੨. ਰਥਕਾਰਵਗ੍ਗੋ

੧. ਞਾਤਸੁਤ੍ਤਂ

੧੧. ‘‘ਤੀਹਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਞਾਤੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਬਹੁਜਨਅਹਿਤਾਯ ਪਟਿਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ ਬਹੁਜਨਦੁਕ੍ਖਾਯ, ਬਹੁਨੋ ਜਨਸ੍ਸ ਅਨਤ੍ਥਾਯ ਅਹਿਤਾਯ ਦੁਕ੍ਖਾਯ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾਨਂ. ਕਤਮੇਹਿ ਤੀਹਿ? ਅਨਨੁਲੋਮਿਕੇ ਕਾਯਕਮ੍ਮੇ ਸਮਾਦਪੇਤਿ, ਅਨਨੁਲੋਮਿਕੇ ਵਚੀਕਮ੍ਮੇ ਸਮਾਦਪੇਤਿ, ਅਨਨੁਲੋਮਿਕੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਸਮਾਦਪੇਤਿ. ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤੀਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਞਾਤੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਬਹੁਜਨਅਹਿਤਾਯ ਪਟਿਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ ਬਹੁਜਨਦੁਕ੍ਖਾਯ, ਬਹੁਨੋ ਜਨਸ੍ਸ ਅਨਤ੍ਥਾਯ ਅਹਿਤਾਯ ਦੁਕ੍ਖਾਯ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾਨਂ.

‘‘ਤੀਹਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਞਾਤੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਬਹੁਜਨਹਿਤਾਯ ਪਟਿਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ ਬਹੁਜਨਸੁਖਾਯ, ਬਹੁਨੋ ਜਨਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਾਯ ਹਿਤਾਯ ਸੁਖਾਯ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾਨਂ. ਕਤਮੇਹਿ ਤੀਹਿ? ਅਨੁਲੋਮਿਕੇ ਕਾਯਕਮ੍ਮੇ ਸਮਾਦਪੇਤਿ, ਅਨੁਲੋਮਿਕੇ ਵਚੀਕਮ੍ਮੇ ਸਮਾਦਪੇਤਿ, ਅਨੁਲੋਮਿਕੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਸਮਾਦਪੇਤਿ. ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤੀਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਞਾਤੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਬਹੁਜਨਹਿਤਾਯ ਪਟਿਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ ਬਹੁਜਨਸੁਖਾਯ, ਬਹੁਨੋ ਜਨਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਾਯ ਹਿਤਾਯ ਸੁਖਾਯ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾਨ’’ਨ੍ਤਿ. ਪਠਮਂ.

੨. ਸਾਰਣੀਯਸੁਤ੍ਤਂ

੧੨. ‘‘ਤੀਣਿਮਾਨਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਰਞ੍ਞੋ ਖਤ੍ਤਿਯਸ੍ਸ ਮੁਦ੍ਧਾਵਸਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਯਾਵਜੀਵਂ ਸਾਰਣੀਯਾਨਿ [ਸਰਣੀਯਾਨਿ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)] ਭਵਨ੍ਤਿ. ਕਤਮਾਨਿ ਤੀਣਿ? ਯਸ੍ਮਿਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਦੇਸੇ ਰਾਜਾ ਖਤ੍ਤਿਯੋ ਮੁਦ੍ਧਾਵਸਿਤ੍ਤੋ ਜਾਤੋ ਹੋਤਿ. ਇਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਠਮਂ ਰਞ੍ਞੋ ਖਤ੍ਤਿਯਸ੍ਸ ਮੁਦ੍ਧਾਵਸਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਯਾਵਜੀਵਂ ਸਾਰਣੀਯਂ ਹੋਤਿ.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯਸ੍ਮਿਂ ਪਦੇਸੇ ਰਾਜਾ ਖਤ੍ਤਿਯੋ ਮੁਦ੍ਧਾਵਸਿਤ੍ਤੋ ਹੋਤਿ. ਇਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦੁਤਿਯਂ ਰਞ੍ਞੋ ਖਤ੍ਤਿਯਸ੍ਸ ਮੁਦ੍ਧਾਵਸਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਯਾਵਜੀਵਂ ਸਾਰਣੀਯਂ ਹੋਤਿ.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯਸ੍ਮਿਂ ਪਦੇਸੇ ਰਾਜਾ ਖਤ੍ਤਿਯੋ ਮੁਦ੍ਧਾਵਸਿਤ੍ਤੋ ਸਙ੍ਗਾਮਂ ਅਭਿਵਿਜਿਨਿਤ੍ਵਾ ਵਿਜਿਤਸਙ੍ਗਾਮੋ ਤਮੇਵ ਸਙ੍ਗਾਮਸੀਸਂ ਅਜ੍ਝਾਵਸਤਿ. ਇਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਤਿਯਂ ਰਞ੍ਞੋ ਖਤ੍ਤਿਯਸ੍ਸ ਮੁਦ੍ਧਾਵਸਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਯਾਵਜੀਵਂ ਸਾਰਣੀਯਂ ਹੋਤਿ. ਇਮਾਨਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤੀਣਿ ਰਞ੍ਞੋ ਖਤ੍ਤਿਯਸ੍ਸ ਮੁਦ੍ਧਾਵਸਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਯਾਵਜੀਵਂ ਸਾਰਣੀਯਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ.

‘‘ਏਵਮੇਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤੀਣਿਮਾਨਿ ਭਿਕ੍ਖੁਸ੍ਸ ਯਾਵਜੀਵਂ ਸਾਰਣੀਯਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ. ਕਤਮਾਨਿ ਤੀਣਿ? ਯਸ੍ਮਿਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਦੇਸੇ ਭਿਕ੍ਖੁ ਕੇਸਮਸ੍ਸੁਂ ਓਹਾਰੇਤ੍ਵਾ ਕਾਸਾਯਾਨਿ ਵਤ੍ਥਾਨਿ ਅਚ੍ਛਾਦੇਤ੍ਵਾ ਅਗਾਰਸ੍ਮਾ ਅਨਗਾਰਿਯਂ ਪਬ੍ਬਜਿਤੋ ਹੋਤਿ. ਇਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਠਮਂ ਭਿਕ੍ਖੁਸ੍ਸ ਯਾਵਜੀਵਂ ਸਾਰਣੀਯਂ ਹੋਤਿ.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯਸ੍ਮਿਂ ਪਦੇਸੇ ਭਿਕ੍ਖੁ ‘ਇਦਂ ਦੁਕ੍ਖ’ਨ੍ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ‘ਅਯਂ ਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦਯੋ’ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ‘ਅਯਂ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧੋ’ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ‘ਅਯਂ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ’ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ. ਇਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦੁਤਿਯਂ ਭਿਕ੍ਖੁਸ੍ਸ ਯਾਵਜੀਵਂ ਸਾਰਣੀਯਂ ਹੋਤਿ.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯਸ੍ਮਿਂ ਪਦੇਸੇ ਭਿਕ੍ਖੁ ਆਸਵਾਨਂ ਖਯਾ ਅਨਾਸਵਂ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿਂ ਪਞ੍ਞਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿਂ ਦਿਟ੍ਠੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਸਯਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਸਚ੍ਛਿਕਤ੍ਵਾ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਤਿ. ਇਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਤਿਯਂ ਭਿਕ੍ਖੁਸ੍ਸ ਯਾਵਜੀਵਂ ਸਾਰਣੀਯਂ ਹੋਤਿ. ਇਮਾਨਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤੀਣਿ ਭਿਕ੍ਖੁਸ੍ਸ ਯਾਵਜੀਵਂ ਸਾਰਣੀਯਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤੀ’’ਤਿ. ਦੁਤਿਯਂ.

੩. ਆਸਂਸਸੁਤ੍ਤਂ

੧੩. ‘‘ਤਯੋਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪੁਗ੍ਗਲਾ ਸਨ੍ਤੋ ਸਂਵਿਜ੍ਜਮਾਨਾ ਲੋਕਸ੍ਮਿਂ. ਕਤਮੇ ਤਯੋ? ਨਿਰਾਸੋ, ਆਸਂਸੋ, ਵਿਗਤਾਸੋ. ਕਤਮੋ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਨਿਰਾਸੋ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਕਚ੍ਚੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਨੀਚੇ ਕੁਲੇ ਪਚ੍ਚਾਜਾਤੋ ਹੋਤਿ, ਚਣ੍ਡਾਲਕੁਲੇ ਵਾ ਵੇਨਕੁਲੇ [ਵੇਣਕੁਲੇ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)] ਵਾ ਨੇਸਾਦਕੁਲੇ ਵਾ ਰਥਕਾਰਕੁਲੇ ਵਾ ਪੁਕ੍ਕੁਸਕੁਲੇ ਵਾ ਦਲਿਦ੍ਦੇ ਅਪ੍ਪਨ੍ਨਪਾਨਭੋਜਨੇ ਕਸਿਰਵੁਤ੍ਤਿਕੇ, ਯਤ੍ਥ ਕਸਿਰੇਨ ਘਾਸਚ੍ਛਾਦੋ ਲਬ੍ਭਤਿ. ਸੋ ਚ ਹੋਤਿ ਦੁਬ੍ਬਣ੍ਣੋ ਦੁਦ੍ਦਸਿਕੋ ਓਕੋਟਿਮਕੋ ਬਵ੍ਹਾਬਾਧੋ [ਬਹ੍ਵਾਬਾਧੋ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ. ਕ.)] ਕਾਣੋ ਵਾ ਕੁਣੀ ਵਾ ਖਞ੍ਜੋ ਵਾ ਪਕ੍ਖਹਤੋ ਵਾ, ਨ ਲਾਭੀ ਅਨ੍ਨਸ੍ਸ ਪਾਨਸ੍ਸ ਵਤ੍ਥਸ੍ਸ ਯਾਨਸ੍ਸ ਮਾਲਾਗਨ੍ਧਵਿਲੇਪਨਸ੍ਸ ਸੇਯ੍ਯਾਵਸਥਪਦੀਪੇਯ੍ਯਸ੍ਸ. ਸੋ ਸੁਣਾਤਿ – ‘ਇਤ੍ਥਨ੍ਨਾਮੋ ਕਿਰ ਖਤ੍ਤਿਯੋ ਖਤ੍ਤਿਯੇਹਿ ਖਤ੍ਤਿਯਾਭਿਸੇਕੇਨ ਅਭਿਸਿਤ੍ਤੋ’ਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਨ ਏਵਂ ਹੋਤਿ – ‘ਕੁਦਾਸ੍ਸੁ ਨਾਮ ਮਮ੍ਪਿ ਖਤ੍ਤਿਯਾ ਖਤ੍ਤਿਯਾਭਿਸੇਕੇਨ ਅਭਿਸਿਞ੍ਚਿਸ੍ਸਨ੍ਤੀ’ਤਿ! ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਨਿਰਾਸੋ.

‘‘ਕਤਮੋ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਆਸਂਸੋ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਰਞ੍ਞੋ ਖਤ੍ਤਿਯਸ੍ਸ ਮੁਦ੍ਧਾਵਸਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਜੇਟ੍ਠੋ ਪੁਤ੍ਤੋ ਹੋਤਿ ਆਭਿਸੇਕੋ ਅਨਭਿਸਿਤ੍ਤੋ ਅਚਲਪ੍ਪਤ੍ਤੋ [ਮਚਲਪ੍ਪਤ੍ਤੋ (ਸੀ. ਪੀ.)]. ਸੋ ਸੁਣਾਤਿ – ‘ਇਤ੍ਥਨ੍ਨਾਮੋ ਕਿਰ ਖਤ੍ਤਿਯੋ ਖਤ੍ਤਿਯੇਹਿ ਖਤ੍ਤਿਯਾਭਿਸੇਕੇਨ ਅਭਿਸਿਤ੍ਤੋ’ਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਏਵਂ ਹੋਤਿ – ‘ਕੁਦਾਸ੍ਸੁ ਨਾਮ ਮਮ੍ਪਿ ਖਤ੍ਤਿਯਾ ਖਤ੍ਤਿਯਾਭਿਸੇਕੇਨ ਅਭਿਸਿਞ੍ਚਿਸ੍ਸਨ੍ਤੀ’ਤਿ! ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਆਸਂਸੋ.

‘‘ਕਤਮੋ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਵਿਗਤਾਸੋ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਰਾਜਾ ਹੋਤਿ ਖਤ੍ਤਿਯੋ ਮੁਦ੍ਧਾਵਸਿਤ੍ਤੋ. ਸੋ ਸੁਣਾਤਿ – ‘ਇਤ੍ਥਨ੍ਨਾਮੋ ਕਿਰ ਖਤ੍ਤਿਯੋ ਖਤ੍ਤਿਯੇਹਿ ਖਤ੍ਤਿਯਾਭਿਸੇਕੇਨ ਅਭਿਸਿਤ੍ਤੋ’ਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਨ ਏਵਂ ਹੋਤਿ – ‘ਕੁਦਾਸ੍ਸੁ ਨਾਮ ਮਮ੍ਪਿ ਖਤ੍ਤਿਯਾ ਖਤ੍ਤਿਯਾਭਿਸੇਕੇਨ ਅਭਿਸਿਞ੍ਚਿਸ੍ਸਨ੍ਤੀ’ਤਿ! ਤਂ ਕਿਸ੍ਸ ਹੇਤੁ? ਯਾ ਹਿਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪੁਬ੍ਬੇ ਅਨਭਿਸਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਭਿਸੇਕਾਸਾ ਸਾ [ਸਾਸ੍ਸ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)] ਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਾ. ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਵਿਗਤਾਸੋ. ਇਮੇ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਯੋ ਪੁਗ੍ਗਲਾ ਸਨ੍ਤੋ ਸਂਵਿਜ੍ਜਮਾਨਾ ਲੋਕਸ੍ਮਿਂ.

‘‘ਏਵਮੇਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਯੋ ਪੁਗ੍ਗਲਾ ਸਨ੍ਤੋ ਸਂਵਿਜ੍ਜਮਾਨਾ ਭਿਕ੍ਖੂਸੁ. ਕਤਮੇ ਤਯੋ? ਨਿਰਾਸੋ, ਆਸਂਸੋ, ਵਿਗਤਾਸੋ. ਕਤਮੋ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਨਿਰਾਸੋ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਕਚ੍ਚੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਦੁਸ੍ਸੀਲੋ ਹੋਤਿ ਪਾਪਧਮ੍ਮੋ ਅਸੁਚਿ ਸਙ੍ਕਸ੍ਸਰਸਮਾਚਾਰੋ ਪਟਿਚ੍ਛਨ੍ਨਕਮ੍ਮਨ੍ਤੋ ਅਸ੍ਸਮਣੋ ਸਮਣਪਟਿਞ੍ਞੋ ਅਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਪਟਿਞ੍ਞੋ ਅਨ੍ਤੋਪੂਤਿ ਅਵਸ੍ਸੁਤੋ ਕਸਮ੍ਬੁਜਾਤੋ. ਸੋ ਸੁਣਾਤਿ – ‘ਇਤ੍ਥਨ੍ਨਾਮੋ ਕਿਰ ਭਿਕ੍ਖੁ ਆਸਵਾਨਂ ਖਯਾ ਅਨਾਸਵਂ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿਂ ਪਞ੍ਞਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿਂ ਦਿਟ੍ਠੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਸਯਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਸਚ੍ਛਿਕਤ੍ਵਾ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਤੀ’ਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਨ ਏਵਂ ਹੋਤਿ – ‘ਕੁਦਾਸ੍ਸੁ ਨਾਮ ਅਹਮ੍ਪਿ ਆਸਵਾਨਂ ਖਯਾ ਅਨਾਸਵਂ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿਂ ਪਞ੍ਞਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿਂ ਦਿਟ੍ਠੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਸਯਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਸਚ੍ਛਿਕਤ੍ਵਾ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਿਸ੍ਸਾਮੀ’ਤਿ! ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਨਿਰਾਸੋ.

‘‘ਕਤਮੋ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਆਸਂਸੋ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਸੀਲਵਾ ਹੋਤਿ ਕਲ੍ਯਾਣਧਮ੍ਮੋ. ਸੋ ਸੁਣਾਤਿ ਆਸਵਾਨਂ ਖਯਾ ਅਨਾਸਵਂ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿਂ ਪਞ੍ਞਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿਂ ਦਿਟ੍ਠੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਸਯਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਸਚ੍ਛਿਕਤ੍ਵਾ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਤੀ’ਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਏਵਂ ਹੋਤਿ – ‘ਕੁਦਾਸ੍ਸੁ ਨਾਮ ਅਹਮ੍ਪਿ ਆਸਵਾਨਂ ਖਯਾ ਅਨਾਸਵਂ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿਂ ਪਞ੍ਞਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿਂ ਦਿਟ੍ਠੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਸਯਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਸਚ੍ਛਿਕਤ੍ਵਾ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਿਸ੍ਸਾਮੀ’ਤਿ! ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਆਸਂਸੋ.

‘‘ਕਤਮੋ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਵਿਗਤਾਸੋ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਰਹਂ ਹੋਤਿ ਖੀਣਾਸਵੋ. ਸੋ ਸੁਣਾਤਿ – ‘ਇਤ੍ਥਨ੍ਨਾਮੋ ਕਿਰ ਭਿਕ੍ਖੁ ਆਸਵਾਨਂ ਖਯਾ ਅਨਾਸਵਂ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿਂ ਪਞ੍ਞਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿਂ ਦਿਟ੍ਠੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਸਯਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਸਚ੍ਛਿਕਤ੍ਵਾ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਤੀ’ਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਨ ਏਵਂ ਹੋਤਿ – ‘ਕੁਦਾਸ੍ਸੁ ਨਾਮ ਅਹਮ੍ਪਿ ਆਸਵਾਨਂ ਖਯਾ…ਪੇ… ਸਚ੍ਛਿਕਤ੍ਵਾ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਿਸ੍ਸਾਮੀ’ਤਿ! ਤਂ ਕਿਸ੍ਸ ਹੇਤੁ? ਯਾ ਹਿਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪੁਬ੍ਬੇ ਅਵਿਮੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵਿਮੁਤ੍ਤਾਸਾ ਸਾ ਪਟਿਪ੍ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਾ. ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਵਿਗਤਾਸੋ. ਇਮੇ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਯੋ ਪੁਗ੍ਗਲਾ ਸਨ੍ਤੋ ਸਂਵਿਜ੍ਜਮਾਨਾ ਭਿਕ੍ਖੂਸੂ’’ਤਿ. ਤਤਿਯਂ.

੪. ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤਿਸੁਤ੍ਤਂ

੧੪. ‘‘ਯੋਪਿ ਸੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਰਾਜਾ ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤੀ ਧਮ੍ਮਿਕੋ ਧਮ੍ਮਰਾਜਾ ਸੋਪਿ ਨ ਅਰਾਜਕਂ ਚਕ੍ਕਂ ਵਤ੍ਤੇਤੀ’’ਤਿ. ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤੇ ਅਞ੍ਞਤਰੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਕੋ ਪਨ, ਭਨ੍ਤੇ, ਰਞ੍ਞੋ ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤਿਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਿਕਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਰਞ੍ਞੋ ਰਾਜਾ’’ਤਿ [ਚਕ੍ਕਨ੍ਤਿ (ਕ.)]? ‘‘ਧਮ੍ਮੋ, ਭਿਕ੍ਖੂ’’ਤਿ ਭਗਵਾ ਅਵੋਚ – ‘‘ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਰਾਜਾ ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤੀ ਧਮ੍ਮਿਕੋ ਧਮ੍ਮਰਾਜਾ ਧਮ੍ਮਂਯੇਵ ਨਿਸ੍ਸਾਯ [ਗਰੁਕਰੋਨ੍ਤੋ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)] ਧਮ੍ਮਂ ਸਕ੍ਕਰੋਨ੍ਤੋ ਧਮ੍ਮਂ ਗਰੁਂ ਕਰੋਨ੍ਤੋ ਧਮ੍ਮਂ ਅਪਚਾਯਮਾਨੋ ਧਮ੍ਮਦ੍ਧਜੋ ਧਮ੍ਮਕੇਤੁ ਧਮ੍ਮਾਧਿਪਤੇਯ੍ਯੋ ਧਮ੍ਮਿਕਂ ਰਕ੍ਖਾਵਰਣਗੁਤ੍ਤਿਂ ਸਂਵਿਦਹਤਿ ਅਨ੍ਤੋਜਨਸ੍ਮਿਂ’’.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਰਾਜਾ ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤੀ ਧਮ੍ਮਿਕੋ ਧਮ੍ਮਰਾਜਾ ਧਮ੍ਮਂਯੇਵ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਧਮ੍ਮਂ ਸਕ੍ਕਰੋਨ੍ਤੋ ਧਮ੍ਮਂ ਗਰੁਂ ਕਰੋਨ੍ਤੋ ਧਮ੍ਮਂ ਅਪਚਾਯਮਾਨੋ ਧਮ੍ਮਦ੍ਧਜੋ ਧਮ੍ਮਕੇਤੁ ਧਮ੍ਮਾਧਿਪਤੇਯ੍ਯੋ ਧਮ੍ਮਿਕਂ ਰਕ੍ਖਾਵਰਣਗੁਤ੍ਤਿਂ ਸਂਵਿਦਹਤਿ ਖਤ੍ਤਿਯੇਸੁ, ਅਨੁਯਨ੍ਤੇਸੁ [ਅਨੁਯੁਤ੍ਤੇਸੁ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)], ਬਲਕਾਯਸ੍ਮਿਂ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਗਹਪਤਿਕੇਸੁ, ਨੇਗਮਜਾਨਪਦੇਸੁ, ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਸੁ, ਮਿਗਪਕ੍ਖੀਸੁ. ਸ ਖੋ ਸੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਰਾਜਾ ਚਕ੍ਕਵਤ੍ਤੀ ਧਮ੍ਮਿਕੋ ਧਮ੍ਮਰਾਜਾ ਧਮ੍ਮਂਯੇਵ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਧਮ੍ਮਂ ਸਕ੍ਕਰੋਨ੍ਤੋ ਧਮ੍ਮਂ ਗਰੁਂ ਕਰੋਨ੍ਤੋ ਧਮ੍ਮਂ ਅਪਚਾਯਮਾਨੋ ਧਮ੍ਮਦ੍ਧਜੋ ਧਮ੍ਮਕੇਤੁ ਧਮ੍ਮਾਧਿਪਤੇਯ੍ਯੋ ਧਮ੍ਮਿਕਂ ਰਕ੍ਖਾਵਰਣਗੁਤ੍ਤਿਂ ਸਂਵਿਦਹਿਤ੍ਵਾ ਅਨ੍ਤੋਜਨਸ੍ਮਿਂ, ਧਮ੍ਮਿਕਂ ਰਕ੍ਖਾਵਰਣਗੁਤ੍ਤਿਂ ਸਂਵਿਦਹਿਤ੍ਵਾ ਖਤ੍ਤਿਯੇਸੁ, ਅਨੁਯਨ੍ਤੇਸੁ, ਬਲਕਾਯਸ੍ਮਿਂ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਗਹਪਤਿਕੇਸੁ, ਨੇਗਮਜਾਨਪਦੇਸੁ, ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਸੁ, ਮਿਗਪਕ੍ਖੀਸੁ, ਧਮ੍ਮੇਨੇਵ ਚਕ੍ਕਂ ਵਤ੍ਤੇਤਿ. ਤਂ ਹੋਤਿ ਚਕ੍ਕਂ ਅਪ੍ਪਟਿਵਤ੍ਤਿਯਂ ਕੇਨਚਿ ਮਨੁਸ੍ਸਭੂਤੇਨ ਪਚ੍ਚਤ੍ਥਿਕੇਨ ਪਾਣਿਨਾ.

‘‘ਏਵਮੇਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖੁ [ਭਿਕ੍ਖਵੇ (ਕ.)], ਤਥਾਗਤੋ ਅਰਹਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ ਧਮ੍ਮਿਕੋ ਧਮ੍ਮਰਾਜਾ ਧਮ੍ਮਂਯੇਵ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਧਮ੍ਮਂ ਸਕ੍ਕਰੋਨ੍ਤੋ ਧਮ੍ਮਂ ਗਰੁਂ ਕਰੋਨ੍ਤੋ ਧਮ੍ਮਂ ਅਪਚਾਯਮਾਨੋ ਧਮ੍ਮਦ੍ਧਜੋ ਧਮ੍ਮਕੇਤੁ ਧਮ੍ਮਾਧਿਪਤੇਯ੍ਯੋ ਧਮ੍ਮਿਕਂ ਰਕ੍ਖਾਵਰਣਗੁਤ੍ਤਿਂ ਸਂਵਿਦਹਤਿ ਕਾਯਕਮ੍ਮਸ੍ਮਿਂ – ‘ਏਵਰੂਪਂ ਕਾਯਕਮ੍ਮਂ ਸੇਵਿਤਬ੍ਬਂ, ਏਵਰੂਪਂ ਕਾਯਕਮ੍ਮਂ ਨ ਸੇਵਿਤਬ੍ਬ’’’ਨ੍ਤਿ.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਤਥਾਗਤੋ ਅਰਹਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ ਧਮ੍ਮਿਕੋ ਧਮ੍ਮਰਾਜਾ ਧਮ੍ਮਂਯੇਵ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਧਮ੍ਮਂ ਸਕ੍ਕਰੋਨ੍ਤੋ ਧਮ੍ਮਂ ਗਰੁਂ ਕਰੋਨ੍ਤੋ ਧਮ੍ਮਂ ਅਪਚਾਯਮਾਨੋ ਧਮ੍ਮਦ੍ਧਜੋ ਧਮ੍ਮਕੇਤੁ ਧਮ੍ਮਾਧਿਪਤੇਯ੍ਯੋ ਧਮ੍ਮਿਕਂ ਰਕ੍ਖਾਵਰਣਗੁਤ੍ਤਿਂ ਸਂਵਿਦਹਤਿ ਵਚੀਕਮ੍ਮਸ੍ਮਿਂ – ‘ਏਵਰੂਪਂ ਵਚੀਕਮ੍ਮਂ ਸੇਵਿਤਬ੍ਬਂ, ਏਵਰੂਪਂ ਵਚੀਕਮ੍ਮਂ ਨ ਸੇਵਿਤਬ੍ਬ’ਨ੍ਤਿ…ਪੇ… ਮਨੋਕਮ੍ਮਸ੍ਮਿਂ – ‘ਏਵਰੂਪਂ ਮਨੋਕਮ੍ਮਂ ਸੇਵਿਤਬ੍ਬਂ, ਏਵਰੂਪਂ ਮਨੋਕਮ੍ਮਂ ਨ ਸੇਵਿਤਬ੍ਬ’’’ਨ੍ਤਿ.

‘‘ਸ ਖੋ ਸੋ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਤਥਾਗਤੋ ਅਰਹਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ ਧਮ੍ਮਿਕੋ ਧਮ੍ਮਰਾਜਾ ਧਮ੍ਮਂਯੇਵ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਧਮ੍ਮਂ ਸਕ੍ਕਰੋਨ੍ਤੋ ਧਮ੍ਮਂ ਗਰੁਂ ਕਰੋਨ੍ਤੋ ਧਮ੍ਮਂ ਅਪਚਾਯਮਾਨੋ ਧਮ੍ਮਦ੍ਧਜੋ ਧਮ੍ਮਕੇਤੁ ਧਮ੍ਮਾਧਿਪਤੇਯ੍ਯੋ ਧਮ੍ਮਿਕਂ ਰਕ੍ਖਾਵਰਣਗੁਤ੍ਤਿਂ ਸਂਵਿਦਹਿਤ੍ਵਾ ਕਾਯਕਮ੍ਮਸ੍ਮਿਂ, ਧਮ੍ਮਿਕਂ ਰਕ੍ਖਾਵਰਣਗੁਤ੍ਤਿਂ ਸਂਵਿਦਹਿਤ੍ਵਾ ਵਚੀਕਮ੍ਮਸ੍ਮਿਂ, ਧਮ੍ਮਿਕਂ ਰਕ੍ਖਾਵਰਣਗੁਤ੍ਤਿਂ ਸਂਵਿਦਹਿਤ੍ਵਾ ਮਨੋਕਮ੍ਮਸ੍ਮਿਂ, ਧਮ੍ਮੇਨੇਵ ਅਨੁਤ੍ਤਰਂ ਧਮ੍ਮਚਕ੍ਕਂ ਪਵਤ੍ਤੇਤਿ. ਤਂ ਹੋਤਿ ਚਕ੍ਕਂ ਅਪ੍ਪਟਿਵਤ੍ਤਿਯਂ ਸਮਣੇਨ ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਨ ਵਾ ਦੇਵੇਨ ਵਾ ਮਾਰੇਨ ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮੁਨਾ ਵਾ ਕੇਨਚਿ ਵਾ ਲੋਕਸ੍ਮਿ’’ਨ੍ਤਿ. ਚਤੁਤ੍ਥਂ.

੫. ਸਚੇਤਨਸੁਤ੍ਤਂ

੧੫. ਏਕਂ ਸਮਯਂ ਭਗਵਾ ਬਾਰਾਣਸਿਯਂ ਵਿਹਰਤਿ ਇਸਿਪਤਨੇ ਮਿਗਦਾਯੇ. ਤਤ੍ਰ ਖੋ ਭਗਵਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਆਮਨ੍ਤੇਸਿ – ‘‘ਭਿਕ੍ਖਵੋ’’ਤਿ. ‘‘ਭਦਨ੍ਤੇ’’ਤਿ ਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਭਗਵਤੋ ਪਚ੍ਚਸ੍ਸੋਸੁਂ. ਭਗਵਾ ਏਤਦਵੋਚ –

‘‘ਭੂਤਪੁਬ੍ਬਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਰਾਜਾ ਅਹੋਸਿ ਸਚੇਤਨੋ [ਪਚੇਤਨੋ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)] ਨਾਮ. ਅਥ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਰਾਜਾ ਸਚੇਤਨੋ ਰਥਕਾਰਂ ਆਮਨ੍ਤੇਸਿ – ‘ਇਤੋ ਮੇ, ਸਮ੍ਮ ਰਥਕਾਰ, ਛਨ੍ਨਂ ਮਾਸਾਨਂ ਅਚ੍ਚਯੇਨ ਸਙ੍ਗਾਮੋ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ. ਸਕ੍ਖਿਸ੍ਸਸਿ [ਸਕ੍ਖਸਿ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)] ਮੇ, ਸਮ੍ਮ ਰਥਕਾਰ, ਨਵਂ ਚਕ੍ਕਯੁਗਂ ਕਾਤੁ’ਨ੍ਤਿ? ‘ਸਕ੍ਕੋਮਿ ਦੇਵਾ’ਤਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਰਥਕਾਰੋ ਰਞ੍ਞੋ ਸਚੇਤਨਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਸ੍ਸੋਸਿ. ਅਥ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਰਥਕਾਰੋ ਛਹਿ ਮਾਸੇਹਿ ਛਾਰਤ੍ਤੂਨੇਹਿ ਏਕਂ ਚਕ੍ਕਂ ਨਿਟ੍ਠਾਪੇਸਿ. ਅਥ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਰਾਜਾ ਸਚੇਤਨੋ ਰਥਕਾਰਂ ਆਮਨ੍ਤੇਸਿ – ‘ਇਤੋ ਮੇ, ਸਮ੍ਮ ਰਥਕਾਰ, ਛਨ੍ਨਂ ਦਿਵਸਾਨਂ ਅਚ੍ਚਯੇਨ ਸਙ੍ਗਾਮੋ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ, ਨਿਟ੍ਠਿਤਂ ਨਵਂ ਚਕ੍ਕਯੁਗ’ਨ੍ਤਿ? ‘ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਦੇਵ, ਛਹਿ ਮਾਸੇਹਿ ਛਾਰਤ੍ਤੂਨੇਹਿ ਏਕਂ ਚਕ੍ਕਂ ਨਿਟ੍ਠਿਤ’ਨ੍ਤਿ. ‘ਸਕ੍ਖਿਸ੍ਸਸਿ ਪਨ ਮੇ, ਸਮ੍ਮ ਰਥਕਾਰ, ਇਮੇਹਿ ਛਹਿ ਦਿਵਸੇਹਿ ਦੁਤਿਯਂ ਚਕ੍ਕਂ ਨਿਟ੍ਠਾਪੇਤੁ’ਨ੍ਤਿ? ‘ਸਕ੍ਕੋਮਿ ਦੇਵਾ’ਤਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਰਥਕਾਰੋ ਛਹਿ ਦਿਵਸੇਹਿ ਦੁਤਿਯਂ ਚਕ੍ਕਂ ਨਿਟ੍ਠਾਪੇਤ੍ਵਾ ਨਵਂ ਚਕ੍ਕਯੁਗਂ ਆਦਾਯ ਯੇਨ ਰਾਜਾ ਸਚੇਤਨੋ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਰਾਜਾਨਂ ਸਚੇਤਨਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘ਇਦਂ ਤੇ, ਦੇਵ, ਨਵਂ ਚਕ੍ਕਯੁਗਂ ਨਿਟ੍ਠਿਤ’ਨ੍ਤਿ. ‘ਯਞ੍ਚ ਤੇ ਇਦਂ, ਸਮ੍ਮ ਰਥਕਾਰ, ਚਕ੍ਕਂ ਛਹਿ ਮਾਸੇਹਿ ਨਿਟ੍ਠਿਤਂ ਛਾਰਤ੍ਤੂਨੇਹਿ ਯਞ੍ਚ ਤੇ ਇਦਂ ਚਕ੍ਕਂ ਛਹਿ ਦਿਵਸੇਹਿ ਨਿਟ੍ਠਿਤਂ, ਇਮੇਸਂ ਕਿਂ ਨਾਨਾਕਰਣਂ? ਨੇਸਾਹਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਨਾਨਾਕਰਣਂ ਪਸ੍ਸਾਮੀ’ਤਿ. ‘ਅਤ੍ਥੇਸਂ, ਦੇਵ, ਨਾਨਾਕਰਣਂ. ਪਸ੍ਸਤੁ ਦੇਵੋ ਨਾਨਾਕਰਣ’’’ਨ੍ਤਿ.

‘‘ਅਥ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਰਥਕਾਰੋ ਯਂ ਤਂ ਚਕ੍ਕਂ ਛਹਿ ਦਿਵਸੇਹਿ ਨਿਟ੍ਠਿਤਂ ਤਂ ਪਵਤ੍ਤੇਸਿ. ਤਂ ਪਵਤ੍ਤਿਤਂ ਸਮਾਨਂ ਯਾਵਤਿਕਾ ਅਭਿਸਙ੍ਖਾਰਸ੍ਸ ਗਤਿ ਤਾਵਤਿਕਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਚਿਙ੍ਗੁਲਾਯਿਤ੍ਵਾ ਭੂਮਿਯਂ ਪਪਤਿ. ਯਂ ਪਨ ਤਂ ਚਕ੍ਕਂ ਛਹਿ ਮਾਸੇਹਿ ਨਿਟ੍ਠਿਤਂ ਛਾਰਤ੍ਤੂਨੇਹਿ ਤਂ ਪਵਤ੍ਤੇਸਿ. ਤਂ ਪਵਤ੍ਤਿਤਂ ਸਮਾਨਂ ਯਾਵਤਿਕਾ ਅਭਿਸਙ੍ਖਾਰਸ੍ਸ ਗਤਿ ਤਾਵਤਿਕਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਅਕ੍ਖਾਹਤਂ ਮਞ੍ਞੇ ਅਟ੍ਠਾਸਿ.

‘‘‘ਕੋ ਨੁ ਖੋ, ਸਮ੍ਮ ਰਥਕਾਰ, ਹੇਤੁ ਕੋ ਪਚ੍ਚਯੋ ਯਮਿਦਂ [ਯਦਿਦਂ (ਕ.)] ਚਕ੍ਕਂ ਛਹਿ ਦਿਵਸੇਹਿ ਨਿਟ੍ਠਿਤਂ ਤਂ ਪਵਤ੍ਤਿਤਂ ਸਮਾਨਂ ਯਾਵਤਿਕਾ ਅਭਿਸਙ੍ਖਾਰਸ੍ਸ ਗਤਿ ਤਾਵਤਿਕਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਚਿਙ੍ਗੁਲਾਯਿਤ੍ਵਾ ਭੂਮਿਯਂ ਪਪਤਿ? ਕੋ ਪਨ, ਸਮ੍ਮ ਰਥਕਾਰ, ਹੇਤੁ ਕੋ ਪਚ੍ਚਯੋ ਯਮਿਦਂ ਚਕ੍ਕਂ ਛਹਿ ਮਾਸੇਹਿ ਨਿਟ੍ਠਿਤਂ ਛਾਰਤ੍ਤੂਨੇਹਿ ਤਂ ਪਵਤ੍ਤਿਤਂ ਸਮਾਨਂ ਯਾਵਤਿਕਾ ਅਭਿਸਙ੍ਖਾਰਸ੍ਸ ਗਤਿ ਤਾਵਤਿਕਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਅਕ੍ਖਾਹਤਂ ਮਞ੍ਞੇ ਅਟ੍ਠਾਸੀ’ਤਿ? ‘ਯਮਿਦਂ, ਦੇਵ, ਚਕ੍ਕਂ ਛਹਿ ਦਿਵਸੇਹਿ ਨਿਟ੍ਠਿਤਂ ਤਸ੍ਸ ਨੇਮਿਪਿ ਸਵਙ੍ਕਾ ਸਦੋਸਾ ਸਕਸਾਵਾ, ਅਰਾਪਿ ਸਵਙ੍ਕਾ ਸਦੋਸਾ ਸਕਸਾਵਾ, ਨਾਭਿਪਿ ਸਵਙ੍ਕਾ ਸਦੋਸਾ ਸਕਸਾਵਾ. ਤਂ ਨੇਮਿਯਾਪਿ ਸਵਙ੍ਕਤ੍ਤਾ ਸਦੋਸਤ੍ਤਾ ਸਕਸਾਵਤ੍ਤਾ, ਅਰਾਨਮ੍ਪਿ ਸਵਙ੍ਕਤ੍ਤਾ ਸਦੋਸਤ੍ਤਾ ਸਕਸਾਵਤ੍ਤਾ, ਨਾਭਿਯਾਪਿ ਸਵਙ੍ਕਤ੍ਤਾ ਸਦੋਸਤ੍ਤਾ ਸਕਸਾਵਤ੍ਤਾ ਪਵਤ੍ਤਿਤਂ ਸਮਾਨਂ ਯਾਵਤਿਕਾ ਅਭਿਸਙ੍ਖਾਰਸ੍ਸ ਗਤਿ ਤਾਵਤਿਕਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਚਿਙ੍ਗੁਲਾਯਿਤ੍ਵਾ ਭੂਮਿਯਂ ਪਪਤਿ. ਯਂ ਪਨ ਤਂ, ਦੇਵ, ਚਕ੍ਕਂ ਛਹਿ ਮਾਸੇਹਿ ਨਿਟ੍ਠਿਤਂ ਛਾਰਤ੍ਤੂਨੇਹਿ ਤਸ੍ਸ ਨੇਮਿਪਿ ਅਵਙ੍ਕਾ ਅਦੋਸਾ ਅਕਸਾਵਾ, ਅਰਾਪਿ ਅਵਙ੍ਕਾ ਅਦੋਸਾ ਅਕਸਾਵਾ, ਨਾਭਿਪਿ ਅਵਙ੍ਕਾ ਅਦੋਸਾ ਅਕਸਾਵਾ. ਤਂ ਨੇਮਿਯਾਪਿ ਅਵਙ੍ਕਤ੍ਤਾ ਅਦੋਸਤ੍ਤਾ ਅਕਸਾਵਤ੍ਤਾ, ਅਰਾਨਮ੍ਪਿ ਅਵਙ੍ਕਤ੍ਤਾ ਅਦੋਸਤ੍ਤਾ ਅਕਸਾਵਤ੍ਤਾ, ਨਾਭਿਯਾਪਿ ਅਵਙ੍ਕਤ੍ਤਾ ਅਦੋਸਤ੍ਤਾ ਅਕਸਾਵਤ੍ਤਾ ਪਵਤ੍ਤਿਤਂ ਸਮਾਨਂ ਯਾਵਤਿਕਾ ਅਭਿਸਙ੍ਖਾਰਸ੍ਸ ਗਤਿ ਤਾਵਤਿਕਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਅਕ੍ਖਾਹਤਂ ਮਞ੍ਞੇ ਅਟ੍ਠਾਸੀ’’’ਤਿ.

‘‘ਸਿਯਾ ਖੋ ਪਨ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤੁਮ੍ਹਾਕਂ ਏਵਮਸ੍ਸ – ‘ਅਞ੍ਞੋ ਨੂਨ ਤੇਨ ਸਮਯੇਨ ਸੋ ਰਥਕਾਰੋ ਅਹੋਸੀ’ਤਿ! ਨ ਖੋ ਪਨੇਤਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਵਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਅਹਂ ਤੇਨ ਸਮਯੇਨ ਸੋ ਰਥਕਾਰੋ ਅਹੋਸਿਂ. ਤਦਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਕੁਸਲੋ ਦਾਰੁਵਙ੍ਕਾਨਂ ਦਾਰੁਦੋਸਾਨਂ ਦਾਰੁਕਸਾਵਾਨਂ. ਏਤਰਹਿ ਖੋ ਪਨਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਰਹਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ ਕੁਸਲੋ ਕਾਯਵਙ੍ਕਾਨਂ ਕਾਯਦੋਸਾਨਂ ਕਾਯਕਸਾਵਾਨਂ, ਕੁਸਲੋ ਵਚੀਵਙ੍ਕਾਨਂ ਵਚੀਦੋਸਾਨਂ ਵਚੀਕਸਾਵਾਨਂ, ਕੁਸਲੋ ਮਨੋਵਙ੍ਕਾਨਂ ਮਨੋਦੋਸਾਨਂ ਮਨੋਕਸਾਵਾਨਂ. ਯਸ੍ਸ ਕਸ੍ਸਚਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁਸ੍ਸ ਵਾ ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਯਾ ਵਾ ਕਾਯਵਙ੍ਕੋ ਅਪ੍ਪਹੀਨੋ ਕਾਯਦੋਸੋ ਕਾਯਕਸਾਵੋ, ਵਚੀਵਙ੍ਕੋ ਅਪ੍ਪਹੀਨੋ ਵਚੀਦੋਸੋ ਵਚੀਕਸਾਵੋ, ਮਨੋਵਙ੍ਕੋ ਅਪ੍ਪਹੀਨੋ ਮਨੋਦੋਸੋ ਮਨੋਕਸਾਵੋ, ਏਵਂ ਪਪਤਿਤਾ ਤੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਇਮਸ੍ਮਾ ਧਮ੍ਮਵਿਨਯਾ, ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ ਤਂ ਚਕ੍ਕਂ ਛਹਿ ਦਿਵਸੇਹਿ ਨਿਟ੍ਠਿਤਂ.

‘‘ਯਸ੍ਸ ਕਸ੍ਸਚਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁਸ੍ਸ ਵਾ ਭਿਕ੍ਖੁਨਿਯਾ ਵਾ ਕਾਯਵਙ੍ਕੋ ਪਹੀਨੋ ਕਾਯਦੋਸੋ ਕਾਯਕਸਾਵੋ, ਵਚੀਵਙ੍ਕੋ ਪਹੀਨੋ ਵਚੀਦੋਸੋ ਵਚੀਕਸਾਵੋ, ਮਨੋਵਙ੍ਕੋ ਪਹੀਨੋ ਮਨੋਦੋਸੋ ਮਨੋਕਸਾਵੋ, ਏਵਂ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਾ ਤੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਧਮ੍ਮਵਿਨਯੇ, ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ ਤਂ ਚਕ੍ਕਂ ਛਹਿ ਮਾਸੇਹਿ ਨਿਟ੍ਠਿਤਂ ਛਾਰਤ੍ਤੂਨੇਹਿ.

‘‘ਤਸ੍ਮਾਤਿਹ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਵਂ ਸਿਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਂ – ‘ਕਾਯਵਙ੍ਕਂ ਪਜਹਿਸ੍ਸਾਮ ਕਾਯਦੋਸਂ ਕਾਯਕਸਾਵਂ, ਵਚੀਵਙ੍ਕਂ ਪਜਹਿਸ੍ਸਾਮ ਵਚੀਦੋਸਂ ਵਚੀਕਸਾਵਂ, ਮਨੋਵਙ੍ਕਂ ਪਜਹਿਸ੍ਸਾਮ ਮਨੋਦੋਸਂ ਮਨੋਕਸਾਵ’ਨ੍ਤਿ. ਏਵਞ੍ਹਿ ਵੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਿਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ. ਪਞ੍ਚਮਂ.

੬. ਅਪਣ੍ਣਕਸੁਤ੍ਤਂ

੧੬. ‘‘ਤੀਹਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਪਣ੍ਣਕਪਟਿਪਦਂ [ਅਪਣ੍ਣਕਤਂ ਪਟਿਪਦਂ (ਸੀ. ਪੀ.) ਟੀਕਾਯ ਪਨ ਸਮੇਤਿ] ਪਟਿਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ, ਯੋਨਿ ਚਸ੍ਸ ਆਰਦ੍ਧਾ ਹੋਤਿ ਆਸਵਾਨਂ ਖਯਾਯ. ਕਤਮੇਹਿ ਤੀਹਿ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਸੁ ਗੁਤ੍ਤਦ੍ਵਾਰੋ ਹੋਤਿ, ਭੋਜਨੇ ਮਤ੍ਤਞ੍ਞੂ ਹੋਤਿ, ਜਾਗਰਿਯਂ ਅਨੁਯੁਤ੍ਤੋ ਹੋਤਿ.

‘‘ਕਥਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਸੁ ਗੁਤ੍ਤਦ੍ਵਾਰੋ ਹੋਤਿ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਚਕ੍ਖੁਨਾ ਰੂਪਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਨ ਨਿਮਿਤ੍ਤਗ੍ਗਾਹੀ ਹੋਤਿ ਨਾਨੁਬ੍ਯਞ੍ਜਨਗ੍ਗਾਹੀ. ਯਤ੍ਵਾਧਿਕਰਣਮੇਨਂ [ਯਤ੍ਵਾਧਿਕਰਣਮੇਤਂ (ਸੀ.)] ਚਕ੍ਖੁਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਅਸਂਵੁਤਂ ਵਿਹਰਨ੍ਤਂ ਅਭਿਜ੍ਝਾਦੋਮਨਸ੍ਸਾ ਪਾਪਕਾ ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਅਨ੍ਵਾਸ੍ਸਵੇਯ੍ਯੁਂ ਤਸ੍ਸ ਸਂਵਰਾਯ ਪਟਿਪਜ੍ਜਤਿ, ਰਕ੍ਖਤਿ ਚਕ੍ਖੁਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ, ਚਕ੍ਖੁਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇ ਸਂਵਰਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ. ਸੋਤੇਨ ਸਦ੍ਦਂ ਸੁਤ੍ਵਾ… ਘਾਨੇਨ ਗਨ੍ਧਂ ਘਾਯਿਤ੍ਵਾ… ਜਿਵ੍ਹਾਯ ਰਸਂ ਸਾਯਿਤ੍ਵਾ… ਕਾਯੇਨ ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਂ ਫੁਸਿਤ੍ਵਾ… ਮਨਸਾ ਧਮ੍ਮਂ ਵਿਞ੍ਞਾਯ ਨ ਨਿਮਿਤ੍ਤਗ੍ਗਾਹੀ ਹੋਤਿ ਨਾਨੁਬ੍ਯਞ੍ਜਨਗ੍ਗਾਹੀ. ਯਤ੍ਵਾਧਿਕਰਣਮੇਨਂ ਮਨਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਅਸਂਵੁਤਂ ਵਿਹਰਨ੍ਤਂ ਅਭਿਜ੍ਝਾਦੋਮਨਸ੍ਸਾ ਪਾਪਕਾ ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਅਨ੍ਵਾਸ੍ਸਵੇਯ੍ਯੁਂ ਤਸ੍ਸ ਸਂਵਰਾਯ ਪਟਿਪਜ੍ਜਤਿ, ਰਕ੍ਖਤਿ ਮਨਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ, ਮਨਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇ ਸਂਵਰਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ. ਏਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਸੁ ਗੁਤ੍ਤਦ੍ਵਾਰੋ ਹੋਤਿ.

‘‘ਕਥਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਭੋਜਨੇ ਮਤ੍ਤਞ੍ਞੂ ਹੋਤਿ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਪਟਿਸਙ੍ਖਾ ਯੋਨਿਸੋ ਆਹਾਰਂ ਆਹਾਰੇਤਿ – ‘ਨੇਵ ਦਵਾਯ ਨ ਮਦਾਯ ਨ ਮਣ੍ਡਨਾਯ ਨ ਵਿਭੂਸਨਾਯ, ਯਾਵਦੇਵ ਇਮਸ੍ਸ ਕਾਯਸ੍ਸ ਠਿਤਿਯਾ ਯਾਪਨਾਯ ਵਿਹਿਂਸੂਪਰਤਿਯਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਾਨੁਗ੍ਗਹਾਯ, ਇਤਿ ਪੁਰਾਣਞ੍ਚ ਵੇਦਨਂ ਪਟਿਹਙ੍ਖਾਮਿ, ਨਵਞ੍ਚ ਵੇਦਨਂ ਨ ਉਪ੍ਪਾਦੇਸ੍ਸਾਮਿ, ਯਾਤ੍ਰਾ ਚ ਮੇ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ ਅਨਵਜ੍ਜਤਾ ਚ ਫਾਸੁਵਿਹਾਰੋ ਚਾ’ਤਿ. ਏਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਭੋਜਨੇ ਮਤ੍ਤਞ੍ਞੂ ਹੋਤਿ.

‘‘ਕਥਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਜਾਗਰਿਯਂ ਅਨੁਯੁਤ੍ਤੋ ਹੋਤਿ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਦਿਵਸਂ ਚਙ੍ਕਮੇਨ ਨਿਸਜ੍ਜਾਯ ਆਵਰਣੀਯੇਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਰਿਸੋਧੇਤਿ, ਰਤ੍ਤਿਯਾ ਪਠਮਂ ਯਾਮਂ ਚਙ੍ਕਮੇਨ ਨਿਸਜ੍ਜਾਯ ਆਵਰਣੀਯੇਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਰਿਸੋਧੇਤਿ, ਰਤ੍ਤਿਯਾ ਮਜ੍ਝਿਮਂ ਯਾਮਂ ਦਕ੍ਖਿਣੇਨ ਪਸ੍ਸੇਨ ਸੀਹਸੇਯ੍ਯਂ ਕਪ੍ਪੇਤਿ ਪਾਦੇ ਪਾਦਂ ਅਚ੍ਚਾਧਾਯ ਸਤੋ ਸਮ੍ਪਜਾਨੋ ਉਟ੍ਠਾਨਸਞ੍ਞਂ ਮਨਸਿ ਕਰਿਤ੍ਵਾ, ਰਤ੍ਤਿਯਾ ਪਚ੍ਛਿਮਂ ਯਾਮਂ ਪਚ੍ਚੁਟ੍ਠਾਯ ਚਙ੍ਕਮੇਨ ਨਿਸਜ੍ਜਾਯ ਆਵਰਣੀਯੇਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਰਿਸੋਧੇਤਿ. ਏਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਜਾਗਰਿਯਂ ਅਨੁਯੁਤ੍ਤੋ ਹੋਤਿ. ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤੀਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਪਣ੍ਣਕਪਟਿਪਦਂ ਪਟਿਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ, ਯੋਨਿ ਚਸ੍ਸ ਆਰਦ੍ਧਾ ਹੋਤਿ ਆਸਵਾਨਂ ਖਯਾਯਾ’’ਤਿ. ਛਟ੍ਠਂ.

੭. ਅਤ੍ਤਬ੍ਯਾਬਾਧਸੁਤ੍ਤਂ

੧੭. ‘‘ਤਯੋਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮਾ ਅਤ੍ਤਬ੍ਯਾਬਾਧਾਯਪਿ ਸਂਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ, ਪਰਬ੍ਯਾਬਾਧਾਯਪਿ ਸਂਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ, ਉਭਯਬ੍ਯਾਬਾਧਾਯਪਿ ਸਂਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ. ਕਤਮੇ ਤਯੋ? ਕਾਯਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ, ਵਚੀਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ, ਮਨੋਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ. ਇਮੇ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਯੋ ਧਮ੍ਮਾ ਅਤ੍ਤਬ੍ਯਾਬਾਧਾਯਪਿ ਸਂਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ, ਪਰਬ੍ਯਾਬਾਧਾਯਪਿ ਸਂਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ, ਉਭਯਬ੍ਯਾਬਾਧਾਯਪਿ ਸਂਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ.

‘‘ਤਯੋਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮਾ ਨੇਵਤ੍ਤਬ੍ਯਾਬਾਧਾਯਪਿ ਸਂਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ, ਨ ਪਰਬ੍ਯਾਬਾਧਾਯਪਿ ਸਂਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ, ਨ ਉਭਯਬ੍ਯਾਬਾਧਾਯਪਿ ਸਂਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ. ਕਤਮੇ ਤਯੋ? ਕਾਯਸੁਚਰਿਤਂ, ਵਚੀਸੁਚਰਿਤਂ, ਮਨੋਸੁਚਰਿਤਂ. ਇਮੇ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਯੋ ਧਮ੍ਮਾ ਨੇਵਤ੍ਤਬ੍ਯਾਬਾਧਾਯਪਿ ਸਂਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ, ਨ ਪਰਬ੍ਯਾਬਾਧਾਯਪਿ ਸਂਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ, ਨ ਉਭਯਬ੍ਯਾਬਾਧਾਯਪਿ ਸਂਵਤ੍ਤਨ੍ਤੀ’’ਤਿ. ਸਤ੍ਤਮਂ.

੮. ਦੇਵਲੋਕਸੁਤ੍ਤਂ

੧੮. ‘‘ਸਚੇ ਵੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਞ੍ਞਤਿਤ੍ਥਿਯਾ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਾ ਏਵਂ ਪੁਚ੍ਛੇਯ੍ਯੁਂ – ‘ਦੇਵਲੋਕੂਪਪਤ੍ਤਿਯਾ, ਆਵੁਸੋ, ਸਮਣੇ ਗੋਤਮੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਵੁਸ੍ਸਥਾ’ਤਿ? ਨਨੁ ਤੁਮ੍ਹੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਵਂ ਪੁਟ੍ਠਾ ਅਟ੍ਟੀਯੇਯ੍ਯਾਥ ਹਰਾਯੇਯ੍ਯਾਥ ਜਿਗੁਚ੍ਛੇਯ੍ਯਾਥਾ’’ਤਿ? ‘‘ਏਵਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਇਤਿ ਕਿਰ ਤੁਮ੍ਹੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦਿਬ੍ਬੇਨ ਆਯੁਨਾ ਅਟ੍ਟੀਯਥ ਹਰਾਯਥ ਜਿਗੁਚ੍ਛਥ, ਦਿਬ੍ਬੇਨ ਵਣ੍ਣੇਨ ਦਿਬ੍ਬੇਨ ਸੁਖੇਨ ਦਿਬ੍ਬੇਨ ਯਸੇਨ ਦਿਬ੍ਬੇਨਾਧਿਪਤੇਯ੍ਯੇਨ ਅਟ੍ਟੀਯਥ ਹਰਾਯਥ ਜਿਗੁਚ੍ਛਥ; ਪਗੇਵ ਖੋ ਪਨ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤੁਮ੍ਹੇਹਿ ਕਾਯਦੁਚ੍ਚਰਿਤੇਨ ਅਟ੍ਟੀਯਿਤਬ੍ਬਂ ਹਰਾਯਿਤਬ੍ਬਂ ਜਿਗੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਂ, ਵਚੀਦੁਚ੍ਚਰਿਤੇਨ… ਮਨੋਦੁਚ੍ਚਰਿਤੇਨ ਅਟ੍ਟੀਯਿਤਬ੍ਬਂ ਹਰਾਯਿਤਬ੍ਬਂ ਜਿਗੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ. ਅਟ੍ਠਮਂ.

੯. ਪਠਮਪਾਪਣਿਕਸੁਤ੍ਤਂ

੧੯. ‘‘ਤੀਹਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਪਾਪਣਿਕੋ ਅਭਬ੍ਬੋ ਅਨਧਿਗਤਂ ਵਾ ਭੋਗਂ ਅਧਿਗਨ੍ਤੁਂ, ਅਧਿਗਤਂ ਵਾ ਭੋਗਂ ਫਾਤਿਂ ਕਾਤੁਂ. ਕਤਮੇਹਿ ਤੀਹਿ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਾਪਣਿਕੋ ਪੁਬ੍ਬਣ੍ਹਸਮਯਂ [ਮਜ੍ਝਨ੍ਤਿਕਸਮਯਂ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)] ਨ ਸਕ੍ਕਚ੍ਚਂ ਕਮ੍ਮਨ੍ਤਂ ਅਧਿਟ੍ਠਾਤਿ, ਮਜ੍ਝਨ੍ਹਿਕਸਮਯਂ ਨ ਸਕ੍ਕਚ੍ਚਂ ਕਮ੍ਮਨ੍ਤਂ ਅਧਿਟ੍ਠਾਤਿ, ਸਾਯਨ੍ਹਸਮਯਂ ਨ ਸਕ੍ਕਚ੍ਚਂ ਕਮ੍ਮਨ੍ਤਂ ਅਧਿਟ੍ਠਾਤਿ. ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤੀਹਿ ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਪਾਪਣਿਕੋ ਅਭਬ੍ਬੋ ਅਨਧਿਗਤਂ ਵਾ ਭੋਗਂ ਅਧਿਗਨ੍ਤੁਂ, ਅਧਿਗਤਂ ਵਾ ਭੋਗਂ ਫਾਤਿਂ ਕਾਤੁਂ [ਫਾਤਿਕਤ੍ਤੁਂ (ਸੀ.), ਫਾਤਿਕਾਤੁਂ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)].

‘‘ਏਵਮੇਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤੀਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਭਬ੍ਬੋ ਅਨਧਿਗਤਂ ਵਾ ਕੁਸਲਂ ਧਮ੍ਮਂ ਅਧਿਗਨ੍ਤੁਂ, ਅਧਿਗਤਂ ਵਾ ਕੁਸਲਂ ਧਮ੍ਮਂ ਫਾਤਿਂ ਕਾਤੁਂ. ਕਤਮੇਹਿ ਤੀਹਿ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਪੁਬ੍ਬਣ੍ਹਸਮਯਂ ਨ ਸਕ੍ਕਚ੍ਚਂ ਸਮਾਧਿਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਅਧਿਟ੍ਠਾਤਿ, ਮਜ੍ਝਨ੍ਹਿਕਸਮਯਂ ਨ ਸਕ੍ਕਚ੍ਚਂ ਸਮਾਧਿਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਅਧਿਟ੍ਠਾਤਿ, ਸਾਯਨ੍ਹਸਮਯਂ ਨ ਸਕ੍ਕਚ੍ਚਂ ਸਮਾਧਿਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਅਧਿਟ੍ਠਾਤਿ. ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤੀਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਭਬ੍ਬੋ ਅਨਧਿਗਤਂ ਵਾ ਕੁਸਲਂ ਧਮ੍ਮਂ ਅਧਿਗਨ੍ਤੁਂ, ਅਧਿਗਤਂ ਵਾ ਕੁਸਲਂ ਧਮ੍ਮਂ ਫਾਤਿਂ ਕਾਤੁਂ.

‘‘ਤੀਹਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਪਾਪਣਿਕੋ ਭਬ੍ਬੋ ਅਨਧਿਗਤਂ ਵਾ ਭੋਗਂ ਅਧਿਗਨ੍ਤੁਂ, ਅਧਿਗਤਂ ਵਾ ਭੋਗਂ ਫਾਤਿਂ ਕਾਤੁਂ. ਕਤਮੇਹਿ ਤੀਹਿ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਾਪਣਿਕੋ ਪੁਬ੍ਬਣ੍ਹਸਮਯਂ ਸਕ੍ਕਚ੍ਚਂ ਕਮ੍ਮਨ੍ਤਂ ਅਧਿਟ੍ਠਾਤਿ, ਮਜ੍ਝਨ੍ਹਿਕਸਮਯਂ…ਪੇ… ਸਾਯਨ੍ਹਸਮਯਂ ਸਕ੍ਕਚ੍ਚਂ ਕਮ੍ਮਨ੍ਤਂ ਅਧਿਟ੍ਠਾਤਿ. ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤੀਹਿ ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਪਾਪਣਿਕੋ ਭਬ੍ਬੋ ਅਨਧਿਗਤਂ ਵਾ ਭੋਗਂ ਅਧਿਗਨ੍ਤੁਂ, ਅਧਿਗਤਂ ਵਾ ਭੋਗਂ ਫਾਤਿਂ ਕਾਤੁਂ.

‘‘ਏਵਮੇਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤੀਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਭਬ੍ਬੋ ਅਨਧਿਗਤਂ ਵਾ ਕੁਸਲਂ ਧਮ੍ਮਂ ਅਧਿਗਨ੍ਤੁਂ, ਅਧਿਗਤਂ ਵਾ ਕੁਸਲਂ ਧਮ੍ਮਂ ਫਾਤਿਂ ਕਾਤੁਂ. ਕਤਮੇਹਿ ਤੀਹਿ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਪੁਬ੍ਬਣ੍ਹਸਮਯਂ ਸਕ੍ਕਚ੍ਚਂ ਸਮਾਧਿਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਅਧਿਟ੍ਠਾਤਿ, ਮਜ੍ਝਨ੍ਹਿਕਸਮਯਂ…ਪੇ… ਸਾਯਨ੍ਹਸਮਯਂ ਸਕ੍ਕਚ੍ਚਂ ਸਮਾਧਿਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਅਧਿਟ੍ਠਾਤਿ. ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤੀਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਭਬ੍ਬੋ ਅਨਧਿਗਤਂ ਵਾ ਕੁਸਲਂ ਧਮ੍ਮਂ ਅਧਿਗਨ੍ਤੁਂ, ਅਧਿਗਤਂ ਵਾ ਕੁਸਲਂ ਧਮ੍ਮਂ ਫਾਤਿਂ ਕਾਤੁ’’ਨ੍ਤਿ. ਨਵਮਂ.

੧੦. ਦੁਤਿਯਪਾਪਣਿਕਸੁਤ੍ਤਂ

੨੦. ‘‘ਤੀਹਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਪਾਪਣਿਕੋ ਨਚਿਰਸ੍ਸੇਵ ਮਹਤ੍ਤਂ ਵੇਪੁਲ੍ਲਤ੍ਤਂ [ਮਹਨ੍ਤਤ੍ਤਂ ਵਾ ਵੇਪੁਲ੍ਲਤ੍ਤਂ ਵਾ (ਪੀ. ਕ.)] ਪਾਪੁਣਾਤਿ ਭੋਗੇਸੁ. ਕਤਮੇਹਿ ਤੀਹਿ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਾਪਣਿਕੋ ਚਕ੍ਖੁਮਾ ਚ ਹੋਤਿ ਵਿਧੁਰੋ ਚ ਨਿਸ੍ਸਯਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਚ. ਕਥਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਾਪਣਿਕੋ ਚਕ੍ਖੁਮਾ ਹੋਤਿ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਾਪਣਿਕੋ ਪਣਿਯਂ ਜਾਨਾਤਿ – ‘ਇਦਂ ਪਣਿਯਂ ਏਵਂ ਕੀਤਂ, ਏਵਂ ਵਿਕ੍ਕਯਮਾਨਂ [ਵਿਕ੍ਕੀਯਮਾਨਂ (?)], ਏਤ੍ਤਕਂ ਮੂਲਂ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ, ਏਤ੍ਤਕੋ ਉਦਯੋ’ਤਿ [ਉਦ੍ਦਯੋਤਿ (ਸੀ.)]. ਏਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਾਪਣਿਕੋ ਚਕ੍ਖੁਮਾ ਹੋਤਿ.

‘‘ਕਥਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਾਪਣਿਕੋ ਵਿਧੁਰੋ ਹੋਤਿ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਾਪਣਿਕੋ ਕੁਸਲੋ ਹੋਤਿ ਪਣਿਯਂ ਕੇਤੁਞ੍ਚ ਵਿਕ੍ਕੇਤੁਞ੍ਚ. ਏਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਾਪਣਿਕੋ ਵਿਧੁਰੋ ਹੋਤਿ.

‘‘ਕਥਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਾਪਣਿਕੋ ਨਿਸ੍ਸਯਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ? ਇਧ ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਾਪਣਿਕਂ ਯੇ ਤੇ ਗਹਪਤੀ ਵਾ ਗਹਪਤਿਪੁਤ੍ਤਾ ਵਾ ਅਡ੍ਢਾ ਮਹਦ੍ਧਨਾ ਮਹਾਭੋਗਾ ਤੇ ਏਵਂ ਜਾਨਨ੍ਤਿ – ‘ਅਯਂ ਖੋ ਭਵਂ ਪਾਪਣਿਕੋ ਚਕ੍ਖੁਮਾ ਵਿਧੁਰੋ ਚ ਪਟਿਬਲੋ ਪੁਤ੍ਤਦਾਰਞ੍ਚ ਪੋਸੇਤੁਂ, ਅਮ੍ਹਾਕਞ੍ਚ ਕਾਲੇਨ ਕਾਲਂ ਅਨੁਪ੍ਪਦਾਤੁ’ਨ੍ਤਿ. ਤੇ ਨਂ ਭੋਗੇਹਿ ਨਿਪਤਨ੍ਤਿ – ‘ਇਤੋ, ਸਮ੍ਮ ਪਾਪਣਿਕ, ਭੋਗੇ ਕਰਿਤ੍ਵਾ [ਹਰਿਤ੍ਵਾ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ.)] ਪੁਤ੍ਤਦਾਰਞ੍ਚ ਪੋਸੇਹਿ, ਅਮ੍ਹਾਕਞ੍ਚ ਕਾਲੇਨ ਕਾਲਂ ਅਨੁਪ੍ਪਦੇਹੀ’ਤਿ. ਏਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਾਪਣਿਕੋ ਨਿਸ੍ਸਯਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ. ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤੀਹਿ ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਪਾਪਣਿਕੋ ਨਚਿਰਸ੍ਸੇਵ ਮਹਤ੍ਤਂ ਵੇਪੁਲ੍ਲਤ੍ਤਂ ਪਾਪੁਣਾਤਿ ਭੋਗੇਸੁ.

‘‘ਏਵਮੇਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤੀਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਨਚਿਰਸ੍ਸੇਵ ਮਹਤ੍ਤਂ ਵੇਪੁਲ੍ਲਤ੍ਤਂ ਪਾਪੁਣਾਤਿ ਕੁਸਲੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ. ਕਤਮੇਹਿ ਤੀਹਿ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਚਕ੍ਖੁਮਾ ਚ ਹੋਤਿ ਵਿਧੁਰੋ ਚ ਨਿਸ੍ਸਯਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਚ. ਕਥਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਚਕ੍ਖੁਮਾ ਹੋਤਿ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ‘ਇਦਂ ਦੁਕ੍ਖ’ਨ੍ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ‘ਅਯਂ ਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦਯੋ’ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ‘ਅਯਂ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧੋ’ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ‘ਅਯਂ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ’ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ. ਏਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਚਕ੍ਖੁਮਾ ਹੋਤਿ.

‘‘ਕਥਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਵਿਧੁਰੋ ਹੋਤਿ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਆਰਦ੍ਧਵੀਰਿਯੋ ਵਿਹਰਤਿ ਅਕੁਸਲਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪਹਾਨਾਯ, ਕੁਸਲਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਉਪਸਮ੍ਪਦਾਯ, ਥਾਮਵਾ ਦਲ਼੍ਹਪਰਕ੍ਕਮੋ ਅਨਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਧੁਰੋ ਕੁਸਲੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ. ਏਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਵਿਧੁਰੋ ਹੋਤਿ.

‘‘ਕਥਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਨਿਸ੍ਸਯਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਯੇ ਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਬਹੁਸ੍ਸੁਤਾ ਆਗਤਾਗਮਾ ਧਮ੍ਮਧਰਾ ਵਿਨਯਧਰਾ ਮਾਤਿਕਾਧਰਾ ਤੇ ਕਾਲੇਨ ਕਾਲਂ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਪਰਿਪੁਚ੍ਛਤਿ ਪਰਿਪਞ੍ਹਤਿ – ‘ਇਦਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਕਥਂ, ਇਮਸ੍ਸ ਕੋ ਅਤ੍ਥੋ’ਤਿ? ਤਸ੍ਸ ਤੇ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤੋ ਅਵਿਵਟਞ੍ਚੇਵ ਵਿਵਰਨ੍ਤਿ, ਅਨੁਤ੍ਤਾਨੀਕਤਞ੍ਚ ਉਤ੍ਤਾਨੀਕਰੋਨ੍ਤਿ, ਅਨੇਕਵਿਹਿਤੇਸੁ ਚ ਕਙ੍ਖਾਠਾਨਿਯੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਕਙ੍ਖਂ ਪਟਿਵਿਨੋਦੇਨ੍ਤਿ. ਏਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਨਿਸ੍ਸਯਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ. ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤੀਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਨਚਿਰਸ੍ਸੇਵ ਮਹਤ੍ਤਂ ਵੇਪੁਲ੍ਲਤ੍ਤਂ ਪਾਪੁਣਾਤਿ ਕੁਸਲੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੂ’’ਤਿ. ਦਸਮਂ.

ਰਥਕਾਰਵਗ੍ਗੋ ਦੁਤਿਯੋ.