(੧੨) ੨. ਕੇਸਿਵਗ੍ਗੋ

੧. ਕੇਸਿਸੁਤ੍ਤਂ

੧੧੧. ਅਥ ਖੋ ਕੇਸਿ ਅਸ੍ਸਦਮ੍ਮਸਾਰਥਿ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨਂ ਖੋ ਕੇਸਿਂ ਅਸ੍ਸਦਮ੍ਮਸਾਰਥਿਂ ਭਗਵਾ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਤ੍ਵਂ ਖੋਸਿ, ਕੇਸਿ, ਪਞ੍ਞਾਤੋ ਅਸ੍ਸਦਮ੍ਮਸਾਰਥੀਤਿ [ਸਞ੍ਞਾਤੋ ਅਸ੍ਸਦਮ੍ਮਸਾਰਥਿ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)]. ਕਥਂ ਪਨ ਤ੍ਵਂ, ਕੇਸਿ, ਅਸ੍ਸਦਮ੍ਮਂ ਵਿਨੇਸੀ’’ਤਿ? ‘‘ਅਹਂ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਅਸ੍ਸਦਮ੍ਮਂ ਸਣ੍ਹੇਨਪਿ ਵਿਨੇਮਿ, ਫਰੁਸੇਨਪਿ ਵਿਨੇਮਿ, ਸਣ੍ਹਫਰੁਸੇਨਪਿ ਵਿਨੇਮੀ’’ਤਿ. ‘‘ਸਚੇ ਤੇ, ਕੇਸਿ, ਅਸ੍ਸਦਮ੍ਮੋ ਸਣ੍ਹੇਨ ਵਿਨਯਂ ਨ ਉਪੇਤਿ, ਫਰੁਸੇਨ ਵਿਨਯਂ ਨ ਉਪੇਤਿ, ਸਣ੍ਹਫਰੁਸੇਨ ਵਿਨਯਂ ਨ ਉਪੇਤਿ, ਕਿਨ੍ਤਿ ਨਂ ਕਰੋਸੀ’’ਤਿ? ‘‘ਸਚੇ ਮੇ, ਭਨ੍ਤੇ, ਅਸ੍ਸਦਮ੍ਮੋ ਸਣ੍ਹੇਨ ਵਿਨਯਂ ਨ ਉਪੇਤਿ, ਫਰੁਸੇਨ ਵਿਨਯਂ ਨ ਉਪੇਤਿ, ਸਣ੍ਹਫਰੁਸੇਨ ਵਿਨਯਂ ਨ ਉਪੇਤਿ; ਹਨਾਮਿ ਨਂ, ਭਨ੍ਤੇ. ਤਂ ਕਿਸ੍ਸ ਹੇਤੁ? ਮਾ ਮੇ ਆਚਰਿਯਕੁਲਸ੍ਸ ਅਵਣ੍ਣੋ ਅਹੋਸੀ’’ਤਿ.

‘‘ਭਗਵਾ ਪਨ, ਭਨ੍ਤੇ, ਅਨੁਤ੍ਤਰੋ ਪੁਰਿਸਦਮ੍ਮਸਾਰਥਿ. ਕਥਂ ਪਨ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਾ ਪੁਰਿਸਦਮ੍ਮਂ ਵਿਨੇਤੀ’’ਤਿ? ‘‘ਅਹਂ ਖੋ, ਕੇਸਿ, ਪੁਰਿਸਦਮ੍ਮਂ ਸਣ੍ਹੇਨਪਿ ਵਿਨੇਮਿ, ਫਰੁਸੇਨਪਿ ਵਿਨੇਮਿ, ਸਣ੍ਹਫਰੁਸੇਨਪਿ ਵਿਨੇਮਿ. ਤਤ੍ਰਿਦਂ, ਕੇਸਿ, ਸਣ੍ਹਸ੍ਮਿਂ – ਇਤਿ ਕਾਯਸੁਚਰਿਤਂ ਇਤਿ ਕਾਯਸੁਚਰਿਤਸ੍ਸ ਵਿਪਾਕੋ, ਇਤਿ ਵਚੀਸੁਚਰਿਤਂ ਇਤਿ ਵਚੀਸੁਚਰਿਤਸ੍ਸ ਵਿਪਾਕੋ, ਇਤਿ ਮਨੋਸੁਚਰਿਤਂ ਇਤਿ ਮਨੋਸੁਚਰਿਤਸ੍ਸ ਵਿਪਾਕੋ, ਇਤਿ ਦੇਵਾ, ਇਤਿ ਮਨੁਸ੍ਸਾਤਿ. ਤਤ੍ਰਿਦਂ, ਕੇਸਿ, ਫਰੁਸਸ੍ਮਿਂ – ਇਤਿ ਕਾਯਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਇਤਿ ਕਾਯਦੁਚ੍ਚਰਿਤਸ੍ਸ ਵਿਪਾਕੋ, ਇਤਿ ਵਚੀਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਇਤਿ ਵਚੀਦੁਚ੍ਚਰਿਤਸ੍ਸ ਵਿਪਾਕੋ, ਇਤਿ ਮਨੋਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਇਤਿ ਮਨੋਦੁਚ੍ਚਰਿਤਸ੍ਸ ਵਿਪਾਕੋ, ਇਤਿ ਨਿਰਯੋ, ਇਤਿ ਤਿਰਚ੍ਛਾਨਯੋਨਿ, ਇਤਿ ਪੇਤ੍ਤਿਵਿਸਯੋ’’ਤਿ.

‘‘ਤਤ੍ਰਿਦਂ, ਕੇਸਿ, ਸਣ੍ਹਫਰੁਸਸ੍ਮਿਂ – ਇਤਿ ਕਾਯਸੁਚਰਿਤਂ ਇਤਿ ਕਾਯਸੁਚਰਿਤਸ੍ਸ ਵਿਪਾਕੋ, ਇਤਿ ਕਾਯਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਇਤਿ ਕਾਯਦੁਚ੍ਚਰਿਤਸ੍ਸ ਵਿਪਾਕੋ, ਇਤਿ ਵਚੀਸੁਚਰਿਤਂ ਇਤਿ ਵਚੀਸੁਚਰਿਤਸ੍ਸ ਵਿਪਾਕੋ, ਇਤਿ ਵਚੀਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਇਤਿ ਵਚੀਦੁਚ੍ਚਰਿਤਸ੍ਸ ਵਿਪਾਕੋ, ਇਤਿ ਮਨੋਸੁਚਰਿਤਂ ਇਤਿ ਮਨੋਸੁਚਰਿਤਸ੍ਸ ਵਿਪਾਕੋ, ਇਤਿ ਮਨੋਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਇਤਿ ਮਨੋਦੁਚ੍ਚਰਿਤਸ੍ਸ ਵਿਪਾਕੋ, ਇਤਿ ਦੇਵਾ, ਇਤਿ ਮਨੁਸ੍ਸਾ, ਇਤਿ ਨਿਰਯੋ, ਇਤਿ ਤਿਰਚ੍ਛਾਨਯੋਨਿ, ਇਤਿ ਪੇਤ੍ਤਿਵਿਸਯੋ’’ਤਿ.

‘‘ਸਚੇ ਤੇ, ਭਨ੍ਤੇ, ਪੁਰਿਸਦਮ੍ਮੋ ਸਣ੍ਹੇਨ ਵਿਨਯਂ ਨ ਉਪੇਤਿ, ਫਰੁਸੇਨ ਵਿਨਯਂ ਨ ਉਪੇਤਿ, ਸਣ੍ਹਫਰੁਸੇਨ ਵਿਨਯਂ ਨ ਉਪੇਤਿ, ਕਿਨ੍ਤਿ ਨਂ ਭਗਵਾ ਕਰੋਤੀ’’ਤਿ? ‘‘ਸਚੇ ਮੇ, ਕੇਸਿ, ਪੁਰਿਸਦਮ੍ਮੋ ਸਣ੍ਹੇਨ ਵਿਨਯਂ ਨ ਉਪੇਤਿ, ਫਰੁਸੇਨ ਵਿਨਯਂ ਨ ਉਪੇਤਿ, ਸਣ੍ਹਫਰੁਸੇਨ ਵਿਨਯਂ ਨ ਉਪੇਤਿ, ਹਨਾਮਿ ਨਂ, ਕੇਸੀ’’ਤਿ. ‘‘ਨ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਤੋ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤੋ ਕਪ੍ਪਤਿ. ਅਥ ਚ ਪਨ ਭਗਵਾ ਏਵਮਾਹ – ‘ਹਨਾਮਿ, ਨਂ ਕੇਸੀ’’’ਤਿ! ‘‘ਸਚ੍ਚਂ, ਕੇਸਿ! ਨ ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤੋ ਕਪ੍ਪਤਿ. ਅਪਿ ਚ ਯੋ ਪੁਰਿਸਦਮ੍ਮੋ ਸਣ੍ਹੇਨ ਵਿਨਯਂ ਨ ਉਪੇਤਿ, ਫਰੁਸੇਨ ਵਿਨਯਂ ਨ ਉਪੇਤਿ, ਸਣ੍ਹਫਰੁਸੇਨ ਵਿਨਯਂ ਨ ਉਪੇਤਿ, ਨ ਤਂ ਤਥਾਗਤੋ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਅਨੁਸਾਸਿਤਬ੍ਬਂ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਨਾਪਿ ਵਿਞ੍ਞੂ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਅਨੁਸਾਸਿਤਬ੍ਬਂ ਮਞ੍ਞਨ੍ਤਿ. ਵਧੋ ਹੇਸੋ, ਕੇਸਿ, ਅਰਿਯਸ੍ਸ ਵਿਨਯੇ – ਯਂ ਨ ਤਥਾਗਤੋ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਅਨੁਸਾਸਿਤਬ੍ਬਂ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਨਾਪਿ ਵਿਞ੍ਞੂ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਅਨੁਸਾਸਿਤਬ੍ਬਂ ਮਞ੍ਞਨ੍ਤੀ’’ਤਿ.

‘‘ਸੋ ਹਿ ਨੂਨ, ਭਨ੍ਤੇ, ਸੁਹਤੋ ਹੋਤਿ – ਯਂ ਨ ਤਥਾਗਤੋ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਅਨੁਸਾਸਿਤਬ੍ਬਂ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਨਾਪਿ ਵਿਞ੍ਞੂ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਅਨੁਸਾਸਿਤਬ੍ਬਂ ਮਞ੍ਞਨ੍ਤੀਤਿ. ਅਭਿਕ੍ਕਨ੍ਤਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਅਭਿਕ੍ਕਨ੍ਤਂ, ਭਨ੍ਤੇ…ਪੇ… ਉਪਾਸਕਂ ਮਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਾ ਧਾਰੇਤੁ ਅਜ੍ਜਤਗ੍ਗੇ ਪਾਣੁਪੇਤਂ ਸਰਣਂ ਗਤ’’ਨ੍ਤਿ. ਪਠਮਂ.

੨. ਜਵਸੁਤ੍ਤਂ

੧੧੨. ‘‘ਚਤੂਹਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਰਞ੍ਞੋ ਭਦ੍ਰੋ ਅਸ੍ਸਾਜਾਨੀਯੋ ਰਾਜਾਰਹੋ ਹੋਤਿ ਰਾਜਭੋਗ੍ਗੋ, ਰਞ੍ਞੋ ਅਙ੍ਗਨ੍ਤੇਵ ਸਙ੍ਖਂ ਗਚ੍ਛਤਿ. ਕਤਮੇਹਿ ਚਤੂਹਿ? ਅਜ੍ਜਵੇਨ, ਜਵੇਨ, ਖਨ੍ਤਿਯਾ, ਸੋਰਚ੍ਚੇਨ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚਤੂਹਿ ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਰਞ੍ਞੋ ਭਦ੍ਰੋ ਅਸ੍ਸਾਜਾਨੀਯੋ ਰਾਜਾਰਹੋ ਹੋਤਿ, ਰਾਜਭੋਗ੍ਗੋ, ਰਞ੍ਞੋ ਅਙ੍ਗਨ੍ਤੇਵ ਸਙ੍ਖਂ ਗਚ੍ਛਤਿ.

‘‘ਏਵਮੇਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚਤੂਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਆਹੁਨੇਯ੍ਯੋ ਹੋਤਿ…ਪੇ… ਅਨੁਤ੍ਤਰਂ ਪੁਞ੍ਞਕ੍ਖੇਤ੍ਤਂ ਲੋਕਸ੍ਸ. ਕਤਮੇਹਿ ਚਤੂਹਿ? ਅਜ੍ਜਵੇਨ, ਜਵੇਨ, ਖਨ੍ਤਿਯਾ, ਸੋਰਚ੍ਚੇਨ – ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚਤੂਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਆਹੁਨੇਯ੍ਯੋ ਹੋਤਿ…ਪੇ… ਅਨੁਤ੍ਤਰਂ ਪੁਞ੍ਞਕ੍ਖੇਤ੍ਤਂ ਲੋਕਸ੍ਸਾ’’ਤਿ. ਦੁਤਿਯਂ.

੩. ਪਤੋਦਸੁਤ੍ਤਂ

੧੧੩. ‘‘ਚਤ੍ਤਾਰੋਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਦ੍ਰਾ ਅਸ੍ਸਾਜਾਨੀਯਾ ਸਨ੍ਤੋ ਸਂਵਿਜ੍ਜਮਾਨਾ ਲੋਕਸ੍ਮਿਂ. ਕਤਮੇ ਚਤ੍ਤਾਰੋ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਕਚ੍ਚੋ ਭਦ੍ਰੋ ਅਸ੍ਸਾਜਾਨੀਯੋ ਪਤੋਦਚ੍ਛਾਯਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਸਂਵਿਜ੍ਜਤਿ ਸਂਵੇਗਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ – ‘ਕਿਂ ਨੁ ਖੋ ਮਂ ਅਜ੍ਜ ਅਸ੍ਸਦਮ੍ਮਸਾਰਥਿ ਕਾਰਣਂ ਕਾਰੇਸ੍ਸਤਿ, ਕਿਮਸ੍ਸਾਹਂ [ਕਥਮਸ੍ਸਾਹਂ (ਕ.)] ਪਟਿਕਰੋਮੀ’ਤਿ! ਏਵਰੂਪੋਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ਭਦ੍ਰੋ ਅਸ੍ਸਾਜਾਨੀਯੋ ਹੋਤਿ. ਅਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਠਮੋ ਭਦ੍ਰੋ ਅਸ੍ਸਾਜਾਨੀਯੋ ਸਨ੍ਤੋ ਸਂਵਿਜ੍ਜਮਾਨੋ ਲੋਕਸ੍ਮਿਂ.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ਭਦ੍ਰੋ ਅਸ੍ਸਾਜਾਨੀਯੋ ਨ ਹੇਵ ਖੋ ਪਤੋਦਚ੍ਛਾਯਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਸਂਵਿਜ੍ਜਤਿ ਸਂਵੇਗਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ, ਅਪਿ ਚ ਖੋ ਲੋਮਵੇਧਵਿਦ੍ਧੋ ਸਂਵਿਜ੍ਜਤਿ ਸਂਵੇਗਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ – ‘ਕਿਂ ਨੁ ਖੋ ਮਂ ਅਜ੍ਜ ਅਸ੍ਸਦਮ੍ਮਸਾਰਥਿ ਕਾਰਣਂ ਕਾਰੇਸ੍ਸਤਿ, ਕਿਮਸ੍ਸਾਹਂ ਪਟਿਕਰੋਮੀ’ਤਿ! ਏਵਰੂਪੋਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ਭਦ੍ਰੋ ਅਸ੍ਸਾਜਾਨੀਯੋ ਹੋਤਿ. ਅਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦੁਤਿਯੋ ਭਦ੍ਰੋ ਅਸ੍ਸਾਜਾਨੀਯੋ ਸਨ੍ਤੋ ਸਂਵਿਜ੍ਜਮਾਨੋ ਲੋਕਸ੍ਮਿਂ.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ਭਦ੍ਰੋ ਅਸ੍ਸਾਜਾਨੀਯੋ ਨ ਹੇਵ ਖੋ ਪਤੋਦਚ੍ਛਾਯਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਸਂਵਿਜ੍ਜਤਿ ਸਂਵੇਗਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ ਨਾਪਿ ਲੋਮਵੇਧਵਿਦ੍ਧੋ ਸਂਵਿਜ੍ਜਤਿ ਸਂਵੇਗਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ, ਅਪਿ ਚ ਖੋ ਚਮ੍ਮਵੇਧਵਿਦ੍ਧੋ ਸਂਵਿਜ੍ਜਤਿ ਸਂਵੇਗਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ – ‘ਕਿਂ ਨੁ ਖੋ ਮਂ ਅਜ੍ਜ ਅਸ੍ਸਦਮ੍ਮਸਾਰਥਿ ਕਾਰਣਂ ਕਾਰੇਸ੍ਸਤਿ, ਕਿਮਸ੍ਸਾਹਂ ਪਟਿਕਰੋਮੀ’ਤਿ! ਏਵਰੂਪੋਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ਭਦ੍ਰੋ ਅਸ੍ਸਾਜਾਨੀਯੋ ਹੋਤਿ. ਅਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਤਿਯੋ ਭਦ੍ਰੋ ਅਸ੍ਸਾਜਾਨੀਯੋ ਸਨ੍ਤੋ ਸਂਵਿਜ੍ਜਮਾਨੋ ਲੋਕਸ੍ਮਿਂ.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ਭਦ੍ਰੋ ਅਸ੍ਸਾਜਾਨੀਯੋ ਨ ਹੇਵ ਖੋ ਪਤੋਦਚ੍ਛਾਯਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਸਂਵਿਜ੍ਜਤਿ ਸਂਵੇਗਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ ਨਾਪਿ ਲੋਮਵੇਧਵਿਦ੍ਧੋ ਸਂਵਿਜ੍ਜਤਿ ਸਂਵੇਗਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ ਨਾਪਿ ਚਮ੍ਮਵੇਧਵਿਦ੍ਧੋ ਸਂਵਿਜ੍ਜਤਿ ਸਂਵੇਗਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ, ਅਪਿ ਚ ਖੋ ਅਟ੍ਠਿਵੇਧਵਿਦ੍ਧੋ ਸਂਵਿਜ੍ਜਤਿ ਸਂਵੇਗਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ – ‘ਕਿਂ ਨੁ ਖੋ ਮਂ ਅਜ੍ਜ ਅਸ੍ਸਦਮ੍ਮਸਾਰਥਿ ਕਾਰਣਂ ਕਾਰੇਸ੍ਸਤਿ, ਕਿਮਸ੍ਸਾਹਂ ਪਟਿਕਰੋਮੀ’ਤਿ! ਏਵਰੂਪੋਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ਭਦ੍ਰੋ ਅਸ੍ਸਾਜਾਨੀਯੋ ਹੋਤਿ. ਅਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚਤੁਤ੍ਥੋ ਭਦ੍ਰੋ ਅਸ੍ਸਾਜਾਨੀਯੋ ਸਨ੍ਤੋ ਸਂਵਿਜ੍ਜਮਾਨੋ ਲੋਕਸ੍ਮਿਂ. ਇਮੇ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਭਦ੍ਰਾ ਅਸ੍ਸਾਜਾਨੀਯਾ ਸਨ੍ਤੋ ਸਂਵਿਜ੍ਜਮਾਨਾ ਲੋਕਸ੍ਮਿਂ.

‘‘ਏਵਮੇਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚਤ੍ਤਾਰੋਮੇ ਭਦ੍ਰਾ ਪੁਰਿਸਾਜਾਨੀਯਾ ਸਨ੍ਤੋ ਸਂਵਿਜ੍ਜਮਾਨਾ ਲੋਕਸ੍ਮਿਂ. ਕਤਮੇ ਚਤ੍ਤਾਰੋ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਕਚ੍ਚੋ ਭਦ੍ਰੋ ਪੁਰਿਸਾਜਾਨੀਯੋ ਸੁਣਾਤਿ – ‘ਅਮੁਕਸ੍ਮਿਂ ਨਾਮ ਗਾਮੇ ਵਾ ਨਿਗਮੇ ਵਾ ਇਤ੍ਥੀ ਵਾ ਪੁਰਿਸੋ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਿਤੋ ਵਾ ਕਾਲਙ੍ਕਤੋ [ਕਾਲਕਤੋ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)] ਵਾ’ਤਿ. ਸੋ ਤੇਨ ਸਂਵਿਜ੍ਜਤਿ, ਸਂਵੇਗਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ. ਸਂਵਿਗ੍ਗੋ ਯੋਨਿਸੋ ਪਦਹਤਿ. ਪਹਿਤਤ੍ਤੋ ਕਾਯੇਨ ਚੇਵ ਪਰਮਸਚ੍ਚਂ [ਪਰਮਤ੍ਥਸਚ੍ਚਂ (ਕ.) ਮ. ਨਿ. ੨.੧੮੩ ਪਸ੍ਸਿਤਬ੍ਬਂ] ਸਚ੍ਛਿਕਰੋਤਿ, ਪਞ੍ਞਾਯ ਚ ਅਤਿਵਿਜ੍ਝ ਪਸ੍ਸਤਿ. ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ ਸੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਦ੍ਰੋ ਅਸ੍ਸਾਜਾਨੀਯੋ ਪਤੋਦਚ੍ਛਾਯਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਸਂਵਿਜ੍ਜਤਿ ਸਂਵੇਗਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ; ਤਥੂਪਮਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਇਮਂ ਭਦ੍ਰਂ ਪੁਰਿਸਾਜਾਨੀਯਂ ਵਦਾਮਿ. ਏਵਰੂਪੋਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ਭਦ੍ਰੋ ਪੁਰਿਸਾਜਾਨੀਯੋ ਹੋਤਿ. ਅਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਠਮੋ ਭਦ੍ਰੋ ਪੁਰਿਸਾਜਾਨੀਯੋ ਸਨ੍ਤੋ ਸਂਵਿਜ੍ਜਮਾਨੋ ਲੋਕਸ੍ਮਿਂ.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ਭਦ੍ਰੋ ਪੁਰਿਸਾਜਾਨੀਯੋ ਨ ਹੇਵ ਖੋ ਸੁਣਾਤਿ – ‘ਅਮੁਕਸ੍ਮਿਂ ਨਾਮ ਗਾਮੇ ਵਾ ਨਿਗਮੇ ਵਾ ਇਤ੍ਥੀ ਵਾ ਪੁਰਿਸੋ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਿਤੋ ਵਾ ਕਾਲਙ੍ਕਤੋ ਵਾ’ਤਿ, ਅਪਿ ਚ ਖੋ ਸਾਮਂ ਪਸ੍ਸਤਿ ਇਤ੍ਥਿਂ ਵਾ ਪੁਰਿਸਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਿਤਂ ਵਾ ਕਾਲਙ੍ਕਤਂ ਵਾ. ਸੋ ਤੇਨ ਸਂਵਿਜ੍ਜਤਿ, ਸਂਵੇਗਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ. ਸਂਵਿਗ੍ਗੋ ਯੋਨਿਸੋ ਪਦਹਤਿ. ਪਹਿਤਤ੍ਤੋ ਕਾਯੇਨ ਚੇਵ ਪਰਮਸਚ੍ਚਂ ਸਚ੍ਛਿਕਰੋਤਿ, ਪਞ੍ਞਾਯ ਚ ਅਤਿਵਿਜ੍ਝ ਪਸ੍ਸਤਿ. ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ ਸੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਦ੍ਰੋ ਅਸ੍ਸਾਜਾਨੀਯੋ ਲੋਮਵੇਧਵਿਦ੍ਧੋ ਸਂਵਿਜ੍ਜਤਿ ਸਂਵੇਗਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ; ਤਥੂਪਮਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਇਮਂ ਭਦ੍ਰਂ ਪੁਰਿਸਾਜਾਨੀਯਂ ਵਦਾਮਿ. ਏਵਰੂਪੋਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ਭਦ੍ਰੋ ਪੁਰਿਸਾਜਾਨੀਯੋ ਹੋਤਿ. ਅਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦੁਤਿਯੋ ਭਦ੍ਰੋ ਪੁਰਿਸਾਜਾਨੀਯੋ ਸਨ੍ਤੋ ਸਂਵਿਜ੍ਜਮਾਨੋ ਲੋਕਸ੍ਮਿਂ.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ਭਦ੍ਰੋ ਪੁਰਿਸਾਜਾਨੀਯੋ ਨ ਹੇਵ ਖੋ ਸੁਣਾਤਿ – ‘ਅਮੁਕਸ੍ਮਿਂ ਨਾਮ ਗਾਮੇ ਵਾ ਨਿਗਮੇ ਵਾ ਇਤ੍ਥੀ ਵਾ ਪੁਰਿਸੋ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਿਤੋ ਵਾ ਕਾਲਙ੍ਕਤੋ ਵਾ’ਤਿ, ਨਾਪਿ ਸਾਮਂ ਪਸ੍ਸਤਿ ਇਤ੍ਥਿਂ ਵਾ ਪੁਰਿਸਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਿਤਂ ਵਾ ਕਾਲਙ੍ਕਤਂ ਵਾ, ਅਪਿ ਚ ਖ੍ਵਸ੍ਸ ਞਾਤਿ ਵਾ ਸਾਲੋਹਿਤੋ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਿਤੋ ਵਾ ਹੋਤਿ ਕਾਲਙ੍ਕਤੋ ਵਾ. ਸੋ ਤੇਨ ਸਂਵਿਜ੍ਜਤਿ, ਸਂਵੇਗਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ. ਸਂਵਿਗ੍ਗੋ ਯੋਨਿਸੋ ਪਦਹਤਿ. ਪਹਿਤਤ੍ਤੋ ਕਾਯੇਨ ਚੇਵ ਪਰਮਸਚ੍ਚਂ ਸਚ੍ਛਿਕਰੋਤਿ, ਪਞ੍ਞਾਯ ਚ ਅਤਿਵਿਜ੍ਝ ਪਸ੍ਸਤਿ. ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ ਸੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਦ੍ਰੋ ਅਸ੍ਸਾਜਾਨੀਯੋ ਚਮ੍ਮਵੇਧਵਿਦ੍ਧੋ ਸਂਵਿਜ੍ਜਤਿ ਸਂਵੇਗਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ; ਤਥੂਪਮਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਇਮਂ ਭਦ੍ਰਂ ਪੁਰਿਸਾਜਾਨੀਯਂ ਵਦਾਮਿ. ਏਵਰੂਪੋਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ਭਦ੍ਰੋ ਪੁਰਿਸਾਜਾਨੀਯੋ ਹੋਤਿ. ਅਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਤਿਯੋ ਭਦ੍ਰੋ ਪੁਰਿਸਾਜਾਨੀਯੋ ਸਨ੍ਤੋ ਸਂਵਿਜ੍ਜਮਾਨੋ ਲੋਕਸ੍ਮਿਂ.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ਭਦ੍ਰੋ ਪੁਰਿਸਾਜਾਨੀਯੋ ਨ ਹੇਵ ਖੋ ਸੁਣਾਤਿ – ‘ਅਮੁਕਸ੍ਮਿਂ ਨਾਮ ਗਾਮੇ ਵਾ ਨਿਗਮੇ ਵਾ ਇਤ੍ਥੀ ਵਾ ਪੁਰਿਸੋ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਿਤੋ ਵਾ ਕਾਲਙ੍ਕਤੋ ਵਾ’ਤਿ, ਨਾਪਿ ਸਾਮਂ ਪਸ੍ਸਤਿ ਇਤ੍ਥਿਂ ਵਾ ਪੁਰਿਸਂ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਿਤਂ ਵਾ ਕਾਲਙ੍ਕਤਂ ਵਾ, ਨਾਪਿਸ੍ਸ ਞਾਤਿ ਵਾ ਸਾਲੋਹਿਤੋ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਿਤੋ ਵਾ ਹੋਤਿ ਕਾਲਙ੍ਕਤੋ ਵਾ, ਅਪਿ ਚ ਖੋ ਸਾਮਞ੍ਞੇਵ ਫੁਟ੍ਠੋ ਹੋਤਿ ਸਾਰੀਰਿਕਾਹਿ ਵੇਦਨਾਹਿ ਦੁਕ੍ਖਾਹਿ ਤਿਬ੍ਬਾਹਿ [ਤਿਪ੍ਪਾਹਿ (ਸੀ. ਪੀ.)] ਖਰਾਹਿ ਕਟੁਕਾਹਿ ਅਸਾਤਾਹਿ ਅਮਨਾਪਾਹਿ ਪਾਣਹਰਾਹਿ. ਸੋ ਤੇਨ ਸਂਵਿਜ੍ਜਤਿ, ਸਂਵੇਗਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ. ਸਂਵਿਗ੍ਗੋ ਯੋਨਿਸੋ ਪਦਹਤਿ. ਪਹਿਤਤ੍ਤੋ ਕਾਯੇਨ ਚੇਵ ਪਰਮਸਚ੍ਚਂ ਸਚ੍ਛਿਕਰੋਤਿ, ਪਞ੍ਞਾਯ ਚ ਅਤਿਵਿਜ੍ਝ ਪਸ੍ਸਤਿ. ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ ਸੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਦ੍ਰੋ ਅਸ੍ਸਾਜਾਨੀਯੋ ਅਟ੍ਠਿਵੇਧਵਿਦ੍ਧੋ ਸਂਵਿਜ੍ਜਤਿ ਸਂਵੇਗਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ; ਤਥੂਪਮਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਇਮਂ ਭਦ੍ਰਂ ਪੁਰਿਸਾਜਾਨੀਯਂ ਵਦਾਮਿ. ਏਵਰੂਪੋਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ਭਦ੍ਰੋ ਪੁਰਿਸਾਜਾਨੀਯੋ ਹੋਤਿ. ਅਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚਤੁਤ੍ਥੋ ਭਦ੍ਰੋ ਪੁਰਿਸਾਜਾਨੀਯੋ ਸਨ੍ਤੋ ਸਂਵਿਜ੍ਜਮਾਨੋ ਲੋਕਸ੍ਮਿਂ. ਇਮੇ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਭਦ੍ਰਾ ਪੁਰਿਸਾਜਾਨੀਯਾ ਸਨ੍ਤੋ ਸਂਵਿਜ੍ਜਮਾਨਾ ਲੋਕਸ੍ਮਿ’’ਨ੍ਤਿ. ਤਤਿਯਂ.

੪. ਨਾਗਸੁਤ੍ਤਂ

੧੧੪. ‘‘ਚਤੂਹਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਰਞ੍ਞੋ ਨਾਗੋ ਰਾਜਾਰਹੋ ਹੋਤਿ ਰਾਜਭੋਗ੍ਗੋ, ਰਞ੍ਞੋ ਅਙ੍ਗਨ੍ਤੇਵ ਸਙ੍ਖਂ ਗਚ੍ਛਤਿ. ਕਤਮੇਹਿ ਚਤੂਹਿ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਰਞ੍ਞੋ ਨਾਗੋ ਸੋਤਾ ਚ ਹੋਤਿ, ਹਨ੍ਤਾ ਚ, ਖਨ੍ਤਾ ਚ, ਗਨ੍ਤਾ ਚ.

‘‘ਕਥਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਰਞ੍ਞੋ ਨਾਗੋ ਸੋਤਾ ਹੋਤਿ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਰਞ੍ਞੋ ਨਾਗੋ ਯਮੇਨਂ ਹਤ੍ਥਿਦਮ੍ਮਸਾਰਥਿ ਕਾਰਣਂ ਕਾਰੇਤਿ – ਯਦਿ ਵਾ ਕਤਪੁਬ੍ਬਂ ਯਦਿ ਵਾ ਅਕਤਪੁਬ੍ਬਂ – ਤਂ ਅਟ੍ਠਿਂ ਕਤ੍ਵਾ [ਅਟ੍ਠਿਕਤ੍ਵਾ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.) ਅ. ਨਿ. ੫.੧੪੦] ਮਨਸਿ ਕਤ੍ਵਾ ਸਬ੍ਬਚੇਤਸਾ [ਸਬ੍ਬਂ ਚੇਤਸੋ (ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ)] ਸਮਨ੍ਨਾਹਰਿਤ੍ਵਾ ਓਹਿਤਸੋਤੋ ਸੁਣਾਤਿ. ਏਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਰਞ੍ਞੋ ਨਾਗੋ ਸੋਤਾ ਹੋਤਿ.

‘‘ਕਥਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਰਞ੍ਞੋ ਨਾਗੋ ਹਨ੍ਤਾ ਹੋਤਿ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਰਞ੍ਞੋ ਨਾਗੋ ਸਙ੍ਗਾਮਗਤੋ ਹਤ੍ਥਿਮ੍ਪਿ ਹਨਤਿ, ਹਤ੍ਥਾਰੁਹਮ੍ਪਿ ਹਨਤਿ, ਅਸ੍ਸਮ੍ਪਿ ਹਨਤਿ, ਅਸ੍ਸਾਰੁਹਮ੍ਪਿ ਹਨਤਿ, ਰਥਮ੍ਪਿ ਹਨਤਿ, ਰਥਿਕਮ੍ਪਿ ਹਨਤਿ, ਪਤ੍ਤਿਕਮ੍ਪਿ ਹਨਤਿ. ਏਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਰਞ੍ਞੋ ਨਾਗੋ ਹਨ੍ਤਾ ਹੋਤਿ.

‘‘ਕਥਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਰਞ੍ਞੋ ਨਾਗੋ ਖਨ੍ਤਾ ਹੋਤਿ? ਇਧ ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਰਞ੍ਞੋ ਨਾਗੋ ਸਙ੍ਗਾਮਗਤੋ ਖਮੋ ਹੋਤਿ ਸਤ੍ਤਿਪ੍ਪਹਾਰਾਨਂ ਅਸਿਪ੍ਪਹਾਰਾਨਂ ਉਸੁਪ੍ਪਹਾਰਾਨਂ ਫਰਸੁਪ੍ਪਹਾਰਾਨਂ [‘‘ਫਰਸੁਪ੍ਪਹਾਰਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਇਦਂ ਪਦਂ ਸ੍ਯਾਮਪੋਤ੍ਥਕੇ ਨਤ੍ਥਿ. ਮ. ਨਿ. ੩.੨੧੭ ਪਸ੍ਸਿਤਬ੍ਬਂ] ਭੇਰਿਪਣਵਸਙ੍ਖਤਿਣਵਨਿਨ੍ਨਾਦਸਦ੍ਦਾਨਂ. ਏਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਰਞ੍ਞੋ ਨਾਗੋ ਖਨ੍ਤਾ ਹੋਤਿ.

‘‘ਕਥਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਰਞ੍ਞੋ ਨਾਗੋ ਗਨ੍ਤਾ ਹੋਤਿ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਰਞ੍ਞੋ ਨਾਗੋ ਯਮੇਨਂ ਹਤ੍ਥਿਦਮ੍ਮਸਾਰਥਿ ਦਿਸਂ ਪੇਸੇਤਿ – ਯਦਿ ਵਾ ਗਤਪੁਬ੍ਬਂ ਯਦਿ ਵਾ ਅਗਤਪੁਬ੍ਬਂ – ਤਂ ਖਿਪ੍ਪਮੇਵ ਗਨ੍ਤਾ ਹੋਤਿ. ਏਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਰਞ੍ਞੋ ਨਾਗੋ ਗਨ੍ਤਾ ਹੋਤਿ. ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚਤੂਹਿ ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਰਞ੍ਞੋ ਨਾਗੋ ਰਾਜਾਰਹੋ ਹੋਤਿ ਰਾਜਭੋਗ੍ਗੋ, ਰਞ੍ਞੋ ਅਙ੍ਗਨ੍ਤੇਵ ਸਙ੍ਖਂ ਗਚ੍ਛਤਿ.

‘‘ਏਵਮੇਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚਤੂਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਆਹੁਨੇਯ੍ਯੋ ਹੋਤਿ …ਪੇ… ਅਨੁਤ੍ਤਰਂ ਪੁਞ੍ਞਕ੍ਖੇਤ੍ਤਂ ਲੋਕਸ੍ਸ. ਕਤਮੇਹਿ ਚਤੂਹਿ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਸੋਤਾ ਚ ਹੋਤਿ, ਹਨ੍ਤਾ ਚ, ਖਨ੍ਤਾ ਚ, ਗਨ੍ਤਾ ਚ.

‘‘ਕਥਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਸੋਤਾ ਹੋਤਿ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਤਥਾਗਤਪ੍ਪਵੇਦਿਤੇ ਧਮ੍ਮਵਿਨਯੇ ਦੇਸਿਯਮਾਨੇ ਅਟ੍ਠਿਂ ਕਤ੍ਵਾ ਮਨਸਿ ਕਤ੍ਵਾ ਸਬ੍ਬਚੇਤਸਾ ਸਮਨ੍ਨਾਹਰਿਤ੍ਵਾ ਓਹਿਤਸੋਤੋ ਧਮ੍ਮਂ ਸੁਣਾਤਿ. ਏਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਸੋਤਾ ਹੋਤਿ.

‘‘ਕਥਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਹਨ੍ਤਾ ਹੋਤਿ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਕਾਮਵਿਤਕ੍ਕਂ ਨਾਧਿਵਾਸੇਤਿ ਪਜਹਤਿ ਵਿਨੋਦੇਤਿ (ਹਨਤਿ) [( ) ਨਤ੍ਥਿ ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਪੀ. ਪੋਤ੍ਥਕੇਸੁ. ਅ. ਨਿ. ੪.੧੬੪ ਪਟਿਪਦਾਵਗ੍ਗੇ ਚਤੁਤ੍ਥਸੁਤ੍ਤੇ ਪਨ ‘‘ਸਮੇਤੀ’’ਤਿ ਪਦਂ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥਪਿ ਦਿਸ੍ਸਤਿ] ਬ੍ਯਨ੍ਤੀਕਰੋਤਿ ਅਨਭਾਵਂ ਗਮੇਤਿ, ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਬ੍ਯਾਪਾਦਵਿਤਕ੍ਕਂ…ਪੇ… ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਵਿਹਿਂਸਾਵਿਤਕ੍ਕਂ…ਪੇ… ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇ ਪਾਪਕੇ ਅਕੁਸਲੇ ਧਮ੍ਮੇ ਨਾਧਿਵਾਸੇਤਿ ਪਜਹਤਿ ਵਿਨੋਦੇਤਿ ਹਨਤਿ ਬ੍ਯਨ੍ਤੀਕਰੋਤਿ ਅਨਭਾਵਂ ਗਮੇਤਿ. ਏਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਹਨ੍ਤਾ ਹੋਤਿ.

‘‘ਕਥਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਖਨ੍ਤਾ ਹੋਤਿ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਖਮੋ ਹੋਤਿ ਸੀਤਸ੍ਸ ਉਣ੍ਹਸ੍ਸ ਜਿਘਚ੍ਛਾਯ ਪਿਪਾਸਾਯ, ਡਂਸਮਕਸਵਾਤਾਤਪਸਰੀਸਪਸਮ੍ਫਸ੍ਸਾਨਂ ਦੁਰੁਤ੍ਤਾਨਂ ਦੁਰਾਗਤਾਨਂ ਵਚਨਪਥਾਨਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਂ ਸਾਰੀਰਿਕਾਨਂ ਵੇਦਨਾਨਂ ਦੁਕ੍ਖਾਨਂ ਤਿਬ੍ਬਾਨਂ ਖਰਾਨਂ ਕਟੁਕਾਨਂ ਅਸਾਤਾਨਂ ਅਮਨਾਪਾਨਂ ਪਾਣਹਰਾਨਂ ਅਧਿਵਾਸਕਜਾਤਿਕੋ ਹੋਤਿ. ਏਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਖਨ੍ਤਾ ਹੋਤਿ.

‘‘ਕਥਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਗਨ੍ਤਾ ਹੋਤਿ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਯਾਯਂ ਦਿਸਾ ਅਗਤਪੁਬ੍ਬਾ ਇਮਿਨਾ ਦੀਘੇਨ ਅਦ੍ਧੁਨਾ ਯਦਿਦਂ ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਖਾਰਸਮਥੋ ਸਬ੍ਬੂਪਧਿਪਟਿਨਿਸ੍ਸਗ੍ਗੋ ਤਣ੍ਹਾਕ੍ਖਯੋ ਵਿਰਾਗੋ ਨਿਰੋਧੋ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ, ਤਂ ਖਿਪ੍ਪਞ੍ਞੇਵ ਗਨ੍ਤਾ ਹੋਤਿ. ਏਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਗਨ੍ਤਾ ਹੋਤਿ. ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚਤੂਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਆਹੁਨੇਯ੍ਯੋ ਹੋਤਿ…ਪੇ… ਅਨੁਤ੍ਤਰਂ ਪੁਞ੍ਞਕ੍ਖੇਤ੍ਤਂ ਲੋਕਸ੍ਸਾ’’ਤਿ. ਚਤੁਤ੍ਥਂ.

੫. ਠਾਨਸੁਤ੍ਤਂ

੧੧੫. ‘‘ਚਤ੍ਤਾਰਿਮਾਨਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਠਾਨਾਨਿ. ਕਤਮਾਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ? ਅਤ੍ਥਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਠਾਨਂ ਅਮਨਾਪਂ ਕਾਤੁਂ; ਤਞ੍ਚ ਕਯਿਰਮਾਨਂ ਅਨਤ੍ਥਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਤਿ. ਅਤ੍ਥਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਠਾਨਂ ਅਮਨਾਪਂ ਕਾਤੁਂ; ਤਞ੍ਚ ਕਯਿਰਮਾਨਂ ਅਤ੍ਥਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਤਿ. ਅਤ੍ਥਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਠਾਨਂ ਮਨਾਪਂ ਕਾਤੁਂ; ਤਞ੍ਚ ਕਯਿਰਮਾਨਂ ਅਨਤ੍ਥਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਤਿ. ਅਤ੍ਥਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਠਾਨਂ ਮਨਾਪਂ ਕਾਤੁਂ; ਤਞ੍ਚ ਕਯਿਰਮਾਨਂ ਅਤ੍ਥਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਤਿ.

‘‘ਤਤ੍ਰ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯਮਿਦਂ [ਯਦਿਦਂ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਕ.)] ਠਾਨਂ ਅਮਨਾਪਂ ਕਾਤੁਂ; ਤਞ੍ਚ ਕਯਿਰਮਾਨਂ ਅਨਤ੍ਥਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਤਿ – ਇਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਠਾਨਂ ਉਭਯੇਨੇਵ ਨ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਮਞ੍ਞਤਿ [ਪਞ੍ਞਾਯਤਿ (?)]. ਯਮ੍ਪਿਦਂ [ਯਦਿਦਂ (ਕ.)] ਠਾਨਂ ਅਮਨਾਪਂ ਕਾਤੁਂ; ਇਮਿਨਾਪਿ ਨਂ [ਤਂ (ਸੀ. ਪੀ.) ਸ੍ਯਾਮਪੋਤ੍ਥਕੇ ਨਤ੍ਥਿ] ਨ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਮਞ੍ਞਤਿ. ਯਮ੍ਪਿਦਂ ਠਾਨਂ ਕਯਿਰਮਾਨਂ ਅਨਤ੍ਥਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਤਿ; ਇਮਿਨਾਪਿ ਨਂ [ਤਂ (ਪੀ.) ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਪੋਤ੍ਥਕੇਸੁ ਨਤ੍ਥਿ] ਨ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਮਞ੍ਞਤਿ. ਇਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਠਾਨਂ ਉਭਯੇਨੇਵ ਨ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਮਞ੍ਞਤਿ.

‘‘ਤਤ੍ਰ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯਮਿਦਂ ਠਾਨਂ ਅਮਨਾਪਂ ਕਾਤੁਂ; ਤਞ੍ਚ ਕਯਿਰਮਾਨਂ ਅਤ੍ਥਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਤਿ – ਇਮਸ੍ਮਿਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਠਾਨੇ ਬਾਲੋ ਚ ਪਣ੍ਡਿਤੋ ਚ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ ਪੁਰਿਸਥਾਮੇ ਪੁਰਿਸਵੀਰਿਯੇ ਪੁਰਿਸਪਰਕ੍ਕਮੇ. ਨ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਬਾਲੋ ਇਤਿ ਪਟਿਸਞ੍ਚਿਕ੍ਖਤਿ – ‘ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਖੋ ਇਦਂ ਠਾਨਂ ਅਮਨਾਪਂ ਕਾਤੁਂ; ਅਥ ਚਰਹਿਦਂ ਠਾਨਂ ਕਯਿਰਮਾਨਂ ਅਤ੍ਥਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਤੀ’ਤਿ. ਸੋ ਤਂ ਠਾਨਂ ਨ ਕਰੋਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਤਂ ਠਾਨਂ ਅਕਯਿਰਮਾਨਂ ਅਨਤ੍ਥਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਤਿ. ਪਣ੍ਡਿਤੋ ਚ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਇਤਿ ਪਟਿਸਞ੍ਚਿਕ੍ਖਤਿ – ‘ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਖੋ ਇਦਂ ਠਾਨਂ ਅਮਨਾਪਂ ਕਾਤੁਂ; ਅਥ ਚਰਹਿਦਂ ਠਾਨਂ ਕਯਿਰਮਾਨਂ ਅਤ੍ਥਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਤੀ’ਤਿ. ਸੋ ਤਂ ਠਾਨਂ ਕਰੋਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਤਂ ਠਾਨਂ ਕਯਿਰਮਾਨਂ ਅਤ੍ਥਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਤਿ.

‘‘ਤਤ੍ਰ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯਮਿਦਂ [ਯਦਿਦਂ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ.)] ਠਾਨਂ ਮਨਾਪਂ ਕਾਤੁਂ; ਤਞ੍ਚ ਕਯਿਰਮਾਨਂ ਅਨਤ੍ਥਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਤਿ – ਇਮਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਠਾਨੇ ਬਾਲੋ ਚ ਪਣ੍ਡਿਤੋ ਚ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ ਪੁਰਿਸਥਾਮੇ ਪੁਰਿਸਵੀਰਿਯੇ ਪੁਰਿਸਪਰਕ੍ਕਮੇ. ਨ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਬਾਲੋ ਇਤਿ ਪਟਿਸਞ੍ਚਿਕ੍ਖਤਿ – ‘ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਖੋ ਇਦਂ ਠਾਨਂ ਮਨਾਪਂ ਕਾਤੁਂ; ਅਥ ਚਰਹਿਦਂ ਠਾਨਂ ਕਯਿਰਮਾਨਂ ਅਨਤ੍ਥਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਤੀ’ਤਿ. ਸੋ ਤਂ ਠਾਨਂ ਕਰੋਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਤਂ ਠਾਨਂ ਕਯਿਰਮਾਨਂ ਅਨਤ੍ਥਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਤਿ. ਪਣ੍ਡਿਤੋ ਚ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਇਤਿ ਪਟਿਸਞ੍ਚਿਕ੍ਖਤਿ – ‘ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਖੋ ਇਦਂ ਠਾਨਂ ਮਨਾਪਂ ਕਾਤੁਂ; ਅਥ ਚਰਹਿਦਂ ਠਾਨਂ ਕਯਿਰਮਾਨਂ ਅਨਤ੍ਥਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਤੀ’ਤਿ. ਸੋ ਤਂ ਠਾਨਂ ਨ ਕਰੋਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਤਂ ਠਾਨਂ ਅਕਯਿਰਮਾਨਂ ਅਤ੍ਥਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਤਿ.

‘‘ਤਤ੍ਰ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯਮਿਦਂ ਠਾਨਂ ਮਨਾਪਂ ਕਾਤੁਂ, ਤਞ੍ਚ ਕਯਿਰਮਾਨਂ ਅਤ੍ਥਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਤਿ – ਇਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਠਾਨਂ ਉਭਯੇਨੇਵ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਮਞ੍ਞਤਿ. ਯਮ੍ਪਿਦਂ ਠਾਨਂ ਮਨਾਪਂ ਕਾਤੁਂ, ਇਮਿਨਾਪਿ ਨਂ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਮਞ੍ਞਤਿ; ਯਮ੍ਪਿਦਂ ਠਾਨਂ ਕਯਿਰਮਾਨਂ ਅਤ੍ਥਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਤਿ, ਇਮਿਨਾਪਿ ਨਂ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਮਞ੍ਞਤਿ. ਇਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਠਾਨਂ ਉਭਯੇਨੇਵ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਮਞ੍ਞਤਿ. ਇਮਾਨਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਠਾਨਾਨੀ’’ਤਿ. ਪਞ੍ਚਮਂ.

੬. ਅਪ੍ਪਮਾਦਸੁਤ੍ਤਂ

੧੧੬. ‘‘ਚਤੂਹਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਠਾਨੇਹਿ ਅਪ੍ਪਮਾਦੋ ਕਰਣੀਯੋ. ਕਤਮੇਹਿ ਚਤੂਹਿ? ਕਾਯਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਜਹਥ, ਕਾਯਸੁਚਰਿਤਂ ਭਾਵੇਥ; ਤਤ੍ਥ ਚ ਮਾ ਪਮਾਦਤ੍ਥ. ਵਚੀਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਜਹਥ, ਵਚੀਸੁਚਰਿਤਂ ਭਾਵੇਥ; ਤਤ੍ਥ ਚ ਮਾ ਪਮਾਦਤ੍ਥ. ਮਨੋਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਜਹਥ, ਮਨੋਸੁਚਰਿਤਂ ਭਾਵੇਥ; ਤਤ੍ਥ ਚ ਮਾ ਪਮਾਦਤ੍ਥ. ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਜਹਥ, ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਂ ਭਾਵੇਥ; ਤਤ੍ਥ ਚ ਮਾ ਪਮਾਦਤ੍ਥ.

‘‘ਯਤੋ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਕਾਯਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਪਹੀਨਂ ਹੋਤਿ ਕਾਯਸੁਚਰਿਤਂ ਭਾਵਿਤਂ, ਵਚੀਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਪਹੀਨਂ ਹੋਤਿ ਵਚੀਸੁਚਰਿਤਂ ਭਾਵਿਤਂ, ਮਨੋਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਪਹੀਨਂ ਹੋਤਿ ਮਨੋਸੁਚਰਿਤਂ ਭਾਵਿਤਂ, ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿ ਪਹੀਨਾ ਹੋਤਿ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ ਭਾਵਿਤਾ, ਸੋ ਨ ਭਾਯਤਿ ਸਮ੍ਪਰਾਯਿਕਸ੍ਸ ਮਰਣਸ੍ਸਾ’’ਤਿ. ਛਟ੍ਠਂ.

੭. ਆਰਕ੍ਖਸੁਤ੍ਤਂ

੧੧੭. ‘‘ਚਤੂਸੁ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਠਾਨੇਸੁ ਅਤ੍ਤਰੂਪੇਨ ਅਪ੍ਪਮਾਦੋ ਸਤਿ ਚੇਤਸੋ ਆਰਕ੍ਖੋ ਕਰਣੀਯੋ. ਕਤਮੇਸੁ ਚਤੂਸੁ? ‘ਮਾ ਮੇ ਰਜਨੀਯੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਚਿਤ੍ਤਂ ਰਜ੍ਜੀ’ਤਿ ਅਤ੍ਤਰੂਪੇਨ ਅਪ੍ਪਮਾਦੋ ਸਤਿ ਚੇਤਸੋ ਆਰਕ੍ਖੋ ਕਰਣੀਯੋ; ‘ਮਾ ਮੇ ਦੋਸਨੀਯੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਚਿਤ੍ਤਂ ਦੁਸ੍ਸੀ’ਤਿ ਅਤ੍ਤਰੂਪੇਨ ਅਪ੍ਪਮਾਦੋ ਸਤਿ ਚੇਤਸੋ ਆਰਕ੍ਖੋ ਕਰਣੀਯੋ; ‘ਮਾ ਮੇ ਮੋਹਨੀਯੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਚਿਤ੍ਤਂ ਮੁਯ੍ਹੀ’ਤਿ ਅਤ੍ਤਰੂਪੇਨ ਅਪ੍ਪਮਾਦੋ ਸਤਿ ਚੇਤਸੋ ਆਰਕ੍ਖੋ ਕਰਣੀਯੋ; ‘ਮਾ ਮੇ ਮਦਨੀਯੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਚਿਤ੍ਤਂ ਮਜ੍ਜੀ’ਤਿ ਅਤ੍ਤਰੂਪੇਨ ਅਪ੍ਪਮਾਦੋ ਸਤਿ ਚੇਤਸੋ ਆਰਕ੍ਖੋ ਕਰਣੀਯੋ.

‘‘ਯਤੋ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਰਜਨੀਯੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨ ਰਜ੍ਜਤਿ ਵੀਤਰਾਗਤ੍ਤਾ, ਦੋਸਨੀਯੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨ ਦੁਸ੍ਸਤਿ ਵੀਤਦੋਸਤ੍ਤਾ, ਮੋਹਨੀਯੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨ ਮੁਯ੍ਹਤਿ ਵੀਤਮੋਹਤ੍ਤਾ, ਮਦਨੀਯੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨ ਮਜ੍ਜਤਿ ਵੀਤਮਦਤ੍ਤਾ, ਸੋ ਨ ਛਮ੍ਭਤਿ ਨ ਕਮ੍ਪਤਿ ਨ ਵੇਧਤਿ ਨ ਸਨ੍ਤਾਸਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ, ਨ ਚ ਪਨ ਸਮਣਵਚਨਹੇਤੁਪਿ ਗਚ੍ਛਤੀ’’ਤਿ. ਸਤ੍ਤਮਂ.

੮. ਸਂਵੇਜਨੀਯਸੁਤ੍ਤਂ

੧੧੮. ‘‘ਚਤ੍ਤਾਰਿਮਾਨਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਦ੍ਧਸ੍ਸ ਕੁਲਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਦਸ੍ਸਨੀਯਾਨਿ ਸਂਵੇਜਨੀਯਾਨਿ ਠਾਨਾਨਿ. ਕਤਮਾਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ? ‘ਇਧ ਤਥਾਗਤੋ ਜਾਤੋ’ਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਦ੍ਧਸ੍ਸ ਕੁਲਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਦਸ੍ਸਨੀਯਂ ਸਂਵੇਜਨੀਯਂ ਠਾਨਂ. ‘ਇਧ ਤਥਾਗਤੋ ਅਨੁਤ੍ਤਰਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੋਧਿਂ ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ’ਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਦ੍ਧਸ੍ਸ ਕੁਲਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਦਸ੍ਸਨੀਯਂ ਸਂਵੇਜਨੀਯਂ ਠਾਨਂ. ‘ਇਧ ਤਥਾਗਤੋ ਅਨੁਤ੍ਤਰਂ ਧਮ੍ਮਚਕ੍ਕਂ ਪਵਤ੍ਤੇਸੀ’ਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਦ੍ਧਸ੍ਸ ਕੁਲਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਦਸ੍ਸਨੀਯਂ ਸਂਵੇਜਨੀਯਂ ਠਾਨਂ. ‘ਇਧ ਤਥਾਗਤੋ ਅਨੁਪਾਦਿਸੇਸਾਯ ਨਿਬ੍ਬਾਨਧਾਤੁਯਾ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬੁਤੋ’ਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਦ੍ਧਸ੍ਸ ਕੁਲਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਦਸ੍ਸਨੀਯਂ ਸਂਵੇਜਨੀਯਂ ਠਾਨਂ. ਇਮਾਨਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਸਦ੍ਧਸ੍ਸ ਕੁਲਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਦਸ੍ਸਨੀਯਾਨਿ ਸਂਵੇਜਨੀਯਾਨਿ ਠਾਨਾਨੀ’’ਤਿ. ਅਟ੍ਠਮਂ.

੯. ਪਠਮਭਯਸੁਤ੍ਤਂ

੧੧੯. ‘‘ਚਤ੍ਤਾਰਿਮਾਨਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਯਾਨਿ. ਕਤਮਾਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ? ਜਾਤਿਭਯਂ, ਜਰਾਭਯਂ, ਬ੍ਯਾਧਿਭਯਂ, ਮਰਣਭਯਂ – ਇਮਾਨਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਭਯਾਨੀ’’ਤਿ. ਨਵਮਂ.

੧੦. ਦੁਤਿਯਭਯਸੁਤ੍ਤਂ

੧੨੦. ‘‘ਚਤ੍ਤਾਰਿਮਾਨਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਯਾਨਿ. ਕਤਮਾਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ? ਅਗ੍ਗਿਭਯਂ, ਉਦਕਭਯਂ, ਰਾਜਭਯਂ, ਚੋਰਭਯਂ – ਇਮਾਨਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਭਯਾਨੀ’’ਤਿ. ਦਸਮਂ.

ਕੇਸਿਵਗ੍ਗੋ ਦੁਤਿਯੋ.