੪. ਦੇਵਦੂਤਵਗ੍ਗੋ

੧.ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਕਸੁਤ੍ਤਂ

੩੧. ‘‘ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਕਾਨਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਾਨਿ ਕੁਲਾਨਿ ਯੇਸਂ ਪੁਤ੍ਤਾਨਂ ਮਾਤਾਪਿਤਰੋ ਅਜ੍ਝਾਗਾਰੇ ਪੂਜਿਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਸਪੁਬ੍ਬਾਚਰਿਯਕਾਨਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਾਨਿ ਕੁਲਾਨਿ ਯੇਸਂ ਪੁਤ੍ਤਾਨਂ ਮਾਤਾਪਿਤਰੋ ਅਜ੍ਝਾਗਾਰੇ ਪੂਜਿਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਸਾਹੁਨੇਯ੍ਯਾਨਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਾਨਿ ਕੁਲਾਨਿ ਯੇਸਂ ਪੁਤ੍ਤਾਨਂ ਮਾਤਾਪਿਤਰੋ ਅਜ੍ਝਾਗਾਰੇ ਪੂਜਿਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ‘ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ’ਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਾਤਾਪਿਤੂਨਂ ਏਤਂ ਅਧਿਵਚਨਂ. ‘ਪੁਬ੍ਬਾਚਰਿਯਾ’ਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਾਤਾਪਿਤੂਨਂ ਏਤਂ ਅਧਿਵਚਨਂ. ‘ਆਹੁਨੇਯ੍ਯਾ’ਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਾਤਾਪਿਤੂਨਂ ਏਤਂ ਅਧਿਵਚਨਂ. ਤਂ ਕਿਸ੍ਸ ਹੇਤੁ? ਬਹੁਕਾਰਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਾਤਾਪਿਤਰੋ ਪੁਤ੍ਤਾਨਂ, ਆਪਾਦਕਾ ਪੋਸਕਾ, ਇਮਸ੍ਸ ਲੋਕਸ੍ਸ ਦਸ੍ਸੇਤਾਰੋਤਿ.

‘‘ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਤਿ ਮਾਤਾਪਿਤਰੋ, ਪੁਬ੍ਬਾਚਰਿਯਾਤਿ ਵੁਚ੍ਚਰੇ;

ਆਹੁਨੇਯ੍ਯਾ ਚ ਪੁਤ੍ਤਾਨਂ, ਪਜਾਯ ਅਨੁਕਮ੍ਪਕਾ.

‘‘ਤਸ੍ਮਾ ਹਿ ਨੇ ਨਮਸ੍ਸੇਯ੍ਯ, ਸਕ੍ਕਰੇਯ੍ਯ ਚ ਪਣ੍ਡਿਤੋ;

ਅਨ੍ਨੇਨ ਅਥ ਪਾਨੇਨ, ਵਤ੍ਥੇਨ ਸਯਨੇਨ ਚ;

ਉਚ੍ਛਾਦਨੇਨ ਨ੍ਹਾਪਨੇਨ [ਨਹਾਪਨੇਨ (ਸੀ.)], ਪਾਦਾਨਂ ਧੋਵਨੇਨ ਚ.

‘‘ਤਾਯ ਨਂ ਪਾਰਿਚਰਿਯਾਯ, ਮਾਤਾਪਿਤੂਸੁ ਪਣ੍ਡਿਤਾ;

ਇਧੇਵ [ਇਧ ਚੇਵ (ਸੀ.)] ਨਂ ਪਸਂਸਨ੍ਤਿ, ਪੇਚ੍ਚ ਸਗ੍ਗੇ ਪਮੋਦਤੀ’’ਤਿ [ਸਗ੍ਗੇ ਚ ਮੋਦਤੀਤਿ (ਸੀ.) ਇਤਿਵੁ. ੧੦੬ ਇਤਿਵੁਤ੍ਤਕੇ]. ਪਠਮਂ;

੨. ਆਨਨ੍ਦਸੁਤ੍ਤਂ

੩੨. ਅਥ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਆਨਨ੍ਦੋ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਆਨਨ੍ਦੋ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ –

‘‘ਸਿਯਾ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਤਥਾਰੂਪੋ ਸਮਾਧਿਪਟਿਲਾਭੋ ਯਥਾ ਇਮਸ੍ਮਿਞ੍ਚ ਸਵਿਞ੍ਞਾਣਕੇ ਕਾਯੇ ਅਹਙ੍ਕਾਰਮਮਙ੍ਕਾਰਮਾਨਾਨੁਸਯਾ ਨਾਸ੍ਸੁ, ਬਹਿਦ੍ਧਾ ਚ ਸਬ੍ਬਨਿਮਿਤ੍ਤੇਸੁ ਅਹਙ੍ਕਾਰਮਮਙ੍ਕਾਰਮਾਨਾਨੁਸਯਾ ਨਾਸ੍ਸੁ; ਯਞ੍ਚ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿਂ ਪਞ੍ਞਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿਂ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਤੋ ਅਹਙ੍ਕਾਰਮਮਙ੍ਕਾਰਮਾਨਾਨੁਸਯਾ ਨ ਹੋਨ੍ਤਿ ਤਞ੍ਚ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿਂ ਪਞ੍ਞਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿਂ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ? ‘‘ਸਿਯਾ, ਆਨਨ੍ਦ, ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਤਥਾਰੂਪੋ ਸਮਾਧਿਪਟਿਲਾਭੋ ਯਥਾ ਇਮਸ੍ਮਿਞ੍ਚ ਸਵਿਞ੍ਞਾਣਕੇ ਕਾਯੇ ਅਹਙ੍ਕਾਰਮਮਙ੍ਕਾਰਮਾਨਾਨੁਸਯਾ ਨਾਸ੍ਸੁ, ਬਹਿਦ੍ਧਾ ਚ ਸਬ੍ਬਨਿਮਿਤ੍ਤੇਸੁ ਅਹਙ੍ਕਾਰਮਮਙ੍ਕਾਰਮਾਨਾਨੁਸਯਾ ਨਾਸ੍ਸੁ; ਯਞ੍ਚ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿਂ ਪਞ੍ਞਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿਂ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਤੋ ਅਹਙ੍ਕਾਰਮਮਙ੍ਕਾਰਮਾਨਾਨੁਸਯਾ ਨ ਹੋਨ੍ਤਿ ਤਞ੍ਚ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿਂ ਪਞ੍ਞਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿਂ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ.

‘‘ਯਥਾ ਕਥਂ ਪਨ, ਭਨ੍ਤੇ, ਸਿਯਾ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਤਥਾਰੂਪੋ ਸਮਾਧਿਪਟਿਲਾਭੋ ਯਥਾ ਇਮਸ੍ਮਿਞ੍ਚ ਸਵਿਞ੍ਞਾਣਕੇ ਕਾਯੇ ਅਹਙ੍ਕਾਰਮਮਙ੍ਕਾਰਮਾਨਾਨੁਸਯਾ ਨਾਸ੍ਸੁ, ਬਹਿਦ੍ਧਾ ਚ ਸਬ੍ਬਨਿਮਿਤ੍ਤੇਸੁ ਅਹਙ੍ਕਾਰਮਮਙ੍ਕਾਰਮਾਨਾਨੁਸਯਾ ਨਾਸ੍ਸੁ; ਯਞ੍ਚ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿਂ ਪਞ੍ਞਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿਂ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਤੋ ਅਹਙ੍ਕਾਰਮਮਙ੍ਕਾਰਮਾਨਾਨੁਸਯਾ ਨ ਹੋਨ੍ਤਿ ਤਞ੍ਚ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿਂ ਪਞ੍ਞਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿਂ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ?

‘‘ਇਧਾਨਨ੍ਦ, ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਏਵਂ ਹੋਤਿ – ‘ਏਤਂ ਸਨ੍ਤਂ ਏਤਂ ਪਣੀਤਂ ਯਦਿਦਂ ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਖਾਰਸਮਥੋ ਸਬ੍ਬੂਪਧਿਪਟਿਨਿਸ੍ਸਗ੍ਗੋ ਤਣ੍ਹਾਕ੍ਖਯੋ ਵਿਰਾਗੋ ਨਿਰੋਧੋ ਨਿਬ੍ਬਾਨ’ਨ੍ਤਿ. ਏਵਂ ਖੋ, ਆਨਨ੍ਦ, ਸਿਯਾ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਤਥਾਰੂਪੋ ਸਮਾਧਿਪਟਿਲਾਭੋ ਯਥਾ ਇਮਸ੍ਮਿਞ੍ਚ ਸਵਿਞ੍ਞਾਣਕੇ ਕਾਯੇ ਅਹਙ੍ਕਾਰਮਮਙ੍ਕਾਰਮਾਨਾਨੁਸਯਾ ਨਾਸ੍ਸੁ, ਬਹਿਦ੍ਧਾ ਚ ਸਬ੍ਬਨਿਮਿਤ੍ਤੇਸੁ ਅਹਙ੍ਕਾਰਮਮਙ੍ਕਾਰਮਾਨਾਨੁਸਯਾ ਨਾਸ੍ਸੁ; ਯਞ੍ਚ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿਂ ਪਞ੍ਞਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿਂ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਤੋ ਅਹਙ੍ਕਾਰਮਮਙ੍ਕਾਰਮਾਨਾਨੁਸਯਾ ਨ ਹੋਨ੍ਤਿ ਤਞ੍ਚ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿਂ ਪਞ੍ਞਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿਂ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ.

‘‘ਇਦਞ੍ਚ ਪਨ ਮੇਤਂ, ਆਨਨ੍ਦ, ਸਨ੍ਧਾਯ ਭਾਸਿਤਂ ਪਾਰਾਯਨੇ ਪੁਣ੍ਣਕਪਞ੍ਹੇ –

‘‘ਸਙ੍ਖਾਯ ਲੋਕਸ੍ਮਿਂ ਪਰੋਪਰਾਨਿ [ਪਰੋਵਰਾਨਿ (ਸੀ. ਪੀ.) ਸੁ. ਨਿ. ੧੦੫੪; ਚੂਲ਼ਨਿ. ਪੁਣ੍ਣਕਮਾਣਵਪੁਚ੍ਛਾ ੭੩],

ਯਸ੍ਸਿਞ੍ਜਿਤਂ ਨਤ੍ਥਿ ਕੁਹਿਞ੍ਚਿ ਲੋਕੇ;

ਸਨ੍ਤੋ ਵਿਧੂਮੋ ਅਨੀਘੋ [ਅਨਿਘੋ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.), ਅਨਘੋ (?)] ਨਿਰਾਸੋ,

ਅਤਾਰਿ ਸੋ ਜਾਤਿਜਰਨ੍ਤਿ ਬ੍ਰੂਮੀ’’ਤਿ. ਦੁਤਿਯਂ;

੩. ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਸੁਤ੍ਤਂ

੩੩. ਅਥ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤੋ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨਂ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਂ ਭਗਵਾ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਸਂਖਿਤ੍ਤੇਨਪਿ ਖੋ ਅਹਂ, ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤ, ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਯ੍ਯਂ; ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਨਪਿ ਖੋ ਅਹਂ, ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤ, ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਯ੍ਯਂ; ਸਂਖਿਤ੍ਤਵਿਤ੍ਥਾਰੇਨਪਿ ਖੋ ਅਹਂ, ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤ, ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਯ੍ਯਂ; ਅਞ੍ਞਾਤਾਰੋ ਚ ਦੁਲ੍ਲਭਾ’’ਤਿ. ‘‘ਏਤਸ੍ਸ, ਭਗਵਾ, ਕਾਲੋ, ਏਤਸ੍ਸ, ਸੁਗਤ, ਕਾਲੋ ਯਂ ਭਗਵਾ ਸਂਖਿਤ੍ਤੇਨਪਿ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਯ੍ਯ, ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਨਪਿ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਯ੍ਯ, ਸਂਖਿਤ੍ਤਵਿਤ੍ਥਾਰੇਨਪਿ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਯ੍ਯ. ਭਵਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਅਞ੍ਞਾਤਾਰੋ’’ਤਿ.

‘‘ਤਸ੍ਮਾਤਿਹ, ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤ, ਏਵਂ ਸਿਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਂ – ‘ਇਮਸ੍ਮਿਞ੍ਚ ਸਵਿਞ੍ਞਾਣਕੇ ਕਾਯੇ ਅਹਙ੍ਕਾਰਮਮਙ੍ਕਾਰਮਾਨਾਨੁਸਯਾ ਨ ਭਵਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਬਹਿਦ੍ਧਾ ਚ ਸਬ੍ਬਨਿਮਿਤ੍ਤੇਸੁ ਅਹਙ੍ਕਾਰਮਮਙ੍ਕਾਰਮਾਨਾਨੁਸਯਾ ਨ ਭਵਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਯਞ੍ਚ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿਂ ਪਞ੍ਞਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿਂ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਤੋ ਅਹਙ੍ਕਾਰਮਮਙ੍ਕਾਰਮਾਨਾਨੁਸਯਾ ਨ ਹੋਨ੍ਤਿ ਤਞ੍ਚ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿਂ ਪਞ੍ਞਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿਂ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਿਸ੍ਸਾਮਾ’ਤਿ. ਏਵਞ੍ਹਿ ਖੋ, ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤ, ਸਿਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਂ.

‘‘ਯਤੋ ਚ ਖੋ, ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤ, ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਇਮਸ੍ਮਿਞ੍ਚ ਸਵਿਞ੍ਞਾਣਕੇ ਕਾਯੇ ਅਹਙ੍ਕਾਰਮਮਙ੍ਕਾਰਮਾਨਾਨੁਸਯਾ ਨ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਬਹਿਦ੍ਧਾ ਚ ਸਬ੍ਬਨਿਮਿਤ੍ਤੇਸੁ ਅਹਙ੍ਕਾਰਮਮਙ੍ਕਾਰਮਾਨਾਨੁਸਯਾ ਨ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਯਞ੍ਚ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿਂ ਪਞ੍ਞਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿਂ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਤੋ ਅਹਙ੍ਕਾਰਮਮਙ੍ਕਾਰਮਾਨਾਨੁਸਯਾ ਨ ਹੋਨ੍ਤਿ ਤਞ੍ਚ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿਂ ਪਞ੍ਞਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿਂ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਤਿ; ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤ – ‘ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਚ੍ਛੇਚ੍ਛਿ [ਅਚ੍ਛੇਜ੍ਜਿ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਕ.)] ਤਣ੍ਹਂ, ਵਿਵਤ੍ਤਯਿ [ਵਾਵਤ੍ਤਯਿ (ਸੀ. ਪੀ.)] ਸਂਯੋਜਨਂ, ਸਮ੍ਮਾ ਮਾਨਾਭਿਸਮਯਾ ਅਨ੍ਤਮਕਾਸਿ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ’. ਇਦਞ੍ਚ ਪਨ ਮੇਤਂ, ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤ, ਸਨ੍ਧਾਯ ਭਾਸਿਤਂ ਪਾਰਾਯਨੇ [ਪਾਰਾਯਣੇ (ਸੀ.)] ਉਦਯਪਞ੍ਹੇ –

‘‘ਪਹਾਨਂ ਕਾਮਸਞ੍ਞਾਨਂ, ਦੋਮਨਸ੍ਸਾਨ ਚੂਭਯਂ;

ਥਿਨਸ੍ਸ ਚ ਪਨੂਦਨਂ, ਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਾਨਂ ਨਿਵਾਰਣਂ.

‘‘ਉਪੇਕ੍ਖਾਸਤਿਸਂਸੁਦ੍ਧਂ, ਧਮ੍ਮਤਕ੍ਕਪੁਰੇਜਵਂ;

ਅਞ੍ਞਾਵਿਮੋਕ੍ਖਂ ਪਬ੍ਰੂਮਿ, ਅਵਿਜ੍ਜਾਯ ਪਭੇਦਨ’’ਨ੍ਤਿ [ਸੁ. ਨਿ. ੧੧੧੨; ਚੂਲ਼ਨਿ. ਉਦਯਮਾਣਵਪੁਚ੍ਛਾ ੧੩੧]. ਤਤਿਯਂ;

੪. ਨਿਦਾਨਸੁਤ੍ਤਂ

੩੪. ‘‘ਤੀਣਿਮਾਨਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਨਿਦਾਨਾਨਿ ਕਮ੍ਮਾਨਂ ਸਮੁਦਯਾਯ. ਕਤਮਾਨਿ ਤੀਣਿ? ਲੋਭੋ ਨਿਦਾਨਂ ਕਮ੍ਮਾਨਂ ਸਮੁਦਯਾਯ, ਦੋਸੋ ਨਿਦਾਨਂ ਕਮ੍ਮਾਨਂ ਸਮੁਦਯਾਯ, ਮੋਹੋ ਨਿਦਾਨਂ ਕਮ੍ਮਾਨਂ ਸਮੁਦਯਾਯ.

‘‘ਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਲੋਭਪਕਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਲੋਭਜਂ ਲੋਭਨਿਦਾਨਂ ਲੋਭਸਮੁਦਯਂ, ਯਤ੍ਥਸ੍ਸ ਅਤ੍ਤਭਾਵੋ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਤਿ ਤਤ੍ਥ ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਵਿਪਚ੍ਚਤਿ. ਯਤ੍ਥ ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਵਿਪਚ੍ਚਤਿ ਤਤ੍ਥ ਤਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਵਿਪਾਕਂ ਪਟਿਸਂਵੇਦੇਤਿ, ਦਿਟ੍ਠੇ ਵਾ ਧਮ੍ਮੇ ਉਪਪਜ੍ਜ ਵਾ [ਉਪਪਜ੍ਜੇ ਵਾ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ.) ਉਪਪਜ੍ਜਿਤ੍ਵਾਤਿ ਮ. ਨਿ. ੩.੩੦੩ ਪਾਲ਼ਿਯਾ ਸਂਵਣ੍ਣਨਾ] ਅਪਰੇ ਵਾ [ਅਪਰਾਪਰੇ ਵਾ (ਕ.)] ਪਰਿਯਾਯੇ.

‘‘ਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦੋਸਪਕਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਦੋਸਜਂ ਦੋਸਨਿਦਾਨਂ ਦੋਸਸਮੁਦਯਂ, ਯਤ੍ਥਸ੍ਸ ਅਤ੍ਤਭਾਵੋ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਤਿ ਤਤ੍ਥ ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਵਿਪਚ੍ਚਤਿ. ਯਤ੍ਥ ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਵਿਪਚ੍ਚਤਿ ਤਤ੍ਥ ਤਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਵਿਪਾਕਂ ਪਟਿਸਂਵੇਦੇਤਿ, ਦਿਟ੍ਠੇ ਵਾ ਧਮ੍ਮੇ ਉਪਪਜ੍ਜ ਵਾ ਅਪਰੇ ਵਾ ਪਰਿਯਾਯੇ.

‘‘ਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮੋਹਪਕਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਮੋਹਜਂ ਮੋਹਨਿਦਾਨਂ ਮੋਹਸਮੁਦਯਂ, ਯਤ੍ਥਸ੍ਸ ਅਤ੍ਤਭਾਵੋ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਤਿ ਤਤ੍ਥ ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਵਿਪਚ੍ਚਤਿ. ਯਤ੍ਥ ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਵਿਪਚ੍ਚਤਿ ਤਤ੍ਥ ਤਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਵਿਪਾਕਂ ਪਟਿਸਂਵੇਦੇਤਿ, ਦਿਟ੍ਠੇ ਵਾ ਧਮ੍ਮੇ ਉਪਪਜ੍ਜ ਵਾ ਅਪਰੇ ਵਾ ਪਰਿਯਾਯੇ.

‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਬੀਜਾਨਿ ਅਖਣ੍ਡਾਨਿ ਅਪੂਤੀਨਿ ਅਵਾਤਾਤਪਹਤਾਨਿ ਸਾਰਾਦਾਨਿ ਸੁਖਸਯਿਤਾਨਿ ਸੁਖੇਤ੍ਤੇ ਸੁਪਰਿਕਮ੍ਮਕਤਾਯ ਭੂਮਿਯਾ ਨਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਾਨਿ. ਦੇਵੋ ਚ ਸਮ੍ਮਾਧਾਰਂ ਅਨੁਪ੍ਪਵੇਚ੍ਛੇਯ੍ਯ. ਏਵਸ੍ਸੁ ਤਾਨਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਬੀਜਾਨਿ ਵੁਦ੍ਧਿਂ ਵਿਰੁਲ਼੍ਹਿਂ ਵੇਪੁਲ੍ਲਂ ਆਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯੁਂ. ਏਵਮੇਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯਂ ਲੋਭਪਕਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਲੋਭਜਂ ਲੋਭਨਿਦਾਨਂ ਲੋਭਸਮੁਦਯਂ, ਯਤ੍ਥਸ੍ਸ ਅਤ੍ਤਭਾਵੋ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਤਿ ਤਤ੍ਥ ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਵਿਪਚ੍ਚਤਿ. ਯਤ੍ਥ ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਵਿਪਚ੍ਚਤਿ ਤਤ੍ਥ ਤਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਵਿਪਾਕਂ ਪਟਿਸਂਵੇਦੇਤਿ, ਦਿਟ੍ਠੇ ਵਾ ਧਮ੍ਮੇ ਉਪਪਜ੍ਜ ਵਾ ਅਪਰੇ ਵਾ ਪਰਿਯਾਯੇ.

‘‘ਯਂ ਦੋਸਪਕਤਂ ਕਮ੍ਮਂ…ਪੇ… ਯਂ ਮੋਹਪਕਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਮੋਹਜਂ ਮੋਹਨਿਦਾਨਂ ਮੋਹਸਮੁਦਯਂ, ਯਤ੍ਥਸ੍ਸ ਅਤ੍ਤਭਾਵੋ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਤਿ ਤਤ੍ਥ ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਵਿਪਚ੍ਚਤਿ. ਯਤ੍ਥ ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਵਿਪਚ੍ਚਤਿ ਤਤ੍ਥ ਤਸ੍ਸ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸ ਵਿਪਾਕਂ ਪਟਿਸਂਵੇਦੇਤਿ, ਦਿਟ੍ਠੇ ਵਾ ਧਮ੍ਮੇ ਉਪਪਜ੍ਜ ਵਾ ਅਪਰੇ ਵਾ ਪਰਿਯਾਯੇ. ਇਮਾਨਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤੀਣਿ ਨਿਦਾਨਾਨਿ ਕਮ੍ਮਾਨਂ ਸਮੁਦਯਾਯ.

‘‘ਤੀਣਿਮਾਨਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਨਿਦਾਨਾਨਿ ਕਮ੍ਮਾਨਂ ਸਮੁਦਯਾਯ. ਕਤਮਾਨਿ ਤੀਣਿ? ਅਲੋਭੋ ਨਿਦਾਨਂ ਕਮ੍ਮਾਨਂ ਸਮੁਦਯਾਯ, ਅਦੋਸੋ ਨਿਦਾਨਂ ਕਮ੍ਮਾਨਂ ਸਮੁਦਯਾਯ, ਅਮੋਹੋ ਨਿਦਾਨਂ ਕਮ੍ਮਾਨਂ ਸਮੁਦਯਾਯ.

‘‘ਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਲੋਭਪਕਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਅਲੋਭਜਂ ਅਲੋਭਨਿਦਾਨਂ ਅਲੋਭਸਮੁਦਯਂ, ਲੋਭੇ ਵਿਗਤੇ ਏਵਂ ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਪਹੀਨਂ ਹੋਤਿ ਉਚ੍ਛਿਨ੍ਨਮੂਲਂ ਤਾਲਾਵਤ੍ਥੁਕਤਂ ਅਨਭਾਵਙ੍ਕਤਂ ਆਯਤਿਂ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦਧਮ੍ਮਂ.

‘‘ਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਦੋਸਪਕਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਅਦੋਸਜਂ ਅਦੋਸਨਿਦਾਨਂ ਅਦੋਸਸਮੁਦਯਂ, ਦੋਸੇ ਵਿਗਤੇ ਏਵਂ ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਪਹੀਨਂ ਹੋਤਿ ਉਚ੍ਛਿਨ੍ਨਮੂਲਂ ਤਾਲਾਵਤ੍ਥੁਕਤਂ ਅਨਭਾਵਙ੍ਕਤਂ ਆਯਤਿਂ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦਧਮ੍ਮਂ.

‘‘ਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਮੋਹਪਕਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਅਮੋਹਜਂ ਅਮੋਹਨਿਦਾਨਂ ਅਮੋਹਸਮੁਦਯਂ, ਮੋਹੇ ਵਿਗਤੇ ਏਵਂ ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਪਹੀਨਂ ਹੋਤਿ ਉਚ੍ਛਿਨ੍ਨਮੂਲਂ ਤਾਲਾਵਤ੍ਥੁਕਤਂ ਅਨਭਾਵਙ੍ਕਤਂ ਆਯਤਿਂ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦਧਮ੍ਮਂ.

‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਬੀਜਾਨਿ ਅਖਣ੍ਡਾਨਿ ਅਪੂਤੀਨਿ ਅਵਾਤਾਤਪਹਤਾਨਿ ਸਾਰਾਦਾਨਿ ਸੁਖਸਯਿਤਾਨਿ. ਤਾਨਿ ਪੁਰਿਸੋ ਅਗ੍ਗਿਨਾ ਡਹੇਯ੍ਯ. ਅਗ੍ਗਿਨਾ ਡਹਿਤ੍ਵਾ ਮਸਿਂ ਕਰੇਯ੍ਯ. ਮਸਿਂ ਕਰਿਤ੍ਵਾ ਮਹਾਵਾਤੇ ਵਾ ਓਫੁਣੇਯ੍ਯ [ਓਪੁਨੇਯ੍ਯ (ਸੀ. ਪੀ.)] ਨਦਿਯਾ ਵਾ ਸੀਘਸੋਤਾਯ ਪਵਾਹੇਯ੍ਯ. ਏਵਸ੍ਸੁ ਤਾਨਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਬੀਜਾਨਿ ਉਚ੍ਛਿਨ੍ਨਮੂਲਾਨਿ ਤਾਲਾਵਤ੍ਥੁਕਤਾਨਿ ਅਨਭਾਵਙ੍ਕਤਾਨਿ [ਅਨਭਾਵਕਤਾਨਿ (ਸੀ. ਪੀ.)] ਆਯਤਿਂ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦਧਮ੍ਮਾਨਿ. ਏਵਮੇਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯਂ ਅਲੋਭਪਕਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਅਲੋਭਜਂ ਅਲੋਭਨਿਦਾਨਂ ਅਲੋਭਸਮੁਦਯਂ, ਲੋਭੇ ਵਿਗਤੇ ਏਵਂ ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਪਹੀਨਂ ਹੋਤਿ ਉਚ੍ਛਿਨ੍ਨਮੂਲਂ ਤਾਲਾਵਤ੍ਥੁਕਤਂ ਅਨਭਾਵਙ੍ਕਤਂ ਆਯਤਿਂ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦਧਮ੍ਮਂ.

‘‘ਯਂ ਅਦੋਸਪਕਤਂ ਕਮ੍ਮਂ…ਪੇ… ਯਂ ਅਮੋਹਪਕਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਅਮੋਹਜਂ ਅਮੋਹਨਿਦਾਨਂ ਅਮੋਹਸਮੁਦਯਂ, ਮੋਹੇ ਵਿਗਤੇ ਏਵਂ ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਪਹੀਨਂ ਹੋਤਿ…ਪੇ… ਆਯਤਿਂ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦਧਮ੍ਮਂ. ਇਮਾਨਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤੀਣਿ ਨਿਦਾਨਾਨਿ ਕਮ੍ਮਾਨਂ ਸਮੁਦਯਾਯਾ’’ਤਿ.

‘‘ਲੋਭਜਂ ਦੋਸਜਞ੍ਚੇਵ [ਦੋਸਜਂ ਕਮ੍ਮਂ (ਕ.)], ਮੋਹਜਞ੍ਚਾਪਵਿਦ੍ਦਸੁ;

ਯਂ ਤੇਨ ਪਕਤਂ ਕਮ੍ਮਂ, ਅਪ੍ਪਂ ਵਾ ਯਦਿ ਵਾ ਬਹੁਂ;

ਇਧੇਵ ਤਂ ਵੇਦਨਿਯਂ, ਵਤ੍ਥੁ ਅਞ੍ਞਂ ਨ ਵਿਜ੍ਜਤਿ.

‘‘ਤਸ੍ਮਾ ਲੋਭਞ੍ਚ ਦੋਸਞ੍ਚ, ਮੋਹਜਞ੍ਚਾਪਿ ਵਿਦ੍ਦਸੁ;

ਵਿਜ੍ਜਂ ਉਪ੍ਪਾਦਯਂ ਭਿਕ੍ਖੁ, ਸਬ੍ਬਾ ਦੁਗ੍ਗਤਿਯੋ ਜਹੇ’’ਤਿ. ਚਤੁਤ੍ਥਂ;

੫. ਹਤ੍ਥਕਸੁਤ੍ਤਂ

੩੫. ਏਵਂ ਮੇ ਸੁਤਂ – ਏਕਂ ਸਮਯਂ ਭਗਵਾ ਆਲ਼ਵਿਯਂ ਵਿਹਰਤਿ ਗੋਮਗ੍ਗੇ ਸਿਂਸਪਾਵਨੇ ਪਣ੍ਣਸਨ੍ਥਰੇ. ਅਥ ਖੋ ਹਤ੍ਥਕੋ ਆਲ਼ਵਕੋ ਜਙ੍ਘਾਵਿਹਾਰਂ ਅਨੁਚਙ੍ਕਮਮਾਨੋ ਅਨੁਵਿਚਰਮਾਨੋ ਅਦ੍ਦਸ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਗੋਮਗ੍ਗੇ ਸਿਂਸਪਾਵਨੇ ਪਣ੍ਣਸਨ੍ਥਰੇ ਨਿਸਿਨ੍ਨਂ. ਦਿਸ੍ਵਾ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਖੋ ਹਤ੍ਥਕੋ ਆਲ਼ਵਕੋ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਕਚ੍ਚਿ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਾ ਸੁਖਮਸਯਿਤ੍ਥਾ’’ਤਿ? ‘‘ਏਵਂ, ਕੁਮਾਰ, ਸੁਖਮਸਯਿਤ੍ਥਂ. ਯੇ ਚ ਪਨ ਲੋਕੇ ਸੁਖਂ ਸੇਨ੍ਤਿ, ਅਹਂ ਤੇਸਂ ਅਞ੍ਞਤਰੋ’’ਤਿ.

‘‘ਸੀਤਾ, ਭਨ੍ਤੇ, ਹੇਮਨ੍ਤਿਕਾ ਰਤ੍ਤਿ, ਅਨ੍ਤਰਟ੍ਠਕੋ ਹਿਮਪਾਤਸਮਯੋ, ਖਰਾ ਗੋਕਣ੍ਟਕਹਤਾ ਭੂਮਿ, ਤਨੁਕੋ ਪਣ੍ਣਸਨ੍ਥਰੋ, ਵਿਰਲ਼ਾਨਿ ਰੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਪਤ੍ਤਾਨਿ, ਸੀਤਾਨਿ ਕਾਸਾਯਾਨਿ ਵਤ੍ਥਾਨਿ, ਸੀਤੋ ਚ ਵੇਰਮ੍ਭੋ ਵਾਤੋ ਵਾਯਤਿ. ਅਥ ਚ ਪਨ ਭਗਵਾ ਏਵਮਾਹ – ‘ਏਵਂ, ਕੁਮਾਰ, ਸੁਖਮਸਯਿਤ੍ਥਂ. ਯੇ ਚ ਪਨ ਲੋਕੇ ਸੁਖਂ ਸੇਨ੍ਤਿ, ਅਹਂ ਤੇਸਂ ਅਞ੍ਞਤਰੋ’’’ਤਿ.

‘‘ਤੇਨ ਹਿ, ਕੁਮਾਰ, ਤਞ੍ਞੇਵੇਤ੍ਥ ਪਟਿਪੁਚ੍ਛਿਸ੍ਸਾਮਿ. ਯਥਾ ਤੇ ਖਮੇਯ੍ਯ ਤਥਾ ਨਂ ਬ੍ਯਾਕਰੇਯ੍ਯਾਸਿ. ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਸਿ, ਕੁਮਾਰ, ਇਧਸ੍ਸ ਗਹਪਤਿਸ੍ਸ ਵਾ ਗਹਪਤਿਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵਾ ਕੂਟਾਗਾਰਂ ਉਲ੍ਲਿਤ੍ਤਾਵਲਿਤ੍ਤਂ ਨਿਵਾਤਂ ਫੁਸਿਤਗ੍ਗਲ਼ਂ ਪਿਹਿਤਵਾਤਪਾਨਂ. ਤਤ੍ਰਸ੍ਸ ਪਲ੍ਲਙ੍ਕੋ ਗੋਨਕਤ੍ਥਤੋ ਪਟਿਕਤ੍ਥਤੋ ਪਟਲਿਕਤ੍ਥਤੋ ਕਦਲਿਮਿਗਪਵਰਪਚ੍ਚਤ੍ਥਰਣੋ [ਕਾਦਲਿਮਿਗਪਵਰਪਚ੍ਚਤ੍ਥਰਣੋ (ਸੀ.)] ਸਉਤ੍ਤਰਚ੍ਛਦੋ ਉਭਤੋ ਲੋਹਿਤਕੂਪਧਾਨੋ; ਤੇਲਪ੍ਪਦੀਪੋ ਚੇਤ੍ਥ ਝਾਯੇਯ੍ਯ [ਜਾਲੇਯ੍ਯ (ਕ.)]; ਚਤਸ੍ਸੋ ਚ [ਤਸ੍ਸੇਵ (ਕ.)] ਪਜਾਪਤਿਯੋ ਮਨਾਪਾਮਨਾਪੇਨ ਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਿਤਾ ਅਸ੍ਸੁ. ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਸਿ, ਕੁਮਾਰ, ਸੁਖਂ ਵਾ ਸੋ ਸਯੇਯ੍ਯ ਨੋ ਵਾ? ਕਥਂ ਵਾ ਤੇ ਏਤ੍ਥ ਹੋਤੀ’’ਤਿ? ‘‘ਸੁਖਂ ਸੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਸਯੇਯ੍ਯ. ਯੇ ਚ ਪਨ ਲੋਕੇ ਸੁਖਂ ਸੇਨ੍ਤਿ, ਸੋ ਤੇਸਂ ਅਞ੍ਞਤਰੋ’’ਤਿ.

‘‘ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਸਿ, ਕੁਮਾਰ, ਅਪਿ ਨੁ ਤਸ੍ਸ ਗਹਪਤਿਸ੍ਸ ਵਾ ਗਹਪਤਿਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯੁਂ ਰਾਗਜਾ ਪਰਿਲ਼ਾਹਾ ਕਾਯਿਕਾ ਵਾ ਚੇਤਸਿਕਾ ਵਾ ਯੇਹਿ ਸੋ ਰਾਗਜੇਹਿ ਪਰਿਲ਼ਾਹੇਹਿ ਪਰਿਡਯ੍ਹਮਾਨੋ ਦੁਕ੍ਖਂ ਸਯੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ? ‘‘ਏਵਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’ਤਿ.

‘‘ਯੇਹਿ ਖੋ ਸੋ, ਕੁਮਾਰ, ਗਹਪਤਿ ਵਾ ਗਹਪਤਿਪੁਤ੍ਤੋ ਵਾ ਰਾਗਜੇਹਿ ਪਰਿਲ਼ਾਹੇਹਿ ਪਰਿਡਯ੍ਹਮਾਨੋ ਦੁਕ੍ਖਂ ਸਯੇਯ੍ਯ, ਸੋ ਰਾਗੋ ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ ਪਹੀਨੋ ਉਚ੍ਛਿਨ੍ਨਮੂਲੋ ਤਾਲਾਵਤ੍ਥੁਕਤੋ ਅਨਭਾਵਙ੍ਕਤੋ ਆਯਤਿਂ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦਧਮ੍ਮੋ. ਤਸ੍ਮਾਹਂ ਸੁਖਮਸਯਿਤ੍ਥਂ.

‘‘ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਸਿ, ਕੁਮਾਰ, ਅਪਿ ਨੁ ਤਸ੍ਸ ਗਹਪਤਿਸ੍ਸ ਵਾ ਗਹਪਤਿਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯੁਂ ਦੋਸਜਾ ਪਰਿਲ਼ਾਹਾ…ਪੇ… ਮੋਹਜਾ ਪਰਿਲ਼ਾਹਾ ਕਾਯਿਕਾ ਵਾ ਚੇਤਸਿਕਾ ਵਾ ਯੇਹਿ ਸੋ ਮੋਹਜੇਹਿ ਪਰਿਲ਼ਾਹੇਹਿ ਪਰਿਡਯ੍ਹਮਾਨੋ ਦੁਕ੍ਖਂ ਸਯੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ? ‘‘ਏਵਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’ਤਿ.

‘‘ਯੇ ਹਿ ਖੋ ਸੋ, ਕੁਮਾਰ, ਗਹਪਤਿ ਵਾ ਗਹਪਤਿਪੁਤ੍ਤੋ ਵਾ ਮੋਹਜੇਹਿ ਪਰਿਲ਼ਾਹੇਹਿ ਪਰਿਡਯ੍ਹਮਾਨੋ ਦੁਕ੍ਖਂ ਸਯੇਯ੍ਯ, ਸੋ ਮੋਹੋ ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ ਪਹੀਨੋ ਉਚ੍ਛਿਨ੍ਨਮੂਲੋ ਤਾਲਾਵਤ੍ਥੁਕਤੋ ਅਨਭਾਵਙ੍ਕਤੋ ਆਯਤਿਂ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦਧਮ੍ਮੋ. ਤਸ੍ਮਾਹਂ ਸੁਖਮਸਯਿਤ੍ਥ’’ਨ੍ਤਿ.

[ਚੂਲ਼ਵ. ੩੦੫; ਸਂ. ਨਿ. ੧.੨੪੨] ‘‘ਸਬ੍ਬਦਾ ਵੇ ਸੁਖਂ ਸੇਤਿ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬੁਤੋ;

ਯੋ ਨ ਲਿਮ੍ਪਤਿ [ਲਿਪ੍ਪਤਿ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਕ.)] ਕਾਮੇਸੁ, ਸੀਤਿਭੂਤੋ ਨਿਰੂਪਧਿ.

‘‘ਸਬ੍ਬਾ ਆਸਤ੍ਤਿਯੋ ਛੇਤ੍ਵਾ, ਵਿਨੇਯ੍ਯ ਹਦਯੇ ਦਰਂ;

ਉਪਸਨ੍ਤੋ ਸੁਖਂ ਸੇਤਿ, ਸਨ੍ਤਿਂ ਪਪ੍ਪੁਯ੍ਯ ਚੇਤਸੋ’’ਤਿ. ਪਞ੍ਚਮਂ;

੬. ਦੇਵਦੂਤਸੁਤ੍ਤਂ

੩੬. ‘‘ਤੀਣਿਮਾਨਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦੇਵਦੂਤਾਨਿ. ਕਤਮਾਨਿ ਤੀਣਿ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਕਚ੍ਚੋ ਕਾਯੇਨ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਚਰਤਿ, ਵਾਚਾਯ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਚਰਤਿ, ਮਨਸਾ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਚਰਤਿ. ਸੋ ਕਾਯੇਨ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਚਰਿਤ੍ਵਾ, ਵਾਚਾਯ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਚਰਿਤ੍ਵਾ, ਮਨਸਾ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਚਰਿਤ੍ਵਾ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਅਪਾਯਂ ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਵਿਨਿਪਾਤਂ ਨਿਰਯਂ ਉਪਪਜ੍ਜਤਿ. ਤਮੇਨਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਨਿਰਯਪਾਲਾ ਨਾਨਾਬਾਹਾਸੁ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਯਮਸ੍ਸ ਰਞ੍ਞੋ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤਿ – ‘ਅਯਂ, ਦੇਵ, ਪੁਰਿਸੋ ਅਮਤ੍ਤੇਯ੍ਯੋ ਅਪੇਤ੍ਤੇਯ੍ਯੋ ਅਸਾਮਞ੍ਞੋ ਅਬ੍ਰਹ੍ਮਞ੍ਞੋ, ਨ ਕੁਲੇ ਜੇਟ੍ਠਾਪਚਾਯੀ. ਇਮਸ੍ਸ ਦੇਵੋ ਦਣ੍ਡਂ ਪਣੇਤੂ’’’ਤਿ.

‘‘ਤਮੇਨਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯਮੋ ਰਾਜਾ ਪਠਮਂ ਦੇਵਦੂਤਂ ਸਮਨੁਯੁਞ੍ਜਤਿ ਸਮਨੁਗਾਹਤਿ ਸਮਨੁਭਾਸਤਿ – ‘ਅਮ੍ਭੋ, ਪੁਰਿਸ, ਨ ਤ੍ਵਂ ਅਦ੍ਦਸ ਮਨੁਸ੍ਸੇਸੁ ਪਠਮਂ ਦੇਵਦੂਤਂ ਪਾਤੁਭੂਤ’ਨ੍ਤਿ? ਸੋ ਏਵਮਾਹ – ‘ਨਾਦ੍ਦਸਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’’ਤਿ.

‘‘ਤਮੇਨਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯਮੋ ਰਾਜਾ ਏਵਮਾਹ – ‘ਅਮ੍ਭੋ ਪੁਰਿਸ, ਨ ਤ੍ਵਂ ਅਦ੍ਦਸ ਮਨੁਸ੍ਸੇਸੁ ਇਤ੍ਥਿਂ ਵਾ ਪੁਰਿਸਂ ਵਾ ਆਸੀਤਿਕਂ ਵਾ ਨਾਵੁਤਿਕਂ ਵਾ ਵਸ੍ਸਸਤਿਕਂ ਵਾ [ਪਸ੍ਸ ਮ. ਨਿ. ੩.੨੬੩] ਜਾਤਿਯਾ ਜਿਣ੍ਣਂ ਗੋਪਾਨਸਿਵਙ੍ਕਂ ਭੋਗ੍ਗਂ ਦਣ੍ਡਪਰਾਯਣਂ [ਦਣ੍ਡਪਰਾਯਨਂ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)] ਪਵੇਧਮਾਨਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਂ ਆਤੁਰਂ ਗਤਯੋਬ੍ਬਨਂ ਖਣ੍ਡਦਨ੍ਤਂ ਪਲਿਤਕੇਸਂ ਵਿਲੂਨਂ ਖਲ੍ਲਿਤਸਿਰਂ [ਖਲਿਤਂ ਸਿਰੋ (ਸੀ. ਪੀ.), ਖਲਿਤਸਿਰਂ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ.) ਮ. ਨਿ. ੩.੨੬੩] ਵਲਿਤਂ ਤਿਲਕਾਹਤਗਤ੍ਤ’ਨ੍ਤਿ? ਸੋ ਏਵਮਾਹ – ‘ਅਦ੍ਦਸਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’’ਤਿ.

‘‘ਤਮੇਨਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯਮੋ ਰਾਜਾ ਏਵਮਾਹ – ‘ਅਮ੍ਭੋ, ਪੁਰਿਸ, ਤਸ੍ਸ ਤੇ ਵਿਞ੍ਞੁਸ੍ਸ ਸਤੋ ਮਹਲ੍ਲਕਸ੍ਸ ਨ ਏਤਦਹੋਸਿ – ਅਹਮ੍ਪਿ ਖੋਮ੍ਹਿ ਜਰਾਧਮ੍ਮੋ ਜਰਂ ਅਨਤੀਤੋ, ਹਨ੍ਦਾਹਂ ਕਲ੍ਯਾਣਂ ਕਰੋਮਿ, ਕਾਯੇਨ ਵਾਚਾਯ ਮਨਸਾ’ਤਿ? ਸੋ ਏਵਮਾਹ – ‘ਨਾਸਕ੍ਖਿਸ੍ਸਂ, ਭਨ੍ਤੇ. ਪਮਾਦਸ੍ਸਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’’ਤਿ.

‘‘ਤਮੇਨਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯਮੋ ਰਾਜਾ ਏਵਮਾਹ – ‘ਅਮ੍ਭੋ, ਪੁਰਿਸ, ਪਮਾਦਤਾਯ [ਪਮਾਦਵਤਾਯ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.) ਮ. ਨਿ. ੩.੨੬੨] ਨ ਕਲ੍ਯਾਣਮਕਾਸਿ ਕਾਯੇਨ ਵਾਚਾਯ ਮਨਸਾ. ਤਗ੍ਘ ਤ੍ਵਂ [ਤਂ (ਕ.)], ਅਮ੍ਭੋ ਪੁਰਿਸ, ਤਥਾ ਕਰਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਯਥਾ ਤਂ [ਤੇ (ਕ.)] ਪਮਤ੍ਤਂ. ਤਂ ਖੋ ਪਨ ਤੇ ਏਤਂ [ਤਂ ਖੋ ਪਨੇਤਂ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)] ਪਾਪਕਮ੍ਮਂ [ਪਾਪਂ ਕਮ੍ਮਂ (ਸੀ.)] ਨੇਵ ਮਾਤਰਾ ਕਤਂ, ਨ ਪਿਤਰਾ ਕਤਂ, ਨ ਭਾਤਰਾ ਕਤਂ, ਨ ਭਗਿਨਿਯਾ ਕਤਂ, ਨ ਮਿਤ੍ਤਾਮਚ੍ਚੇਹਿ ਕਤਂ, ਨ ਞਾਤਿਸਾਲੋਹਿਤੇਹਿ ਕਤਂ, ਨ ਦੇਵਤਾਹਿ ਕਤਂ, ਨ ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਹਿ ਕਤਂ; ਅਥ ਖੋ ਤਯਾਵੇਤਂ ਪਾਪਕਮ੍ਮਂ ਕਤਂ, ਤ੍ਵਞ੍ਞੇਵੇਤਸ੍ਸ ਵਿਪਾਕਂ ਪਟਿਸਂਵੇਦਿਸ੍ਸਸੀ’’’ਤਿ.

‘‘ਤਮੇਨਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯਮੋ ਰਾਜਾ ਪਠਮਂ ਦੇਵਦੂਤਂ ਸਮਨੁਯੁਞ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਸਮਨੁਗਾਹਿਤ੍ਵਾ ਸਮਨੁਭਾਸਿਤ੍ਵਾ, ਦੁਤਿਯਂ ਦੇਵਦੂਤਂ ਸਮਨੁਯੁਞ੍ਜਤਿ ਸਮਨੁਗਾਹਤਿ ਸਮਨੁਭਾਸਤਿ – ‘ਅਮ੍ਭੋ ਪੁਰਿਸ, ਨ ਤ੍ਵਂ ਅਦ੍ਦਸ ਮਨੁਸ੍ਸੇਸੁ ਦੁਤਿਯਂ ਦੇਵਦੂਤਂ ਪਾਤੁਭੂਤ’ਨ੍ਤਿ? ਸੋ ਏਵਮਾਹ – ‘ਨਾਦ੍ਦਸਂ, ਭਨ੍ਤੇ’ਤਿ. ‘‘ਤਮੇਨਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯਮੋ ਰਾਜਾ ਏਵਮਾਹ – ‘ਅਮ੍ਭੋ ਪੁਰਿਸ, ਨ ਤ੍ਵਂ ਅਦ੍ਦਸ ਮਨੁਸ੍ਸੇਸੁ ਇਤ੍ਥਿਂ ਵਾ ਪੁਰਿਸਂ ਵਾ ਆਬਾਧਿਕਂ ਦੁਕ੍ਖਿਤਂ ਬਾਲ਼੍ਹਗਿਲਾਨਂ, ਸਕੇ ਮੁਤ੍ਤਕਰੀਸੇ ਪਲਿਪਨ੍ਨਂ ਸੇਮਾਨਂ, ਅਞ੍ਞੇਹਿ ਵੁਟ੍ਠਾਪਿਯਮਾਨਂ, ਅਞ੍ਞੇਹਿ ਸਂਵੇਸਿਯਮਾਨ’ਨ੍ਤਿ? ਸੋ ਏਵਮਾਹ – ‘ਅਦ੍ਦਸਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’’ਤਿ.

‘‘ਤਮੇਨਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯਮੋ ਰਾਜਾ ਏਵਮਾਹ – ‘ਅਮ੍ਭੋ ਪੁਰਿਸ, ਤਸ੍ਸ ਤੇ ਵਿਞ੍ਞੁਸ੍ਸ ਸਤੋ ਮਹਲ੍ਲਕਸ੍ਸ ਨ ਏਤਦਹੋਸਿ – ਅਹਮ੍ਪਿ ਖੋਮ੍ਹਿ ਬ੍ਯਾਧਿਧਮ੍ਮੋ ਬ੍ਯਾਧਿਂ ਅਨਤੀਤੋ, ਹਨ੍ਦਾਹਂ ਕਲ੍ਯਾਣਂ ਕਰੋਮਿ ਕਾਯੇਨ ਵਾਚਾਯ ਮਨਸਾ’ਤਿ? ਸੋ ਏਵਮਾਹ – ‘ਨਾਸਕ੍ਖਿਸ੍ਸਂ, ਭਨ੍ਤੇ. ਪਮਾਦਸ੍ਸਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’’ਤਿ.

‘‘ਤਮੇਨਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯਮੋ ਰਾਜਾ ਏਵਮਾਹ – ‘ਅਮ੍ਭੋ ਪੁਰਿਸ, ਪਮਾਦਤਾਯ ਨ ਕਲ੍ਯਾਣਮਕਾਸਿ ਕਾਯੇਨ ਵਾਚਾਯ ਮਨਸਾ. ਤਗ੍ਘ ਤ੍ਵਂ, ਅਮ੍ਭੋ ਪੁਰਿਸ, ਤਥਾ ਕਰਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਯਥਾ ਤਂ ਪਮਤ੍ਤਂ. ਤਂ ਖੋ ਪਨ ਤੇ ਏਤਂ ਪਾਪਕਮ੍ਮਂ ਨੇਵ ਮਾਤਰਾ ਕਤਂ, ਨ ਪਿਤਰਾ ਕਤਂ, ਨ ਭਾਤਰਾ ਕਤਂ, ਨ ਭਗਿਨਿਯਾ ਕਤਂ, ਨ ਮਿਤ੍ਤਾਮਚ੍ਚੇਹਿ ਕਤਂ, ਨ ਞਾਤਿਸਾਲੋਹਿਤੇਹਿ ਕਤਂ, ਨ ਦੇਵਤਾਹਿ ਕਤਂ, ਨ ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਹਿ ਕਤਂ; ਅਥ ਖੋ ਤਯਾਵੇਤਂ ਪਾਪਕਮ੍ਮਂ ਕਤਂ. ਤ੍ਵਞ੍ਞੇਵੇਤਸ੍ਸ ਵਿਪਾਕਂ ਪਟਿਸਂਵੇਦਿਸ੍ਸਸੀ’’’ਤਿ.

‘‘ਤਮੇਨਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯਮੋ ਰਾਜਾ ਦੁਤਿਯਂ ਦੇਵਦੂਤਂ ਸਮਨੁਯੁਞ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਸਮਨੁਗਾਹਿਤ੍ਵਾ ਸਮਨੁਭਾਸਿਤ੍ਵਾ, ਤਤਿਯਂ ਦੇਵਦੂਤਂ ਸਮਨੁਯੁਞ੍ਜਤਿ ਸਮਨੁਗਾਹਤਿ ਸਮਨੁਭਾਸਤਿ – ‘ਅਮ੍ਭੋ ਪੁਰਿਸ, ਨ ਤ੍ਵਂ ਅਦ੍ਦਸ ਮਨੁਸ੍ਸੇਸੁ ਤਤਿਯਂ ਦੇਵਦੂਤਂ ਪਾਤੁਭੂਤ’ਨ੍ਤਿ? ਸੋ ਏਵਮਾਹ – ‘ਨਾਦ੍ਦਸਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’’ਤਿ.

‘‘ਤਮੇਨਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯਮੋ ਰਾਜਾ ਏਵਮਾਹ – ‘ਅਮ੍ਭੋ ਪੁਰਿਸ, ਨ ਤ੍ਵਂ ਅਦ੍ਦਸ ਮਨੁਸ੍ਸੇਸੁ ਇਤ੍ਥਿਂ ਵਾ ਪੁਰਿਸਂ ਵਾ ਏਕਾਹਮਤਂ ਵਾ ਦ੍ਵੀਹਮਤਂ ਵਾ ਤੀਹਮਤਂ ਵਾ ਉਦ੍ਧੁਮਾਤਕਂ ਵਿਨੀਲਕਂ ਵਿਪੁਬ੍ਬਕਜਾਤ’ਨ੍ਤਿ? ਸੋ ਏਵਮਾਹ – ‘ਅਦ੍ਦਸਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’’ਤਿ.

‘‘ਤਮੇਨਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯਮੋ ਰਾਜਾ ਏਵਮਾਹ – ‘ਅਮ੍ਭੋ ਪੁਰਿਸ, ਤਸ੍ਸ ਤੇ ਵਿਞ੍ਞੁਸ੍ਸ ਸਤੋ ਮਹਲ੍ਲਕਸ੍ਸ ਨ ਏਤਦਹੋਸਿ – ਅਹਮ੍ਪਿ ਖੋਮ੍ਹਿ ਮਰਣਧਮ੍ਮੋ ਮਰਣਂ ਅਨਤੀਤੋ, ਹਨ੍ਦਾਹਂ ਕਲ੍ਯਾਣਂ ਕਰੋਮਿ ਕਾਯੇਨ ਵਾਚਾਯ ਮਨਸਾ’ਤਿ? ਸੋ ਏਵਮਾਹ – ‘ਨਾਸਕ੍ਖਿਸ੍ਸਂ, ਭਨ੍ਤੇ. ਪਮਾਦਸ੍ਸਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’’ਤਿ.

‘‘ਤਮੇਨਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯਮੋ ਰਾਜਾ ਏਵਮਾਹ – ‘ਅਮ੍ਭੋ ਪੁਰਿਸ, ਪਮਾਦਤਾਯ ਨ ਕਲ੍ਯਾਣਮਕਾਸਿ ਕਾਯੇਨ ਵਾਚਾਯ ਮਨਸਾ. ਤਗ੍ਘ ਤ੍ਵਂ, ਅਮ੍ਭੋ ਪੁਰਿਸ, ਤਥਾ ਕਰਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਯਥਾ ਤਂ ਪਮਤ੍ਤਂ. ਤਂ ਖੋ ਪਨ ਤੇ ਏਤਂ ਪਾਪਕਮ੍ਮਂ ਨੇਵ ਮਾਤਰਾ ਕਤਂ, ਨ ਪਿਤਰਾ ਕਤਂ, ਨ ਭਾਤਰਾ ਕਤਂ, ਨ ਭਗਿਨਿਯਾ ਕਤਂ, ਨ ਮਿਤ੍ਤਾਮਚ੍ਚੇਹਿ ਕਤਂ, ਨ ਞਾਤਿਸਾਲੋਹਿਤੇਹਿ ਕਤਂ, ਨ ਦੇਵਤਾਹਿ ਕਤਂ, ਨ ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਹਿ ਕਤਂ; ਅਥ ਖੋ ਤਯਾਵੇਤਂ ਪਾਪਕਮ੍ਮਂ ਕਤਂ. ਤ੍ਵਞ੍ਞੇਵੇਤਸ੍ਸ ਵਿਪਾਕਂ ਪਟਿਸਂਵੇਦਿਸ੍ਸਸੀ’’’ਤਿ.

‘‘ਤਮੇਨਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯਮੋ ਰਾਜਾ ਤਤਿਯਂ ਦੇਵਦੂਤਂ ਸਮਨੁਯੁਞ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਸਮਨੁਗਾਹਿਤ੍ਵਾ ਸਮਨੁਭਾਸਿਤ੍ਵਾ ਤੁਣ੍ਹੀ ਹੋਤਿ. ਤਮੇਨਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਨਿਰਯਪਾਲਾ ਪਞ੍ਚਵਿਧਬਨ੍ਧਨਂ ਨਾਮ ਕਾਰਣਂ ਕਰੋਨ੍ਤਿ. ਤਤ੍ਤਂ ਅਯੋਖਿਲਂ ਹਤ੍ਥੇ ਗਮੇਨ੍ਤਿ. ਤਤ੍ਤਂ ਅਯੋਖਿਲਂ ਦੁਤਿਯਸ੍ਮਿਂ ਹਤ੍ਥੇ ਗਮੇਨ੍ਤਿ. ਤਤ੍ਤਂ ਅਯੋਖਿਲਂ ਪਾਦੇ ਗਮੇਨ੍ਤਿ. ਤਤ੍ਤਂ ਅਯੋਖਿਲਂ ਦੁਤਿਯਸ੍ਮਿਂ ਪਾਦੇ ਗਮੇਨ੍ਤਿ. ਤਤ੍ਤਂ ਅਯੋਖਿਲਂ ਮਜ੍ਝੇ ਉਰਸ੍ਮਿਂ ਗਮੇਨ੍ਤਿ. ਸੋ ਤਤ੍ਥ ਦੁਕ੍ਖਾ ਤਿਬ੍ਬਾ [ਤਿਪ੍ਪਾ (ਸੀ.)] ਖਰਾ ਕਟੁਕਾ ਵੇਦਨਾ ਵੇਦਿਯਤਿ, ਨ ਚ ਤਾਵ ਕਾਲਙ੍ਕਰੋਤਿ ਯਾਵ ਨ ਤਂ ਪਾਪਕਮ੍ਮਂ ਬ੍ਯਨ੍ਤੀਹੋਤਿ.

‘‘ਤਮੇਨਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਨਿਰਯਪਾਲਾ ਸਂਵੇਸੇਤ੍ਵਾ [ਸਂਕਡ੍ਢਿਤ੍ਵਾ (ਕ.)] ਕੁਧਾਰੀਹਿ ਤਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਸੋ ਤਤ੍ਥ ਦੁਕ੍ਖਾ ਤਿਬ੍ਬਾ ਖਰਾ ਕਟੁਕਾ ਵੇਦਨਾ ਵੇਦਿਯਤਿ, ਨ ਚ ਤਾਵ ਕਾਲਙ੍ਕਰੋਤਿ ਯਾਵ ਨ ਤਂ ਪਾਪਕਮ੍ਮਂ ਬ੍ਯਨ੍ਤੀਹੋਤਿ.

‘‘ਤਮੇਨਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਨਿਰਯਪਾਲਾ ਉਦ੍ਧਂਪਾਦਂ ਅਧੋਸਿਰਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਵਾਸੀਹਿ ਤਚ੍ਛਨ੍ਤਿ…ਪੇ… ਤਮੇਨਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਨਿਰਯਪਾਲਾ ਰਥੇ ਯੋਜੇਤ੍ਵਾ ਆਦਿਤ੍ਤਾਯ ਭੂਮਿਯਾ ਸਮ੍ਪਜ੍ਜਲਿਤਾਯ ਸਜੋਤਿਭੂਤਾਯ [ਸਞ੍ਜੋਤਿਭੂਤਾਯ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ.)] ਸਾਰੇਨ੍ਤਿਪਿ ਪਚ੍ਚਾਸਾਰੇਨ੍ਤਿਪਿ…ਪੇ… ਤਮੇਨਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਨਿਰਯਪਾਲਾ ਮਹਨ੍ਤਂ ਅਙ੍ਗਾਰਪਬ੍ਬਤਂ ਆਦਿਤ੍ਤਂ ਸਮ੍ਪਜ੍ਜਲਿਤਂ ਸਜੋਤਿਭੂਤਂ ਆਰੋਪੇਨ੍ਤਿਪਿ ਓਰੋਪੇਨ੍ਤਿਪਿ…ਪੇ… ਤਮੇਨਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਨਿਰਯਪਾਲਾ ਉਦ੍ਧਂਪਾਦਂ ਅਧੋਸਿਰਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਤਾਯ ਲੋਹਕੁਮ੍ਭਿਯਾ ਪਕ੍ਖਿਪਨ੍ਤਿ, ਆਦਿਤ੍ਤਾਯ ਸਮ੍ਪਜ੍ਜਲਿਤਾਯ ਸਜੋਤਿਭੂਤਾਯ. ਸੋ ਤਤ੍ਥ ਫੇਣੁਦ੍ਦੇਹਕਂ ਪਚ੍ਚਮਾਨੋ ਸਕਿਮ੍ਪਿ ਉਦ੍ਧਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਸਕਿਮ੍ਪਿ ਅਧੋ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਸਕਿਮ੍ਪਿ ਤਿਰਿਯਂ ਗਚ੍ਛਤਿ. ਸੋ ਤਤ੍ਥ ਦੁਕ੍ਖਾ ਤਿਬ੍ਬਾ ਖਰਾ ਕਟੁਕਾ ਵੇਦਨਾ ਵੇਦਿਯਤਿ, ਨ ਚ ਤਾਵ ਕਾਲਂ ਕਰੋਤਿ ਯਾਵ ਨ ਤਂ ਪਾਪਕਮ੍ਮਂ ਬ੍ਯਨ੍ਤੀਹੋਤਿ. ਤਮੇਨਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਨਿਰਯਪਾਲਾ ਮਹਾਨਿਰਯੇ ਪਕ੍ਖਿਪਨ੍ਤਿ. ਸੋ ਖੋ ਪਨ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਹਾਨਿਰਯੋ –

‘‘ਚਤੁਕ੍ਕਣ੍ਣੋ ਚਤੁਦ੍ਵਾਰੋ, ਵਿਭਤ੍ਤੋ ਭਾਗਸੋ ਮਿਤੋ;

ਅਯੋਪਾਕਾਰਪਰਿਯਨ੍ਤੋ, ਅਯਸਾ ਪਟਿਕੁਜ੍ਜਿਤੋ.

‘‘ਤਸ੍ਸ ਅਯੋਮਯਾ ਭੂਮਿ, ਜਲਿਤਾ ਤੇਜਸਾ ਯੁਤਾ;

ਸਮਨ੍ਤਾ ਯੋਜਨਸਤਂ, ਫਰਿਤ੍ਵਾ ਤਿਟ੍ਠਤਿ ਸਬ੍ਬਦਾ’’ਤਿ [ਪੇ. ਵ. ੭੦-੭੧, ੨੪੦-੨੪੧].

‘‘ਭੂਤਪੁਬ੍ਬਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯਮਸ੍ਸ ਰਞ੍ਞੋ ਏਤਦਹੋਸਿ – ‘ਯੇ ਕਿਰ, ਭੋ, ਲੋਕੇ ਪਾਪਕਾਨਿ ਕਮ੍ਮਾਨਿ ਕਰੋਨ੍ਤਿ ਤੇ ਏਵਰੂਪਾ ਵਿਵਿਧਾ ਕਮ੍ਮਕਾਰਣਾ ਕਰੀਯਨ੍ਤਿ. ਅਹੋ ਵਤਾਹਂ ਮਨੁਸ੍ਸਤ੍ਤਂ ਲਭੇਯ੍ਯਂ, ਤਥਾਗਤੋ ਚ ਲੋਕੇ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯ ਅਰਹਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ, ਤਞ੍ਚਾਹਂ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਪਯਿਰੁਪਾਸੇਯ੍ਯਂ. ਸੋ ਚ ਮੇ ਭਗਵਾ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਯ੍ਯ, ਤਸ੍ਸ ਚਾਹਂ ਭਗਵਤੋ ਧਮ੍ਮਂ ਆਜਾਨੇਯ੍ਯ’ਨ੍ਤਿ. ਤਂ ਖੋ ਪਨਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਨ ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ ਸਮਣਸ੍ਸ ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਸ ਵਾ ਸੁਤ੍ਵਾ ਏਵਂ ਵਦਾਮਿ, ਅਪਿ ਚ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯਦੇਵ ਮੇ ਸਾਮਂ ਞਾਤਂ ਸਾਮਂ ਦਿਟ੍ਠਂ ਸਾਮਂ ਵਿਦਿਤਂ ਤਦੇਵਾਹਂ ਵਦਾਮੀ’’ਤਿ.

‘‘ਚੋਦਿਤਾ ਦੇਵਦੂਤੇਹਿ, ਯੇ ਪਮਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਮਾਣਵਾ;

ਤੇ ਦੀਘਰਤ੍ਤਂ ਸੋਚਨ੍ਤਿ, ਹੀਨਕਾਯੂਪਗਾ ਨਰਾ.

‘‘ਯੇ ਚ ਖੋ ਦੇਵਦੂਤੇਹਿ, ਸਨ੍ਤੋ ਸਪ੍ਪੁਰਿਸਾ ਇਧ;

ਚੋਦਿਤਾ ਨਪ੍ਪਮਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਅਰਿਯਧਮ੍ਮੇ ਕੁਦਾਚਨਂ.

‘‘ਉਪਾਦਾਨੇ ਭਯਂ ਦਿਸ੍ਵਾ, ਜਾਤਿਮਰਣਸਮ੍ਭਵੇ;

ਅਨੁਪਾਦਾ ਵਿਮੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ, ਜਾਤਿਮਰਣਸਙ੍ਖਯੇ.

‘‘ਤੇ ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤਾ [ਤੇ ਖੋਪ੍ਪਮਤ੍ਤਾ (ਸੀ.), ਤੇ ਖੇਮਪ੍ਪਤ੍ਤਾ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.) ਮ. ਨਿ. ੩.੨੭੧] ਸੁਖਿਨੋ [ਸੁਖਿਤਾ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ.)], ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਾਭਿਨਿਬ੍ਬੁਤਾ;

ਸਬ੍ਬਵੇਰਭਯਾਤੀਤਾ, ਸਬ੍ਬਦੁਕ੍ਖਂ ਉਪਚ੍ਚਗੁ’’ਨ੍ਤਿ. ਛਟ੍ਠਂ;

੭. ਚਤੁਮਹਾਰਾਜਸੁਤ੍ਤਂ

੩੭. ‘‘ਅਟ੍ਠਮਿਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਕ੍ਖਸ੍ਸ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਮਹਾਰਾਜਾਨਂ ਅਮਚ੍ਚਾ ਪਾਰਿਸਜ੍ਜਾ ਇਮਂ ਲੋਕਂ ਅਨੁਵਿਚਰਨ੍ਤਿ – ‘ਕਚ੍ਚਿ ਬਹੂ ਮਨੁਸ੍ਸਾ ਮਨੁਸ੍ਸੇਸੁ ਮਤ੍ਤੇਯ੍ਯਾ ਪੇਤ੍ਤੇਯ੍ਯਾ ਸਾਮਞ੍ਞਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਞ੍ਞਾ ਕੁਲੇ ਜੇਟ੍ਠਾਪਚਾਯਿਨੋ ਉਪੋਸਥਂ ਉਪਵਸਨ੍ਤਿ ਪਟਿਜਾਗਰੋਨ੍ਤਿ ਪੁਞ੍ਞਾਨਿ ਕਰੋਨ੍ਤੀ’ਤਿ. ਚਾਤੁਦ੍ਦਸਿਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਕ੍ਖਸ੍ਸ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਮਹਾਰਾਜਾਨਂ ਪੁਤ੍ਤਾ ਇਮਂ ਲੋਕਂ ਅਨੁਵਿਚਰਨ੍ਤਿ – ‘ਕਚ੍ਚਿ ਬਹੂ ਮਨੁਸ੍ਸਾ ਮਨੁਸ੍ਸੇਸੁ ਮਤ੍ਤੇਯ੍ਯਾ ਪੇਤ੍ਤੇਯ੍ਯਾ ਸਾਮਞ੍ਞਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਞ੍ਞਾ ਕੁਲੇ ਜੇਟ੍ਠਾਪਚਾਯਿਨੋ ਉਪੋਸਥਂ ਉਪਵਸਨ੍ਤਿ ਪਟਿਜਾਗਰੋਨ੍ਤਿ ਪੁਞ੍ਞਾਨਿ ਕਰੋਨ੍ਤੀ’ਤਿ. ਤਦਹੁ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਉਪੋਸਥੇ ਪਨ੍ਨਰਸੇ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਮਹਾਰਾਜਾਨੋ ਸਾਮਞ੍ਞੇਵ ਇਮਂ ਲੋਕਂ ਅਨੁਵਿਚਰਨ੍ਤਿ – ‘ਕਚ੍ਚਿ ਬਹੂ ਮਨੁਸ੍ਸਾ ਮਨੁਸ੍ਸੇਸੁ ਮਤ੍ਤੇਯ੍ਯਾ ਪੇਤ੍ਤੇਯ੍ਯਾ ਸਾਮਞ੍ਞਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਞ੍ਞਾ ਕੁਲੇ ਜੇਟ੍ਠਾਪਚਾਯਿਨੋ ਉਪੋਸਥਂ ਉਪਵਸਨ੍ਤਿ ਪਟਿਜਾਗਰੋਨ੍ਤਿ ਪੁਞ੍ਞਾਨਿ ਕਰੋਨ੍ਤੀ’’’ਤਿ.

‘‘ਸਚੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਪ੍ਪਕਾ ਹੋਨ੍ਤਿ ਮਨੁਸ੍ਸਾ ਮਨੁਸ੍ਸੇਸੁ ਮਤ੍ਤੇਯ੍ਯਾ ਪੇਤ੍ਤੇਯ੍ਯਾ ਸਾਮਞ੍ਞਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਞ੍ਞਾ ਕੁਲੇ ਜੇਟ੍ਠਾਪਚਾਯਿਨੋ ਉਪੋਸਥਂ ਉਪਵਸਨ੍ਤਿ ਪਟਿਜਾਗਰੋਨ੍ਤਿ ਪੁਞ੍ਞਾਨਿ ਕਰੋਨ੍ਤਿ. ਤਮੇਨਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਮਹਾਰਾਜਾਨੋ ਦੇਵਾਨਂ ਤਾਵਤਿਂਸਾਨਂ ਸੁਧਮ੍ਮਾਯ ਸਭਾਯ ਸਨ੍ਨਿਸਿਨ੍ਨਾਨਂ ਸਨ੍ਨਿਪਤਿਤਾਨਂ ਆਰੋਚੇਨ੍ਤਿ – ‘ਅਪ੍ਪਕਾ ਖੋ, ਮਾਰਿਸਾ, ਮਨੁਸ੍ਸਾ ਮਨੁਸ੍ਸੇਸੁ ਮਤ੍ਤੇਯ੍ਯਾ ਪੇਤ੍ਤੇਯ੍ਯਾ ਸਾਮਞ੍ਞਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਞ੍ਞਾ ਕੁਲੇ ਜੇਟ੍ਠਾਪਚਾਯਿਨੋ ਉਪੋਸਥਂ ਉਪਵਸਨ੍ਤਿ ਪਟਿਜਾਗਰੋਨ੍ਤਿ ਪੁਞ੍ਞਾਨਿ ਕਰੋਨ੍ਤੀ’ਤਿ. ਤੇਨ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦੇਵਾ ਤਾਵਤਿਂਸਾ ਅਨਤ੍ਤਮਨਾ ਹੋਨ੍ਤਿ – ‘ਦਿਬ੍ਬਾ ਵਤ, ਭੋ, ਕਾਯਾ ਪਰਿਹਾਯਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਪਰਿਪੂਰਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਅਸੁਰਕਾਯਾ’’’ਤਿ.

‘‘ਸਚੇ ਪਨ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਬਹੂ ਹੋਨ੍ਤਿ ਮਨੁਸ੍ਸਾ ਮਨੁਸ੍ਸੇਸੁ ਮਤ੍ਤੇਯ੍ਯਾ ਪੇਤ੍ਤੇਯ੍ਯਾ ਸਾਮਞ੍ਞਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਞ੍ਞਾ ਕੁਲੇ ਜੇਟ੍ਠਾਪਚਾਯਿਨੋ ਉਪੋਸਥਂ ਉਪਵਸਨ੍ਤਿ ਪਟਿਜਾਗਰੋਨ੍ਤਿ ਪੁਞ੍ਞਾਨਿ ਕਰੋਨ੍ਤਿ. ਤਮੇਨਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਮਹਾਰਾਜਾਨੋ ਦੇਵਾਨਂ ਤਾਵਤਿਂਸਾਨਂ ਸੁਧਮ੍ਮਾਯ ਸਭਾਯ ਸਨ੍ਨਿਸਿਨ੍ਨਾਨਂ ਸਨ੍ਨਿਪਤਿਤਾਨਂ ਆਰੋਚੇਨ੍ਤਿ – ‘ਬਹੂ ਖੋ, ਮਾਰਿਸਾ, ਮਨੁਸ੍ਸਾ ਮਨੁਸ੍ਸੇਸੁ ਮਤ੍ਤੇਯ੍ਯਾ ਪੇਤ੍ਤੇਯ੍ਯਾ ਸਾਮਞ੍ਞਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਞ੍ਞਾ ਕੁਲੇ ਜੇਟ੍ਠਾਪਚਾਯਿਨੋ ਉਪੋਸਥਂ ਉਪਵਸਨ੍ਤਿ ਪਟਿਜਾਗਰੋਨ੍ਤਿ ਪੁਞ੍ਞਾਨਿ ਕਰੋਨ੍ਤੀ’ਤਿ. ਤੇਨ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦੇਵਾ ਤਾਵਤਿਂਸਾ ਅਤ੍ਤਮਨਾ ਹੋਨ੍ਤਿ – ‘ਦਿਬ੍ਬਾ ਵਤ, ਭੋ, ਕਾਯਾ ਪਰਿਪੂਰਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਪਰਿਹਾਯਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਅਸੁਰਕਾਯਾ’’’ਤਿ.

‘‘ਭੂਤਪੁਬ੍ਬਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਕ੍ਕੋ ਦੇਵਾਨਮਿਨ੍ਦੋ ਦੇਵੇ ਤਾਵਤਿਂਸੇ ਅਨੁਨਯਮਾਨੋ ਤਾਯਂ ਵੇਲਾਯਂ ਇਮਂ ਗਾਥਂ ਅਭਾਸਿ –

‘‘ਚਾਤੁਦ੍ਦਸਿਂ ਪਞ੍ਚਦਸਿਂ, ਯਾ ਚ ਪਕ੍ਖਸ੍ਸ ਅਟ੍ਠਮੀ;

ਪਾਟਿਹਾਰਿਯਪਕ੍ਖਞ੍ਚ, ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਸੁਸਮਾਗਤਂ;

ਉਪੋਸਥਂ ਉਪਵਸੇਯ੍ਯ, ਯੋਪਿਸ੍ਸ [ਯੋਪਸ੍ਸ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)] ਮਾਦਿਸੋ ਨਰੋ’’ਤਿ.

‘‘ਸਾ ਖੋ ਪਨੇਸਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਕ੍ਕੇਨ ਦੇਵਾਨਮਿਨ੍ਦੇਨ ਗਾਥਾ ਦੁਗ੍ਗੀਤਾ ਨ ਸੁਗੀਤਾ ਦੁਬ੍ਭਾਸਿਤਾ ਨ ਸੁਭਾਸਿਤਾ. ਤਂ ਕਿਸ੍ਸ ਹੇਤੁ? ਸਕ੍ਕੋ ਹਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦੇਵਾਨਮਿਨ੍ਦੋ ਅਵੀਤਰਾਗੋ ਅਵੀਤਦੋਸੋ ਅਵੀਤਮੋਹੋ.

‘‘ਯੋ ਚ ਖੋ ਸੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਰਹਂ ਖੀਣਾਸਵੋ ਵੁਸਿਤਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯੋ ਕਤਕਰਣੀਯੋ ਓਹਿਤਭਾਰੋ ਅਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤਸਦਤ੍ਥੋ ਪਰਿਕ੍ਖੀਣਭਵਸਂਯੋਜਨੋ ਸਮ੍ਮਦਞ੍ਞਾ ਵਿਮੁਤ੍ਤੋ, ਤਸ੍ਸ ਖੋ ਏਤਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ [ਤਸ੍ਸ ਖੋ ਏਤਂ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ.), ਤਸ੍ਸ ਖੋ ਏਵਂ ਭਿਕ੍ਖਵੇ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ (ਕ.)] ਕਲ੍ਲਂ ਵਚਨਾਯ –

‘‘ਚਾਤੁਦ੍ਦਸਿਂ ਪਞ੍ਚਦਸਿਂ, ਯਾ ਚ ਪਕ੍ਖਸ੍ਸ ਅਟ੍ਠਮੀ;

ਪਾਟਿਹਾਰਿਯਪਕ੍ਖਞ੍ਚ, ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਸੁਸਮਾਗਤਂ;

ਉਪੋਸਥਂ ਉਪਵਸੇਯ੍ਯ, ਯੋਪਿਸ੍ਸ ਮਾਦਿਸੋ ਨਰੋ’’ਤਿ.

‘‘ਤਂ ਕਿਸ੍ਸ ਹੇਤੁ? ਸੋ ਹਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਵੀਤਰਾਗੋ ਵੀਤਦੋਸੋ ਵੀਤਮੋਹੋ’’ਤਿ. ਸਤ੍ਤਮਂ.

੮. ਦੁਤਿਯਚਤੁਮਹਾਰਾਜਸੁਤ੍ਤਂ

੩੮. ‘‘ਭੂਤਪੁਬ੍ਬਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਕ੍ਕੋ ਦੇਵਾਨਮਿਨ੍ਦੋ ਦੇਵੇ ਤਾਵਤਿਂਸੇ ਅਨੁਨਯਮਾਨੋ ਤਾਯਂ ਵੇਲਾਯਂ ਇਮਂ ਗਾਥਂ ਅਭਾਸਿ –

‘‘ਚਾਤੁਦ੍ਦਸਿਂ ਪਞ੍ਚਦਸਿਂ, ਯਾ ਚ ਪਕ੍ਖਸ੍ਸ ਅਟ੍ਠਮੀ;

ਪਾਟਿਹਾਰਿਯਪਕ੍ਖਞ੍ਚ, ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਸੁਸਮਾਗਤਂ;

ਉਪੋਸਥਂ ਉਪਵਸੇਯ੍ਯ, ਯੋਪਿਸ੍ਸ ਮਾਦਿਸੋ ਨਰੋ’’ਤਿ.

‘‘ਸਾ ਖੋ ਪਨੇਸਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਕ੍ਕੇਨ ਦੇਵਾਨਮਿਨ੍ਦੇਨ ਗਾਥਾ ਦੁਗ੍ਗੀਤਾ ਨ ਸੁਗੀਤਾ ਦੁਬ੍ਭਾਸਿਤਾ ਨ ਸੁਭਾਸਿਤਾ. ਤਂ ਕਿਸ੍ਸ ਹੇਤੁ? ਸਕ੍ਕੋ ਹਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦੇਵਾਨਮਿਨ੍ਦੋ ਅਪਰਿਮੁਤ੍ਤੋ ਜਾਤਿਯਾ ਜਰਾਯ ਮਰਣੇਨ ਸੋਕੇਹਿ ਪਰਿਦੇਵੇਹਿ ਦੁਕ੍ਖੇਹਿ ਦੋਮਨਸ੍ਸੇਹਿ ਉਪਾਯਾਸੇਹਿ, ਅਪਰਿਮੁਤ੍ਤੋ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਮਾਤਿ ਵਦਾਮਿ.

‘‘ਯੋ ਚ ਖੋ ਸੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਰਹਂ ਖੀਣਾਸਵੋ ਵੁਸਿਤਵਾ ਕਤਕਰਣੀਯੋ ਓਹਿਤਭਾਰੋ ਅਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤਸਦਤ੍ਥੋ ਪਰਿਕ੍ਖੀਣਭਵਸਂਯੋਜਨੋ ਸਮ੍ਮਦਞ੍ਞਾ ਵਿਮੁਤ੍ਤੋ, ਤਸ੍ਸ ਖੋ ਏਤਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਕਲ੍ਲਂ ਵਚਨਾਯ –

‘‘ਚਾਤੁਦ੍ਦਸਿਂ ਪਞ੍ਚਦਸਿਂ, ਯਾ ਚ ਪਕ੍ਖਸ੍ਸ ਅਟ੍ਠਮੀ;

ਪਾਟਿਹਾਰਿਯਪਕ੍ਖਞ੍ਚ, ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਸੁਸਮਾਗਤਂ;

ਉਪੋਸਥਂ ਉਪਵਸੇਯ੍ਯ, ਯੋਪਿਸ੍ਸ ਮਾਦਿਸੋ ਨਰੋ’’ਤਿ.

‘‘ਤਂ ਕਿਸ੍ਸ ਹੇਤੁ? ਸੋ ਹਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਪਰਿਮੁਤ੍ਤੋ ਜਾਤਿਯਾ ਜਰਾਯ ਮਰਣੇਨ ਸੋਕੇਹਿ ਪਰਿਦੇਵੇਹਿ ਦੁਕ੍ਖੇਹਿ ਦੋਮਨਸ੍ਸੇਹਿ ਉਪਾਯਾਸੇਹਿ, ਪਰਿਮੁਤ੍ਤੋ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਮਾਤਿ ਵਦਾਮੀ’’ਤਿ. ਅਟ੍ਠਮਂ.

੯. ਸੁਖੁਮਾਲਸੁਤ੍ਤਂ

੩੯. ‘‘ਸੁਖੁਮਾਲੋ ਅਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਰਮਸੁਖੁਮਾਲੋ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਸੁਖੁਮਾਲੋ. ਮਮ ਸੁਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਿਤੁ ਨਿਵੇਸਨੇ ਪੋਕ੍ਖਰਣਿਯੋ ਕਾਰਿਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਏਕਤ੍ਥ ਸੁਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਉਪ੍ਪਲਂ ਵਪ੍ਪਤਿ [ਪੁਪ੍ਫਤਿ (ਸੀ. ਪੀ.)], ਏਕਤ੍ਥ ਪਦੁਮਂ, ਏਕਤ੍ਥ ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਂ, ਯਾਵਦੇਵ ਮਮਤ੍ਥਾਯ. ਨ ਖੋ ਪਨਸ੍ਸਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਕਾਸਿਕਂ ਚਨ੍ਦਨਂ ਧਾਰੇਮਿ [ਕਾਸਿਕਂ ਚਨ੍ਦਨਂ ਧਾਰੇਮਿ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਕ.), ਅਕਾਸਿਕਂ ਧਾਰੇਮਿ (?)]. ਕਾਸਿਕਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸੁ ਮੇ ਤਂ ਵੇਠਨਂ ਹੋਤਿ, ਕਾਸਿਕਾ ਕਞ੍ਚੁਕਾ, ਕਾਸਿਕਂ ਨਿਵਾਸਨਂ, ਕਾਸਿਕੋ ਉਤ੍ਤਰਾਸਙ੍ਗੋ. ਰਤ੍ਤਿਨ੍ਦਿਵਂ [ਰਤ੍ਤਿਦਿਵਂ (ਕ.)] ਖੋ ਪਨ ਮੇ ਸੁ ਤਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸੇਤਚ੍ਛਤ੍ਤਂ ਧਾਰੀਯਤਿ – ‘ਮਾ ਨਂ ਫੁਸਿ ਸੀਤਂ ਵਾ ਉਣ੍ਹਂ ਵਾ ਤਿਣਂ ਵਾ ਰਜੋ ਵਾ ਉਸ੍ਸਾਵੋ ਵਾ’’’ਤਿ.

‘‘ਤਸ੍ਸ ਮਯ੍ਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਯੋ ਪਾਸਾਦਾ ਅਹੇਸੁਂ – ਏਕੋ ਹੇਮਨ੍ਤਿਕੋ, ਏਕੋ ਗਿਮ੍ਹਿਕੋ, ਏਕੋ ਵਸ੍ਸਿਕੋ. ਸੋ ਖੋ ਅਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵਸ੍ਸਿਕੇ ਪਾਸਾਦੇ ਵਸ੍ਸਿਕੇ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਮਾਸੇ ਨਿਪ੍ਪੁਰਿਸੇਹਿ ਤੂਰਿਯੇਹਿ ਪਰਿਚਾਰਯਮਾਨੋ [ਪਰਿਚਾਰਿਯਮਾਨੋ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ. ਕ.)] ਨ ਹੇਟ੍ਠਾਪਾਸਾਦਂ ਓਰੋਹਾਮਿ. ਯਥਾ ਖੋ ਪਨ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਞ੍ਞੇਸਂ ਨਿਵੇਸਨੇ ਦਾਸਕਮ੍ਮਕਰਪੋਰਿਸਸ੍ਸ ਕਣਾਜਕਂ ਭੋਜਨਂ ਦੀਯਤਿ ਬਿਲਙ੍ਗਦੁਤਿਯਂ, ਏਵਮੇਵਸ੍ਸੁ ਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਿਤੁ ਨਿਵੇਸਨੇ ਦਾਸਕਮ੍ਮਕਰਪੋਰਿਸਸ੍ਸ ਸਾਲਿਮਂਸੋਦਨੋ ਦੀਯਤਿ.

‘‘ਤਸ੍ਸ ਮਯ੍ਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਵਰੂਪਾਯ ਇਦ੍ਧਿਯਾ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਸ੍ਸ ਏਵਰੂਪੇਨ ਚ ਸੁਖੁਮਾਲੇਨ ਏਤਦਹੋਸਿ – ‘ਅਸ੍ਸੁਤਵਾ ਖੋ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨੋ ਅਤ੍ਤਨਾ ਜਰਾਧਮ੍ਮੋ ਸਮਾਨੋ ਜਰਂ ਅਨਤੀਤੋ ਪਰਂ ਜਿਣ੍ਣਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਅਟ੍ਟੀਯਤਿ ਹਰਾਯਤਿ ਜਿਗੁਚ੍ਛਤਿ ਅਤ੍ਤਾਨਂਯੇਵ ਅਤਿਸਿਤ੍ਵਾ, ਅਹਮ੍ਪਿ ਖੋਮ੍ਹਿ ਜਰਾਧਮ੍ਮੋ ਜਰਂ ਅਨਤੀਤੋ. ਅਹਞ੍ਚੇਵ [ਅਹਞ੍ਚੇ (?)] ਖੋ ਪਨ ਜਰਾਧਮ੍ਮੋ ਸਮਾਨੋ ਜਰਂ ਅਨਤੀਤੋ ਪਰਂ ਜਿਣ੍ਣਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਅਟ੍ਟੀਯੇਯ੍ਯਂ ਹਰਾਯੇਯ੍ਯਂ ਜਿਗੁਚ੍ਛੇਯ੍ਯਂ ਨ ਮੇਤਂ ਅਸ੍ਸ ਪਤਿਰੂਪ’ਨ੍ਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਮਯ੍ਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਇਤਿ ਪਟਿਸਞ੍ਚਿਕ੍ਖਤੋ ਯੋ ਯੋਬ੍ਬਨੇ ਯੋਬ੍ਬਨਮਦੋ ਸੋ ਸਬ੍ਬਸੋ ਪਹੀਯਿ.

‘‘ਅਸ੍ਸੁਤਵਾ ਖੋ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨੋ ਅਤ੍ਤਨਾ ਬ੍ਯਾਧਿਧਮ੍ਮੋ ਸਮਾਨੋ ਬ੍ਯਾਧਿਂ ਅਨਤੀਤੋ ਪਰਂ ਬ੍ਯਾਧਿਤਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਅਟ੍ਟੀਯਤਿ ਹਰਾਯਤਿ ਜਿਗੁਚ੍ਛਤਿ ਅਤ੍ਤਾਨਂਯੇਵ ਅਤਿਸਿਤ੍ਵਾ – ‘ਅਹਮ੍ਪਿ ਖੋਮ੍ਹਿ ਬ੍ਯਾਧਿਧਮ੍ਮੋ ਬ੍ਯਾਧਿਂ ਅਨਤੀਤੋ, ਅਹਞ੍ਚੇਵ ਖੋ ਪਨ ਬ੍ਯਾਧਿਧਮ੍ਮੋ ਸਮਾਨੋ ਬ੍ਯਾਧਿਂ ਅਨਤੀਤੋ ਪਰਂ ਬ੍ਯਾਧਿਕਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਅਟ੍ਟੀਯੇਯ੍ਯਂ ਹਰਾਯੇਯ੍ਯਂ ਜਿਗੁਚ੍ਛੇਯ੍ਯਂ, ਨ ਮੇਤਂ ਅਸ੍ਸ ਪਤਿਰੂਪ’ਨ੍ਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਮਯ੍ਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਇਤਿ ਪਟਿਸਞ੍ਚਿਕ੍ਖਤੋ ਯੋ ਆਰੋਗ੍ਯੇ ਆਰੋਗ੍ਯਮਦੋ ਸੋ ਸਬ੍ਬਸੋ ਪਹੀਯਿ.

‘‘ਅਸ੍ਸੁਤਵਾ ਖੋ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨੋ ਅਤ੍ਤਨਾ ਮਰਣਧਮ੍ਮੋ ਸਮਾਨੋ ਮਰਣਂ ਅਨਤੀਤੋ ਪਰਂ ਮਤਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਅਟ੍ਟੀਯਤਿ ਹਰਾਯਤਿ ਜਿਗੁਚ੍ਛਤਿ ਅਤ੍ਤਾਨਂਯੇਵ ਅਤਿਸਿਤ੍ਵਾ – ‘ਅਹਮ੍ਪਿ ਖੋਮ੍ਹਿ ਮਰਣਧਮ੍ਮੋ, ਮਰਣਂ ਅਨਤੀਤੋ, ਅਹਂ ਚੇਵ ਖੋ ਪਨ ਮਰਣਧਮ੍ਮੋ ਸਮਾਨੋ ਮਰਣਂ ਅਨਤੀਤੋ ਪਰਂ ਮਤਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਅਟ੍ਟੀਯੇਯ੍ਯਂ ਹਰਾਯੇਯ੍ਯਂ ਜਿਗੁਚ੍ਛੇਯ੍ਯਂ, ਨ ਮੇਤਂ ਅਸ੍ਸ ਪਤਿਰੂਪ’ਨ੍ਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਮਯ੍ਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਇਤਿ ਪਟਿਸਞ੍ਚਿਕ੍ਖਤੋ ਯੋ ਜੀਵਿਤੇ ਜੀਵਿਤਮਦੋ ਸੋ ਸਬ੍ਬਸੋ ਪਹੀਯੀ’’ਤਿ.

‘‘ਤਯੋਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਦਾ. ਕਤਮੇ ਤਯੋ? ਯੋਬ੍ਬਨਮਦੋ, ਆਰੋਗ੍ਯਮਦੋ, ਜੀਵਿਤਮਦੋ. ਯੋਬ੍ਬਨਮਦਮਤ੍ਤੋ ਵਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਸ੍ਸੁਤਵਾ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨੋ ਕਾਯੇਨ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਚਰਤਿ, ਵਾਚਾਯ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਚਰਤਿ, ਮਨਸਾ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਚਰਤਿ. ਸੋ ਕਾਯੇਨ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਚਰਿਤ੍ਵਾ, ਵਾਚਾਯ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਚਰਿਤ੍ਵਾ, ਮਨਸਾ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਚਰਿਤ੍ਵਾ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਅਪਾਯਂ ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਵਿਨਿਪਾਤਂ ਨਿਰਯਂ ਉਪਪਜ੍ਜਤਿ. ਆਰੋਗ੍ਯਮਦਮਤ੍ਤੋ ਵਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਸ੍ਸੁਤਵਾ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨੋ…ਪੇ… ਜੀਵਿਤਮਦਮਤ੍ਤੋ ਵਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਸ੍ਸੁਤਵਾ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨੋ ਕਾਯੇਨ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਚਰਤਿ, ਵਾਚਾਯ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਚਰਤਿ, ਮਨਸਾ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਚਰਤਿ. ਸੋ ਕਾਯੇਨ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਚਰਿਤ੍ਵਾ, ਵਾਚਾਯ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਚਰਿਤ੍ਵਾ, ਮਨਸਾ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਚਰਿਤ੍ਵਾ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਅਪਾਯਂ ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਵਿਨਿਪਾਤਂ ਨਿਰਯਂ ਉਪਪਜ੍ਜਤਿ.

‘‘ਯੋਬ੍ਬਨਮਦਮਤ੍ਤੋ ਵਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਸਿਕ੍ਖਂ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਾਯ ਹੀਨਾਯਾਵਤ੍ਤਤਿ. ਆਰੋਗ੍ਯਮਦਮਤ੍ਤੋ ਵਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ…ਪੇ… ਜੀਵਿਤਮਦਮਤ੍ਤੋ ਵਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਸਿਕ੍ਖਂ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਾਯ ਹੀਨਾਯਾਵਤ੍ਤਤੀ’’ਤਿ.

‘‘ਬ੍ਯਾਧਿਧਮ੍ਮਾ ਜਰਾਧਮ੍ਮਾ, ਅਥੋ ਮਰਣਧਮ੍ਮਿਨੋ;

ਯਥਾਧਮ੍ਮਾ [ਬ੍ਯਾਧਿਧਮ੍ਮੋ ਜਰਾਧਮ੍ਮੋ, ਅਥੋ ਮਰਣਧਮ੍ਮਿਕੋ; ਯਥਾ ਧਮ੍ਮੋ (ਕ.)] ਤਥਾਸਨ੍ਤਾ, ਜਿਗੁਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਾ.

‘‘ਅਹਞ੍ਚੇ ਤਂ ਜਿਗੁਚ੍ਛੇਯ੍ਯਂ, ਏਵਂਧਮ੍ਮੇਸੁ ਪਾਣਿਸੁ;

ਨ ਮੇਤਂ ਪਤਿਰੂਪਸ੍ਸ, ਮਮ ਏਵਂ ਵਿਹਾਰਿਨੋ.

‘‘ਸੋਹਂ ਏਵਂ ਵਿਹਰਨ੍ਤੋ, ਞਤ੍ਵਾ ਧਮ੍ਮਂ ਨਿਰੂਪਧਿਂ;

ਆਰੋਗ੍ਯੇ ਯੋਬ੍ਬਨਸ੍ਮਿਞ੍ਚ, ਜੀਵਿਤਸ੍ਮਿਞ੍ਚ ਯੇ ਮਦਾ.

‘‘ਸਬ੍ਬੇ ਮਦੇ ਅਭਿਭੋਸ੍ਮਿ [ਅਤੀਤੋਸ੍ਮਿ (ਕ.)], ਨੇਕ੍ਖਮ੍ਮੇ ਦਟ੍ਠੁ ਖੇਮਤਂ;

ਤਸ੍ਸ ਮੇ ਅਹੁ ਉਸ੍ਸਾਹੋ, ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਅਭਿਪਸ੍ਸਤੋ.

‘‘ਨਾਹਂ ਭਬ੍ਬੋ ਏਤਰਹਿ, ਕਾਮਾਨਿ ਪਟਿਸੇਵਿਤੁਂ;

ਅਨਿਵਤ੍ਤਿ ਭਵਿਸ੍ਸਾਮਿ, ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਪਰਾਯਣੋ’’ਤਿ. ਨਵਮਂ;

੧੦. ਆਧਿਪਤੇਯ੍ਯਸੁਤ੍ਤਂ

੪੦. ‘‘ਤੀਣਿਮਾਨਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਆਧਿਪਤੇਯ੍ਯਾਨਿ. ਕਤਮਾਨਿ ਤੀਣਿ? ਅਤ੍ਤਾਧਿਪਤੇਯ੍ਯਂ, ਲੋਕਾਧਿਪਤੇਯ੍ਯਂ, ਧਮ੍ਮਾਧਿਪਤੇਯ੍ਯਂ. ਕਤਮਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਤ੍ਤਾਧਿਪਤੇਯ੍ਯਂ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਰਞ੍ਞਗਤੋ ਵਾ ਰੁਕ੍ਖਮੂਲਗਤੋ ਵਾ ਸੁਞ੍ਞਾਗਾਰਗਤੋ ਵਾ ਇਤਿ ਪਟਿਸਞ੍ਚਿਕ੍ਖਤਿ – ‘ਨ ਖੋ ਪਨਾਹਂ ਚੀਵਰਹੇਤੁ ਅਗਾਰਸ੍ਮਾ ਅਨਗਾਰਿਯਂ ਪਬ੍ਬਜਿਤੋ. ਨ ਪਿਣ੍ਡਪਾਤਹੇਤੁ, ਨ ਸੇਨਾਸਨਹੇਤੁ, ਨ ਇਤਿਭਵਾਭਵਹੇਤੁ ਅਗਾਰਸ੍ਮਾ ਅਨਗਾਰਿਯਂ ਪਬ੍ਬਜਿਤੋ. ਅਪਿ ਚ ਖੋਮ੍ਹਿ ਓਤਿਣ੍ਣੋ ਜਾਤਿਯਾ ਜਰਾਯ ਮਰਣੇਨ ਸੋਕੇਹਿ ਪਰਿਦੇਵੇਹਿ ਦੁਕ੍ਖੇਹਿ ਦੋਮਨਸ੍ਸੇਹਿ ਉਪਾਯਾਸੇਹਿ, ਦੁਕ੍ਖੋਤਿਣ੍ਣੋ ਦੁਕ੍ਖਪਰੇਤੋ. ਅਪ੍ਪੇਵ ਨਾਮ ਇਮਸ੍ਸ ਕੇਵਲਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਨ੍ਧਸ੍ਸ ਅਨ੍ਤਕਿਰਿਯਾ ਪਞ੍ਞਾਯੇਥਾਤਿ. ਅਹਞ੍ਚੇਵ ਖੋ ਪਨ ਯਾਦਿਸਕੇ [ਯਾਦਿਸਕੇ ਵਾ (ਸੀ. ਪੀ. ਕ.)] ਕਾਮੇ ਓਹਾਯ ਅਗਾਰਸ੍ਮਾ ਅਨਗਾਰਿਯਂ ਪਬ੍ਬਜਿਤੋ ਤਾਦਿਸਕੇ ਵਾ [ਚ (ਕ.)] ਕਾਮੇ ਪਰਿਯੇਸੇਯ੍ਯਂ ਤਤੋ ਵਾ [ਚ (ਕ.)] ਪਾਪਿਟ੍ਠਤਰੇ, ਨ ਮੇਤਂ ਪਤਿਰੂਪ’ਨ੍ਤਿ. ਸੋ ਇਤਿ ਪਟਿਸਞ੍ਚਿਕ੍ਖਤਿ – ‘ਆਰਦ੍ਧਂ ਖੋ ਪਨ ਮੇ ਵੀਰਿਯਂ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ ਅਸਲ੍ਲੀਨਂ, ਉਪਟ੍ਠਿਤਾ ਸਤਿ ਅਸਮ੍ਮੁਟ੍ਠਾ, ਪਸ੍ਸਦ੍ਧੋ ਕਾਯੋ ਅਸਾਰਦ੍ਧੋ, ਸਮਾਹਿਤਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਏਕਗ੍ਗ’ਨ੍ਤਿ. ਸੋ ਅਤ੍ਤਾਨਂਯੇਵ ਅਧਿਪਤਿਂ ਕਰਿਤ੍ਵਾ ਅਕੁਸਲਂ ਪਜਹਤਿ, ਕੁਸਲਂ ਭਾਵੇਤਿ, ਸਾਵਜ੍ਜਂ ਪਜਹਤਿ, ਅਨਵਜ੍ਜਂ ਭਾਵੇਤਿ, ਸੁਦ੍ਧਂ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਪਰਿਹਰਤਿ. ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਤ੍ਤਾਧਿਪਤੇਯ੍ਯਂ.

‘‘ਕਤਮਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਲੋਕਾਧਿਪਤੇਯ੍ਯਂ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਰਞ੍ਞਗਤੋ ਵਾ ਰੁਕ੍ਖਮੂਲਗਤੋ ਵਾ ਸੁਞ੍ਞਾਗਾਰਗਤੋ ਵਾ ਇਤਿ ਪਟਿਸਞ੍ਚਿਕ੍ਖਤਿ – ‘ਨ ਖੋ ਪਨਾਹਂ ਚੀਵਰਹੇਤੁ ਅਗਾਰਸ੍ਮਾ ਅਨਗਾਰਿਯਂ ਪਬ੍ਬਜਿਤੋ. ਨ ਪਿਣ੍ਡਪਾਤਹੇਤੁ, ਨ ਸੇਨਾਸਨਹੇਤੁ, ਨ ਇਤਿਭਵਾਭਵਹੇਤੁ ਅਗਾਰਸ੍ਮਾ ਅਨਗਾਰਿਯਂ ਪਬ੍ਬਜਿਤੋ. ਅਪਿ ਚ ਖੋਮ੍ਹਿ ਓਤਿਣ੍ਣੋ ਜਾਤਿਯਾ ਜਰਾਯ ਮਰਣੇਨ ਸੋਕੇਹਿ ਪਰਿਦੇਵੇਹਿ ਦੁਕ੍ਖੇਹਿ ਦੋਮਨਸ੍ਸੇਹਿ ਉਪਾਯਾਸੇਹਿ, ਦੁਕ੍ਖੋਤਿਣ੍ਣੋ ਦੁਕ੍ਖਪਰੇਤੋ. ਅਪ੍ਪੇਵ ਨਾਮ ਇਮਸ੍ਸ ਕੇਵਲਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਨ੍ਧਸ੍ਸ ਅਨ੍ਤਕਿਰਿਯਾ ਪਞ੍ਞਾਯੇਥਾ’ਤਿ. ਅਹਞ੍ਚੇਵ ਖੋ ਪਨ ਏਵਂ ਪਬ੍ਬਜਿਤੋ ਸਮਾਨੋ ਕਾਮਵਿਤਕ੍ਕਂ ਵਾ ਵਿਤਕ੍ਕੇਯ੍ਯਂ, ਬ੍ਯਾਪਾਦਵਿਤਕ੍ਕਂ ਵਾ ਵਿਤਕ੍ਕੇਯ੍ਯਂ, ਵਿਹਿਂਸਾਵਿਤਕ੍ਕਂ ਵਾ ਵਿਤਕ੍ਕੇਯ੍ਯਂ, ਮਹਾ ਖੋ ਪਨਾਯਂ ਲੋਕਸਨ੍ਨਿਵਾਸੋ. ਮਹਨ੍ਤਸ੍ਮਿਂ ਖੋ ਪਨ ਲੋਕਸਨ੍ਨਿਵਾਸੇ ਸਨ੍ਤਿ ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਇਦ੍ਧਿਮਨ੍ਤੋ ਦਿਬ੍ਬਚਕ੍ਖੁਕਾ ਪਰਚਿਤ੍ਤਵਿਦੁਨੋ. ਤੇ ਦੂਰਤੋਪਿ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਆਸਨ੍ਨਾਪਿ ਨ ਦਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਚੇਤਸਾਪਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਜਾਨਨ੍ਤਿ [ਜਾਨਨ੍ਤਿ (ਕ.)]. ਤੇਪਿ ਮਂ ਏਵਂ ਜਾਨੇਯ੍ਯੁਂ – ‘ਪਸ੍ਸਥ, ਭੋ, ਇਮਂ ਕੁਲਪੁਤ੍ਤਂ ਸਦ੍ਧਾ ਅਗਾਰਸ੍ਮਾ ਅਨਗਾਰਿਯਂ ਪਬ੍ਬਜਿਤੋ ਸਮਾਨੋ ਵੋਕਿਣ੍ਣੋ ਵਿਹਰਤਿ ਪਾਪਕੇਹਿ ਅਕੁਸਲੇਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹੀ’ਤਿ. ਦੇਵਤਾਪਿ ਖੋ ਸਨ੍ਤਿ ਇਦ੍ਧਿਮਨ੍ਤਿਨਿਯੋ ਦਿਬ੍ਬਚਕ੍ਖੁਕਾ ਪਰਚਿਤ੍ਤਵਿਦੁਨਿਯੋ. ਤਾ ਦੂਰਤੋਪਿ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਆਸਨ੍ਨਾਪਿ ਨ ਦਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਚੇਤਸਾਪਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਜਾਨਨ੍ਤਿ. ਤਾਪਿ ਮਂ ਏਵਂ ਜਾਨੇਯ੍ਯੁਂ – ‘ਪਸ੍ਸਥ, ਭੋ, ਇਮਂ ਕੁਲਪੁਤ੍ਤਂ ਸਦ੍ਧਾ ਅਗਾਰਸ੍ਮਾ ਅਨਗਾਰਿਯਂ ਪਬ੍ਬਜਿਤੋ ਸਮਾਨੋ ਵੋਕਿਣ੍ਣੋ ਵਿਹਰਤਿ ਪਾਪਕੇਹਿ ਅਕੁਸਲੇਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹੀ’ਤਿ. ਸੋ ਇਤਿ ਪਟਿਸਞ੍ਚਿਕ੍ਖਤਿ – ‘ਆਰਦ੍ਧਂ ਖੋ ਪਨ ਮੇ ਵੀਰਿਯਂ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ ਅਸਲ੍ਲੀਨਂ, ਉਪਟ੍ਠਿਤਾ ਸਤਿ ਅਸਮ੍ਮੁਟ੍ਠਾ, ਪਸ੍ਸਦ੍ਧੋ ਕਾਯੋ ਅਸਾਰਦ੍ਧੋ, ਸਮਾਹਿਤਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਏਕਗ੍ਗ’ਨ੍ਤਿ. ਸੋ ਲੋਕਂਯੇਵ ਅਧਿਪਤਿਂ ਕਰਿਤ੍ਵਾ ਅਕੁਸਲਂ ਪਜਹਤਿ, ਕੁਸਲਂ ਭਾਵੇਤਿ, ਸਾਵਜ੍ਜਂ ਪਜਹਤਿ, ਅਨਵਜ੍ਜਂ ਭਾਵੇਤਿ, ਸੁਦ੍ਧਂ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਪਰਿਹਰਤਿ. ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਲੋਕਾਧਿਪਤੇਯ੍ਯਂ.

‘‘ਕਤਮਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮਾਧਿਪਤੇਯ੍ਯਂ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਰਞ੍ਞਗਤੋ ਵਾ ਰੁਕ੍ਖਮੂਲਗਤੋ ਵਾ ਸੁਞ੍ਞਾਗਾਰਗਤੋ ਵਾ ਇਤਿ ਪਟਿਸਞ੍ਚਿਕ੍ਖਤਿ – ‘ਨ ਖੋ ਪਨਾਹਂ ਚੀਵਰਹੇਤੁ ਅਗਾਰਸ੍ਮਾ ਅਨਗਾਰਿਯਂ ਪਬ੍ਬਜਿਤੋ. ਨ ਪਿਣ੍ਡਪਾਤਹੇਤੁ, ਨ ਸੇਨਾਸਨਹੇਤੁ, ਨ ਇਤਿਭਵਾਭਵਹੇਤੁ ਅਗਾਰਸ੍ਮਾ ਅਨਗਾਰਿਯਂ ਪਬ੍ਬਜਿਤੋ. ਅਪਿ ਚ ਖੋਮ੍ਹਿ ਓਤਿਣ੍ਣੋ ਜਾਤਿਯਾ ਜਰਾਯ ਮਰਣੇਨ ਸੋਕੇਹਿ ਪਰਿਦੇਵੇਹਿ ਦੁਕ੍ਖੇਹਿ ਦੋਮਨਸ੍ਸੇਹਿ ਉਪਾਯਾਸੇਹਿ, ਦੁਕ੍ਖੋਤਿਣ੍ਣੋ ਦੁਕ੍ਖਪਰੇਤੋ. ਅਪ੍ਪੇਵ ਨਾਮ ਇਮਸ੍ਸ ਕੇਵਲਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਨ੍ਧਸ੍ਸ ਅਨ੍ਤਕਿਰਿਯਾ ਪਞ੍ਞਾਯੇਥਾਤਿ. ਸ੍ਵਾਕ੍ਖਾਤੋ ਭਗਵਤਾ ਧਮ੍ਮੋ ਸਨ੍ਦਿਟ੍ਠਿਕੋ ਅਕਾਲਿਕੋ ਏਹਿਪਸ੍ਸਿਕੋ ਓਪਨੇਯ੍ਯਿਕੋ ਪਚ੍ਚਤ੍ਤਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ ਵਿਞ੍ਞੂਹੀਤਿ. ਸਨ੍ਤਿ ਖੋ ਪਨ ਮੇ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਜਾਨਂ ਪਸ੍ਸਂ ਵਿਹਰਨ੍ਤਿ. ਅਹਞ੍ਚੇਵ ਖੋ ਪਨ ਏਵਂ ਸ੍ਵਾਕ੍ਖਾਤੇ ਧਮ੍ਮਵਿਨਯੇ ਪਬ੍ਬਜਿਤੋ ਸਮਾਨੋ ਕੁਸੀਤੋ ਵਿਹਰੇਯ੍ਯਂ ਪਮਤ੍ਤੋ, ਨ ਮੇਤਂ ਅਸ੍ਸ ਪਤਿਰੂਪ’ਨ੍ਤਿ. ਸੋ ਇਤਿ ਪਟਿਸਞ੍ਚਿਕ੍ਖਤਿ – ‘ਆਰਦ੍ਧਂ ਖੋ ਪਨ ਮੇ ਵੀਰਿਯਂ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ ਅਸਲ੍ਲੀਨਂ, ਉਪਟ੍ਠਿਤਾ ਸਤਿ ਅਸਮ੍ਮੁਟ੍ਠਾ, ਪਸ੍ਸਦ੍ਧੋ ਕਾਯੋ ਅਸਾਰਦ੍ਧੋ, ਸਮਾਹਿਤਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਏਕਗ੍ਗ’ਨ੍ਤਿ. ਸੋ ਧਮ੍ਮਂਯੇਵ ਅਧਿਪਤਿਂ ਕਰਿਤ੍ਵਾ ਅਕੁਸਲਂ ਪਜਹਤਿ, ਕੁਸਲਂ ਭਾਵੇਤਿ, ਸਾਵਜ੍ਜਂ ਪਜਹਤਿ, ਅਨਵਜ੍ਜਂ ਭਾਵੇਤਿ, ਸੁਦ੍ਧਂ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਪਰਿਹਰਤਿ. ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮਾਧਿਪਤੇਯ੍ਯਂ. ਇਮਾਨਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤੀਣਿ ਆਧਿਪਤੇਯ੍ਯਾਨੀ’’ਤਿ.

‘‘ਨਤ੍ਥਿ ਲੋਕੇ ਰਹੋ ਨਾਮ, ਪਾਪਕਮ੍ਮਂ ਪਕੁਬ੍ਬਤੋ;

ਅਤ੍ਤਾ ਤੇ ਪੁਰਿਸ ਜਾਨਾਤਿ, ਸਚ੍ਚਂ ਵਾ ਯਦਿ ਵਾ ਮੁਸਾ.

‘‘ਕਲ੍ਯਾਣਂ ਵਤ ਭੋ ਸਕ੍ਖਿ, ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਅਤਿਮਞ੍ਞਸਿ;

ਯੋ ਸਨ੍ਤਂ ਅਤ੍ਤਨਿ ਪਾਪਂ, ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਪਰਿਗੂਹਸਿ.

‘‘ਪਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਦੇਵਾ ਚ ਤਥਾਗਤਾ ਚ,

ਲੋਕਸ੍ਮਿਂ ਬਾਲਂ ਵਿਸਮਂ ਚਰਨ੍ਤਂ;

ਤਸ੍ਮਾ ਹਿ ਅਤ੍ਤਾਧਿਪਤੇਯ੍ਯਕੋ ਚ [ਅਤ੍ਤਾਧਿਪਕੋ ਸਕੋ ਚਰੇ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)],

ਲੋਕਾਧਿਪੋ ਚ ਨਿਪਕੋ ਚ ਝਾਯੀ.

‘‘ਧਮ੍ਮਾਧਿਪੋ ਚ ਅਨੁਧਮ੍ਮਚਾਰੀ,

ਨ ਹੀਯਤਿ ਸਚ੍ਚਪਰਕ੍ਕਮੋ ਮੁਨਿ;

ਪਸਯ੍ਹ ਮਾਰਂ ਅਭਿਭੁਯ੍ਯ ਅਨ੍ਤਕਂ,

ਯੋ ਚ ਫੁਸੀ ਜਾਤਿਕ੍ਖਯਂ ਪਧਾਨਵਾ;

ਸੋ ਤਾਦਿਸੋ ਲੋਕਵਿਦੂ ਸੁਮੇਧੋ,

ਸਬ੍ਬੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਅਤਮ੍ਮਯੋ ਮੁਨੀ’’ਤਿ. ਦਸਮਂ;

ਦੇਵਦੂਤਵਗ੍ਗੋ ਚਤੁਤ੍ਥੋ.