ੍ਘਂ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਉਯ੍ਯੋਜੇਤ੍ਵਾ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿਂਸੁ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਤੁਣ੍ਹੀਭੂਤਾ ਤੁਣ੍ਹੀਭੂਤਾ ਪਞ੍ਜਲਿਕਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਪਯਿਰੁਪਾਸਨ੍ਤਿ.

ਤੇਨ ਖੋ ਪਨ ਸਮਯੇਨ ਮਹਾਨਾਮੋ ਲਿਚ੍ਛਵਿ ਮਹਾਵਨੇ ਜਙ੍ਘਾਵਿਹਾਰਂ ਅਨੁਚਙ੍ਕਮਮਾਨੋ ਅਦ੍ਦਸ ਤੇ ਲਿਚ੍ਛਵਿਕੁਮਾਰਕੇ ਤੁਣ੍ਹੀਭੂਤੇ ਤੁਣ੍ਹੀਭੂਤੇ ਪਞ੍ਜਲਿਕੇ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਪਯਿਰੁਪਾਸਨ੍ਤੇ; ਦਿਸ੍ਵਾ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਖੋ ਮਹਾਨਾਮੋ ਲਿਚ੍ਛਵਿ ਉਦਾਨਂ ਉਦਾਨੇਸਿ – ‘ਭਵਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਵਜ੍ਜੀ, ਭਵਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਵਜ੍ਜੀ’’’ਤਿ!

‘‘ਕਿਂ ਪਨ ਤ੍ਵਂ, ਮਹਾਨਾਮ, ਏਵਂ ਵਦੇਸਿ – ‘ਭਵਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਵਜ੍ਜੀ, ਭਵਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਵਜ੍ਜੀ’’’ਤਿ? ‘‘ਇਮੇ, ਭਨ੍ਤੇ, ਲਿਚ੍ਛਵਿਕੁਮਾਰਕਾ ਚਣ੍ਡਾ ਫਰੁਸਾ ਅਪਾਨੁਭਾ [ਅਪਜਹਾਤਿ (ਸੀ.), ਅਪਾਟੁਭਾ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ.), ਅਪਜਹਾ (ਪੀ.), ਅਪਾਨੁਤਾ (ਕਤ੍ਥਚਿ)]. ਯਾਨਿਪਿ ਤਾਨਿ ਕੁਲੇਸੁ ਪਹੇਣਕਾਨਿ [ਪਹੀਨਕਾਨਿ (ਸੀ.), ਪਹੀਣਕਾਨਿ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)] ਪਹੀਯਨ੍ਤਿ, ਉਚ੍ਛੂਤਿ ਵਾ ਬਦਰਾਤਿ ਵਾ ਪੂਵਾਤਿ ਵਾ ਮੋਦਕਾਤਿ ਵਾ ਸਂਕੁਲਿਕਾਤਿ ਵਾ [ਸਕ੍ਖਲਿਕਾਤਿ ਵਾ (ਸੀ. ਪੀ.)], ਤਾਨਿ ਵਿਲੁਮ੍ਪਿਤ੍ਵਾ ਵਿਲੁਮ੍ਪਿਤ੍ਵਾ ਖਾਦਨ੍ਤਿ; ਕੁਲਿਤ੍ਥੀਨਮ੍ਪਿ ਕੁਲਕੁਮਾਰੀਨਮ੍ਪਿ ਪਚ੍ਛਾਲਿਯਂ ਖਿਪਨ੍ਤਿ. ਤੇ ਦਾਨਿਮੇ ਤੁਣ੍ਹੀਭੂਤਾ ਤੁਣ੍ਹੀਭੂਤਾ ਪਞ੍ਜਲਿਕਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਪਯਿਰੁਪਾਸਨ੍ਤੀ’’ਤਿ.

‘‘ਯਸ੍ਸ ਕਸ੍ਸਚਿ, ਮਹਾਨਾਮ, ਕੁਲਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮਾ ਸਂਵਿਜ੍ਜਨ੍ਤਿ – ਯਦਿ ਵਾ ਰਞ੍ਞੋ ਖਤ੍ਤਿਯਸ੍ਸ ਮੁਦ੍ਧਾਵਸਿਤ੍ਤਸ੍ਸ, ਯਦਿ ਵਾ ਰਟ੍ਠਿਕਸ੍ਸ ਪੇਤ੍ਤਨਿਕਸ੍ਸ [ਮੁਦ੍ਧਾਭਿਸਿਤ੍ਤਸ੍ਸ (ਕ.) ਅ. ਨਿ. ੫.੧੩੫, ੧੩੬ ਪਸ੍ਸਿਤਬ੍ਬਂ], ਯਦਿ ਵਾ ਸੇਨਾਯ ਸੇਨਾਪਤਿਕਸ੍ਸ, ਯਦਿ ਵਾ ਗਾਮਗਾਮਣਿਕਸ੍ਸ, ਯਦਿ ਵਾ ਪੂਗਗਾਮਣਿਕਸ੍ਸ, ਯੇ ਵਾ ਪਨ ਕੁਲੇਸੁ ਪਚ੍ਚੇਕਾਧਿਪਚ੍ਚਂ ਕਾਰੇਨ੍ਤਿ, ਵੁਦ੍ਧਿਯੇਵ ਪਾਟਿਕਙ੍ਖਾ, ਨੋ ਪਰਿਹਾਨਿ.

‘‘ਕਤਮੇ ਪਞ੍ਚ? ਇਧ, ਮਹਾਨਾਮ, ਕੁਲਪੁਤ੍ਤੋ ਉਟ੍ਠਾਨਵੀਰਿਯਾਧਿਗਤੇਹਿ ਭੋਗੇਹਿ ਬਾਹਾਬਲਪਰਿਚਿਤੇਹਿ ਸੇਦਾਵਕ੍ਖਿਤ੍ਤੇਹਿ ਧਮ੍ਮਿਕੇਹਿ ਧਮ੍ਮਲਦ੍ਧੇਹਿ ਮਾਤਾਪਿਤਰੋ ਸਕ੍ਕਰੋਤਿ ਗਰੁਂ ਕਰੋਤਿ ਮਾਨੇਤਿ ਪੂਜੇਤਿ. ਤਮੇਨਂ ਮਾਤਾਪਿਤਰੋ ਸਕ੍ਕਤਾ ਗਰੁਕਤਾ ਮਾਨਿਤਾ ਪੂਜਿਤਾ ਕਲ੍ਯਾਣੇਨ ਮਨਸਾ ਅਨੁਕਮ੍ਪਨ੍ਤਿ – ‘ਚਿਰਂ ਜੀਵ, ਦੀਘਮਾਯੁਂ ਪਾਲੇਹੀ’ਤਿ. ਮਾਤਾਪਿਤਾਨੁਕਮ੍ਪਿਤਸ੍ਸ, ਮਹਾਨਾਮ, ਕੁਲਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵੁਦ੍ਧਿਯੇਵ ਪਾਟਿਕਙ੍ਖਾ, ਨੋ ਪਰਿਹਾਨਿ.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਮਹਾਨਾਮ, ਕੁਲਪੁਤ੍ਤੋ ਉਟ੍ਠਾਨਵੀਰਿਯਾਧਿਗਤੇਹਿ ਭੋਗੇਹਿ ਬਾਹਾਬਲਪਰਿਚਿਤੇਹਿ ਸੇਦਾਵਕ੍ਖਿਤ੍ਤੇਹਿ ਧਮ੍ਮਿਕੇਹਿ ਧਮ੍ਮਲਦ੍ਧੇਹਿ ਪੁਤ੍ਤਦਾਰਦਾਸਕਮ੍ਮਕਰਪੋਰਿਸੇ [… ਸਾਮਨ੍ਤਸਂਵੋਹਾਰੇ (ਸੀ. ਪੀ.)] ਸਕ੍ਕਰੋਤਿ ਗਰੁਂ ਕਰੋਤਿ ਮਾਨੇਤਿ ਪੂਜੇਤਿ. ਤਮੇਨਂ ਪੁਤ੍ਤਦਾਰਦਾਸਕਮ੍ਮਕਰਪੋਰਿਸਾ ਸਕ੍ਕਤਾ ਗਰੁਕਤਾ ਮਾਨਿਤਾ ਪੂਜਿਤਾ ਕਲ੍ਯਾਣੇਨ ਮਨਸਾ ਅਨੁਕਮ੍ਪਨ੍ਤਿ – ‘ਚਿਰਂ ਜੀਵ, ਦੀਘਮਾਯੁਂ ਪਾਲੇਹੀ’ਤਿ. ਪੁਤ੍ਤਦਾਰਦਾਸਕਮ੍ਮਕਰਪੋਰਿਸਾਨੁਕਮ੍ਪਿਤਸ੍ਸ, ਮਹਾਨਾਮ, ਕੁਲਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵੁਦ੍ਧਿਯੇਵ ਪਾਟਿਕਙ੍ਖਾ, ਨੋ ਪਰਿਹਾਨਿ.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਮਹਾਨਾਮ, ਕੁਲਪੁਤ੍ਤੋ ਉਟ੍ਠਾਨਵੀਰਿਯਾਧਿਗਤੇਹਿ ਭੋਗੇਹਿ ਬਾਹਾਬਲਪਰਿਚਿਤੇਹਿ ਸੇਦਾਵਕ੍ਖਿਤ੍ਤੇਹਿ ਧਮ੍ਮਿਕੇਹਿ ਧਮ੍ਮਲਦ੍ਧੇਹਿ ਖੇਤ੍ਤਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸਾਮਨ੍ਤਸਬ੍ਯੋਹਾਰੇ ਸਕ੍ਕਰੋਤਿ ਗਰੁਂ ਕਰੋਤਿ ਮਾਨੇਤਿ ਪੂਜੇਤਿ. ਤਮੇਨਂ ਖੇਤ੍ਤਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸਾਮਨ੍ਤਸਬ੍ਯੋਹਾਰਾ ਸਕ੍ਕਤਾ ਗਰੁਕਤਾ ਮਾਨਿਤਾ ਪੂਜਿਤਾ ਕਲ੍ਯਾਣੇਨ ਮਨਸਾ ਅਨੁਕਮ੍ਪਨ੍ਤਿ – ‘ਚਿਰਂ ਜੀਵ, ਦੀਘਮਾਯੁਂ ਪਾਲੇਹੀ’ਤਿ. ਖੇਤ੍ਤਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸਾਮਨ੍ਤਸਬ੍ਯੋਹਾਰਾਨੁਕਮ੍ਪਿਤਸ੍ਸ, ਮਹਾਨਾਮ, ਕੁਲਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵੁਦ੍ਧਿਯੇਵ ਪਾਟਿਕਙ੍ਖਾ, ਨੋ ਪਰਿਹਾਨਿ.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਮਹਾਨਾਮ, ਕੁਲਪੁਤ੍ਤੋ ਉਟ੍ਠਾਨਵੀਰਿਯਾਧਿਗਤੇਹਿ ਭੋਗੇਹਿ ਬਾਹਾਬਲਪਰਿਚਿਤੇਹਿ ਸੇਦਾਵਕ੍ਖਿਤ੍ਤੇਹਿ ਧਮ੍ਮਿਕੇਹਿ ਧਮ੍ਮਲਦ੍ਧੇਹਿ ਯਾਵਤਾ ਬਲਿਪਟਿਗ੍ਗਾਹਿਕਾ ਦੇਵਤਾ ਸਕ੍ਕਰੋਤਿ ਗਰੁਂ ਕਰੋਤਿ ਮਾਨੇਤਿ ਪੂਜੇਤਿ. ਤਮੇਨਂ ਬਲਿਪਟਿਗ੍ਗਾਹਿਕਾ ਦੇਵਤਾ ਸਕ੍ਕਤਾ ਗਰੁਕਤਾ ਮਾਨਿਤਾ ਪੂਜਿਤਾ ਕਲ੍ਯਾਣੇਨ ਮਨਸਾ ਅਨੁਕਮ੍ਪਨ੍ਤਿ – ‘ਚਿਰਂ ਜੀਵ, ਦੀਘਮਾਯੁਂ ਪਾਲੇਹੀ’ਤਿ. ਦੇਵਤਾਨੁਕਮ੍ਪਿਤਸ੍ਸ, ਮਹਾਨਾਮ, ਕੁਲਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵੁਦ੍ਧਿਯੇਵ ਪਾਟਿਕਙ੍ਖਾ, ਨੋ ਪਰਿਹਾਨਿ.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਮਹਾਨਾਮ, ਕੁਲਪੁਤ੍ਤੋ ਉਟ੍ਠਾਨਵੀਰਿਯਾਧਿਗਤੇਹਿ ਭੋਗੇਹਿ ਬਾਹਾਬਲਪਰਿਚਿਤੇਹਿ ਸੇਦਾਵਕ੍ਖਿਤ੍ਤੇਹਿ ਧਮ੍ਮਿਕੇਹਿ ਧਮ੍ਮਲਦ੍ਧੇਹਿ ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇ ਸਕ੍ਕਰੋਤਿ ਗਰੁਂ ਕਰੋਤਿ ਮਾਨੇਤਿ ਪੂਜੇਤਿ. ਤਮੇਨਂ ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਸਕ੍ਕਤਾ ਗਰੁਕਤਾ ਮਾਨਿਤਾ ਪੂਜਿਤਾ ਕਲ੍ਯਾਣੇਨ ਮਨਸਾ ਅਨੁਕਮ੍ਪਨ੍ਤਿ – ‘ਚਿਰਂ ਜੀਵ, ਦੀਘਮਾਯੁਂ ਪਾਲੇਹੀ’ਤਿ. ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨੁਕਮ੍ਪਿਤਸ੍ਸ, ਮਹਾਨਾਮ, ਕੁਲਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵੁਦ੍ਧਿਯੇਵ ਪਾਟਿਕਙ੍ਖਾ, ਨੋ ਪਰਿਹਾਨਿ.

‘‘ਯਸ੍ਸ ਕਸ੍ਸਚਿ, ਮਹਾਨਾਮ, ਕੁਲਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਇਮੇ ਪਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮਾ ਸਂਵਿਜ੍ਜਨ੍ਤਿ – ਯਦਿ ਵਾ ਰਞ੍ਞੋ ਖਤ੍ਤਿਯਸ੍ਸ ਮੁਦ੍ਧਾਵਸਿਤ੍ਤਸ੍ਸ, ਯਦਿ ਵਾ ਰਟ੍ਠਿਕਸ੍ਸ ਪੇਤ੍ਤਨਿਕਸ੍ਸ, ਯਦਿ ਵਾ ਸੇਨਾਯ ਸੇਨਾਪਤਿਕਸ੍ਸ, ਯਦਿ ਵਾ ਗਾਮਗਾਮਣਿਕਸ੍ਸ, ਯਦਿ ਵਾ ਪੂਗਗਾਮਣਿਕਸ੍ਸ, ਯੇ ਵਾ ਪਨ ਕੁਲੇਸੁ ਪਚ੍ਚੇਕਾਧਿਪਚ੍ਚਂ ਕਾਰੇਨ੍ਤਿ, ਵੁਦ੍ਧਿਯੇਵ ਪਾਟਿਕਙ੍ਖਾ, ਨੋ ਪਰਿਹਾਨੀ’’ਤਿ.

‘‘ਮਾਤਾਪਿਤੁਕਿਚ੍ਚਕਰੋ, ਪੁਤ੍ਤਦਾਰਹਿਤੋ ਸਦਾ;

ਅਨ੍ਤੋਜਨਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਾਯ, ਯੇ ਚਸ੍ਸ ਅਨੁਜੀਵਿਨੋ.

‘‘ਉਭਿਨ੍ਨਞ੍ਚੇਵ ਅਤ੍ਥਾਯ, ਵਦਞ੍ਞੂ ਹੋਤਿ ਸੀਲਵਾ;

ਞਾਤੀਨਂ ਪੁਬ੍ਬਪੇਤਾਨਂ, ਦਿਟ੍ਠੇ ਧਮ੍ਮੇ ਚ ਜੀਵਤਂ [ਜੀਵਿਨਂ (ਸੀ.), ਜੀਵਿਤਂ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ. ਕ.)].

‘‘ਸਮਣਾਨਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਂ, ਦੇਵਤਾਨਞ੍ਚ ਪਣ੍ਡਿਤੋ;

ਵਿਤ੍ਤਿਸਞ੍ਜਨਨੋ ਹੋਤਿ, ਧਮ੍ਮੇਨ ਘਰਮਾਵਸਂ.

‘‘ਸੋ ਕਰਿਤ੍ਵਾਨ ਕਲ੍ਯਾਣਂ, ਪੁਜ੍ਜੋ ਹੋਤਿ ਪਸਂਸਿਯੋ;

ਇਧੇਵ ਨਂ ਪਸਂਸਨ੍ਤਿ, ਪੇਚ੍ਚ ਸਗ੍ਗੇ ਪਮੋਦਤੀ’’ਤਿ. ਅਟ੍ਠਮਂ;

੯. ਪਠਮਵੁਡ੍ਢਪਬ੍ਬਜਿਤਸੁਤ੍ਤਂ

੫੯. ‘‘ਪਞ੍ਚਹਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਦੁਲ੍ਲਭੋ ਵੁਡ੍ਢਪਬ੍ਬਜਿਤੋ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਦੁਲ੍ਲਭੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵੁਡ੍ਢਪਬ੍ਬਜਿਤੋ ਨਿਪੁਣੋ, ਦੁਲ੍ਲਭੋ ਆਕਪ੍ਪਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ, ਦੁਲ੍ਲਭੋ ਬਹੁਸ੍ਸੁਤੋ, ਦੁਲ੍ਲਭੋ ਧਮ੍ਮਕਥਿਕੋ, ਦੁਲ੍ਲਭੋ ਵਿਨਯਧਰੋ. ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਞ੍ਚਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਦੁਲ੍ਲਭੋ ਵੁਡ੍ਢਪਬ੍ਬਜਿਤੋ’’ਤਿ. ਨਵਮਂ.

੧੦. ਦੁਤਿਯਵੁਡ੍ਢਪਬ੍ਬਜਿਤਸੁਤ੍ਤਂ

੬੦. ‘‘ਪਞ੍ਚਹਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਦੁਲ੍ਲਭੋ ਵੁਡ੍ਢਪਬ੍ਬਜਿਤੋ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਦੁਲ੍ਲਭੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵੁਡ੍ਢਪਬ੍ਬਜਿਤੋ ਸੁਵਚੋ, ਦੁਲ੍ਲਭੋ ਸੁਗ੍ਗਹਿਤਗ੍ਗਾਹੀ, ਦੁਲ੍ਲਭੋ ਪਦਕ੍ਖਿਣਗ੍ਗਾਹੀ, ਦੁਲ੍ਲਭੋ ਧਮ੍ਮਕਥਿਕੋ, ਦੁਲ੍ਲਭੋ ਵਿਨਯਧਰੋ. ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਞ੍ਚਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਦੁਲ੍ਲਭੋ ਵੁਡ੍ਢਪਬ੍ਬਜਿਤੋ’’ਤਿ. ਦਸਮਂ.

ਨੀਵਰਣਵਗ੍ਗੋ ਪਠਮੋ.

ਤਸ੍ਸੁਦ੍ਦਾਨਂ –

ਆਵਰਣਂ ਰਾਸਿ ਅਙ੍ਗਾਨਿ, ਸਮਯਂ ਮਾਤੁਪੁਤ੍ਤਿਕਾ;

ਉਪਜ੍ਝਾ ਠਾਨਾ ਲਿਚ੍ਛਵਿ, ਕੁਮਾਰਾ ਅਪਰਾ ਦੁਵੇਤਿ.

(੭) ੨. ਸਞ੍ਞਾਵਗ੍ਗੋ

੧. ਪਠਮਸਞ੍ਞਾਸੁਤ੍ਤਂ

੬੧. ‘‘ਪਞ੍ਚਿਮਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਞ੍ਞਾ ਭਾਵਿਤਾ ਬਹੁਲੀਕਤਾ ਮਹਪ੍ਫਲਾ ਹੋਨ੍ਤਿ ਮਹਾਨਿਸਂਸਾ ਅਮਤੋਗਧਾ ਅਮਤਪਰਿਯੋਸਾਨਾ. ਕਤਮਾ ਪਞ੍ਚ? ਅਸੁਭਸਞ੍ਞਾ, ਮਰਣਸਞ੍ਞਾ, ਆਦੀਨਵਸਞ੍ਞਾ, ਆਹਾਰੇ ਪਟਿਕੂਲਸਞ੍ਞਾ, ਸਬ੍ਬਲੋਕੇ ਅਨਭਿਰਤਸਞ੍ਞਾ [ਅਨਭਿਰਤਿਸਞ੍ਞਾ (ਕ.) ਅ. ਨਿ. ੫.੧੨੧-੧੨੨, ੩੦੩-੩੦੪ ਪਸ੍ਸਿਤਬ੍ਬਂ] – ਇਮਾ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਞ੍ਚ ਸਞ੍ਞਾ ਭਾਵਿਤਾ ਬਹੁਲੀਕਤਾ ਮਹਪ੍ਫਲਾ ਹੋਨ੍ਤਿ ਮਹਾਨਿਸਂਸਾ ਅਮਤੋਗਧਾ ਅਮਤਪਰਿਯੋਸਾਨਾ’’ਤਿ. ਪਠਮਂ.

੨. ਦੁਤਿਯਸਞ੍ਞਾਸੁਤ੍ਤਂ

੬੨. ‘‘ਪਞ੍ਚਿਮਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਞ੍ਞਾ ਭਾਵਿਤਾ ਬਹੁਲੀਕਤਾ ਮਹਪ੍ਫਲਾ ਹੋਨ੍ਤਿ ਮਹਾਨਿਸਂਸਾ ਅਮਤੋਗਧਾ ਅਮਤਪਰਿਯੋਸਾਨਾ. ਕਤਮਾ ਪਞ੍ਚ? ਅਨਿਚ੍ਚਸਞ੍ਞਾ, ਅਨਤ੍ਤਸਞ੍ਞਾ, ਮਰਣਸਞ੍ਞਾ, ਆਹਾਰੇ ਪਟਿਕੂਲਸਞ੍ਞਾ, ਸਬ੍ਬਲੋਕੇ ਅਨਭਿਰਤਸਞ੍ਞਾ – ਇਮਾ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਞ੍ਚ ਸਞ੍ਞਾ ਭਾਵਿਤਾ ਬਹੁਲੀਕਤਾ ਮਹਪ੍ਫਲਾ ਹੋਨ੍ਤਿ ਮਹਾਨਿਸਂਸਾ ਅਮਤੋਗਧਾ ਅਮਤਪਰਿਯੋਸਾਨਾ’’ਤਿ. ਦੁਤਿਯਂ.

੩. ਪਠਮਵਡ੍ਢਿਸੁਤ੍ਤਂ

੬੩. ‘‘ਪਞ੍ਚਹਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵਡ੍ਢੀਹਿ ਵਡ੍ਢਮਾਨੋ ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਅਰਿਯਾਯ ਵਡ੍ਢਿਯਾ ਵਡ੍ਢਤਿ, ਸਾਰਾਦਾਯੀ ਚ ਹੋਤਿ ਵਰਾਦਾਯੀ ਚ ਕਾਯਸ੍ਸ. ਕਤਮਾਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਸਦ੍ਧਾਯ ਵਡ੍ਢਤਿ, ਸੀਲੇਨ ਵਡ੍ਢਤਿ, ਸੁਤੇਨ ਵਡ੍ਢਤਿ, ਚਾਗੇਨ ਵਡ੍ਢਤਿ, ਪਞ੍ਞਾਯ ਵਡ੍ਢਤਿ – ਇਮਾਹਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਞ੍ਚਹਿ ਵਡ੍ਢੀਹਿ ਵਡ੍ਢਮਾਨੋ ਅਰਿਯਸਾਵਕੋ ਅਰਿਯਾਯ ਵਡ੍ਢਿਯਾ ਵਡ੍ਢਤਿ, ਸਾਰਾਦਾਯੀ ਚ ਹੋਤਿ ਵਰਾਦਾਯੀ ਚ ਕਾਯਸ੍ਸਾ’’ਤਿ.

‘‘ਸਦ੍ਧਾਯ ਸੀਲੇਨ ਚ ਯੋ ਪਵਡ੍ਢਤਿ [ਯੋਧ ਵਡ੍ਢਤਿ (ਸੀ.)],

ਪਞ੍ਞਾਯ ਚਾਗੇਨ ਸੁਤੇਨ ਚੂਭਯਂ;

ਸੋ ਤਾਦਿਸੋ ਸਪ੍ਪੁਰਿਸੋ ਵਿਚਕ੍ਖਣੋ,

ਆਦੀਯਤੀ ਸਾਰਮਿਧੇਵ ਅਤ੍ਤਨੋ’’ਤਿ. ਤਤਿਯਂ;

੪. ਦੁਤਿਯਵਡ੍ਢਿਸੁਤ੍ਤਂ

੬੪. ‘‘ਪਞ੍ਚਹਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵਡ੍ਢੀਹਿ ਵਡ੍ਢਮਾਨਾ ਅਰਿਯਸਾਵਿਕਾ ਅਰਿਯਾਯ ਵਡ੍ਢਿਯਾ ਵਡ੍ਢਤਿ, ਸਾਰਾਦਾਯਿਨੀ ਚ ਹੋਤਿ ਵਰਾਦਾਯਿਨੀ ਚ ਕਾਯਸ੍ਸ. ਕਤਮਾਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਸਦ੍ਧਾਯ ਵਡ੍ਢਤਿ, ਸੀਲੇਨ ਵਡ੍ਢਤਿ, ਸੁਤੇਨ ਵਡ੍ਢਤਿ, ਚਾਗੇਨ ਵਡ੍ਢਤਿ, ਪਞ੍ਞਾਯ ਵਡ੍ਢਤਿ – ਇਮਾਹਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਞ੍ਚਹਿ ਵਡ੍ਢੀਹਿ ਵਡ੍ਢਮਾਨਾ ਅਰਿਯਸਾਵਿਕਾ ਅਰਿਯਾਯ ਵਡ੍ਢਿਯਾ ਵਡ੍ਢਤਿ, ਸਾਰਾਦਾਯਿਨੀ ਚ ਹੋਤਿ ਵਰਾਦਾਯਿਨੀ ਚ ਕਾਯਸ੍ਸਾ’’ਤਿ.

‘‘ਸਦ੍ਧਾਯ ਸੀਲੇਨ ਚ ਯਾ ਪਵਡ੍ਢਤਿ [ਯਾਧ ਵਡ੍ਢਤਿ (ਸੀ.)],

ਪਞ੍ਞਾਯ ਚਾਗੇਨ ਸੁਤੇਨ ਚੂਭਯਂ;

ਸਾ ਤਾਦਿਸੀ ਸੀਲਵਤੀ ਉਪਾਸਿਕਾ,

ਆਦੀਯਤੀ ਸਾਰਮਿਧੇਵ ਅਤ੍ਤਨੋ’’ਤਿ. ਚਤੁਤ੍ਥਂ;

੫. ਸਾਕਚ੍ਛਸੁਤ੍ਤਂ

੬੫. [ਅ. ਨਿ. ੫.੧੬੪] ‘‘ਪਞ੍ਚਹਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਲਂਸਾਕਚ੍ਛੋ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀਨਂ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਤ੍ਤਨਾ ਚ ਸੀਲਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ, ਸੀਲਸਮ੍ਪਦਾਯ ਕਥਾਯ ਚ ਆਗਤਂ ਪਞ੍ਹਂ ਬ੍ਯਾਕਤ੍ਤਾ ਹੋਤਿ; ਅਤ੍ਤਨਾ ਚ ਸਮਾਧਿਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ, ਸਮਾਧਿਸਮ੍ਪਦਾਯ ਕਥਾਯ ਚ ਆਗਤਂ ਪਞ੍ਹਂ ਬ੍ਯਾਕਤ੍ਤਾ ਹੋਤਿ; ਅਤ੍ਤਨਾ ਚ ਪਞ੍ਞਾਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ, ਪਞ੍ਞਾਸਮ੍ਪਦਾਯ ਕਥਾਯ ਚ ਆਗਤਂ ਪਞ੍ਹਂ ਬ੍ਯਾਕਤ੍ਤਾ ਹੋਤਿ; ਅਤ੍ਤਨਾ ਚ ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ, ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਸਮ੍ਪਦਾਯ ਕਥਾਯ ਚ ਆਗਤਂ ਪਞ੍ਹਂ ਬ੍ਯਾਕਤ੍ਤਾ ਹੋਤਿ; ਅਤ੍ਤਨਾ ਚ ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਞਾਣਦਸ੍ਸਨਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ, ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਞਾਣਦਸ੍ਸਨਸਮ੍ਪਦਾਯ ਕਥਾਯ ਚ ਆਗਤਂ ਪਞ੍ਹਂ ਬ੍ਯਾਕਤ੍ਤਾ ਹੋਤਿ. ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਞ੍ਚਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਲਂਸਾਕਚ੍ਛੋ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀਨ’’ਨ੍ਤਿ. ਪਞ੍ਚਮਂ.

੬. ਸਾਜੀਵਸੁਤ੍ਤਂ

੬੬. [ਅ. ਨਿ. ੫.੧੬੪] ‘‘ਪਞ੍ਚਹਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਲਂਸਾਜੀਵੋ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀਨਂ. ਕਤਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਤ੍ਤਨਾ ਚ ਸੀਲਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ, ਸੀਲਸਮ੍ਪਦਾਯ ਕਥਾਯ ਚ ਕਤਂ ਪਞ੍ਹਂ ਬ੍ਯਾਕਤ੍ਤਾ ਹੋਤਿ; ਅਤ੍ਤਨਾ ਚ ਸਮਾਧਿਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ, ਸਮਾਧਿਸਮ੍ਪਦਾਯ ਕਥਾਯ ਚ ਕਤਂ ਪਞ੍ਹਂ ਬ੍ਯਾਕਤ੍ਤਾ ਹੋਤਿ; ਅਤ੍ਤਨਾ ਚ ਪਞ੍ਞਾਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ, ਪਞ੍ਞਾਸਮ੍ਪਦਾਯ ਕਥਾਯ ਚ ਕਤਂ ਪਞ੍ਹਂ ਬ੍ਯਾਕਤ੍ਤਾ ਹੋਤਿ; ਅਤ੍ਤਨਾ ਚ ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ, ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਸਮ੍ਪਦਾਯ ਕਥਾਯ ਚ ਕਤਂ ਪਞ੍ਹਂ ਬ੍ਯਾਕਤ੍ਤਾ ਹੋਤਿ; ਅਤ੍ਤਨਾ ਚ ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਞਾਣਦਸ੍ਸਨਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ, ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਞਾਣਦਸ੍ਸਨਸਮ੍ਪਦਾਯ ਕਥਾਯ ਚ ਕਤਂ ਪਞ੍ਹਂ ਬ੍ਯਾਕਤ੍ਤਾ ਹੋਤਿ. ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਞ੍ਚਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਲਂਸਾਜੀਵੋ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀਨ’’ਨ੍ਤਿ. ਛਟ੍ਠਂ.

੭. ਪਠਮਇਦ੍ਧਿਪਾਦਸੁਤ੍ਤਂ

੬੭. ‘‘ਯੋ ਹਿ ਕੋਚਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਵਾ ਭਿਕ੍ਖੁਨੀ ਵਾ ਪਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮੇ [ਇਮੇ ਪਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮੇ (ਕ.)] ਭਾਵੇਤਿ, ਪਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮੇ [ਇਮੇ ਪਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮੇ (ਕ.)] ਬਹੁਲੀਕਰੋਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਫਲਾਨਂ ਅਞ੍ਞਤਰਂ ਫਲਂ ਪਾਟਿਕਙ੍ਖਂ – ਦਿਟ੍ਠੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਅਞ੍ਞਾ, ਸਤਿ ਵਾ ਉਪਾਦਿਸੇਸੇ ਅਨਾਗਾਮਿਤਾ.

‘‘ਕਤਮੇ ਪਞ੍ਚ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਛਨ੍ਦਸਮਾਧਿਪਧਾਨਸਙ੍ਖਾਰਸਮਨ੍ਨਾਗਤਂ ਇਦ੍ਧਿਪਾਦਂ ਭਾਵੇਤਿ, ਵੀਰਿਯਸਮਾਧਿ…ਪੇ… ਚਿਤ੍ਤਸਮਾਧਿ… ਵੀਮਂਸਾਸਮਾਧਿਪਧਾਨਸਙ੍ਖਾਰਸਮਨ੍ਨਾਗਤਂ ਇਦ੍ਧਿਪਾਦਂ ਭਾਵੇਤਿ, ਉਸ੍ਸੋਲ਼੍ਹਿਞ੍ਞੇਵ ਪਞ੍ਚਮਿਂ [ਉਸ੍ਸੋਲ਼੍ਹੀਯੇਵ ਪਞ੍ਚਮੀ (ਸੀ.)]. ਯੋ ਹਿ ਕੋਚਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਵਾ ਭਿਕ੍ਖੁਨੀ ਵਾ ਇਮੇ ਪਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮੇ ਭਾਵੇਤਿ, ਇਮੇ ਪਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮੇ ਬਹੁਲੀਕਰੋਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਫਲਾਨਂ ਅਞ੍ਞਤਰਂ ਫਲਂ ਪਾਟਿਕਙ੍ਖਂ – ਦਿਟ੍ਠੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਅਞ੍ਞਾ, ਸਤਿ ਵਾ ਉਪਾਦਿਸੇਸੇ ਅਨਾਗਾਮਿਤਾ’’ਤਿ. ਸਤ੍ਤਮਂ.

੮. ਦੁਤਿਯਇਦ੍ਧਿਪਾਦਸੁਤ੍ਤਂ

੬੮. ‘‘ਪੁਬ੍ਬੇਵਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਮ੍ਬੋਧਾ ਅਨਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ ਬੋਧਿਸਤ੍ਤੋਵ ਸਮਾਨੋ ਪਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮੇ ਭਾਵੇਸਿਂ, ਪਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮੇ ਬਹੁਲੀਕਾਸਿਂ [ਬਹੁਲਿਮਕਾਸਿਂ (ਕ.), ਬਹੁਲਮਕਾਸਿਂ (ਕ.)]. ਕਤਮੇ ਪਞ੍ਚ? ਛਨ੍ਦਸਮਾਧਿਪਧਾਨਸਙ੍ਖਾਰਸਮਨ੍ਨਾਗਤਂ ਇਦ੍ਧਿਪਾਦਂ ਭਾਵੇਸਿਂ, ਵੀਰਿਯਸਮਾਧਿ… ਚਿਤ੍ਤਸਮਾਧਿ… ਵੀਮਂਸਾਸਮਾਧਿਪਧਾਨਸਙ੍ਖਾਰਸਮਨ੍ਨਾਗਤਂ ਇਦ੍ਧਿਪਾਦਂ ਭਾਵੇਸਿਂ, ਉਸ੍ਸੋਲ਼੍ਹਿਞ੍ਞੇਵ ਪਞ੍ਚਮਿਂ. ਸੋ ਖੋ ਅਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਇਮੇਸਂ ਉਸ੍ਸੋਲ਼੍ਹਿਪਞ੍ਚਮਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਭਾਵਿਤਤ੍ਤਾ ਬਹੁਲੀਕਤਤ੍ਤਾ ਯਸ੍ਸ ਯਸ੍ਸ ਅਭਿਞ੍ਞਾਸਚ੍ਛਿਕਰਣੀਯਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਂ ਅਭਿਨਿਨ੍ਨਾਮੇਸਿਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾਯ, ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰੇਵ ਸਕ੍ਖਿਭਬ੍ਬਤਂ ਪਾਪੁਣਿਂ ਸਤਿ ਸਤਿ ਆਯਤਨੇ.

‘‘ਸੋ ਸਚੇ ਆਕਙ੍ਖਿਂ – ‘ਅਨੇਕਵਿਹਿਤਂ ਇਦ੍ਧਿਵਿਧਂ ਪਚ੍ਚਨੁਭਵੇਯ੍ਯਂ…ਪੇ… ਯਾਵ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਾਪਿ ਕਾਯੇਨ ਵਸਂ ਵਤ੍ਤੇਯ੍ਯ’ਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰੇਵ ਸਕ੍ਖਿਭਬ੍ਬਤਂ ਪਾਪੁਣਿਂ ਸਤਿ ਸਤਿ ਆਯਤਨੇ.

‘‘ਸੋ ਸਚੇ ਆਕਙ੍ਖਿਂ…ਪੇ… ‘ਆਸਵਾਨਂ ਖਯਾ ਅਨਾਸਵਂ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿਂ ਪਞ੍ਞਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿਂ ਦਿਟ੍ਠੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਸਯਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਸਚ੍ਛਿਕਤ੍ਵਾ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰੇਯ੍ਯ’ਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰੇਵ ਸਕ੍ਖਿਭਬ੍ਬਤਂ ਪਾਪੁਣਿਂ ਸਤਿ ਸਤਿ ਆਯਤਨੇ’’ਤਿ. ਅਟ੍ਠਮਂ.

੯. ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਸੁਤ੍ਤਂ

੬੯. ‘‘ਪਞ੍ਚਿਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮਾ ਭਾਵਿਤਾ ਬਹੁਲੀਕਤਾ ਏਕਨ੍ਤਨਿਬ੍ਬਿਦਾਯ ਵਿਰਾਗਾਯ ਨਿਰੋਧਾਯ ਉਪਸਮਾਯ ਅਭਿਞ੍ਞਾਯ ਸਮ੍ਬੋਧਾਯ ਨਿਬ੍ਬਾਨਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ.

‘‘ਕਤਮੇ ਪਞ੍ਚ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਸੁਭਾਨੁਪਸ੍ਸੀ ਕਾਯੇ ਵਿਹਰਤਿ, ਆਹਾਰੇ ਪਟਿਕੂਲਸਞ੍ਞੀ, ਸਬ੍ਬਲੋਕੇ ਅਨਭਿਰਤਸਞ੍ਞੀ [ਅਨਭਿਰਤਿਸਞ੍ਞੀ (ਕ.) ਅ. ਨਿ. ੫.੧੨੧-੧੨੨, ੩੦੩-੩੦੪ ਪਸ੍ਸਿਤਬ੍ਬਂ], ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਅਨਿਚ੍ਚਾਨੁਪਸ੍ਸੀ, ਮਰਣਸਞ੍ਞਾ ਖੋ ਪਨਸ੍ਸ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਸੂਪਟ੍ਠਿਤਾ ਹੋਤਿ. ਇਮੇ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮਾ ਭਾਵਿਤਾ ਬਹੁਲੀਕਤਾ ਏਕਨ੍ਤਨਿਬ੍ਬਿਦਾਯ ਵਿਰਾਗਾਯ ਨਿਰੋਧਾਯ ਉਪਸਮਾਯ ਅਭਿਞ੍ਞਾਯ ਸਮ੍ਬੋਧਾਯ ਨਿਬ੍ਬਾਨਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਨ੍ਤੀ’’ਤਿ. ਨਵਮਂ.

੧੦. ਆਸਵਕ੍ਖਯਸੁਤ੍ਤਂ

੭੦. ‘‘ਪਞ੍ਚਿਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮਾ ਭਾਵਿਤਾ ਬਹੁਲੀਕਤਾ ਆਸਵਾਨਂ ਖਯਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ. ਕਤਮੇ ਪਞ੍ਚ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਸੁਭਾਨੁਪਸ੍ਸੀ ਕਾਯੇ ਵਿਹਰਤਿ, ਆਹਾਰੇ ਪਟਿਕੂਲਸਞ੍ਞੀ, ਸਬ੍ਬਲੋਕੇ ਅਨਭਿਰਤਸਞ੍ਞੀ, ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਅਨਿਚ੍ਚਾਨੁਪਸ੍ਸੀ, ਮਰਣਸਞ੍ਞਾ ਖੋ ਪਨਸ੍ਸ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਸੂਪਟ੍ਠਿਤਾ ਹੋਤਿ. ਇਮੇ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮਾ ਭਾਵਿਤਾ ਬਹੁਲੀਕਤਾ ਆਸਵਾਨਂ ਖਯਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਨ੍ਤੀ’’ਤਿ. ਦਸਮਂ.

ਸਞ੍ਞਾਵਗ੍ਗੋ ਦੁਤਿਯੋ.

ਤਸ੍ਸੁਦ੍ਦਾਨਂ –

ਦ੍ਵੇ ਚ ਸਞ੍ਞਾ ਦ੍ਵੇ ਵਡ੍ਢੀ ਚ, ਸਾਕਚ੍ਛੇਨ ਚ ਸਾਜੀਵਂ;

ਇਦ੍ਧਿਪਾਦਾ ਚ ਦ੍ਵੇ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਨਿਬ੍ਬਿਦਾ ਚਾਸਵਕ੍ਖਯਾਤਿ.

(੮) ੩. ਯੋਧਾਜੀਵਵਗ੍ਗੋ

੧. ਪਠਮਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿਫਲਸੁਤ੍ਤਂ

੭੧. ‘‘ਪਞ੍ਚਿਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮਾ ਭਾਵਿਤਾ ਬਹੁਲੀਕਤਾ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿਫਲਾ ਚ ਹੋਨ੍ਤਿ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿਫਲਾਨਿਸਂਸਾ ਚ, ਪਞ੍ਞਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿਫਲਾ ਚ ਹੋਨ੍ਤਿ ਪਞ੍ਞਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿਫਲਾਨਿਸਂਸਾ ਚ.

‘‘ਕਤਮੇ ਪਞ੍ਚ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਸੁਭਾਨੁਪਸ੍ਸੀ ਕਾਯੇ ਵਿਹਰਤਿ, ਆਹਾਰੇ ਪਟਿਕੂਲਸਞ੍ਞੀ [ਪਟਿਕ੍ਕੂਲਸਞ੍ਞੀ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)], ਸਬ੍ਬਲੋਕੇ ਅਨਭਿਰਤਸਞ੍ਞੀ, ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਅਨਿਚ੍ਚਾਨੁਪਸ੍ਸੀ, ਮਰਣਸਞ੍ਞਾ ਖੋ ਪਨਸ੍ਸ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਸੂਪਟ੍ਠਿਤਾ ਹੋਤਿ. ਇਮੇ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮਾ ਭਾਵਿਤਾ ਬਹੁਲੀਕਤਾ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿਫਲਾ ਚ ਹੋਨ੍ਤਿ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿਫਲਾਨਿਸਂਸਾ ਚ, ਪਞ੍ਞਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿਫਲਾ ਚ ਹੋਨ੍ਤਿ ਪਞ੍ਞਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿਫਲਾਨਿਸਂਸਾ ਚ. ਯਤੋ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤੋ ਚ ਹੋਤਿ ਪਞ੍ਞਾਵਿਮੁਤ੍ਤੋ ਚ ਹੋਤਿ – ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ‘ਭਿਕ੍ਖੁ ਉਕ੍ਖਿਤ੍ਤਪਲਿਘੋ ਇਤਿਪਿ, ਸਂਕਿਣ੍ਣਪਰਿਖੋ [ਸਂਕਿਣ੍ਣਪਰਿਕ੍ਖੋ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ.)] ਇਤਿਪਿ, ਅਬ੍ਬੂਲ਼੍ਹੇਸਿਕੋ ਇਤਿਪਿ, ਨਿਰਗ੍ਗਲ਼ੋ ਇਤਿਪਿ, ਅਰਿਯੋ ਪਨ੍ਨਦ੍ਧਜੋ ਪਨ੍ਨਭਾਰੋ ਵਿਸਂਯੁਤ੍ਤੋ ਇਤਿਪਿ’’’.

‘‘ਕਥਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਉਕ੍ਖਿਤ੍ਤਪਲਿਘੋ ਹੋਤਿ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਪਹੀਨਾ ਹੋਤਿ ਉਚ੍ਛਿਨ੍ਨਮੂਲਾ ਤਾਲਾਵਤ੍ਥੁਕਤਾ ਅਨਭਾਵਂਕਤਾ ਆਯਤਿਂ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦਧਮ੍ਮਾ. ਏਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਉਕ੍ਖਿਤ੍ਤਪਲਿਘੋ ਹੋਤਿ.

‘‘ਕਥਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਸਂਕਿਣ੍ਣਪਰਿਖੋ ਹੋਤਿ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਪੋਨੋਭਵਿਕੋ [ਪੋਨੋਬ੍ਭਵਿਕੋ (ਸ੍ਯਾ. ਕ.)] ਜਾਤਿਸਂਸਾਰੋ ਪਹੀਨੋ ਹੋਤਿ ਉਚ੍ਛਿਨ੍ਨਮੂਲੋ ਤਾਲਾਵਤ੍ਥੁਕਤੋ ਅਨਭਾਵਂਕਤੋ ਆਯਤਿਂ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦਧਮ੍ਮੋ. ਏਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਸਂਕਿਣ੍ਣਪਰਿਖੋ ਹੋਤਿ.

‘‘ਕਥਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਬ੍ਬੂਲ਼੍ਹੇਸਿਕੋ ਹੋਤਿ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਤਣ੍ਹਾ ਪਹੀਨਾ ਹੋਤਿ ਉਚ੍ਛਿਨ੍ਨਮੂਲਾ ਤਾਲਾਵਤ੍ਥੁਕਤਾ ਅਨਭਾਵਂਕਤਾ ਆਯਤਿਂ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦਧਮ੍ਮਾ. ਏਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਬ੍ਬੂਲ਼੍ਹੇਸਿਕੋ ਹੋਤਿ.

‘‘ਕਥਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਨਿਰਗ੍ਗਲ਼ੋ ਹੋਤਿ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਪਞ੍ਚੋਰਮ੍ਭਾਗਿਯਾਨਿ ਸਂਯੋਜਨਾਨਿ ਪਹੀਨਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤਿ ਉਚ੍ਛਿਨ੍ਨਮੂਲਾਨਿ ਤਾਲਾਵਤ੍ਥੁਕਤਾਨਿ ਅਨਭਾਵਂਕਤਾਨਿ ਆਯਤਿਂ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦਧਮ੍ਮਾਨਿ. ਏਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਨਿਰਗ੍ਗਲ਼ੋ ਹੋਤਿ.

‘‘ਕਥਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਰਿਯੋ ਪਨ੍ਨਦ੍ਧਜੋ ਪਨ੍ਨਭਾਰੋ ਵਿਸਂਯੁਤ੍ਤੋ ਹੋਤਿ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਅਸ੍ਮਿਮਾਨੋ ਪਹੀਨੋ ਹੋਤਿ ਉਚ੍ਛਿਨ੍ਨਮੂਲੋ ਤਾਲਾਵਤ੍ਥੁਕਤੋ ਅਨਭਾਵਂਕਤੋ ਆਯਤਿਂ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦਧਮ੍ਮੋ. ਏਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਰਿਯੋ ਪਨ੍ਨਦ੍ਧਜੋ ਪਨ੍ਨਭਾਰੋ ਵਿਸਂਯੁਤ੍ਤੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿ. ਪਠਮਂ.

੨. ਦੁਤਿਯਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿਫਲਸੁਤ੍ਤਂ

੭੨. ‘‘ਪਞ੍ਚਿਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮਾ ਭਾਵਿਤਾ ਬਹੁਲੀਕਤਾ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿਫਲਾ ਚ ਹੋਨ੍ਤਿ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿਫਲਾਨਿਸਂਸਾ ਚ, ਪਞ੍ਞਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿਫਲਾ ਚ ਹੋਨ੍ਤਿ ਪਞ੍ਞਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿਫਲਾਨਿਸਂਸਾ ਚ. ਕਤਮੇ ਪਞ੍ਚ? ਅਨਿਚ੍ਚਸਞ੍ਞਾ, ਅਨਿਚ੍ਚੇ ਦੁਕ੍ਖਸਞ੍ਞਾ, ਦੁਕ੍ਖੇ ਅਨਤ੍ਤਸਞ੍ਞਾ, ਪਹਾਨਸਞ੍ਞਾ, ਵਿਰਾਗਸਞ੍ਞਾ – ਇਮੇ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮਾ ਭਾਵਿਤਾ ਬਹੁਲੀਕਤਾ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿਫਲਾ ਚ ਹੋਨ੍ਤਿ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿਫਲਾਨਿਸਂਸਾ ਚ, ਪਞ੍ਞਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿਫਲਾ ਚ ਹੋਨ੍ਤਿ ਪਞ੍ਞਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿਫਲਾਨਿਸਂਸਾ ਚ. ਯਤੋ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤੋ ਚ ਹੋਤਿ ਪਞ੍ਞਾਵਿਮੁਤ੍ਤੋ ਚ – ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ‘ਭਿਕ੍ਖੁ ਉਕ੍ਖਿਤ੍ਤਪਲਿਘੋ ਇਤਿਪਿ, ਸਂਕਿਣ੍ਣਪਰਿਖੋ ਇਤਿਪਿ, ਅਬ੍ਬੂਲ਼੍ਹੇਸਿਕੋ ਇਤਿਪਿ, ਨਿਰਗ੍ਗਲ਼ੋ ਇਤਿਪਿ, ਅਰਿਯੋ ਪਨ੍ਨਦ੍ਧਜੋ ਪਨ੍ਨਭਾਰੋ ਵਿਸਂਯੁਤ੍ਤੋ ਇਤਿਪਿ’’’.

‘‘ਕਥਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਸਂਕਿਣ੍ਣਪਰਿਖੋ ਹੋਤਿ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਪੋਨੋਭਵਿਕੋ ਜਾਤਿਸਂਸਾਰੋ ਪਹੀਨੋ ਹੋਤਿ ਉਚ੍ਛਿਨ੍ਨਮੂਲੋ ਤਾਲਾਵਤ੍ਥੁਕਤੋ ਅਨਭਾਵਂਕਤੋ ਆਯਤਿਂ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦਧਮ੍ਮੋ. ਏਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਸਂਕਿਣ੍ਣਪਰਿਖੋ ਹੋਤਿ.