੧. ਪਠਮਪਣ੍ਣਾਸਕਂ

੧. ਕਮ੍ਮਕਰਣਵਗ੍ਗੋ

੧. ਵਜ੍ਜਸੁਤ੍ਤਂ

੧. ਏਵਂ ਮੇ ਸੁਤਂ – ਏਕਂ ਸਮਯਂ ਭਗਵਾ ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਵਿਹਰਤਿ ਜੇਤਵਨੇ ਅਨਾਥਪਿਣ੍ਡਿਕਸ੍ਸ ਆਰਾਮੇ. ਤਤ੍ਰ ਖੋ ਭਗਵਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਆਮਨ੍ਤੇਸਿ – ‘‘ਭਿਕ੍ਖਵੋ’’ਤਿ. ‘‘ਭਦਨ੍ਤੇ’’ਤਿ ਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਭਗਵਤੋ ਪਚ੍ਚਸ੍ਸੋਸੁਂ. ਭਗਵਾ ਏਤਦਵੋਚ –

‘‘ਦ੍ਵੇਮਾਨਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵਜ੍ਜਾਨਿ. ਕਤਮਾਨਿ ਦ੍ਵੇ? ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਿਕਞ੍ਚ ਵਜ੍ਜਂ ਸਮ੍ਪਰਾਯਿਕਞ੍ਚ ਵਜ੍ਜਂ. ਕਤਮਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਿਕਂ ਵਜ੍ਜਂ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਕਚ੍ਚੋ ਪਸ੍ਸਤਿ ਚੋਰਂ ਆਗੁਚਾਰਿਂ ਰਾਜਾਨੋ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਵਿਵਿਧਾ ਕਮ੍ਮਕਾਰਣਾ [ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਕਮ੍ਮਕਰਣਾਨਿ (ਕ.)] ਕਾਰੇਨ੍ਤੇ; ਕਸਾਹਿਪਿ ਤਾਲ਼ੇਨ੍ਤੇ, ਵੇਤ੍ਤੇਹਿਪਿ ਤਾਲ਼ੇਨ੍ਤੇ, ਅਦ੍ਧਦਣ੍ਡਕੇਹਿਪਿ ਤਾਲ਼ੇਨ੍ਤੇ, ਹਤ੍ਥਮ੍ਪਿ ਛਿਨ੍ਦਨ੍ਤੇ, ਪਾਦਮ੍ਪਿ ਛਿਨ੍ਦਨ੍ਤੇ, ਹਤ੍ਥਪਾਦਮ੍ਪਿ ਛਿਨ੍ਦਨ੍ਤੇ, ਕਣ੍ਣਮ੍ਪਿ ਛਿਨ੍ਦਨ੍ਤੇ, ਨਾਸਮ੍ਪਿ ਛਿਨ੍ਦਨ੍ਤੇ, ਕਣ੍ਣਨਾਸਮ੍ਪਿ ਛਿਨ੍ਦਨ੍ਤੇ, ਬਿਲਙ੍ਗਥਾਲਿਕਮ੍ਪਿ ਕਰੋਨ੍ਤੇ, ਸਙ੍ਖਮੁਣ੍ਡਿਕਮ੍ਪਿ ਕਰੋਨ੍ਤੇ, ਰਾਹੁਮੁਖਮ੍ਪਿ ਕਰੋਨ੍ਤੇ, ਜੋਤਿਮਾਲਿਕਮ੍ਪਿ ਕਰੋਨ੍ਤੇ, ਹਤ੍ਥਪਜ੍ਜੋਤਿਕਮ੍ਪਿ ਕਰੋਨ੍ਤੇ, ਏਰਕਵਤ੍ਤਿਕਮ੍ਪਿ ਕਰੋਨ੍ਤੇ, ਚੀਰਕਵਾਸਿਕਮ੍ਪਿ ਕਰੋਨ੍ਤੇ, ਏਣੇਯ੍ਯਕਮ੍ਪਿ ਕਰੋਨ੍ਤੇ, ਬਲ਼ਿਸਮਂਸਿਕਮ੍ਪਿ ਕਰੋਨ੍ਤੇ, ਕਹਾਪਣਿਕਮ੍ਪਿ ਕਰੋਨ੍ਤੇ, ਖਾਰਾਪਤਚ੍ਛਿਕਮ੍ਪਿ [ਖਾਰਾਪਟਿਚ੍ਛਕਮ੍ਪਿ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਕ.)] ਕਰੋਨ੍ਤੇ, ਪਲਿਘਪਰਿਵਤ੍ਤਿਕਮ੍ਪਿ ਕਰੋਨ੍ਤੇ, ਪਲਾਲਪੀਠਕਮ੍ਪਿ [ਪਲਾਲਪਿਟ੍ਠਿਕਮ੍ਪਿ (ਸੀ.)] ਕਰੋਨ੍ਤੇ, ਤਤ੍ਤੇਨਪਿ ਤੇਲੇਨ ਓਸਿਞ੍ਚਨ੍ਤੇ, ਸੁਨਖੇਹਿਪਿ ਖਾਦਾਪੇਨ੍ਤੇ, ਜੀਵਨ੍ਤਮ੍ਪਿ ਸੂਲੇ ਉਤ੍ਤਾਸੇਨ੍ਤੇ, ਅਸਿਨਾਪਿ ਸੀਸਂ ਛਿਨ੍ਦਨ੍ਤੇ.

‘‘ਤਸ੍ਸ ਏਵਂ ਹੋਤਿ – ‘ਯਥਾਰੂਪਾਨਂ ਖੋ ਪਾਪਕਾਨਂ ਕਮ੍ਮਾਨਂ ਹੇਤੁ ਚੋਰਂ ਆਗੁਚਾਰਿਂ ਰਾਜਾਨੋ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਵਿਵਿਧਾ ਕਮ੍ਮਕਾਰਣਾ ਕਾਰੇਨ੍ਤਿ; ਕਸਾਹਿਪਿ ਤਾਲ਼ੇਨ੍ਤਿ, ਵੇਤ੍ਤੇਹਿਪਿ ਤਾਲ਼ੇਨ੍ਤਿ, ਅਦ੍ਧਦਣ੍ਡਕੇਹਿਪਿ ਤਾਲ਼ੇਨ੍ਤਿ, ਹਤ੍ਥਮ੍ਪਿ ਛਿਨ੍ਦਨ੍ਤਿ, ਪਾਦਮ੍ਪਿ ਛਿਨ੍ਦਨ੍ਤਿ, ਹਤ੍ਥਪਾਦਮ੍ਪਿ ਛਿਨ੍ਦਨ੍ਤਿ, ਕਣ੍ਣਮ੍ਪਿ ਛਿਨ੍ਦਨ੍ਤਿ, ਨਾਸਮ੍ਪਿ ਛਿਨ੍ਦਨ੍ਤਿ, ਕਣ੍ਣਨਾਸਮ੍ਪਿ ਛਿਨ੍ਦਨ੍ਤਿ, ਬਿਲਙ੍ਗਥਾਲਿਕਮ੍ਪਿ ਕਰੋਨ੍ਤਿ, ਸਙ੍ਖਮੁਣ੍ਡਿਕਮ੍ਪਿ ਕਰੋਨ੍ਤਿ, ਰਾਹੁਮੁਖਮ੍ਪਿ ਕਰੋਨ੍ਤਿ, ਜੋਤਿਮਾਲਿਕਮ੍ਪਿ ਕਰੋਨ੍ਤਿ, ਹਤ੍ਥਪਜ੍ਜੋਤਿਕਮ੍ਪਿ ਕਰੋਨ੍ਤਿ, ਏਰਕਵਤ੍ਤਿਕਮ੍ਪਿ ਕਰੋਨ੍ਤਿ, ਚੀਰਕਵਾਸਿਕਮ੍ਪਿ ਕਰੋਨ੍ਤਿ, ਏਣੇਯ੍ਯਕਮ੍ਪਿ ਕਰੋਨ੍ਤਿ, ਬਲ਼ਿਸਮਂਸਿਕਮ੍ਪਿ ਕਰੋਨ੍ਤਿ, ਕਹਾਪਣਿਕਮ੍ਪਿ ਕਰੋਨ੍ਤਿ, ਖਾਰਾਪਤਚ੍ਛਿਕਮ੍ਪਿ ਕਰੋਨ੍ਤਿ, ਪਲਿਘਪਰਿਵਤ੍ਤਿਕਮ੍ਪਿ ਕਰੋਨ੍ਤਿ, ਪਲਾਲਪੀਠਕਮ੍ਪਿ ਕਰੋਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਤੇਨਪਿ ਤੇਲੇਨ ਓਸਿਞ੍ਚਨ੍ਤਿ, ਸੁਨਖੇਹਿਪਿ ਖਾਦਾਪੇਨ੍ਤਿ, ਜੀਵਨ੍ਤਮ੍ਪਿ ਸੂਲੇ ਉਤ੍ਤਾਸੇਨ੍ਤਿ, ਅਸਿਨਾਪਿ ਸੀਸਂ ਛਿਨ੍ਦਨ੍ਤਿ. ਅਹਞ੍ਚੇਵ [ਅਹਞ੍ਚੇ (?)] ਖੋ ਪਨ ਏਵਰੂਪਂ ਪਾਪਕਮ੍ਮਂ ਕਰੇਯ੍ਯਂ, ਮਮ੍ਪਿ ਰਾਜਾਨੋ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਏਵਰੂਪਾ ਵਿਵਿਧਾ ਕਮ੍ਮਕਾਰਣਾ ਕਾਰੇਯ੍ਯੁਂ; ਕਸਾਹਿਪਿ ਤਾਲ਼ੇਯ੍ਯੁਂ…ਪੇ… ਅਸਿਨਾਪਿ ਸੀਸਂ ਛਿਨ੍ਦੇਯ੍ਯੁ’ਨ੍ਤਿ. ਸੋ ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਿਕਸ੍ਸ ਵਜ੍ਜਸ੍ਸ ਭੀਤੋ ਨ ਪਰੇਸਂ ਪਾਭਤਂ ਵਿਲੁਮ੍ਪਨ੍ਤੋ ਚਰਤਿ. ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਿਕਂ ਵਜ੍ਜਂ.

‘‘ਕਤਮਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਮ੍ਪਰਾਯਿਕਂ ਵਜ੍ਜਂ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਕਚ੍ਚੋ ਇਤਿ ਪਟਿਸਞ੍ਚਿਕ੍ਖਤਿ – ‘ਕਾਯਦੁਚ੍ਚਰਿਤਸ੍ਸ ਖੋ ਪਨ ਪਾਪਕੋ ਦੁਕ੍ਖੋ ਵਿਪਾਕੋ ਅਭਿਸਮ੍ਪਰਾਯਂ, ਵਚੀਦੁਚ੍ਚਰਿਤਸ੍ਸ ਪਾਪਕੋ ਦੁਕ੍ਖੋ ਵਿਪਾਕੋ ਅਭਿਸਮ੍ਪਰਾਯਂ, ਮਨੋਦੁਚ੍ਚਰਿਤਸ੍ਸ ਪਾਪਕੋ ਦੁਕ੍ਖੋ ਵਿਪਾਕੋ ਅਭਿਸਮ੍ਪਰਾਯਂ. ਅਹਞ੍ਚੇਵ ਖੋ ਪਨ ਕਾਯੇਨ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਚਰੇਯ੍ਯਂ, ਵਾਚਾਯ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਚਰੇਯ੍ਯਂ, ਮਨਸਾ ਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਚਰੇਯ੍ਯਂ. ਕਿਞ੍ਚ ਤਂ ਯਾਹਂ ਨ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਅਪਾਯਂ ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਵਿਨਿਪਾਤਂ ਨਿਰਯਂ ਉਪਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯ’ਨ੍ਤਿ. ਸੋ ਸਮ੍ਪਰਾਯਿਕਸ੍ਸ ਵਜ੍ਜਸ੍ਸ ਭੀਤੋ ਕਾਯਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਪਹਾਯ ਕਾਯਸੁਚਰਿਤਂ ਭਾਵੇਤਿ, ਵਚੀਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਪਹਾਯ ਵਚੀਸੁਚਰਿਤਂ ਭਾਵੇਤਿ, ਮਨੋਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਪਹਾਯ ਮਨੋਸੁਚਰਿਤਂ ਭਾਵੇਤਿ, ਸੁਦ੍ਧਂ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਪਰਿਹਰਤਿ. ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਮ੍ਪਰਾਯਿਕਂ ਵਜ੍ਜਂ. ‘‘ਇਮਾਨਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦ੍ਵੇ ਵਜ੍ਜਾਨਿ. ਤਸ੍ਮਾਤਿਹ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਵਂ ਸਿਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਂ – ‘ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਿਕਸ੍ਸ ਵਜ੍ਜਸ੍ਸ ਭਾਯਿਸ੍ਸਾਮ, ਸਮ੍ਪਰਾਯਿਕਸ੍ਸ ਵਜ੍ਜਸ੍ਸ ਭਾਯਿਸ੍ਸਾਮ, ਵਜ੍ਜਭੀਰੁਨੋ ਭਵਿਸ੍ਸਾਮ ਵਜ੍ਜਭਯਦਸ੍ਸਾਵਿਨੋ’ਤਿ. ਏਵਞ੍ਹਿ ਵੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਿਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਂ. ਵਜ੍ਜਭੀਰੁਨੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵਜ੍ਜਭਯਦਸ੍ਸਾਵਿਨੋ ਏਤਂ ਪਾਟਿਕਙ੍ਖਂ ਯਂ ਪਰਿਮੁਚ੍ਚਿਸ੍ਸਤਿ ਸਬ੍ਬਵਜ੍ਜੇਹੀ’’ਤਿ. ਪਠਮਂ.

੨. ਪਧਾਨਸੁਤ੍ਤਂ

੨. ‘‘ਦ੍ਵੇਮਾਨਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਧਾਨਾਨਿ ਦੁਰਭਿਸਮ੍ਭਵਾਨਿ ਲੋਕਸ੍ਮਿਂ. ਕਤਮਾਨਿ ਦ੍ਵੇ? ਯਞ੍ਚ ਗਿਹੀਨਂ ਅਗਾਰਂ ਅਜ੍ਝਾਵਸਤਂ ਚੀਵਰਪਿਣ੍ਡਪਾਤਸੇਨਾਸਨਗਿਲਾਨਪਚ੍ਚਯਭੇਸਜ੍ਜਪਰਿਕ੍ਖਾਰਾਨੁਪ੍ਪਦਾਨਤ੍ਥਂ ਪਧਾਨਂ, ਯਞ੍ਚ ਅਗਾਰਸ੍ਮਾ ਅਨਗਾਰਿਯਂ ਪਬ੍ਬਜਿਤਾਨਂ ਸਬ੍ਬੂਪਧਿਪਟਿਨਿਸ੍ਸਗ੍ਗਤ੍ਥਂ ਪਧਾਨਂ. ਇਮਾਨਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦ੍ਵੇ ਪਧਾਨਾਨਿ ਦੁਰਭਿਸਮ੍ਭਵਾਨਿ ਲੋਕਸ੍ਮਿਂ.

‘‘ਏਤਦਗ੍ਗਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਇਮੇਸਂ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਪਧਾਨਾਨਂ ਯਦਿਦਂ ਸਬ੍ਬੂਪਧਿਪਟਿਨਿਸ੍ਸਗ੍ਗਤ੍ਥਂ ਪਧਾਨਂ. ਤਸ੍ਮਾਤਿਹ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਵਂ ਸਿਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਂ – ‘ਸਬ੍ਬੂਪਧਿਪਟਿਨਿਸ੍ਸਗ੍ਗਤ੍ਥਂ ਪਧਾਨਂ ਪਦਹਿਸ੍ਸਾਮਾ’ਤਿ. ਏਵਞ੍ਹਿ ਵੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਿਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ. ਦੁਤਿਯਂ.

੩. ਤਪਨੀਯਸੁਤ੍ਤਂ

੩. ‘‘ਦ੍ਵੇਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮਾ ਤਪਨੀਯਾ. ਕਤਮੇ ਦ੍ਵੇ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਕਚ੍ਚਸ੍ਸ ਕਾਯਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਕਤਂ ਹੋਤਿ, ਅਕਤਂ ਹੋਤਿ ਕਾਯਸੁਚਰਿਤਂ; ਵਚੀਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਕਤਂ ਹੋਤਿ; ਅਕਤਂ ਹੋਤਿ ਵਚੀਸੁਚਰਿਤਂ; ਮਨੋਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਕਤਂ ਹੋਤਿ, ਅਕਤਂ ਹੋਤਿ ਮਨੋਸੁਚਰਿਤਂ. ਸੋ ‘ਕਾਯਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਮੇ ਕਤ’ਨ੍ਤਿ ਤਪ੍ਪਤਿ, ‘ਅਕਤਂ ਮੇ ਕਾਯਸੁਚਰਿਤ’ਨ੍ਤਿ ਤਪ੍ਪਤਿ; ‘ਵਚੀਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਮੇ ਕਤ’ਨ੍ਤਿ ਤਪ੍ਪਤਿ, ‘ਅਕਤਂ ਮੇ ਵਚੀਸੁਚਰਿਤ’ਨ੍ਤਿ ਤਪ੍ਪਤਿ; ‘ਮਨੋਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਮੇ ਕਤ’ਨ੍ਤਿ ਤਪ੍ਪਤਿ, ‘ਅਕਤਂ ਮੇ ਮਨੋਸੁਚਰਿਤ’ਨ੍ਤਿ ਤਪ੍ਪਤਿ. ਇਮੇ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦ੍ਵੇ ਧਮ੍ਮਾ ਤਪਨੀਯਾ’’ਤਿ. ਤਤਿਯਂ.

੪. ਅਤਪਨੀਯਸੁਤ੍ਤਂ

੪. ‘‘ਦ੍ਵੇਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮਾ ਅਤਪਨੀਯਾ. ਕਤਮੇ ਦ੍ਵੇ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਕਚ੍ਚਸ੍ਸ ਕਾਯਸੁਚਰਿਤਂ ਕਤਂ ਹੋਤਿ, ਅਕਤਂ ਹੋਤਿ ਕਾਯਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ; ਵਚੀਸੁਚਰਿਤਂ ਕਤਂ ਹੋਤਿ, ਅਕਤਂ ਹੋਤਿ ਵਚੀਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ; ਮਨੋਸੁਚਰਿਤਂ ਕਤਂ ਹੋਤਿ, ਅਕਤਂ ਹੋਤਿ ਮਨੋਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ. ਸੋ ‘ਕਾਯਸੁਚਰਿਤਂ ਮੇ ਕਤ’ਨ੍ਤਿ ਨ ਤਪ੍ਪਤਿ, ‘ਅਕਤਂ ਮੇ ਕਾਯਦੁਚ੍ਚਰਿਤ’ਨ੍ਤਿ ਨ ਤਪ੍ਪਤਿ; ‘ਵਚੀਸੁਚਰਿਤਂ ਮੇ ਕਤ’ਨ੍ਤਿ ਨ ਤਪ੍ਪਤਿ, ‘ਅਕਤਂ ਮੇ ਵਚੀਦੁਚ੍ਚਰਿਤ’ਨ੍ਤਿ ਨ ਤਪ੍ਪਤਿ; ‘ਮਨੋਸੁਚਰਿਤਂ ਮੇ ਕਤ’ਨ੍ਤਿ ਨ ਤਪ੍ਪਤਿ, ‘ਅਕਤਂ ਮੇ ਮਨੋਦੁਚ੍ਚਰਿਤ’ਨ੍ਤਿ ਨ ਤਪ੍ਪਤਿ. ਇਮੇ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦ੍ਵੇ ਧਮ੍ਮਾ ਅਤਪਨੀਯਾ’’ਤਿ. ਚਤੁਤ੍ਥਂ.

੫. ਉਪਞ੍ਞਾਤਸੁਤ੍ਤਂ

੫. ‘‘ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਉਪਞ੍ਞਾਸਿਂ – ਯਾ ਚ ਅਸਨ੍ਤੁਟ੍ਠਿਤਾ ਕੁਸਲੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ, ਯਾ ਚ ਅਪ੍ਪਟਿਵਾਨਿਤਾ ਪਧਾਨਸ੍ਮਿਂ. ਅਪ੍ਪਟਿਵਾਨੀ ਸੁਦਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਦਹਾਮਿ – ‘ਕਾਮਂ ਤਚੋ ਚ ਨ੍ਹਾਰੁ [ਨਹਾਰੁ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)] ਚ ਅਟ੍ਠਿ ਚ ਅਵਸਿਸ੍ਸਤੁ, ਸਰੀਰੇ ਉਪਸੁਸ੍ਸਤੁ ਮਂਸਲੋਹਿਤਂ, ਯਂ ਤਂ ਪੁਰਿਸਥਾਮੇਨ ਪੁਰਿਸਵੀਰਿਯੇਨ ਪੁਰਿਸਪਰਕ੍ਕਮੇਨ ਪਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਨ ਤਂ ਅਪਾਪੁਣਿਤ੍ਵਾ ਵੀਰਿਯਸ੍ਸ ਸਣ੍ਠਾਨਂ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀ’ਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਮਯ੍ਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਪ੍ਪਮਾਦਾਧਿਗਤਾ ਸਮ੍ਬੋਧਿ, ਅਪ੍ਪਮਾਦਾਧਿਗਤੋ ਅਨੁਤ੍ਤਰੋ ਯੋਗਕ੍ਖੇਮੋ. ਤੁਮ੍ਹੇ ਚੇਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਪ੍ਪਟਿਵਾਨਂ ਪਦਹੇਯ੍ਯਾਥ – ‘ਕਾਮਂ ਤਚੋ ਚ ਨ੍ਹਾਰੁ ਚ ਅਟ੍ਠਿ ਚ ਅਵਸਿਸ੍ਸਤੁ, ਸਰੀਰੇ ਉਪਸੁਸ੍ਸਤੁ ਮਂਸਲੋਹਿਤਂ, ਯਂ ਤਂ ਪੁਰਿਸਥਾਮੇਨ ਪੁਰਿਸਵੀਰਿਯੇਨ ਪੁਰਿਸਪਰਕ੍ਕਮੇਨ ਪਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਨ ਤਂ ਅਪਾਪੁਣਿਤ੍ਵਾ ਵੀਰਿਯਸ੍ਸ ਸਣ੍ਠਾਨਂ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀ’ਤਿ, ਤੁਮ੍ਹੇਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਨਚਿਰਸ੍ਸੇਵ – ਯਸ੍ਸਤ੍ਥਾਯ ਕੁਲਪੁਤ੍ਤਾ ਸਮ੍ਮਦੇਵ ਅਗਾਰਸ੍ਮਾ ਅਨਗਾਰਿਯਂ ਪਬ੍ਬਜਨ੍ਤਿ ਤਦਨੁਤ੍ਤਰਂ – ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਪਰਿਯੋਸਾਨਂ ਦਿਟ੍ਠੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਸਯਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਸਚ੍ਛਿਕਤ੍ਵਾ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਿਸ੍ਸਥ. ਤਸ੍ਮਾਤਿਹ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਵਂ ਸਿਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਂ – ‘ਅਪ੍ਪਟਿਵਾਨਂ ਪਦਹਿਸ੍ਸਾਮ. ਕਾਮਂ ਤਚੋ ਚ ਨ੍ਹਾਰੁ ਚ ਅਟ੍ਠਿ ਚ ਅਵਸਿਸ੍ਸਤੁ, ਸਰੀਰੇ ਉਪਸੁਸ੍ਸਤੁ ਮਂਸਲੋਹਿਤਂ, ਯਂ ਤਂ ਪੁਰਿਸਥਾਮੇਨ ਪੁਰਿਸਵੀਰਿਯੇਨ ਪੁਰਿਸਪਰਕ੍ਕਮੇਨ ਪਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਨ ਤਂ ਅਪਾਪੁਣਿਤ੍ਵਾ ਵੀਰਿਯਸ੍ਸ ਸਣ੍ਠਾਨਂ ਭਵਿਸ੍ਸਤੀ’ਤਿ. ਏਵਞ੍ਹਿ ਵੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਿਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ. ਪਞ੍ਚਮਂ.

੬. ਸਂਯੋਜਨਸੁਤ੍ਤਂ

੬. ‘‘ਦ੍ਵੇਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮਾ. ਕਤਮੇ ਦ੍ਵੇ? ਯਾ ਚ ਸਂਯੋਜਨਿਯੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਅਸ੍ਸਾਦਾਨੁਪਸ੍ਸਿਤਾ, ਯਾ ਚ ਸਂਯੋਜਨਿਯੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਨੁਪਸ੍ਸਿਤਾ. ਸਂਯੋਜਨਿਯੇਸੁ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਅਸ੍ਸਾਦਾਨੁਪਸ੍ਸੀ ਵਿਹਰਨ੍ਤੋ ਰਾਗਂ ਨ ਪਜਹਤਿ, ਦੋਸਂ ਨ ਪਜਹਤਿ, ਮੋਹਂ ਨ ਪਜਹਤਿ. ਰਾਗਂ ਅਪ੍ਪਹਾਯ, ਦੋਸਂ ਅਪ੍ਪਹਾਯ, ਮੋਹਂ ਅਪ੍ਪਹਾਯ ਨ ਪਰਿਮੁਚ੍ਚਤਿ ਜਾਤਿਯਾ ਜਰਾਯ ਮਰਣੇਨ ਸੋਕੇਹਿ ਪਰਿਦੇਵੇਹਿ ਦੁਕ੍ਖੇਹਿ ਦੋਮਨਸ੍ਸੇਹਿ ਉਪਾਯਾਸੇਹਿ. ਨ ਪਰਿਮੁਚ੍ਚਤਿ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਮਾਤਿ ਵਦਾਮਿ.

‘‘ਸਂਯੋਜਨਿਯੇਸੁ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਨੁਪਸ੍ਸੀ ਵਿਹਰਨ੍ਤੋ ਰਾਗਂ ਪਜਹਤਿ, ਦੋਸਂ ਪਜਹਤਿ, ਮੋਹਂ ਪਜਹਤਿ. ਰਾਗਂ ਪਹਾਯ, ਦੋਸਂ ਪਹਾਯ, ਮੋਹਂ ਪਹਾਯ, ਪਰਿਮੁਚ੍ਚਤਿ ਜਾਤਿਯਾ ਜਰਾਯ ਮਰਣੇਨ ਸੋਕੇਹਿ ਪਰਿਦੇਵੇਹਿ ਦੁਕ੍ਖੇਹਿ ਦੋਮਨਸ੍ਸੇਹਿ ਉਪਾਯਾਸੇਹਿ. ਪਰਿਮੁਚ੍ਚਤਿ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਮਾਤਿ ਵਦਾਮਿ. ਇਮੇ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦ੍ਵੇ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ. ਛਟ੍ਠਂ.

੭. ਕਣ੍ਹਸੁਤ੍ਤਂ

੭. ‘‘ਦ੍ਵੇਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮਾ ਕਣ੍ਹਾ. ਕਤਮੇ ਦ੍ਵੇ? ਅਹਿਰਿਕਞ੍ਚ ਅਨੋਤ੍ਤਪ੍ਪਞ੍ਚ. ਇਮੇ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦ੍ਵੇ ਧਮ੍ਮਾ ਕਣ੍ਹਾ’’ਤਿ. ਸਤ੍ਤਮਂ.

੮. ਸੁਕ੍ਕਸੁਤ੍ਤਂ

੮. ‘‘ਦ੍ਵੇਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮਾ ਸੁਕ੍ਕਾ. ਕਤਮੇ ਦ੍ਵੇ? ਹਿਰੀ [ਹਿਰਿ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)] ਚ ਓਤ੍ਤਪ੍ਪਞ੍ਚ. ਇਮੇ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦ੍ਵੇ ਧਮ੍ਮਾ ਸੁਕ੍ਕਾ’’ਤਿ. ਅਟ੍ਠਮਂ.

੯. ਚਰਿਯਸੁਤ੍ਤਂ

੯. ‘‘ਦ੍ਵੇਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮਾ ਸੁਕ੍ਕਾ ਲੋਕਂ ਪਾਲੇਨ੍ਤਿ. ਕਤਮੇ ਦ੍ਵੇ? ਹਿਰੀ ਚ ਓਤ੍ਤਪ੍ਪਞ੍ਚ. ਇਮੇ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦ੍ਵੇ ਸੁਕ੍ਕਾ ਧਮ੍ਮਾ ਲੋਕਂ ਨ ਪਾਲੇਯ੍ਯੁਂ, ਨਯਿਧ ਪਞ੍ਞਾਯੇਥ ਮਾਤਾਤਿ ਵਾ ਮਾਤੁਚ੍ਛਾਤਿ ਵਾ ਮਾਤੁਲਾਨੀਤਿ ਵਾ ਆਚਰਿਯਭਰਿਯਾਤਿ ਵਾ ਗਰੂਨਂ ਦਾਰਾਤਿ ਵਾ. ਸਮ੍ਭੇਦਂ ਲੋਕੋ ਅਗਮਿਸ੍ਸ, ਯਥਾ ਅਜੇਲ਼ਕਾ ਕੁਕ੍ਕੁਟਸੂਕਰਾ ਸੋਣਸਿਙ੍ਗਾਲਾ [ਸੋਣਸਿਗਾਲਾ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)]. ਯਸ੍ਮਾ ਚ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਇਮੇ ਦ੍ਵੇ ਸੁਕ੍ਕਾ ਧਮ੍ਮਾ ਲੋਕਂ ਪਾਲੇਨ੍ਤਿ ਤਸ੍ਮਾ ਪਞ੍ਞਾਯਤਿ [ਪਞ੍ਞਾਯਨ੍ਤਿ (ਸੀ.)] ਮਾਤਾਤਿ ਵਾ ਮਾਤੁਚ੍ਛਾਤਿ ਵਾ ਮਾਤੁਲਾਨੀਤਿ ਵਾ ਆਚਰਿਯਭਰਿਯਾਤਿ ਵਾ ਗਰੂਨਂ ਦਾਰਾਤਿ ਵਾ’’ਤਿ. ਨਵਮਂ.

੧੦. ਵਸ੍ਸੂਪਨਾਯਿਕਸੁਤ੍ਤਂ

੧੦. ‘‘ਦ੍ਵੇਮਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵਸ੍ਸੂਪਨਾਯਿਕਾ. ਕਤਮਾ ਦ੍ਵੇ? ਪੁਰਿਮਿਕਾ ਚ ਪਚ੍ਛਿਮਿਕਾ ਚ. ਇਮਾ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦ੍ਵੇ ਵਸ੍ਸੂਪਨਾਯਿਕਾ’’ਤਿ. ਦਸਮਂ.

ਕਮ੍ਮਕਰਣਵਗ੍ਗੋ ਪਠਮੋ.

ਤਸ੍ਸੁਦ੍ਦਾਨਂ –

ਵਜ੍ਜਾ ਪਧਾਨਾ ਦ੍ਵੇ ਤਪਨੀਯਾ, ਉਪਞ੍ਞਾਤੇਨ ਪਞ੍ਚਮਂ;

ਸਂਯੋਜਨਞ੍ਚ ਕਣ੍ਹਞ੍ਚ, ਸੁਕ੍ਕਂ ਚਰਿਯਾ ਵਸ੍ਸੂਪਨਾਯਿਕੇਨ ਵਗ੍ਗੋ.

੨. ਅਧਿਕਰਣਵਗ੍ਗੋ

੧੧. ‘‘ਦ੍ਵੇਮਾਨਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਬਲਾਨਿ. ਕਤਮਾਨਿ ਦ੍ਵੇ? ਪਟਿਸਙ੍ਖਾਨਬਲਞ੍ਚ ਭਾਵਨਾਬਲਞ੍ਚ. ਕਤਮਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਟਿਸਙ੍ਖਾਨਬਲਂ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਕਚ੍ਚੋ ਇਤਿ ਪਟਿਸਞ੍ਚਿਕ੍ਖਤਿ – ‘ਕਾਯਦੁਚ੍ਚਰਿਤਸ੍ਸ ਖੋ ਪਾਪਕੋ ਵਿਪਾਕੋ ਦਿਟ੍ਠੇ ਚੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਅਭਿਸਮ੍ਪਰਾਯਞ੍ਚ, ਵਚੀਦੁਚ੍ਚਰਿਤਸ੍ਸ ਪਾਪਕੋ ਵਿਪਾਕੋ ਦਿਟ੍ਠੇ ਚੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਅਭਿਸਮ੍ਪਰਾਯਞ੍ਚ, ਮਨੋਦੁਚ੍ਚਰਿਤਸ੍ਸ ਪਾਪਕੋ ਵਿਪਾਕੋ ਦਿਟ੍ਠੇ ਚੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਅਭਿਸਮ੍ਪਰਾਯਞ੍ਚਾ’ਤਿ. ਸੋ ਇਤਿ ਪਟਿਸਙ੍ਖਾਯ ਕਾਯਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਪਹਾਯ ਕਾਯਸੁਚਰਿਤਂ ਭਾਵੇਤਿ, ਵਚੀਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਪਹਾਯ ਵਚੀਸੁਚਰਿਤਂ ਭਾਵੇਤਿ, ਮਨੋਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਪਹਾਯ ਮਨੋਸੁਚਰਿਤਂ ਭਾਵੇਤਿ, ਸੁਦ੍ਧਂ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਪਰਿਹਰਤਿ. ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਟਿਸਙ੍ਖਾਨਬਲਂ.

‘‘ਕਤਮਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਾਵਨਾਬਲਂ. ਤਤ੍ਰ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯਮਿਦਂ [ਯਦਿਦਂ (ਸੀ.)] ਭਾਵਨਾਬਲਂ ਸੇਖਾਨਮੇਤਂ [ਸੇਖਮੇਤਂ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ.)] ਬਲਂ. ਸੇਖਞ੍ਹਿ ਸੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਬਲਂ ਆਗਮ੍ਮ ਰਾਗਂ ਪਜਹਤਿ, ਦੋਸਂ ਪਜਹਤਿ, ਮੋਹਂ ਪਜਹਤਿ. ਰਾਗਂ ਪਹਾਯ, ਦੋਸਂ ਪਹਾਯ, ਮੋਹਂ ਪਹਾਯ ਯਂ ਅਕੁਸਲਂ ਨ ਤਂ ਕਰੋਤਿ, ਯਂ ਪਾਪਂ ਨ ਤਂ ਸੇਵਤਿ. ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਾਵਨਾਬਲਂ. ਇਮਾਨਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦ੍ਵੇ ਬਲਾਨੀ’’ਤਿ.

੧੨. ‘‘ਦ੍ਵੇਮਾਨਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਬਲਾਨਿ. ਕਤਮਾਨਿ ਦ੍ਵੇ? ਪਟਿਸਙ੍ਖਾਨਬਲਞ੍ਚ ਭਾਵਨਾਬਲਞ੍ਚ. ਕਤਮਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਟਿਸਙ੍ਖਾਨਬਲਂ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਕਚ੍ਚੋ ਇਤਿ ਪਟਿਸਞ੍ਚਿਕ੍ਖਤਿ – ‘ਕਾਯਦੁਚ੍ਚਰਿਤਸ੍ਸ ਖੋ ਪਾਪਕੋ ਵਿਪਾਕੋ ਦਿਟ੍ਠੇ ਚੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਅਭਿਸਮ੍ਪਰਾਯਞ੍ਚ, ਵਚੀਦੁਚ੍ਚਰਿਤਸ੍ਸ ਪਾਪਕੋ ਵਿਪਾਕੋ ਦਿਟ੍ਠੇ ਚੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਅਭਿਸਮ੍ਪਰਾਯਞ੍ਚ, ਮਨੋਦੁਚ੍ਚਰਿਤਸ੍ਸ ਪਾਪਕੋ ਵਿਪਾਕੋ ਦਿਟ੍ਠੇ ਚੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਅਭਿਸਮ੍ਪਰਾਯਞ੍ਚਾ’ਤਿ. ਸੋ ਇਤਿ ਪਟਿਸਙ੍ਖਾਯ ਕਾਯਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਪਹਾਯ ਕਾਯਸੁਚਰਿਤਂ ਭਾਵੇਤਿ, ਵਚੀਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਪਹਾਯ ਵਚੀਸੁਚਰਿਤਂ ਭਾਵੇਤਿ, ਮਨੋਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਪਹਾਯ ਮਨੋਸੁਚਰਿਤਂ ਭਾਵੇਤਿ, ਸੁਦ੍ਧਂ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਪਰਿਹਰਤਿ. ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਟਿਸਙ੍ਖਾਨਬਲਂ.

‘‘ਕਤਮਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਾਵਨਾਬਲਂ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਸਤਿਸਮ੍ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਂ ਭਾਵੇਤਿ ਵਿਵੇਕਨਿਸ੍ਸਿਤਂ ਵਿਰਾਗਨਿਸ੍ਸਿਤਂ ਨਿਰੋਧਨਿਸ੍ਸਿਤਂ ਵੋਸਗ੍ਗਪਰਿਣਾਮਿਂ, ਧਮ੍ਮਵਿਚਯਸਮ੍ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਂ ਭਾਵੇਤਿ… ਵੀਰਿਯਸਮ੍ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਂ ਭਾਵੇਤਿ… ਪੀਤਿਸਮ੍ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਂ ਭਾਵੇਤਿ… ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਿਸਮ੍ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਂ ਭਾਵੇਤਿ… ਸਮਾਧਿਸਮ੍ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਂ ਭਾਵੇਤਿ… ਉਪੇਕ੍ਖਾਸਮ੍ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਂ ਭਾਵੇਤਿ ਵਿਵੇਕਨਿਸ੍ਸਿਤਂ ਵਿਰਾਗਨਿਸ੍ਸਿਤਂ ਨਿਰੋਧਨਿਸ੍ਸਿਤਂ ਵੋਸਗ੍ਗਪਰਿਣਾਮਿਂ. ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਾਵਨਾਬਲਂ. ਇਮਾਨਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦ੍ਵੇ ਬਲਾਨੀ’’ਤਿ.

੧੩. ‘‘ਦ੍ਵੇਮਾਨਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਬਲਾਨਿ. ਕਤਮਾਨਿ ਦ੍ਵੇ? ਪਟਿਸਙ੍ਖਾਨਬਲਞ੍ਚ ਭਾਵਨਾਬਲਞ੍ਚ. ਕਤਮਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਟਿਸਙ੍ਖਾਨਬਲਂ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਕਚ੍ਚੋ ਇਤਿ ਪਟਿਸਞ੍ਚਿਕ੍ਖਤਿ – ‘ਕਾਯਦੁਚ੍ਚਰਿਤਸ੍ਸ ਖੋ ਪਾਪਕੋ ਵਿਪਾਕੋ ਦਿਟ੍ਠੇ ਚੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਅਭਿਸਮ੍ਪਰਾਯਞ੍ਚ, ਵਚੀਦੁਚ੍ਚਰਿਤਸ੍ਸ ਖੋ ਪਾਪਕੋ ਵਿਪਾਕੋ ਦਿਟ੍ਠੇ ਚੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਅਭਿਸਮ੍ਪਰਾਯਞ੍ਚ, ਮਨੋਦੁਚ੍ਚਰਿਤਸ੍ਸ ਖੋ ਪਾਪਕੋ ਵਿਪਾਕੋ ਦਿਟ੍ਠੇ ਚੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਅਭਿਸਮ੍ਪਰਾਯਞ੍ਚਾ’ਤਿ. ਸੋ ਇਤਿ ਪਟਿਸਙ੍ਖਾਯ ਕਾਯਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਪਹਾਯ ਕਾਯਸੁਚਰਿਤਂ ਭਾਵੇਤਿ, ਵਚੀਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਪਹਾਯ ਵਚੀਸੁਚਰਿਤਂ ਭਾਵੇਤਿ, ਮਨੋਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਪਹਾਯ ਮਨੋਸੁਚਰਿਤਂ ਭਾਵੇਤਿ, ਸੁਦ੍ਧਂ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਪਰਿਹਰਤਿ. ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਟਿਸਙ੍ਖਾਨਬਲਂ.

‘‘ਕਤਮਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਾਵਨਾਬਲਂ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਵਿਵਿਚ੍ਚੇਵ ਕਾਮੇਹਿ, ਵਿਵਿਚ੍ਚ ਅਕੁਸਲੇਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਵਿਤਕ੍ਕਂ ਸਵਿਚਾਰਂ ਵਿਵੇਕਜਂ ਪੀਤਿਸੁਖਂ ਪਠਮਂ ਝਾਨਂ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਤਿ. ਵਿਤਕ੍ਕਵਿਚਾਰਾਨਂ ਵੂਪਸਮਾ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਸਮ੍ਪਸਾਦਨਂ ਚੇਤਸੋ ਏਕੋਦਿਭਾਵਂ ਅਵਿਤਕ੍ਕਂ ਅਵਿਚਾਰਂ ਸਮਾਧਿਜਂ ਪੀਤਿਸੁਖਂ ਦੁਤਿਯਂ ਝਾਨਂ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਤਿ. ਪੀਤਿਯਾ ਚ ਵਿਰਾਗਾ ਉਪੇਕ੍ਖਕੋ ਚ ਵਿਹਰਤਿ ਸਤੋ ਚ ਸਮ੍ਪਜਾਨੋ, ਸੁਖਞ੍ਚ ਕਾਯੇਨ ਪਟਿਸਂਵੇਦੇਤਿ, ਯਂ ਤਂ ਅਰਿਯਾ ਆਚਿਕ੍ਖਨ੍ਤਿ – ‘ਉਪੇਕ੍ਖਕੋ ਸਤਿਮਾ ਸੁਖਵਿਹਾਰੀ’ਤਿ ਤਤਿਯਂ ਝਾਨਂ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਤਿ. ਸੁਖਸ੍ਸ ਚ ਪਹਾਨਾ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਚ ਪਹਾਨਾ ਪੁਬ੍ਬੇਵ ਸੋਮਨਸ੍ਸਦੋਮਨਸ੍ਸਾਨਂ ਅਤ੍ਥਙ੍ਗਮਾ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਂ ਉਪੇਕ੍ਖਾਸਤਿਪਾਰਿਸੁਦ੍ਧਿਂ ਚਤੁਤ੍ਥਂ ਝਾਨਂ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਤਿ. ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਾਵਨਾਬਲਂ. ਇਮਾਨਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦ੍ਵੇ ਬਲਾਨੀ’’ਤਿ.

੧੪. ‘‘ਦ੍ਵੇਮਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾ. ਕਤਮਾ ਦ੍ਵੇ? ਸਂਖਿਤ੍ਤੇਨ ਚ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਨ ਚ. ਇਮਾ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦ੍ਵੇ ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾ’’ਤਿ.

੧੫. ‘‘ਯਸ੍ਮਿਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਧਿਕਰਣੇ ਆਪਨ੍ਨੋ [ਆਪਤ੍ਤਾਪਨ੍ਨੋ (ਕ.)] ਚ ਭਿਕ੍ਖੁ ਚੋਦਕੋ ਚ ਭਿਕ੍ਖੁ ਨ ਸਾਧੁਕਂ ਅਤ੍ਤਨਾਵ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਤਿ ਤਸ੍ਮੇਤਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਧਿਕਰਣੇ ਪਾਟਿਕਙ੍ਖਂ ਦੀਘਤ੍ਤਾਯ ਖਰਤ੍ਤਾਯ ਵਾਲ਼ਤ੍ਤਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਿਸ੍ਸਤਿ, ਭਿਕ੍ਖੂ ਚ ਨ ਫਾਸੁਂ [ਨ ਫਾਸੁ (ਕ.)] ਵਿਹਰਿਸ੍ਸਨ੍ਤੀਤਿ [ਵਿਹਰਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਕ.)]. ਯਸ੍ਮਿਞ੍ਚ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਧਿਕਰਣੇ ਆਪਨ੍ਨੋ ਚ ਭਿਕ੍ਖੁ ਚੋਦਕੋ ਚ ਭਿਕ੍ਖੁ ਸਾਧੁਕਂ ਅਤ੍ਤਨਾਵ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਤਿ ਤਸ੍ਮੇਤਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਧਿਕਰਣੇ ਪਾਟਿਕਙ੍ਖਂ ਨ ਦੀਘਤ੍ਤਾਯ ਖਰਤ੍ਤਾਯ ਵਾਲ਼ਤ੍ਤਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਿਸ੍ਸਤਿ, ਭਿਕ੍ਖੂ ਚ ਫਾਸੁਂ ਵਿਹਰਿਸ੍ਸਨ੍ਤੀਤਿ.

‘‘ਕਥਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਆਪਨ੍ਨੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਸਾਧੁਕਂ ਅਤ੍ਤਨਾਵ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਤਿ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਆਪਨ੍ਨੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਇਤਿ ਪਟਿਸਞ੍ਚਿਕ੍ਖਤਿ – ‘ਅਹਂ ਖੋ ਅਕੁਸਲਂ ਆਪਨ੍ਨੋ ਕਞ੍ਚਿਦੇਵ [ਕਿਞ੍ਚਿਦੇਵ (ਕ.)] ਦੇਸਂ ਕਾਯੇਨ. ਮਂ ਸੋ [ਤਸ੍ਮਾ ਮਂ ਸੋ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ.)] ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਦ੍ਦਸ ਅਕੁਸਲਂ ਆਪਜ੍ਜਮਾਨਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦੇਵ ਦੇਸਂ ਕਾਯੇਨ. ਨੋ ਚੇ ਅਹਂ ਅਕੁਸਲਂ ਆਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦੇਵ ਦੇਸਂ ਕਾਯੇਨ, ਨ ਮਂ ਸੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਪਸ੍ਸੇਯ੍ਯ ਅਕੁਸਲਂ ਆਪਜ੍ਜਮਾਨਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦੇਵ ਦੇਸਂ ਕਾਯੇਨ. ਯਸ੍ਮਾ ਚ ਖੋ, ਅਹਂ ਅਕੁਸਲਂ ਆਪਨ੍ਨੋ ਕਿਞ੍ਚਿਦੇਵ ਦੇਸਂ ਕਾਯੇਨ, ਤਸ੍ਮਾ ਮਂ ਸੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਦ੍ਦਸ ਅਕੁਸਲਂ ਆਪਜ੍ਜਮਾਨਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦੇਵ ਦੇਸਂ ਕਾਯੇਨ. ਦਿਸ੍ਵਾ ਚ ਪਨ ਮਂ ਸੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਕੁਸਲਂ ਆਪਜ੍ਜਮਾਨਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦੇਵ ਦੇਸਂ ਕਾਯੇਨ ਅਨਤ੍ਤਮਨੋ ਅਹੋਸਿ. ਅਨਤ੍ਤਮਨੋ ਸਮਾਨੋ ਅਨਤ੍ਤਮਨਵਚਨਂ [ਅਨਤ੍ਤਮਨਵਾਚਂ (ਕ.)] ਮਂ ਸੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਵਚ. ਅਨਤ੍ਤਮਨਵਚਨਾਹਂ [ਅਨਤ੍ਤਮਨਵਾਚਂ ਨਾਹਂ (ਕ.)] ਤੇਨ ਭਿਕ੍ਖੁਨਾ ਵੁਤ੍ਤੋ ਸਮਾਨੋ ਅਨਤ੍ਤਮਨੋ [ਅਤ੍ਤਮਨੋ (ਕ.)] ਅਹੋਸਿਂ. ਅਨਤ੍ਤਮਨੋ ਸਮਾਨੋ ਪਰੇਸਂ ਆਰੋਚੇਸਿਂ. ਇਤਿ ਮਮੇਵ ਤਤ੍ਥ ਅਚ੍ਚਯੋ ਅਚ੍ਚਗਮਾ ਸੁਙ੍ਕਦਾਯਕਂਵ ਭਣ੍ਡਸ੍ਮਿਨ੍ਤਿ. ਏਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਆਪਨ੍ਨੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਸਾਧੁਕਂ ਅਤ੍ਤਨਾਵ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਤਿ.

‘‘ਕਥਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚੋਦਕੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਸਾਧੁਕਂ ਅਤ੍ਤਨਾਵ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਤਿ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚੋਦਕੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਇਤਿ ਪਟਿਸਞ੍ਚਿਕ੍ਖਤਿ – ‘ਅਯਂ ਖੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਕੁਸਲਂ ਆਪਨ੍ਨੋ ਕਿਞ੍ਚਿਦੇਵ ਦੇਸਂ ਕਾਯੇਨ. ਅਹਂ ਇਮਂ ਭਿਕ੍ਖੁਂ ਅਦ੍ਦਸਂ ਅਕੁਸਲਂ ਆਪਜ੍ਜਮਾਨਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦੇਵ ਦੇਸਂ ਕਾਯੇਨ. ਨੋ ਚੇ ਅਯਂ ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਕੁਸਲਂ ਆਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯ ਕਿਞ੍ਚਿਦੇਵ ਦੇਸਂ ਕਾਯੇਨ, ਨਾਹਂ ਇਮਂ ਭਿਕ੍ਖੁਂ ਪਸ੍ਸੇਯ੍ਯਂ ਅਕੁਸਲਂ ਆਪਜ੍ਜਮਾਨਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦੇਵ ਦੇਸਂ ਕਾਯੇਨ. ਯਸ੍ਮਾ ਚ ਖੋ, ਅਯਂ ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਕੁਸਲਂ ਆਪਨ੍ਨੋ ਕਿਞ੍ਚਿਦੇਵ ਦੇਸਂ ਕਾਯੇਨ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਹਂ ਇਮਂ ਭਿਕ੍ਖੁਂ ਅਦ੍ਦਸਂ ਅਕੁਸਲਂ ਆਪਜ੍ਜਮਾਨਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦੇਵ ਦੇਸਂ ਕਾਯੇਨ. ਦਿਸ੍ਵਾ ਚ ਪਨਾਹਂ ਇਮਂ ਭਿਕ੍ਖੁਂ ਅਕੁਸਲਂ ਆਪਜ੍ਜਮਾਨਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦੇਵ ਦੇਸਂ ਕਾਯੇਨ ਅਨਤ੍ਤਮਨੋ ਅਹੋਸਿਂ. ਅਨਤ੍ਤਮਨੋ ਸਮਾਨੋ ਅਨਤ੍ਤਮਨਵਚਨਾਹਂ ਇਮਂ ਭਿਕ੍ਖੁਂ ਅਵਚਂ. ਅਨਤ੍ਤਮਨਵਚਨਾਯਂ ਭਿਕ੍ਖੁ ਮਯਾ ਵੁਤ੍ਤੋ ਸਮਾਨੋ ਅਨਤ੍ਤਮਨੋ ਅਹੋਸਿ. ਅਨਤ੍ਤਮਨੋ ਸਮਾਨੋ ਪਰੇਸਂ ਆਰੋਚੇਸਿ. ਇਤਿ ਮਮੇਵ ਤਤ੍ਥ ਅਚ੍ਚਯੋ ਅਚ੍ਚਗਮਾ ਸੁਙ੍ਕਦਾਯਕਂਵ ਭਣ੍ਡਸ੍ਮਿਨ੍ਤਿ. ਏਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚੋਦਕੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਸਾਧੁਕਂ ਅਤ੍ਤਨਾਵ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਤਿ.

‘‘ਯਸ੍ਮਿਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਧਿਕਰਣੇ ਆਪਨ੍ਨੋ ਚ ਭਿਕ੍ਖੁ ਚੋਦਕੋ ਚ ਭਿਕ੍ਖੁ ਨ ਸਾਧੁਕਂ ਅਤ੍ਤਨਾਵ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਤਿ ਤਸ੍ਮੇਤਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਧਿਕਰਣੇ ਪਾਟਿਕਙ੍ਖਂ ਦੀਘਤ੍ਤਾਯ ਖਰਤ੍ਤਾਯ ਵਾਲ਼ਤ੍ਤਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਿਸ੍ਸਤਿ, ਭਿਕ੍ਖੂ ਚ ਨ ਫਾਸੁਂ ਵਿਹਰਿਸ੍ਸਨ੍ਤੀਤਿ. ਯਸ੍ਮਿਞ੍ਚ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਧਿਕਰਣੇ ਆਪਨ੍ਨੋ ਚ ਭਿਕ੍ਖੁ ਚੋਦਕੋ ਚ ਭਿਕ੍ਖੁ ਸਾਧੁਕਂ ਅਤ੍ਤਨਾਵ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਪਚ੍ਚਵੇਕ੍ਖਤਿ ਤਸ੍ਮੇਤਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਧਿਕਰਣੇ ਪਾਟਿਕਙ੍ਖਂ ਨ ਦੀਘਤ੍ਤਾਯ ਖਰਤ੍ਤਾਯ ਵਾਲ਼ਤ੍ਤਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਿਸ੍ਸਤਿ, ਭਿਕ੍ਖੂ ਚ ਫਾਸੁ ਵਿਹਰਿਸ੍ਸਨ੍ਤੀ’’ਤਿ.

੧੬. ਅਥ ਖੋ ਅਞ੍ਞਤਰੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਤਾ ਸਦ੍ਧਿਂ ਸਮ੍ਮੋਦਿ. ਸਮ੍ਮੋਦਨੀਯਂ ਕਥਂ ਸਾਰਣੀਯਂ ਵੀਤਿਸਾਰੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਖੋ ਸੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਕੋ ਨੁ ਖੋ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਹੇਤੁ ਕੋ ਪਚ੍ਚਯੋ ਯੇਨ ਮਿਧੇਕਚ੍ਚੇ ਸਤ੍ਤਾ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਅਪਾਯਂ ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਵਿਨਿਪਾਤਂ ਨਿਰਯਂ ਉਪਪਜ੍ਜਨ੍ਤੀ’’ਤਿ? ‘‘ਅਧਮ੍ਮਚਰਿਯਾਵਿਸਮਚਰਿਯਾਹੇਤੁ ਖੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਏਵਮਿਧੇਕਚ੍ਚੇ ਸਤ੍ਤਾ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਅਪਾਯਂ ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਵਿਨਿਪਾਤਂ ਨਿਰਯਂ ਉਪਪਜ੍ਜਨ੍ਤੀ’’ਤਿ.

‘‘ਕੋ ਨੁ ਖੋ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਹੇਤੁ ਕੋ ਪਚ੍ਚਯੋ ਯੇਨ ਮਿਧੇਕਚ੍ਚੇ ਸਤ੍ਤਾ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਸੁਗਤਿਂ ਸਗ੍ਗਂ ਲੋਕਂ ਉਪਪਜ੍ਜਨ੍ਤੀ’’ਤਿ? ‘‘ਧਮ੍ਮਚਰਿਯਾਸਮਚਰਿਯਾਹੇਤੁ ਖੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਏਵਮਿਧੇਕਚ੍ਚੇ ਸਤ੍ਤਾ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਸੁਗਤਿਂ ਸਗ੍ਗਂ ਲੋਕਂ ਉਪਪਜ੍ਜਨ੍ਤੀ’’ਤਿ.

‘‘ਅਭਿਕ੍ਕਨ੍ਤਂ, ਭੋ ਗੋਤਮ! ਅਭਿਕ੍ਕਨ੍ਤਂ, ਭੋ ਗੋਤਮ! ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਨਿਕ੍ਕੁਜ੍ਜਿਤਂ [ਨਿਕੁਜ੍ਜਿਤਂ (ਕ.)] ਵਾ ਉਕ੍ਕੁਜ੍ਜੇਯ੍ਯ, ਪਟਿਚ੍ਛਨ੍ਨਂ ਵਾ ਵਿਵਰੇਯ੍ਯ, ਮੂਲ਼੍ਹਸ੍ਸ ਵਾ ਮਗ੍ਗਂ ਆਚਿਕ੍ਖੇਯ੍ਯ, ਅਨ੍ਧਕਾਰੇ ਵਾ ਤੇਲਪਜ੍ਜੋਤਂ ਧਾਰੇਯ੍ਯ – ‘ਚਕ੍ਖੁਮਨ੍ਤੋ ਰੂਪਾਨਿ ਦਕ੍ਖਨ੍ਤੀ’ਤਿ, ਏਵਮੇਵਂ ਭੋਤਾ ਗੋਤਮੇਨ ਅਨੇਕਪਰਿਯਾਯੇਨ ਧਮ੍ਮੋ ਪਕਾਸਿਤੋ. ਏਸਾਹਂ ਭਵਨ੍ਤਂ ਗੋਤਮਂ ਸਰਣਂ ਗਚ੍ਛਾਮਿ ਧਮ੍ਮਞ੍ਚ ਭਿਕ੍ਖੁਸਙ੍ਘਞ੍ਚ. ਉਪਾਸਕਂ ਮਂ ਭਵਂ ਗੋਤਮੋ ਧਾਰੇਤੁ ਅਜ੍ਜਤਗ੍ਗੇ ਪਾਣੁਪੇਤਂ ਸਰਣਂ ਗਤ’’ਨ੍ਤਿ.

੧੭. ਅਥ ਖੋ ਜਾਣੁਸ੍ਸੋਣਿ [ਜਾਣੁਸੋਣਿ (ਕ.)] ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਤਾ ਸਦ੍ਧਿਂ ਸਮ੍ਮੋਦਿ. ਸਮ੍ਮੋਦਨੀਯਂ ਕਥਂ ਸਾਰਣੀਯਂ ਵੀਤਿਸਾਰੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਖੋ ਜਾਣੁਸ੍ਸੋਣਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਕੋ ਨੁ ਖੋ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਹੇਤੁ ਕੋ ਪਚ੍ਚਯੋ ਯੇਨ ਮਿਧੇਕਚ੍ਚੇ ਸਤ੍ਤਾ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਅਪਾਯਂ ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਵਿਨਿਪਾਤਂ ਨਿਰਯਂ ਉਪਪਜ੍ਜਨ੍ਤੀ’’ਤਿ? ‘‘ਕਤਤ੍ਤਾ ਚ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਅਕਤਤ੍ਤਾ ਚ. ਏਵਮਿਧੇਕਚ੍ਚੇ ਸਤ੍ਤਾ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਅਪਾਯਂ ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਵਿਨਿਪਾਤਂ ਨਿਰਯਂ ਉਪਪਜ੍ਜਨ੍ਤੀ’’ਤਿ. ‘‘ਕੋ ਪਨ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਹੇਤੁ ਕੋ ਪਚ੍ਚਯੋ ਯੇਨ ਮਿਧੇਕਚ੍ਚੇ ਸਤ੍ਤਾ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਸੁਗਤਿਂ ਸਗ੍ਗਂ ਲੋਕਂ ਉਪਪਜ੍ਜਨ੍ਤੀ’’ਤਿ? ‘‘ਕਤਤ੍ਤਾ ਚ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਅਕਤਤ੍ਤਾ ਚ. ਏਵਮਿਧੇਕਚ੍ਚੇ ਸਤ੍ਤਾ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਸੁਗਤਿਂ ਸਗ੍ਗਂ ਲੋਕਂ ਉਪਪਜ੍ਜਨ੍ਤੀ’’ਤਿ. ‘‘ਨ ਖੋ ਅਹਂ ਇਮਸ੍ਸ ਭੋਤੋ ਗੋਤਮਸ੍ਸ ਸਂਖਿਤ੍ਤੇਨ ਭਾਸਿਤਸ੍ਸ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਨ ਅਤ੍ਥਂ ਅਵਿਭਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਨ ਅਤ੍ਥਂ ਆਜਾਨਾਮਿ. ਸਾਧੁ ਮੇ ਭਵਂ ਗੋਤਮੋ ਤਥਾ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਤੁ ਯਥਾ ਅਹਂ ਇਮਸ੍ਸ ਭੋਤੋ ਗੋਤਮਸ੍ਸ ਸਂਖਿਤ੍ਤੇਨ ਭਾਸਿਤਸ੍ਸ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਨ ਅਤ੍ਥਂ ਅਵਿਭਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਨ ਅਤ੍ਥਂ ਆਜਾਨੇਯ੍ਯ’’ਨ੍ਤਿ. ‘‘ਤੇਨ ਹਿ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਸੁਣਾਹਿ, ਸਾਧੁਕਂ ਮਨਸਿ ਕਰੋਹਿ; ਭਾਸਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ. ‘‘ਏਵਂ ਭੋ’’ਤਿ ਖੋ ਜਾਣੁਸ੍ਸੋਣਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਭਗਵਤੋ ਪਚ੍ਚਸ੍ਸੋਸਿ. ਭਗਵਾ ਏਤਦਵੋਚ –

‘‘ਇਧ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਏਕਚ੍ਚਸ੍ਸ ਕਾਯਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਕਤਂ ਹੋਤਿ, ਅਕਤਂ ਹੋਤਿ ਕਾਯਸੁਚਰਿਤਂ; ਵਚੀਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਕਤਂ ਹੋਤਿ, ਅਕਤਂ ਹੋਤਿ ਵਚੀਸੁਚਰਿਤਂ; ਮਨੋਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਕਤਂ ਹੋਤਿ, ਅਕਤਂ ਹੋਤਿ ਮਨੋਸੁਚਰਿਤਂ. ਏਵਂ ਖੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਕਤਤ੍ਤਾ ਚ ਅਕਤਤ੍ਤਾ ਚ ਏਵਮਿਧੇਕਚ੍ਚੇ ਸਤ੍ਤਾ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਅਪਾਯਂ ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਵਿਨਿਪਾਤਂ ਨਿਰਯਂ ਉਪਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ. ਇਧ ਪਨ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਏਕਚ੍ਚਸ੍ਸ ਕਾਯਸੁਚਰਿਤਂ ਕਤਂ ਹੋਤਿ, ਅਕਤਂ ਹੋਤਿ ਕਾਯਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ; ਵਚੀਸੁਚਰਿਤਂ ਕਤਂ ਹੋਤਿ, ਅਕਤਂ ਹੋਤਿ ਵਚੀਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ; ਮਨੋਸੁਚਰਿਤਂ ਕਤਂ ਹੋਤਿ, ਅਕਤਂ ਹੋਤਿ ਮਨੋਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ. ਏਵਂ ਖੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਕਤਤ੍ਤਾ ਚ ਅਕਤਤ੍ਤਾ ਚ ਏਵਮਿਧੇਕਚ੍ਚੇ ਸਤ੍ਤਾ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਸੁਗਤਿਂ ਸਗ੍ਗਂ ਲੋਕਂ ਉਪਪਜ੍ਜਨ੍ਤੀ’’ਤਿ.

‘‘ਅਭਿਕ੍ਕਨ੍ਤਂ, ਭੋ ਗੋਤਮ…ਪੇ… ਉਪਾਸਕਂ ਮਂ ਭਵਂ ਗੋਤਮੋ ਧਾਰੇਤੁ ਅਜ੍ਜਤਗ੍ਗੇ ਪਾਣੁਪੇਤਂ ਸਰਣਂ ਗਤ’’ਨ੍ਤਿ.

੧੮. ਅਥ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਆਨਨ੍ਦੋ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨਂ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਆਨਨ੍ਦਂ ਭਗਵਾ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਏਕਂਸੇਨਾਹਂ, ਆਨਨ੍ਦ, ਅਕਰਣੀਯਂ ਵਦਾਮਿ ਕਾਯਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਵਚੀਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਮਨੋਦੁਚ੍ਚਰਿਤ’’ਨ੍ਤਿ. ‘‘ਯਮਿਦਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਤਾ ਏਕਂਸੇਨ ਅਕਰਣੀਯਂ ਅਕ੍ਖਾਤਂ ਕਾਯਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਵਚੀਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਮਨੋਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਤਸ੍ਮਿਂ ਅਕਰਣੀਯੇ ਕਯਿਰਮਾਨੇ ਕੋ ਆਦੀਨਵੋ ਪਾਟਿਕਙ੍ਖੋ’’ਤਿ? ‘‘ਯਮਿਦਂ, ਆਨਨ੍ਦ, ਮਯਾ ਏਕਂਸੇਨ ਅਕਰਣੀਯਂ ਅਕ੍ਖਾਤਂ ਕਾਯਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਵਚੀਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਮਨੋਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਤਸ੍ਮਿਂ ਅਕਰਣੀਯੇ ਕਯਿਰਮਾਨੇ ਅਯਂ ਆਦੀਨਵੋ ਪਾਟਿਕਙ੍ਖੋ – ਅਤ੍ਤਾਪਿ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਉਪਵਦਤਿ, ਅਨੁਵਿਚ੍ਚ ਵਿਞ੍ਞੂ ਗਰਹਨ੍ਤਿ, ਪਾਪਕੋ ਕਿਤ੍ਤਿਸਦ੍ਦੋ ਅਬ੍ਭੁਗ੍ਗਚ੍ਛਤਿ, ਸਮ੍ਮੂਲ਼੍ਹੋ ਕਾਲਂ ਕਰੋਤਿ, ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਅਪਾਯਂ ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਵਿਨਿਪਾਤਂ ਨਿਰਯਂ ਉਪਪਜ੍ਜਤਿ. ਯਮਿਦਂ, ਆਨਨ੍ਦ, ਮਯਾ ਏਕਂਸੇਨ ਅਕਰਣੀਯਂ ਅਕ੍ਖਾਤਂ ਕਾਯਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਵਚੀਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਮਨੋਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਤਸ੍ਮਿਂ ਅਕਰਣੀਯੇ ਕਯਿਰਮਾਨੇ ਅਯਂ ਆਦੀਨਵੋ ਪਾਟਿਕਙ੍ਖੋ’’ਤਿ.

‘‘ਏਕਂਸੇਨਾਹਂ, ਆਨਨ੍ਦ, ਕਰਣੀਯਂ ਵਦਾਮਿ ਕਾਯਸੁਚਰਿਤਂ ਵਚੀਸੁਚਰਿਤਂ ਮਨੋਸੁਚਰਿਤ’’ਨ੍ਤਿ. ‘‘ਯਮਿਦਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਤਾ ਏਕਂਸੇਨ ਕਰਣੀਯਂ ਅਕ੍ਖਾਤਂ ਕਾਯਸੁਚਰਿਤਂ ਵਚੀਸੁਚਰਿਤਂ ਮਨੋਸੁਚਰਿਤਂ ਤਸ੍ਮਿਂ ਕਰਣੀਯੇ ਕਯਿਰਮਾਨੇ ਕੋ ਆਨਿਸਂਸੋ ਪਾਟਿਕਙ੍ਖੋ’’ਤਿ? ‘‘ਯਮਿਦਂ, ਆਨਨ੍ਦ, ਮਯਾ ਏਕਂਸੇਨ ਕਰਣੀਯਂ ਅਕ੍ਖਾਤਂ ਕਾਯਸੁਚਰਿਤਂ ਵਚੀਸੁਚਰਿਤਂ ਮਨੋਸੁਚਰਿਤਂ ਤਸ੍ਮਿਂ ਕਰਣੀਯੇ ਕਯਿਰਮਾਨੇ ਅਯਂ ਆਨਿਸਂਸੋ ਪਾਟਿਕਙ੍ਖੋ – ਅਤ੍ਤਾਪਿ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਨ ਉਪਵਦਤਿ, ਅਨੁਵਿਚ੍ਚ ਵਿਞ੍ਞੂ ਪਸਂਸਨ੍ਤਿ, ਕਲ੍ਯਾਣੋ ਕਿਤ੍ਤਿਸਦ੍ਦੋ ਅਬ੍ਭੁਗ੍ਗਚ੍ਛਤਿ, ਅਸਮ੍ਮੂਲ਼੍ਹੋ ਕਾਲਂ ਕਰੋਤਿ, ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਸੁਗਤਿਂ ਸਗ੍ਗਂ ਲੋਕਂ ਉਪਪਜ੍ਜਤਿ. ਯਮਿਦਂ, ਆਨਨ੍ਦ, ਮਯਾ ਏਕਂਸੇਨ ਕਰਣੀਯਂ ਅਕ੍ਖਾਤਂ ਕਾਯਸੁਚਰਿਤਂ ਵਚੀਸੁਚਰਿਤਂ ਮਨੋਸੁਚਰਿਤਂ ਤਸ੍ਮਿਂ ਕਰਣੀਯੇ ਕਯਿਰਮਾਨੇ ਅਯਂ ਆਨਿਸਂਸੋ ਪਾਟਿਕਙ੍ਖੋ’’ਤਿ.

੧੯. ‘‘ਅਕੁਸਲਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਜਹਥ. ਸਕ੍ਕਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਕੁਸਲਂ ਪਜਹਿਤੁਂ. ਨੋ ਚੇਦਂ [ਨੋ ਚੇਤਂ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ. ਕ.) ਸਂ. ਨਿ. ੩.੨੮ ਪਸ੍ਸਿਤਬ੍ਬਂ], ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਕ੍ਕਾ ਅਭਵਿਸ੍ਸ ਅਕੁਸਲਂ ਪਜਹਿਤੁਂ, ਨਾਹਂ ਏਵਂ ਵਦੇਯ੍ਯਂ – ‘ਅਕੁਸਲਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਜਹਥਾ’ਤਿ. ਯਸ੍ਮਾ ਚ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਕ੍ਕਾ ਅਕੁਸਲਂ ਪਜਹਿਤੁਂ ਤਸ੍ਮਾਹਂ ਏਵਂ ਵਦਾਮਿ – ‘ਅਕੁਸਲਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਜਹਥਾ’ਤਿ. ਅਕੁਸਲਞ੍ਚ ਹਿਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ [ਅਕੁਸਲਂ ਭਿਕ੍ਖਵੇ (ਕ.)], ਪਹੀਨਂ ਅਹਿਤਾਯ ਦੁਕ੍ਖਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤੇਯ੍ਯ ਨਾਹਂ ਏਵਂ ਵਦੇਯ੍ਯਂ – ‘ਅਕੁਸਲਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਜਹਥਾ’ਤਿ. ਯਸ੍ਮਾ ਚ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਕੁਸਲਂ ਪਹੀਨਂ ਹਿਤਾਯ ਸੁਖਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਤਿ ਤਸ੍ਮਾਹਂ ਏਵਂ ਵਦਾਮਿ – ‘ਅਕੁਸਲਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਜਹਥਾ’’’ਤਿ.

‘‘ਕੁਸਲਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਾਵੇਥ. ਸਕ੍ਕਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਕੁਸਲਂ ਭਾਵੇਤੁਂ. ਨੋ ਚੇਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਕ੍ਕਾ ਅਭਵਿਸ੍ਸ ਕੁਸਲਂ ਭਾਵੇਤੁਂ, ਨਾਹਂ ਏਵਂ ਵਦੇਯ੍ਯਂ – ‘ਕੁਸਲਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਾਵੇਥਾ’ਤਿ. ਯਸ੍ਮਾ ਚ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਕ੍ਕਾ ਕੁਸਲਂ ਭਾਵੇਤੁਂ ਤਸ੍ਮਾਹਂ ਏਵਂ ਵਦਾਮਿ – ‘ਕੁਸਲਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਾਵੇਥਾ’ਤਿ. ਕੁਸਲਞ੍ਚ ਹਿਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਾਵਿਤਂ ਅਹਿਤਾਯ ਦੁਕ੍ਖਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤੇਯ੍ਯ, ਨਾਹਂ ਏਵਂ ਵਦੇਯ੍ਯਂ – ‘ਕੁਸਲਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਾਵੇਥਾ’ਤਿ. ਯਸ੍ਮਾ ਚ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਕੁਸਲਂ ਭਾਵਿਤਂ ਹਿਤਾਯ ਸੁਖਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਤਿ ਤਸ੍ਮਾਹਂ ਏਵਂ ਵਦਾਮਿ – ‘ਕੁਸਲਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਾਵੇਥਾ’’’ਤਿ.

੨੦. ‘‘ਦ੍ਵੇਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮਾ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਸਮ੍ਮੋਸਾਯ ਅਨ੍ਤਰਧਾਨਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ. ਕਤਮੇ ਦ੍ਵੇ? ਦੁਨ੍ਨਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਞ੍ਚ ਪਦਬ੍ਯਞ੍ਜਨਂ ਅਤ੍ਥੋ ਚ ਦੁਨ੍ਨੀਤੋ. ਦੁਨ੍ਨਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਦਬ੍ਯਞ੍ਜਨਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੋਪਿ ਦੁਨ੍ਨਯੋ ਹੋਤਿ. ਇਮੇ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦ੍ਵੇ ਧਮ੍ਮਾ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਸਮ੍ਮੋਸਾਯ ਅਨ੍ਤਰਧਾਨਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਨ੍ਤੀ’’ਤਿ.

੨੧. ‘‘ਦ੍ਵੇਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮਾ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਠਿਤਿਯਾ ਅਸਮ੍ਮੋਸਾਯ ਅਨਨ੍ਤਰਧਾਨਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ. ਕਤਮੇ ਦ੍ਵੇ? ਸੁਨਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਞ੍ਚ ਪਦਬ੍ਯਞ੍ਜਨਂ ਅਤ੍ਥੋ ਚ ਸੁਨੀਤੋ. ਸੁਨਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਦਬ੍ਯਞ੍ਜਨਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੋਪਿ ਸੁਨਯੋ ਹੋਤਿ. ਇਮੇ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦ੍ਵੇ ਧਮ੍ਮਾ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਸ੍ਸ ਠਿਤਿਯਾ ਅਸਮ੍ਮੋਸਾਯ ਅਨਨ੍ਤਰਧਾਨਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਨ੍ਤੀ’’ਤਿ.

ਅਧਿਕਰਣਵਗ੍ਗੋ ਦੁਤਿਯੋ.

੩. ਬਾਲਵਗ੍ਗੋ

੨੨. ‘‘‘ਦ੍ਵੇਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਬਾਲਾ. ਕਤਮੇ ਦ੍ਵੇ? ਯੋ ਚ ਅਚ੍ਚਯਂ ਅਚ੍ਚਯਤੋ ਨ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਯੋ ਚ ਅਚ੍ਚਯਂ ਦੇਸੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਯਥਾਧਮ੍ਮਂ ਨਪ੍ਪਟਿਗ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਇਮੇ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦ੍ਵੇ ਬਾਲਾ’ਤਿ. ‘ਦ੍ਵੇਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਣ੍ਡਿਤਾ. ਕਤਮੇ ਦ੍ਵੇ? ਯੋ ਚ ਅਚ੍ਚਯਂ ਅਚ੍ਚਯਤੋ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਯੋ ਚ ਅਚ੍ਚਯਂ ਦੇਸੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਯਥਾਧਮ੍ਮਂ ਪਟਿਗ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ. ਇਮੇ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦ੍ਵੇ ਪਣ੍ਡਿਤਾ’’’ਤਿ.

੨੩. ‘‘ਦ੍ਵੇਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਥਾਗਤਂ ਅਬ੍ਭਾਚਿਕ੍ਖਨ੍ਤਿ. ਕਤਮੇ ਦ੍ਵੇ? ਦੁਟ੍ਠੋ ਵਾ ਦੋਸਨ੍ਤਰੋ, ਸਦ੍ਧੋ ਵਾ ਦੁਗ੍ਗਹਿਤੇਨ [ਦੁਗ੍ਗਹੀਤੇਨ (ਸੀ.)]. ਇਮੇ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦ੍ਵੇ ਤਥਾਗਤਂ ਅਬ੍ਭਾਚਿਕ੍ਖਨ੍ਤੀ’’ਤਿ.

੨੪. ‘‘‘ਦ੍ਵੇਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਥਾਗਤਂ ਅਬ੍ਭਾਚਿਕ੍ਖਨ੍ਤਿ. ਕਤਮੇ ਦ੍ਵੇ? ਯੋ ਚ ਅਭਾਸਿਤਂ ਅਲਪਿਤਂ ਤਥਾਗਤੇਨ ਭਾਸਿਤਂ ਲਪਿਤਂ ਤਥਾਗਤੇਨਾਤਿ ਦੀਪੇਤਿ, ਯੋ ਚ ਭਾਸਿਤਂ ਲਪਿਤਂ ਤਥਾਗਤੇਨ ਅਭਾਸਿਤਂ ਅਲਪਿਤਂ ਤਥਾਗਤੇਨਾਤਿ ਦੀਪੇਤਿ. ਇਮੇ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦ੍ਵੇ ਤਥਾਗਤਂ ਅਬ੍ਭਾਚਿਕ੍ਖਨ੍ਤੀ’ਤਿ. ‘ਦ੍ਵੇਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਥਾਗਤਂ ਨਾਬ੍ਭਾਚਿਕ੍ਖਨ੍ਤਿ. ਕਤਮੇ ਦ੍ਵੇ? ਯੋ ਚ ਅਭਾਸਿਤਂ ਅਲਪਿਤਂ ਤਥਾਗਤੇਨ ਅਭਾਸਿਤਂ ਅਲਪਿਤਂ ਤਥਾਗਤੇਨਾਤਿ ਦੀਪੇਤਿ, ਯੋ ਚ ਭਾਸਿਤਂ ਲਪਿਤਂ ਤਥਾਗਤੇਨ ਭਾਸਿਤਂ ਲਪਿਤਂ ਤਥਾਗਤੇਨਾਤਿ ਦੀਪੇਤਿ. ਇਮੇ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦ੍ਵੇ ਤਥਾਗਤਂ ਨਾਬ੍ਭਾਚਿਕ੍ਖਨ੍ਤੀ’’’ਤਿ.

੨੫. ‘‘ਦ੍ਵੇਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਥਾਗਤਂ ਅਬ੍ਭਾਚਿਕ੍ਖਨ੍ਤਿ. ਕਤਮੇ ਦ੍ਵੇ? ਯੋ ਚ ਨੇਯ੍ਯਤ੍ਥਂ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਂ ਨੀਤਤ੍ਥੋ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤੋਤਿ ਦੀਪੇਤਿ, ਯੋ ਚ ਨੀਤਤ੍ਥਂ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਂ ਨੇਯ੍ਯਤ੍ਥੋ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤੋਤਿ ਦੀਪੇਤਿ. ਇਮੇ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦ੍ਵੇ ਤਥਾਗਤਂ ਅਬ੍ਭਾਚਿਕ੍ਖਨ੍ਤੀ’’ਤਿ.

੨੬. ‘‘ਦ੍ਵੇਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਥਾਗਤਂ ਨਾਬ੍ਭਾਚਿਕ੍ਖਨ੍ਤਿ. ਕਤਮੇ ਦ੍ਵੇ? ਯੋ ਚ ਨੇਯ੍ਯਤ੍ਥਂ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਂ ਨੇਯ੍ਯਤ੍ਥੋ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤੋਤਿ ਦੀਪੇਤਿ, ਯੋ ਚ ਨੀਤਤ੍ਥਂ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਂ ਨੀਤਤ੍ਥੋ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤੋਤਿ ਦੀਪੇਤਿ. ਇਮੇ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦ੍ਵੇ ਤਥਾਗਤਂ ਨਾਬ੍ਭਾਚਿਕ੍ਖਨ੍ਤੀ’’ਤਿ.

੨੭. ‘‘ਪਟਿਚ੍ਛਨ੍ਨਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਗਤੀਨਂ ਅਞ੍ਞਤਰਾ ਗਤਿ ਪਾਟਿਕਙ੍ਖਾ – ਨਿਰਯੋ ਵਾ ਤਿਰਚ੍ਛਾਨਯੋਨਿ ਵਾਤਿ. ਅਪ੍ਪਟਿਚ੍ਛਨ੍ਨਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਗਤੀਨਂ ਅਞ੍ਞਤਰਾ ਗਤਿ ਪਾਟਿਕਙ੍ਖਾ – ਦੇਵਾ ਵਾ ਮਨੁਸ੍ਸਾ ਵਾ’’ਤਿ.

੨੮. ‘‘ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿਕਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਗਤੀਨਂ ਅਞ੍ਞਤਰਾ ਗਤਿ ਪਾਟਿਕਙ੍ਖਾ – ਨਿਰਯੋ ਵਾ ਤਿਰਚ੍ਛਾਨਯੋਨਿ ਵਾ’’ਤਿ.

੨੯. ‘‘ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਕਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਗਤੀਨਂ ਅਞ੍ਞਤਰਾ ਗਤਿ ਪਾਟਿਕਙ੍ਖਾ – ਦੇਵਾ ਵਾ ਮਨੁਸ੍ਸਾ ਵਾ’’ਤਿ.

੩੦. ‘‘ਦੁਸ੍ਸੀਲਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦ੍ਵੇ ਪਟਿਗ੍ਗਾਹਾ – ਨਿਰਯੋ ਵਾ ਤਿਰਚ੍ਛਾਨਯੋਨਿ ਵਾ. ਸੀਲਵਤੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦ੍ਵੇ ਪਟਿਗ੍ਗਾਹਾ – ਦੇਵਾ ਵਾ ਮਨੁਸ੍ਸਾ ਵਾ’’ਤਿ [ਦੇਵੋ ਵਾ ਮਨੁਸ੍ਸੋ ਵਾਤਿ (ਕ.)].

੩੧. ‘‘ਦ੍ਵਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਤ੍ਥਵਸੇ ਸਮ੍ਪਸ੍ਸਮਾਨੋ ਅਰਞ੍ਞਵਨਪਤ੍ਥਾਨਿ [ਅਰਞ੍ਞੇ ਪਵਨਪਤ੍ਥਾਨਿ (ਸੀ. ਪੀ.)] ਪਨ੍ਤਾਨਿ ਸੇਨਾਸਨਾਨਿ ਪਟਿਸੇਵਾਮਿ. ਕਤਮੇ ਦ੍ਵੇ? ਅਤ੍ਤਨੋ ਚ ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਸੁਖਵਿਹਾਰਂ ਸਮ੍ਪਸ੍ਸਮਾਨੋ, ਪਚ੍ਛਿਮਞ੍ਚ ਜਨਤਂ ਅਨੁਕਮ੍ਪਮਾਨੋ. ਇਮੇ ਖੋ ਅਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦ੍ਵੇ ਅਤ੍ਥਵਸੇ ਸਮ੍ਪਸ੍ਸਮਾਨੋ ਅਰਞ੍ਞਵਨਪਤ੍ਥਾਨਿ ਪਨ੍ਤਾਨਿ ਸੇਨਾਸਨਾਨਿ ਪਟਿਸੇਵਾਮੀ’’ਤਿ.

੩੨. ‘‘ਦ੍ਵੇ ਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮਾ ਵਿਜ੍ਜਾਭਾਗਿਯਾ. ਕਤਮੇ ਦ੍ਵੇ? ਸਮਥੋ ਚ ਵਿਪਸ੍ਸਨਾ ਚ. ਸਮਥੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਾਵਿਤੋ ਕਮਤ੍ਥ [ਕਿਮਤ੍ਥ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ.), ਕਤਮਤ੍ਥ (ਕ.)] ਮਨੁਭੋਤਿ? ਚਿਤ੍ਤਂ ਭਾਵੀਯਤਿ. ਚਿਤ੍ਤਂ ਭਾਵਿਤਂ ਕਮਤ੍ਥਮਨੁਭੋਤਿ? ਯੋ ਰਾਗੋ ਸੋ ਪਹੀਯਤਿ. ਵਿਪਸ੍ਸਨਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਾਵਿਤਾ ਕਮਤ੍ਥਮਨੁਭੋਤਿ? ਪਞ੍ਞਾ ਭਾਵੀਯਤਿ. ਪਞ੍ਞਾ ਭਾਵਿਤਾ ਕਮਤ੍ਥਮਨੁਭੋਤਿ? ਯਾ ਅਵਿਜ੍ਜਾ ਸਾ ਪਹੀਯਤਿ. ਰਾਗੁਪਕ੍ਕਿਲਿਟ੍ਠਂ ਵਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚਿਤ੍ਤਂ ਨ ਵਿਮੁਚ੍ਚਤਿ, ਅਵਿਜ੍ਜੁਪਕ੍ਕਿਲਿਟ੍ਠਾ ਵਾ ਪਞ੍ਞਾ ਨ ਭਾਵੀਯਤਿ. ਇਤਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਰਾਗਵਿਰਾਗਾ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿ, ਅਵਿਜ੍ਜਾਵਿਰਾਗਾ ਪਞ੍ਞਾਵਿਮੁਤ੍ਤੀ’’ਤਿ.

ਬਾਲਵਗ੍ਗੋ ਤਤਿਯੋ.

੪. ਸਮਚਿਤ੍ਤਵਗ੍ਗੋ

੩੩. ‘‘ਅਸਪ੍ਪੁਰਿਸਭੂਮਿਞ੍ਚ ਵੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦੇਸੇਸ੍ਸਾਮਿ ਸਪ੍ਪੁਰਿਸਭੂਮਿਞ੍ਚ. ਤਂ ਸੁਣਾਥ, ਸਾਧੁਕਂ ਮਨਸਿ ਕਰੋਥ. ਭਾਸਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ. ‘‘ਏਵਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’ਤਿ ਖੋ ਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਭਗਵਤੋ ਪਚ੍ਚਸ੍ਸੋਸੁਂ. ਭਗਵਾ ਏਤਦਵੋਚ –

‘‘ਕਤਮਾ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਸਪ੍ਪੁਰਿਸਭੂਮਿ? ਅਸਪ੍ਪੁਰਿਸੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਕਤਞ੍ਞੂ ਹੋਤਿ ਅਕਤਵੇਦੀ. ਅਸਬ੍ਭਿ ਹੇਤਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਉਪਞ੍ਞਾਤਂ ਯਦਿਦਂ ਅਕਤਞ੍ਞੁਤਾ ਅਕਤਵੇਦਿਤਾ. ਕੇਵਲਾ ਏਸਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਸਪ੍ਪੁਰਿਸਭੂਮਿ ਯਦਿਦਂ ਅਕਤਞ੍ਞੁਤਾ ਅਕਤਵੇਦਿਤਾ. ਸਪ੍ਪੁਰਿਸੋ ਚ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਕਤਞ੍ਞੂ ਹੋਤਿ ਕਤਵੇਦੀ. ਸਬ੍ਭਿ ਹੇਤਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਉਪਞ੍ਞਾਤਂ ਯਦਿਦਂ ਕਤਞ੍ਞੁਤਾ ਕਤਵੇਦਿਤਾ. ਕੇਵਲਾ ਏਸਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਪ੍ਪੁਰਿਸਭੂਮਿ ਯਦਿਦਂ ਕਤਞ੍ਞੁਤਾ ਕਤਵੇਦਿਤਾ’’ਤਿ.

੩੪. ‘‘ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਨ ਸੁਪ੍ਪਤਿਕਾਰਂ ਵਦਾਮਿ. ਕਤਮੇਸਂ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ? ਮਾਤੁ ਚ ਪਿਤੁ ਚ. ਏਕੇਨ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਂਸੇਨ ਮਾਤਰਂ ਪਰਿਹਰੇਯ੍ਯ, ਏਕੇਨ ਅਂਸੇਨ ਪਿਤਰਂ ਪਰਿਹਰੇਯ੍ਯ ਵਸ੍ਸਸਤਾਯੁਕੋ ਵਸ੍ਸਸਤਜੀਵੀ ਸੋ ਚ ਨੇਸਂ ਉਚ੍ਛਾਦਨਪਰਿਮਦ੍ਦਨਨ੍ਹਾਪਨਸਮ੍ਬਾਹਨੇਨ. ਤੇ ਚ ਤਤ੍ਥੇਵ ਮੁਤ੍ਤਕਰੀਸਂ ਚਜੇਯ੍ਯੁਂ. ਨ ਤ੍ਵੇਵ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਾਤਾਪਿਤੂਨਂ ਕਤਂ ਵਾ ਹੋਤਿ ਪਟਿਕਤਂ ਵਾ. ਇਮਿਸ੍ਸਾ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਹਾਪਥਵਿਯਾ ਪਹੂਤਰਤ੍ਤਰਤਨਾਯ [ਪਹੂਤਸਤ੍ਤਰਤਨਾਯ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.) ਤਿਕਨਿਪਾਤੇ ਮਹਾਵਗ੍ਗੇ ਦਸਮਸੁਤ੍ਤਟੀਕਾਯਂ ਦਸ੍ਸਿਤਪਾਲ਼ਿਯਾ ਸਮੇਤਿ] ਮਾਤਾਪਿਤਰੋ ਇਸ੍ਸਰਾਧਿਪਚ੍ਚੇ ਰਜ੍ਜੇ ਪਤਿਟ੍ਠਾਪੇਯ੍ਯ, ਨ ਤ੍ਵੇਵ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਾਤਾਪਿਤੂਨਂ ਕਤਂ ਵਾ ਹੋਤਿ ਪਟਿਕਤਂ ਵਾ. ਤਂ ਕਿਸ੍ਸ ਹੇਤੁ? ਬਹੁਕਾਰਾ [ਬਹੂਪਕਾਰਾ (ਕ.)], ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਾਤਾਪਿਤਰੋ ਪੁਤ੍ਤਾਨਂ ਆਪਾਦਕਾ ਪੋਸਕਾ ਇਮਸ੍ਸ ਲੋਕਸ੍ਸ ਦਸ੍ਸੇਤਾਰੋ. ਯੋ ਚ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਾਤਾਪਿਤਰੋ ਅਸ੍ਸਦ੍ਧੇ ਸਦ੍ਧਾਸਮ੍ਪਦਾਯ ਸਮਾਦਪੇਤਿ ਨਿਵੇਸੇਤਿ ਪਤਿਟ੍ਠਾਪੇਤਿ, ਦੁਸ੍ਸੀਲੇ ਸੀਲਸਮ੍ਪਦਾਯ ਸਮਾਦਪੇਤਿ ਨਿਵੇਸੇਤਿ ਪਤਿਟ੍ਠਾਪੇਤਿ, ਮਚ੍ਛਰੀ ਚਾਗਸਮ੍ਪਦਾਯ ਸਮਾਦਪੇਤਿ ਨਿਵੇਸੇਤਿ ਪਤਿਟ੍ਠਾਪੇਤਿ, ਦੁਪ੍ਪਞ੍ਞੇ ਪਞ੍ਞਾਸਮ੍ਪਦਾਯ ਸਮਾਦਪੇਤਿ ਨਿਵੇਸੇਤਿ ਪਤਿਟ੍ਠਾਪੇਤਿ, ਏਤ੍ਤਾਵਤਾ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਾਤਾਪਿਤੂਨਂ ਕਤਞ੍ਚ ਹੋਤਿ ਪਟਿਕਤਞ੍ਚਾ’’ਤਿ [ਪਟਿਕਤਞ੍ਚ ਅਤਿਕਤਞ੍ਚਾਤਿ (ਸੀ. ਪੀ.)].

੩੫. ਅਥ ਖੋ ਅਞ੍ਞਤਰੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਤਾ ਸਦ੍ਧਿਂ ਸਮ੍ਮੋਦਿ. ਸਮ੍ਮੋਦਨੀਯਂ ਕਥਂ…ਪੇ… ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਖੋ ਸੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਕਿਂਵਾਦੀ ਭਵਂ ਗੋਤਮੋ ਕਿਮਕ੍ਖਾਯੀ’’ਤਿ? ‘‘ਕਿਰਿਯਵਾਦੀ ਚਾਹਂ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਅਕਿਰਿਯਵਾਦੀ ਚਾ’’ਤਿ. ‘‘ਯਥਾਕਥਂ ਪਨ ਭਵਂ ਗੋਤਮੋ ਕਿਰਿਯਵਾਦੀ ਚ ਅਕਿਰਿਯਵਾਦੀ ਚਾ’’ਤਿ?

‘‘ਅਕਿਰਿਯਂ ਖੋ ਅਹਂ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਵਦਾਮਿ ਕਾਯਦੁਚ੍ਚਰਿਤਸ੍ਸ ਵਚੀਦੁਚ੍ਚਰਿਤਸ੍ਸ ਮਨੋਦੁਚ੍ਚਰਿਤਸ੍ਸ, ਅਨੇਕਵਿਹਿਤਾਨਂ ਪਾਪਕਾਨਂ ਅਕੁਸਲਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਅਕਿਰਿਯਂ ਵਦਾਮਿ. ਕਿਰਿਯਞ੍ਚ ਖੋ ਅਹਂ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਵਦਾਮਿ ਕਾਯਸੁਚਰਿਤਸ੍ਸ ਵਚੀਸੁਚਰਿਤਸ੍ਸ ਮਨੋਸੁਚਰਿਤਸ੍ਸ, ਅਨੇਕਵਿਹਿਤਾਨਂ ਕੁਸਲਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਕਿਰਿਯਂ ਵਦਾਮਿ. ਏਵਂ ਖੋ ਅਹਂ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਕਿਰਿਯਵਾਦੀ ਚ ਅਕਿਰਿਯਵਾਦੀ ਚਾ’’ਤਿ.

‘‘ਅਭਿਕ੍ਕਨ੍ਤਂ, ਭੋ ਗੋਤਮ…ਪੇ… ਉਪਾਸਕਂ ਮਂ ਭਵਂ ਗੋਤਮੋ ਧਾਰੇਤੁ ਅਜ੍ਜਤਗ੍ਗੇ ਪਾਣੁਪੇਤਂ ਸਰਣਂ ਗਤ’’ਨ੍ਤਿ.

੩੬. ਅਥ ਖੋ ਅਨਾਥਪਿਣ੍ਡਿਕੋ ਗਹਪਤਿ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਖੋ ਅਨਾਥਪਿਣ੍ਡਿਕੋ ਗਹਪਤਿ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਕਤਿ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਲੋਕੇ ਦਕ੍ਖਿਣੇਯ੍ਯਾ, ਕਤ੍ਥ ਚ ਦਾਨਂ ਦਾਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ? ‘‘ਦ੍ਵੇ ਖੋ, ਗਹਪਤਿ, ਲੋਕੇ ਦਕ੍ਖਿਣੇਯ੍ਯਾ – ਸੇਖੋ ਚ ਅਸੇਖੋ ਚ. ਇਮੇ ਖੋ, ਗਹਪਤਿ, ਦ੍ਵੇ ਲੋਕੇ ਦਕ੍ਖਿਣੇਯ੍ਯਾ, ਏਤ੍ਥ ਚ ਦਾਨਂ ਦਾਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ.

ਇਦਮਵੋਚ ਭਗਵਾ. ਇਦਂ ਵਤ੍ਵਾਨ [ਵਤ੍ਵਾ (ਸੀ. ਪੀ.) ਏਵਮੀਦਿਸੇਸੁ ਠਾਨੇਸੁ] ਸੁਗਤੋ ਅਥਾਪਰਂ ਏਤਦਵੋਚ ਸਤ੍ਥਾ –

‘‘ਸੇਖੋ ਅਸੇਖੋ ਚ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਲੋਕੇ,

ਆਹੁਨੇਯ੍ਯਾ ਯਜਮਾਨਾਨਂ ਹੋਨ੍ਤਿ;

ਤੇ ਉਜ੍ਜੁਭੂਤਾ [ਉਜੁਭੂਤਾ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਕ.)] ਕਾਯੇਨ, ਵਾਚਾਯ ਉਦ ਚੇਤਸਾ;

ਖੇਤ੍ਤਂ ਤਂ ਯਜਮਾਨਾਨਂ, ਏਤ੍ਥ ਦਿਨ੍ਨਂ ਮਹਪ੍ਫਲ’’ਨ੍ਤਿ.

੩੭. ਏਵਂ ਮੇ ਸੁਤਂ – ਏਕਂ ਸਮਯਂ ਭਗਵਾ ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਵਿਹਰਤਿ ਜੇਤਵਨੇ ਅਨਾਥਪਿਣ੍ਡਿਕਸ੍ਸ ਆਰਾਮੇ. ਤੇਨ ਖੋ ਪਨ ਸਮਯੇਨ ਆਯਸ੍ਮਾ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤੋ ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਵਿਹਰਤਿ ਪੁਬ੍ਬਾਰਾਮੇ ਮਿਗਾਰਮਾਤੁਪਾਸਾਦੇ. ਤਤ੍ਰ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤੋ ਭਿਕ੍ਖੂ ਆਮਨ੍ਤੇਸਿ – ‘‘ਆਵੁਸੋ ਭਿਕ੍ਖਵੇ’’ਤਿ. ‘‘ਆਵੁਸੋ’’ਤਿ ਖੋ ਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਸ੍ਸੋਸੁਂ. ਆਯਸ੍ਮਾ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤੋ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਸਂਯੋਜਨਞ੍ਚ, ਆਵੁਸੋ, ਪੁਗ੍ਗਲਂ ਦੇਸੇਸ੍ਸਾਮਿ ਬਹਿਦ੍ਧਾਸਂਯੋਜਨਞ੍ਚ. ਤਂ ਸੁਣਾਥ, ਸਾਧੁਕਂ ਮਨਸਿ ਕਰੋਥ; ਭਾਸਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ. ‘‘ਏਵਮਾਵੁਸੋ’’ਤਿ ਖੋ ਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਸ੍ਸੋਸੁਂ. ਆਯਸ੍ਮਾ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤੋ ਏਤਦਵੋਚ –

‘‘ਕਤਮੋ ਚਾਵੁਸੋ, ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਸਂਯੋਜਨੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ? ਇਧਾਵੁਸੋ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਸੀਲਵਾ ਹੋਤਿ, ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਸਂਵਰਸਂਵੁਤੋ ਵਿਹਰਤਿ ਆਚਾਰਗੋਚਰਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ, ਅਣੁਮਤ੍ਤੇਸੁ ਵਜ੍ਜੇਸੁ ਭਯਦਸ੍ਸਾਵੀ, ਸਮਾਦਾਯ ਸਿਕ੍ਖਤਿ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦੇਸੁ. ਸੋ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਅਞ੍ਞਤਰਂ ਦੇਵਨਿਕਾਯਂ ਉਪਪਜ੍ਜਤਿ. ਸੋ ਤਤੋ ਚੁਤੋ ਆਗਾਮੀ ਹੋਤਿ, ਆਗਨ੍ਤਾ ਇਤ੍ਥਤ੍ਤਂ. ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਆਵੁਸੋ, ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਸਂਯੋਜਨੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਆਗਾਮੀ ਹੋਤਿ, ਆਗਨ੍ਤਾ ਇਤ੍ਥਤ੍ਤਂ.

‘‘ਕਤਮੋ ਚਾਵੁਸੋ, ਬਹਿਦ੍ਧਾਸਂਯੋਜਨੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ? ਇਧਾਵੁਸੋ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਸੀਲਵਾ ਹੋਤਿ, ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਸਂਵਰਸਂਵੁਤੋ ਵਿਹਰਤਿ ਆਚਾਰਗੋਚਰਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ, ਅਣੁਮਤ੍ਤੇਸੁ ਵਜ੍ਜੇਸੁ ਭਯਦਸ੍ਸਾਵੀ, ਸਮਾਦਾਯ ਸਿਕ੍ਖਤਿ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦੇਸੁ. ਸੋ ਅਞ੍ਞਤਰਂ ਸਨ੍ਤਂ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿਂ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਤਿ. ਸੋ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਅਞ੍ਞਤਰਂ ਦੇਵਨਿਕਾਯਂ ਉਪਪਜ੍ਜਤਿ. ਸੋ ਤਤੋ ਚੁਤੋ ਅਨਾਗਾਮੀ ਹੋਤਿ, ਅਨਾਗਨ੍ਤਾ ਇਤ੍ਥਤ੍ਤਂ. ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਾਵੁਸੋ, ਬਹਿਦ੍ਧਾਸਂਯੋਜਨੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਅਨਾਗਾਮੀ ਹੋਤਿ, ਅਨਾਗਨ੍ਤਾ ਇਤ੍ਥਤ੍ਤਂ.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਆਵੁਸੋ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਸੀਲਵਾ ਹੋਤਿ…ਪੇ… ਸਮਾਦਾਯ ਸਿਕ੍ਖਤਿ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦੇਸੁ. ਸੋ ਕਾਮਾਨਂਯੇਵ ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਯ ਵਿਰਾਗਾਯ ਨਿਰੋਧਾਯ ਪਟਿਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ. ਸੋ ਭਵਾਨਂਯੇਵ ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਯ ਵਿਰਾਗਾਯ ਨਿਰੋਧਾਯ ਪਟਿਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ. ਸੋ ਤਣ੍ਹਾਕ੍ਖਯਾਯ ਪਟਿਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ. ਸੋ ਲੋਭਕ੍ਖਯਾਯ ਪਟਿਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ. ਸੋ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਅਞ੍ਞਤਰਂ ਦੇਵਨਿਕਾਯਂ ਉਪਪਜ੍ਜਤਿ. ਸੋ ਤਤੋ ਚੁਤੋ ਅਨਾਗਾਮੀ ਹੋਤਿ, ਅਨਾਗਨ੍ਤਾ ਇਤ੍ਥਤ੍ਤਂ. ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਾਵੁਸੋ, ਬਹਿਦ੍ਧਾਸਂਯੋਜਨੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਅਨਾਗਾਮੀ ਹੋਤਿ, ਅਨਾਗਨ੍ਤਾ ਇਤ੍ਥਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ.

ਅਥ ਖੋ ਸਮ੍ਬਹੁਲਾ ਸਮਚਿਤ੍ਤਾ ਦੇਵਤਾ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿਂਸੁ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਅਟ੍ਠਂਸੁ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਠਿਤਾ ਖੋ ਤਾ ਦੇਵਤਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚੁਂ – ‘‘ਏਸੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਆਯਸ੍ਮਾ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤੋ ਪੁਬ੍ਬਾਰਾਮੇ ਮਿਗਾਰਮਾਤੁਪਾਸਾਦੇ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਸਂਯੋਜਨਞ੍ਚ ਪੁਗ੍ਗਲਂ ਦੇਸੇਤਿ ਬਹਿਦ੍ਧਾਸਂਯੋਜਨਞ੍ਚ. ਹਟ੍ਠਾ, ਭਨ੍ਤੇ, ਪਰਿਸਾ. ਸਾਧੁ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਾ ਯੇਨਾਯਸ੍ਮਾ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤੋ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਤੁ ਅਨੁਕਮ੍ਪਂ ਉਪਾਦਾਯਾ’’ਤਿ. ਅਧਿਵਾਸੇਸਿ ਭਗਵਾ ਤੁਣ੍ਹੀਭਾਵੇਨ. ਅਥ ਖੋ ਭਗਵਾ – ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ ਨਾਮ ਬਲਵਾ ਪੁਰਿਸੋ ਸਮਿਞ੍ਜਿਤਂ [ਸਮ੍ਮਿਞ੍ਜਿਤਂ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)] ਵਾ ਬਾਹਂ ਪਸਾਰੇਯ੍ਯ, ਪਸਾਰਿਤਂ ਵਾ ਬਾਹਂ ਸਮਿਞ੍ਜੇਯ੍ਯ, ਏਵਮੇਵਂ – ਜੇਤਵਨੇ ਅਨ੍ਤਰਹਿਤੋ ਪੁਬ੍ਬਾਰਾਮੇ ਮਿਗਾਰਮਾਤੁਪਾਸਾਦੇ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸਮ੍ਮੁਖੇ ਪਾਤੁਰਹੋਸਿ. ਨਿਸੀਦਿ ਭਗਵਾ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤੇ ਆਸਨੇ. ਆਯਸ੍ਮਾਪਿ ਖੋ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤੋ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨਂ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਂ ਭਗਵਾ ਏਤਦਵੋਚ –

‘‘ਇਧ, ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤ, ਸਮ੍ਬਹੁਲਾ ਸਮਚਿਤ੍ਤਾ ਦੇਵਤਾ ਯੇਨਾਹਂ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿਂਸੁ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਮਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਅਟ੍ਠਂਸੁ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਠਿਤਾ ਖੋ, ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤ, ਤਾ ਦੇਵਤਾ ਮਂ ਏਤਦਵੋਚੁਂ – ‘ਏਸੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਆਯਸ੍ਮਾ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤੋ ਪੁਬ੍ਬਾਰਾਮੇ ਮਿਗਾਰਮਾਤੁਪਾਸਾਦੇ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਸਂਯੋਜਨਞ੍ਚ ਪੁਗ੍ਗਲਂ ਦੇਸੇਤਿ ਬਹਿਦ੍ਧਾਸਂਯੋਜਨਞ੍ਚ. ਹਟ੍ਠਾ, ਭਨ੍ਤੇ, ਪਰਿਸਾ. ਸਾਧੁ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਾ ਯੇਨ ਆਯਸ੍ਮਾ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤੋ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਤੁ ਅਨੁਕਮ੍ਪਂ ਉਪਾਦਾਯਾ’ਤਿ. ਤਾ ਖੋ ਪਨ, ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤ, ਦੇਵਤਾ ਦਸਪਿ ਹੁਤ੍ਵਾ ਵੀਸਮ੍ਪਿ ਹੁਤ੍ਵਾ ਤਿਂਸਮ੍ਪਿ ਹੁਤ੍ਵਾ ਚਤ੍ਤਾਲੀਸਮ੍ਪਿ ਹੁਤ੍ਵਾ ਪਞ੍ਞਾਸਮ੍ਪਿ ਹੁਤ੍ਵਾ ਸਟ੍ਠਿਪਿ ਹੁਤ੍ਵਾ ਆਰਗ੍ਗਕੋਟਿਨਿਤੁਦਨਮਤ੍ਤੇਪਿ ਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤਿ, ਨ ਚ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਬ੍ਯਾਬਾਧੇਨ੍ਤਿ [ਬ੍ਯਾਬਾਧੇਨ੍ਤੀਤਿ (ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ)]. ਸਿਯਾ ਖੋ ਪਨ [ਪਨ ਤੇ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)], ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤ, ਏਵਮਸ੍ਸ – ‘ਤਤ੍ਥ ਨੂਨ ਤਾਸਂ ਦੇਵਤਾਨਂ ਤਥਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ਭਾਵਿਤਂ ਯੇਨ ਤਾ ਦੇਵਤਾ ਦਸਪਿ ਹੁਤ੍ਵਾ ਵੀਸਮ੍ਪਿ ਹੁਤ੍ਵਾ ਤਿਂਸਮ੍ਪਿ ਹੁਤ੍ਵਾ ਚਤ੍ਤਾਲੀਸਮ੍ਪਿ ਹੁਤ੍ਵਾ ਪਞ੍ਞਾਸਮ੍ਪਿ ਹੁਤ੍ਵਾ ਸਟ੍ਠਿਪਿ ਹੁਤ੍ਵਾ ਆਰਗ੍ਗਕੋਟਿਨਿਤੁਦਨਮਤ੍ਤੇਪਿ ਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤਿ ਨ ਚ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਬ੍ਯਾਬਾਧੇਨ੍ਤੀ’ਤਿ. ਨ ਖੋ ਪਨੇਤਂ, ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤ, ਏਵਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਇਧੇਵ ਖੋ, ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤ, ਤਾਸਂ ਦੇਵਤਾਨਂ ਤਥਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ਭਾਵਿਤਂ, ਯੇਨ ਤਾ ਦੇਵਤਾ ਦਸਪਿ ਹੁਤ੍ਵਾ…ਪੇ… ਨ ਚ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਬ੍ਯਾਬਾਧੇਨ੍ਤਿ. ਤਸ੍ਮਾਤਿਹ, ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤ, ਏਵਂ ਸਿਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਂ – ‘ਸਨ੍ਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾ ਭਵਿਸ੍ਸਾਮ ਸਨ੍ਤਮਾਨਸਾ’ਤਿ. ਏਵਞ੍ਹਿ ਵੋ, ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤ, ਸਿਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਂ. ‘ਸਨ੍ਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਞ੍ਹਿ ਵੋ, ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤ, ਸਨ੍ਤਮਾਨਸਾਨਂ ਸਨ੍ਤਂਯੇਵ ਕਾਯਕਮ੍ਮਂ ਭਵਿਸ੍ਸਤਿ ਸਨ੍ਤਂ ਵਚੀਕਮ੍ਮਂ ਸਨ੍ਤਂ ਮਨੋਕਮ੍ਮਂ. ਸਨ੍ਤਂਯੇਵ ਉਪਹਾਰਂ ਉਪਹਰਿਸ੍ਸਾਮ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀਸੂ’ਤਿ. ‘ਏਵਞ੍ਹਿ ਵੋ, ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤ, ਸਿਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਂ. ਅਨਸ੍ਸੁਂ ਖੋ, ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤ, ਅਞ੍ਞਤਿਤ੍ਥਿਯਾ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਾ ਯੇ ਇਮਂ ਧਮ੍ਮਪਰਿਯਾਯਂ ਨਾਸ੍ਸੋਸੁ’’’ਨ੍ਤਿ.

੩੮. ਏਵਂ ਮੇ ਸੁਤਂ – ਏਕਂ ਸਮਯਂ ਆਯਸ੍ਮਾ ਮਹਾਕਚ੍ਚਾਨੋ ਵਰਣਾਯਂ ਵਿਹਰਤਿ ਭਦ੍ਦਸਾਰਿਤੀਰੇ [ਕਦ੍ਦਮਦਹਤੀਰੇ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)]. ਅਥ ਖੋ ਆਰਾਮਦਣ੍ਡੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਯੇਨਾਯਸ੍ਮਾ ਮਹਾਕਚ੍ਚਾਨੋ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਆਯਸ੍ਮਤਾ ਮਹਾਕਚ੍ਚਾਨੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਸਮ੍ਮੋਦਿ. ਸਮ੍ਮੋਦਨੀਯਂ ਕਥਂ ਸਾਰਣੀਯਂ ਵੀਤਿਸਾਰੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਖੋ ਆਰਾਮਦਣ੍ਡੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਮਹਾਕਚ੍ਚਾਨਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਕੋ ਨੁ ਖੋ, ਭੋ ਕਚ੍ਚਾਨ, ਹੇਤੁ ਕੋ ਪਚ੍ਚਯੋ ਯੇਨ ਖਤ੍ਤਿਯਾਪਿ ਖਤ੍ਤਿਯੇਹਿ ਵਿਵਦਨ੍ਤਿ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਪਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਹਿ ਵਿਵਦਨ੍ਤਿ, ਗਹਪਤਿਕਾਪਿ ਗਹਪਤਿਕੇਹਿ ਵਿਵਦਨ੍ਤੀ’’ਤਿ? ‘‘ਕਾਮਰਾਗਾਭਿਨਿਵੇਸਵਿਨਿਬਨ੍ਧ [ਕਾਮਰਾਗਵਿਨਿਵੇਸਵਿਨਿਬਦ੍ਧ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)] ਪਲਿਗੇਧਪਰਿਯੁਟ੍ਠਾਨਜ੍ਝੋਸਾਨਹੇਤੁ ਖੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਖਤ੍ਤਿਯਾਪਿ ਖਤ੍ਤਿਯੇਹਿ ਵਿਵਦਨ੍ਤਿ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਪਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਹਿ ਵਿਵਦਨ੍ਤਿ, ਗਹਪਤਿਕਾਪਿ ਗਹਪਤਿਕੇਹਿ ਵਿਵਦਨ੍ਤੀ’’ਤਿ.

‘‘ਕੋ ਪਨ, ਭੋ ਕਚ੍ਚਾਨ, ਹੇਤੁ ਕੋ ਪਚ੍ਚਯੋ ਯੇਨ ਸਮਣਾਪਿ ਸਮਣੇਹਿ ਵਿਵਦਨ੍ਤੀ’’ਤਿ? ‘‘ਦਿਟ੍ਠਿਰਾਗਾਭਿਨਿਵੇਸਵਿਨਿਬਨ੍ਧਪਲਿਗੇਧਪਰਿਯੁਟ੍ਠਾਨਜ੍ਝੋਸਾਨਹੇਤੁ ਖੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਸਮਣਾਪਿ ਸਮਣੇਹਿ ਵਿਵਦਨ੍ਤੀ’’ਤਿ.

‘‘ਅਤ੍ਥਿ ਪਨ, ਭੋ ਕਚ੍ਚਾਨ, ਕੋਚਿ ਲੋਕਸ੍ਮਿਂ ਯੋ ਇਮਞ੍ਚੇਵ ਕਾਮਰਾਗਾਭਿਨਿਵੇਸਵਿਨਿਬਨ੍ਧਪਲਿਗੇਧਪਰਿਯੁਟ੍ਠਾਨਜ੍ਝੋਸਾਨਂ ਸਮਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤੋ, ਇਮਞ੍ਚ ਦਿਟ੍ਠਿਰਾਗਾਭਿਨਿਵੇਸਵਿਨਿਬਨ੍ਧਪਲਿਗੇਧਪਰਿਯੁਟ੍ਠਾਨਜ੍ਝੋਸਾਨਂ ਸਮਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤੋ’’ਤਿ? ‘‘ਅਤ੍ਥਿ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਲੋਕਸ੍ਮਿਂ ਯੋ ਇਮਞ੍ਚੇਵ ਕਾਮਰਾਗਾਭਿਨਿਵੇਸਵਿਨਿਬਨ੍ਧਪਲਿਗੇਧਪਰਿਯੁਟ੍ਠਾਨਜ੍ਝੋਸਾਨਂ ਸਮਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤੋ, ਇਮਞ੍ਚ ਦਿਟ੍ਠਿਰਾਗਾਭਿਨਿਵੇਸਵਿਨਿਬਨ੍ਧਪਲਿਗੇਧਪਰਿਯੁਟ੍ਠਾਨਜ੍ਝੋਸਾਨਂ ਸਮਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤੋ’’ਤਿ.

‘‘ਕੋ ਪਨ ਸੋ, ਭੋ ਕਚ੍ਚਾਨ, ਲੋਕਸ੍ਮਿਂ ਯੋ ਇਮਞ੍ਚੇਵ ਕਾਗਰਾਗਾਭਿਨਿਵੇਸਵਿਨਿਬਨ੍ਧਪਲਿਗੇਧਪਰਿਯੁਟ੍ਠਾਨਜ੍ਝੋਸਾਨਂ ਸਮਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤੋ, ਇਮਞ੍ਚ ਦਿਟ੍ਠਿਰਾਗਾਭਿਨਿਵੇਸਵਿਨਿਬਨ੍ਧਪਲਿਗੇਧਪਰਿਯੁਟ੍ਠਾਨਜ੍ਝੋਸਾਨਂ ਸਮਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤੋ’’ਤਿ? ‘‘ਅਤ੍ਥਿ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਪੁਰਤ੍ਥਿਮੇਸੁ ਜਨਪਦੇਸੁ ਸਾਵਤ੍ਥੀ ਨਾਮ ਨਗਰਂ. ਤਤ੍ਥ ਸੋ ਭਗਵਾ ਏਤਰਹਿ ਵਿਹਰਤਿ ਅਰਹਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ. ਸੋ ਹਿ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਭਗਵਾ ਇਮਞ੍ਚੇਵ ਕਾਮਰਾਗਾਭਿਨਿਵੇਸਵਿਨਿਬਨ੍ਧਪਲਿਗੇਧਪਰਿਯੁਟ੍ਠਾਨਜ੍ਝੋਸਾਨਂ ਸਮਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤੋ, ਇਮਞ੍ਚ ਦਿਟ੍ਠਿਰਾਗਾਭਿਨਿਵੇਸਵਿਨਿਬਨ੍ਧਪਲਿਗੇਧਪਰਿਯੁਟ੍ਠਾਨਜ੍ਝੋਸਾਨਂ ਸਮਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤੋ’’ਤਿ.

ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤੇ ਆਰਾਮਦਣ੍ਡੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਉਟ੍ਠਾਯਾਸਨਾ ਏਕਂਸਂ ਉਤ੍ਤਰਾਸਙ੍ਗਂ ਕਰਿਤ੍ਵਾ ਦਕ੍ਖਿਣਂ ਜਾਣੁਮਣ੍ਡਲਂ ਪਥਵਿਯਂ ਨਿਹਨ੍ਤ੍ਵਾ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨਞ੍ਜਲਿਂ ਪਣਾਮੇਤ੍ਵਾ ਤਿਕ੍ਖਤ੍ਤੁਂ ਉਦਾਨਂ ਉਦਾਨੇਸਿ –

‘‘ਨਮੋ ਤਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਅਰਹਤੋ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ, ਨਮੋ ਤਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਅਰਹਤੋ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ, ਨਮੋ ਤਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਅਰਹਤੋ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ. ਯੋ ਹਿ ਸੋ ਭਗਵਾ ਇਮਞ੍ਚੇਵ ਕਾਮਰਾਗਾਭਿਨਿਵੇਸਵਿਨਿਬਨ੍ਧਪਲਿਗੇਧਪਰਿਯੁਟ੍ਠਾਨਜ੍ਝੋਸਾਨਂ ਸਮਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤੋ, ਇਮਞ੍ਚ ਦਿਟ੍ਠਿਰਾਗਾਭਿਨਿਵੇਸਵਿਨਿਬਨ੍ਧਪਲਿਗੇਧਪਰਿਯੁਟ੍ਠਾਨਜ੍ਝੋਸਾਨਂ ਸਮਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤੋ’’ਤਿ.

‘‘ਅਭਿਕ੍ਕਨ੍ਤਂ, ਭੋ ਕਚ੍ਚਾਨ, ਅਭਿਕ੍ਕਨ੍ਤਂ, ਭੋ ਕਚ੍ਚਾਨ! ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭੋ ਕਚ੍ਚਾਨ, ਨਿਕ੍ਕੁਜ੍ਜਿਤਂ ਵਾ ਉਕ੍ਕੁਜ੍ਜੇਯ੍ਯ, ਪਟਿਚ੍ਛਨ੍ਨਂ ਵਾ ਵਿਵਰੇਯ੍ਯ, ਮੂਲ਼੍ਹਸ੍ਸ ਵਾ ਮਗ੍ਗਂ ਆਚਿਕ੍ਖੇਯ੍ਯ, ਅਨ੍ਧਕਾਰੇ ਵਾ ਤੇਲਪਜ੍ਜੋਤਂ ਧਾਰੇਯ੍ਯ – ‘ਚਕ੍ਖੁਮਨ੍ਤੋ ਰੂਪਾਨਿ ਦਕ੍ਖਨ੍ਤੀ’ਤਿ, ਏਵਮੇਵਂ ਭੋਤਾ ਕਚ੍ਚਾਨੇਨ ਅਨੇਕਪਰਿਯਾਯੇਨ ਧਮ੍ਮੋ ਪਕਾਸਿਤੋ. ਏਸਾਹਂ, ਭੋ ਕਚ੍ਚਾਨ, ਤਂ ਭਵਨ੍ਤਂ ਗੋਤਮਂ ਸਰਣਂ ਗਚ੍ਛਾਮਿ ਧਮ੍ਮਞ੍ਚ ਭਿਕ੍ਖੁਸਙ੍ਘਞ੍ਚ. ਉਪਾਸਕਂ ਮਂ ਭਵਂ ਕਚ੍ਚਾਨੋ ਧਾਰੇਤੁ ਅਜ੍ਜਤਗ੍ਗੇ ਪਾਣੁਪੇਤਂ ਸਰਣਂ ਗਤ’’ਨ੍ਤਿ.

੩੯. ਏਕਂ ਸਮਯਂ ਆਯਸ੍ਮਾ ਮਹਾਕਚ੍ਚਾਨੋ ਮਧੁਰਾਯਂ ਵਿਹਰਤਿ ਗੁਨ੍ਦਾਵਨੇ. ਅਥ ਖੋ ਕਨ੍ਦਰਾਯਨੋ [ਕਣ੍ਡਰਾਯਨੋ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)] ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਯੇਨਾਯਸ੍ਮਾ ਮਹਾਕਚ੍ਚਾਨੋ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਆਯਸ੍ਮਤਾ ਮਹਾਕਚ੍ਚਾਨੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ…ਪੇ… ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਖੋ ਕਨ੍ਦਰਾਯਨੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਮਹਾਕਚ੍ਚਾਨਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਸੁਤਂ ਮੇਤਂ, ਭੋ ਕਚ੍ਚਾਨ, ‘ਨ ਸਮਣੋ ਕਚ੍ਚਾਨੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇ ਜਿਣ੍ਣੇ ਵੁਦ੍ਧੇ ਮਹਲ੍ਲਕੇ ਅਦ੍ਧਗਤੇ ਵਯੋਅਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤੇ ਅਭਿਵਾਦੇਤਿ ਵਾ ਪਚ੍ਚੁਟ੍ਠੇਤਿ ਵਾ ਆਸਨੇਨ ਵਾ ਨਿਮਨ੍ਤੇਤੀ’ਤਿ. ਤਯਿਦਂ, ਭੋ ਕਚ੍ਚਾਨ, ਤਥੇਵ? ਨ ਹਿ ਭਵਂ ਕਚ੍ਚਾਨੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇ ਜਿਣ੍ਣੇ ਵੁਦ੍ਧੇ ਮਹਲ੍ਲਕੇ ਅਦ੍ਧਗਤੇ ਵਯੋਅਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤੇ ਅਭਿਵਾਦੇਤਿ ਵਾ ਪਚ੍ਚੁਟ੍ਠੇਤਿ ਵਾ ਆਸਨੇਨ ਵਾ ਨਿਮਨ੍ਤੇਤਿ. ਤਯਿਦਂ, ਭੋ ਕਚ੍ਚਾਨ, ਨ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਮੇਵਾ’’ਤਿ.

‘‘ਅਤ੍ਥਿ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਤੇਨ ਭਗਵਤਾ ਜਾਨਤਾ ਪਸ੍ਸਤਾ ਅਰਹਤਾ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੇਨ ਵੁਦ੍ਧਭੂਮਿ ਚ ਅਕ੍ਖਾਤਾ ਦਹਰਭੂਮਿ ਚ. ਵੁਦ੍ਧੋ ਚੇਪਿ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਹੋਤਿ ਆਸੀਤਿਕੋ ਵਾ ਨਾਵੁਤਿਕੋ ਵਾ ਵਸ੍ਸਸਤਿਕੋ ਵਾ ਜਾਤਿਯਾ, ਸੋ ਚ ਕਾਮੇ ਪਰਿਭੁਞ੍ਜਤਿ ਕਾਮਮਜ੍ਝਾਵਸਤਿ ਕਾਮਪਰਿਲ਼ਾਹੇਨ ਪਰਿਡਯ੍ਹਤਿ ਕਾਮਵਿਤਕ੍ਕੇਹਿ ਖਜ੍ਜਤਿ ਕਾਮਪਰਿਯੇਸਨਾਯ ਉਸ੍ਸੁਕੋ. ਅਥ ਖੋ ਸੋ ਬਾਲੋ ਨ ਥੇਰੋਤ੍ਵੇਵ ਸਙ੍ਖ੍ਯਂ ਗਚ੍ਛਤਿ. ਦਹਰੋ ਚੇਪਿ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਹੋਤਿ ਯੁਵਾ ਸੁਸੁਕਾਲ਼ਕੇਸੋ ਭਦ੍ਰੇਨ ਯੋਬ੍ਬਨੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਪਠਮੇਨ ਵਯਸਾ. ਸੋ ਚ ਨ ਕਾਮੇ ਪਰਿਭੁਞ੍ਜਤਿ ਨ ਕਾਮਮਜ੍ਝਾਵਸਤਿ, ਨ ਕਾਮਪਰਿਲ਼ਾਹੇਨ ਪਰਿਡਯ੍ਹਤਿ, ਨ ਕਾਮਵਿਤਕ੍ਕੇਹਿ ਖਜ੍ਜਤਿ, ਨ ਕਾਮਪਰਿਯੇਸਨਾਯ ਉਸ੍ਸੁਕੋ. ਅਥ ਖੋ ਸੋ ਪਣ੍ਡਿਤੋ ਥੇਰੋਤ੍ਵੇਵ ਸਙ੍ਖ੍ਯਂ ਗਚ੍ਛਤੀ’’ਤਿ.

ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤੇ ਕਨ੍ਦਰਾਯਨੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਉਟ੍ਠਾਯਾਸਨਾ ਏਕਂਸਂ ਉਤ੍ਤਰਾਸਙ੍ਗਂ ਕਰਿਤ੍ਵਾ ਦਹਰਾਨਂ ਸਤਂ [ਸੁਦਂ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)] ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਪਾਦੇ ਸਿਰਸਾ ਵਨ੍ਦਤਿ – ‘‘ਵੁਦ੍ਧਾ ਭਵਨ੍ਤੋ, ਵੁਦ੍ਧਭੂਮਿਯਂ ਠਿਤਾ. ਦਹਰਾ ਮਯਂ, ਦਹਰਭੂਮਿਯਂ ਠਿਤਾ’’ਤਿ.

‘‘ਅਭਿਕ੍ਕਨ੍ਤਂ, ਭੋ ਕਚ੍ਚਾਨ…ਪੇ… ਉਪਾਸਕਂ ਮਂ ਭਵਂ ਕਚ੍ਚਾਨੋ ਧਾਰੇਤੁ ਅਜ੍ਜਤਗ੍ਗੇ ਪਾਣੁਪੇਤਂ ਸਰਣਂ ਗਤ’’ਨ੍ਤਿ.

੪੦. ‘‘ਯਸ੍ਮਿਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਮਯੇ ਚੋਰਾ ਬਲਵਨ੍ਤੋ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਰਾਜਾਨੋ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਦੁਬ੍ਬਲਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਤਸ੍ਮਿਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਮਯੇ ਰਞ੍ਞੋ ਨ ਫਾਸੁ ਹੋਤਿ ਅਤਿਯਾਤੁਂ ਵਾ ਨਿਯ੍ਯਾਤੁਂ ਵਾ ਪਚ੍ਚਨ੍ਤਿਮੇ ਵਾ ਜਨਪਦੇ ਅਨੁਸਞ੍ਞਾਤੁਂ. ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਗਹਪਤਿਕਾਨਮ੍ਪਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਨ ਫਾਸੁ ਹੋਤਿ ਅਤਿਯਾਤੁਂ ਵਾ ਨਿਯ੍ਯਾਤੁਂ ਵਾ ਬਾਹਿਰਾਨਿ ਵਾ ਕਮ੍ਮਨ੍ਤਾਨਿ ਪਟਿਵੇਕ੍ਖਿਤੁਂ. ਏਵਮੇਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਪਾਪਭਿਕ੍ਖੂ ਬਲਵਨ੍ਤੋ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਪੇਸਲਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਦੁਬ੍ਬਲਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਤਸ੍ਮਿਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਮਯੇ ਪੇਸਲਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਤੁਣ੍ਹੀਭੂਤਾ ਤੁਣ੍ਹੀਭੂਤਾਵ ਸਙ੍ਘਮਜ੍ਝੇ ਸਙ੍ਕਸਾਯਨ੍ਤਿ [ਸਙ੍ਕਮ੍ਮ ਝਾਯਨ੍ਤਿ (ਕ.), ਸਞ੍ਚਾਯਨ੍ਤਿ (ਸੀ. ਅਟ੍ਠ.)] ਪਚ੍ਚਨ੍ਤਿਮੇ ਵਾ ਜਨਪਦੇ ਅਚ੍ਛਨ੍ਤਿ [ਭਜਨ੍ਤਿ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)]. ਤਯਿਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਹੋਤਿ ਬਹੁਜਨਾਹਿਤਾਯ ਬਹੁਜਨਾਸੁਖਾਯ, ਬਹੁਨੋ ਜਨਸ੍ਸ ਅਨਤ੍ਥਾਯ ਅਹਿਤਾਯ ਦੁਕ੍ਖਾਯ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾਨਂ.

‘‘ਯਸ੍ਮਿਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਮਯੇ ਰਾਜਾਨੋ ਬਲਵਨ੍ਤੋ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਚੋਰਾ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਦੁਬ੍ਬਲਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਤਸ੍ਮਿਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਮਯੇ ਰਞ੍ਞੋ ਫਾਸੁ ਹੋਤਿ ਅਤਿਯਾਤੁਂ ਵਾ ਨਿਯ੍ਯਾਤੁਂ ਵਾ ਪਚ੍ਚਨ੍ਤਿਮੇ ਵਾ ਜਨਪਦੇ ਅਨੁਸਞ੍ਞਾਤੁਂ. ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਗਹਪਤਿਕਾਨਮ੍ਪਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਫਾਸੁ ਹੋਤਿ ਅਤਿਯਾਤੁਂ ਵਾ ਨਿਯ੍ਯਾਤੁਂ ਵਾ ਬਾਹਿਰਾਨਿ ਵਾ ਕਮ੍ਮਨ੍ਤਾਨਿ ਪਟਿਵੇਕ੍ਖਿਤੁਂ. ਏਵਮੇਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਪੇਸਲਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਬਲਵਨ੍ਤੋ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਪਾਪਭਿਕ੍ਖੂ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਦੁਬ੍ਬਲਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਤਸ੍ਮਿਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਮਯੇ ਪਾਪਭਿਕ੍ਖੂ ਤੁਣ੍ਹੀਭੂਤਾ ਤੁਣ੍ਹੀਭੂਤਾਵ ਸਙ੍ਘਮਜ੍ਝੇ ਸਙ੍ਕਸਾਯਨ੍ਤਿ, ਯੇਨ ਵਾ ਪਨ ਤੇਨ ਪਕ੍ਕਮਨ੍ਤਿ [ਪਪਤਨ੍ਤਿ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)]. ਤਯਿਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਹੋਤਿ ਬਹੁਜਨਹਿਤਾਯ ਬਹੁਜਨਸੁਖਾਯ, ਬਹੁਨੋ ਜਨਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਾਯ ਹਿਤਾਯ ਸੁਖਾਯ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾਨ’’ਨ੍ਤਿ.

੪੧. ‘‘ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਿਚ੍ਛਾਪਟਿਪਤ੍ਤਿਂ ਨ ਵਣ੍ਣੇਮਿ, ਗਿਹਿਸ੍ਸ ਵਾ ਪਬ੍ਬਜਿਤਸ੍ਸ ਵਾ. ਗਿਹੀ ਵਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਬ੍ਬਜਿਤੋ ਵਾ ਮਿਚ੍ਛਾਪਟਿਪਨ੍ਨੋ ਮਿਚ੍ਛਾਪਟਿਪਤ੍ਤਾਧਿਕਰਣਹੇਤੁ ਨ ਆਰਾਧਕੋ ਹੋਤਿ ਞਾਯਂ ਧਮ੍ਮਂ ਕੁਸਲਂ.

‘‘ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਮ੍ਮਾਪਟਿਪਤ੍ਤਿਂ ਵਣ੍ਣੇਮਿ, ਗਿਹਿਸ੍ਸ ਵਾ ਪਬ੍ਬਜਿਤਸ੍ਸ ਵਾ. ਗਿਹੀ ਵਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਬ੍ਬਜਿਤੋ ਵਾ ਸਮ੍ਮਾਪਟਿਪਨ੍ਨੋ ਸਮ੍ਮਾਪਟਿਪਤ੍ਤਾਧਿਕਰਣਹੇਤੁ ਆਰਾਧਕੋ ਹੋਤਿ ਞਾਯਂ ਧਮ੍ਮਂ ਕੁਸਲ’’ਨ੍ਤਿ.

੪੨. ‘‘ਯੇ ਤੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੂ ਦੁਗ੍ਗਹਿਤੇਹਿ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤੇਹਿ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਪ੍ਪਤਿਰੂਪਕੇਹਿ ਅਤ੍ਥਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮਞ੍ਚ ਪਟਿਵਾਹਨ੍ਤਿ ਤੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੂ ਬਹੁਜਨਾਹਿਤਾਯ ਪਟਿਪਨ੍ਨਾ ਬਹੁਜਨਾਸੁਖਾਯ, ਬਹੁਨੋ ਜਨਸ੍ਸ ਅਨਤ੍ਥਾਯ ਅਹਿਤਾਯ ਦੁਕ੍ਖਾਯ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾਨਂ. ਬਹੁਞ੍ਚ ਤੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੂ ਅਪੁਞ੍ਞਂ ਪਸਵਨ੍ਤਿ, ਤੇ ਚਿਮਂ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਂ ਅਨ੍ਤਰਧਾਪੇਨ੍ਤਿ.

‘‘ਯੇ ਤੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੂ ਸੁਗ੍ਗਹਿਤੇਹਿ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤੇਹਿ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਪ੍ਪਤਿਰੂਪਕੇਹਿ ਅਤ੍ਥਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮਞ੍ਚ ਅਨੁਲੋਮੇਨ੍ਤਿ ਤੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੂ ਬਹੁਜਨਹਿਤਾਯ ਪਟਿਪਨ੍ਨਾ ਬਹੁਜਨਸੁਖਾਯ, ਬਹੁਨੋ ਜਨਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਾਯ ਹਿਤਾਯ ਸੁਖਾਯ ਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾਨਂ. ਬਹੁਞ੍ਚ ਤੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੂ ਪੁਞ੍ਞਂ ਪਸਵਨ੍ਤਿ, ਤੇ ਚਿਮਂ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਂ ਠਪੇਨ੍ਤੀ’’ਤਿ.

ਸਮਚਿਤ੍ਤਵਗ੍ਗੋ ਚਤੁਤ੍ਥੋ.

੫. ਪਰਿਸਵਗ੍ਗੋ

੪੩. ‘‘ਦ੍ਵੇਮਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਰਿਸਾ. ਕਤਮਾ ਦ੍ਵੇ? ਉਤ੍ਤਾਨਾ ਚ ਪਰਿਸਾ ਗਮ੍ਭੀਰਾ ਚ ਪਰਿਸਾ. ਕਤਮਾ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਉਤ੍ਤਾਨਾ ਪਰਿਸਾ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯਸ੍ਸਂ ਪਰਿਸਾਯਂ ਭਿਕ੍ਖੂ ਉਦ੍ਧਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ ਉਨ੍ਨਲ਼ਾ ਚਪਲਾ ਮੁਖਰਾ ਵਿਕਿਣ੍ਣਵਾਚਾ ਮੁਟ੍ਠਸ੍ਸਤੀ ਅਸਮ੍ਪਜਾਨਾ ਅਸਮਾਹਿਤਾ ਵਿਬ੍ਭਨ੍ਤਚਿਤ੍ਤਾ ਪਾਕਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾ. ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਉਤ੍ਤਾਨਾ ਪਰਿਸਾ.

‘‘ਕਤਮਾ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਗਮ੍ਭੀਰਾ ਪਰਿਸਾ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯਸ੍ਸਂ ਪਰਿਸਾਯਂ ਭਿਕ੍ਖੂ ਅਨੁਦ੍ਧਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ ਅਨੁਨ੍ਨਲ਼ਾ ਅਚਪਲਾ ਅਮੁਖਰਾ ਅਵਿਕਿਣ੍ਣਵਾਚਾ ਉਪਟ੍ਠਿਤਸ੍ਸਤੀ ਸਮ੍ਪਜਾਨਾ ਸਮਾਹਿਤਾ ਏਕਗ੍ਗਚਿਤ੍ਤਾ ਸਂਵੁਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾ. ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਗਮ੍ਭੀਰਾ ਪਰਿਸਾ. ਇਮਾ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦ੍ਵੇ ਪਰਿਸਾ. ਏਤਦਗ੍ਗਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਇਮਾਸਂ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਪਰਿਸਾਨਂ ਯਦਿਦਂ ਗਮ੍ਭੀਰਾ ਪਰਿਸਾ’’ਤਿ.

੪੪. ‘‘ਦ੍ਵੇਮਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਰਿਸਾ. ਕਤਮਾ ਦ੍ਵੇ? ਵਗ੍ਗਾ ਚ ਪਰਿਸਾ ਸਮਗ੍ਗਾ ਚ ਪਰਿਸਾ. ਕਤਮਾ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵਗ੍ਗਾ ਪਰਿਸਾ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯਸ੍ਸਂ ਪਰਿਸਾਯਂ ਭਿਕ੍ਖੂ ਭਣ੍ਡਨਜਾਤਾ ਕਲਹਜਾਤਾ ਵਿਵਾਦਾਪਨ੍ਨਾ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਮੁਖਸਤ੍ਤੀਹਿ ਵਿਤੁਦਨ੍ਤਾ ਵਿਹਰਨ੍ਤਿ. ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵਗ੍ਗਾ ਪਰਿਸਾ.

‘‘ਕਤਮਾ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਮਗ੍ਗਾ ਪਰਿਸਾ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯਸ੍ਸਂ ਪਰਿਸਾਯਂ ਭਿਕ੍ਖੂ ਸਮਗ੍ਗਾ ਸਮ੍ਮੋਦਮਾਨਾ ਅਵਿਵਦਮਾਨਾ ਖੀਰੋਦਕੀਭੂਤਾ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਪਿਯਚਕ੍ਖੂਹਿ ਸਮ੍ਪਸ੍ਸਨ੍ਤਾ ਵਿਹਰਨ੍ਤਿ. ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਮਗ੍ਗਾ ਪਰਿਸਾ. ਇਮਾ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦ੍ਵੇ ਪਰਿਸਾ. ਏਤਦਗ੍ਗਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਇਮਾਸਂ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਪਰਿਸਾਨਂ ਯਦਿਦਂ ਸਮਗ੍ਗਾ ਪਰਿਸਾ’’ਤਿ.

੪੫. ‘‘ਦ੍ਵੇਮਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਰਿਸਾ. ਕਤਮਾ ਦ੍ਵੇ? ਅਨਗ੍ਗਵਤੀ ਚ ਪਰਿਸਾ ਅਗ੍ਗਵਤੀ ਚ ਪਰਿਸਾ. ਕਤਮਾ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਨਗ੍ਗਵਤੀ ਪਰਿਸਾ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯਸ੍ਸਂ ਪਰਿਸਾਯਂ ਥੇਰਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਬਾਹੁਲਿਕਾ [ਬਾਹੁਲ੍ਲਿਕਾ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਕ.) ਟੀਕਾ ਓਲੋਕੇਤਬ੍ਬਾ] ਹੋਨ੍ਤਿ ਸਾਥਲਿਕਾ, ਓਕ੍ਕਮਨੇ ਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਾ, ਪਵਿਵੇਕੇ ਨਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਧੁਰਾ, ਨ ਵੀਰਿਯਂ ਆਰਭਨ੍ਤਿ ਅਪ੍ਪਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਅਨਧਿਗਤਸ੍ਸ ਅਧਿਗਮਾਯ ਅਸਚ੍ਛਿਕਤਸ੍ਸ ਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾਯ. ਤੇਸਂ ਪਚ੍ਛਿਮਾ ਜਨਤਾ ਦਿਟ੍ਠਾਨੁਗਤਿਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ. ਸਾਪਿ ਹੋਤਿ ਬਾਹੁਲਿਕਾ ਸਾਥਲਿਕਾ, ਓਕ੍ਕਮਨੇ ਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਾ, ਪਵਿਵੇਕੇ ਨਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਧੁਰਾ, ਨ ਵੀਰਿਯਂ ਆਰਭਤਿ ਅਪ੍ਪਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਅਨਧਿਗਤਸ੍ਸ ਅਧਿਗਮਾਯ ਅਸਚ੍ਛਿਕਤਸ੍ਸ ਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾਯ. ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਨਗ੍ਗਵਤੀ ਪਰਿਸਾ.

‘‘ਕਤਮਾ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਗ੍ਗਵਤੀ ਪਰਿਸਾ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯਸ੍ਸਂ ਪਰਿਸਾਯਂ ਥੇਰਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਨ ਬਾਹੁਲਿਕਾ ਹੋਨ੍ਤਿ ਨ ਸਾਥਲਿਕਾ, ਓਕ੍ਕਮਨੇ ਨਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਧੁਰਾ, ਪਵਿਵੇਕੇ ਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਾ, ਵੀਰਿਯਂ ਆਰਭਨ੍ਤਿ ਅਪ੍ਪਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਅਨਧਿਗਤਸ੍ਸ ਅਧਿਗਮਾਯ ਅਸਚ੍ਛਿਕਤਸ੍ਸ ਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾਯ. ਤੇਸਂ ਪਚ੍ਛਿਮਾ ਜਨਤਾ ਦਿਟ੍ਠਾਨੁਗਤਿਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ. ਸਾਪਿ ਹੋਤਿ ਨ ਬਾਹੁਲਿਕਾ ਨ ਸਾਥਲਿਕਾ, ਓਕ੍ਕਮਨੇ ਨਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਧੁਰਾ, ਪਵਿਵੇਕੇ ਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਾ, ਵੀਰਿਯਂ ਆਰਭਤਿ ਅਪ੍ਪਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਅਨਧਿਗਤਸ੍ਸ ਅਧਿਗਮਾਯ ਅਸਚ੍ਛਿਕਤਸ੍ਸ ਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾਯ. ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਗ੍ਗਵਤੀ ਪਰਿਸਾ. ਇਮਾ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦ੍ਵੇ ਪਰਿਸਾ. ਏਤਦਗ੍ਗਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਇਮਾਸਂ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਪਰਿਸਾਨਂ ਯਦਿਦਂ ਅਗ੍ਗਵਤੀ ਪਰਿਸਾ’’ਤਿ.

੪੬. ‘‘ਦ੍ਵੇਮਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਰਿਸਾ. ਕਤਮਾ ਦ੍ਵੇ? ਅਨਰਿਯਾ ਚ ਪਰਿਸਾ ਅਰਿਯਾ ਚ ਪਰਿਸਾ. ਕਤਮਾ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਨਰਿਯਾ ਪਰਿਸਾ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯਸ੍ਸਂ ਪਰਿਸਾਯਂ ਭਿਕ੍ਖੂ ‘ਇਦਂ ਦੁਕ੍ਖ’ਨ੍ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਨਪ੍ਪਜਾਨਨ੍ਤਿ, ‘ਅਯਂ ਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦਯੋ’ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਨਪ੍ਪਜਾਨਨ੍ਤਿ, ‘ਅਯਂ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧੋ’ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਨਪ੍ਪਜਾਨਨ੍ਤਿ, ‘ਅਯਂ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ’ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਨਪ੍ਪਜਾਨਨ੍ਤਿ. ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਨਰਿਯਾ ਪਰਿਸਾ.

‘‘ਕਤਮਾ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਰਿਯਾ ਪਰਿਸਾ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯਸ੍ਸਂ ਪਰਿਸਾਯਂ ਭਿਕ੍ਖੂ ‘ਇਦਂ ਦੁਕ੍ਖ’ਨ੍ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਨ੍ਤਿ, ‘ਅਯਂ ਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦਯੋ’ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਨ੍ਤਿ, ‘ਅਯਂ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧੋ’ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਨ੍ਤਿ, ‘ਅਯਂ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ’ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਨ੍ਤਿ. ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਰਿਯਾ ਪਰਿਸਾ. ਇਮਾ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦ੍ਵੇ ਪਰਿਸਾ. ਏਤਦਗ੍ਗਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਇਮਾਸਂ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਪਰਿਸਾਨਂ ਯਦਿਦਂ ਅਰਿਯਾ ਪਰਿਸਾ’’ਤਿ.

੪੭. ‘‘ਦ੍ਵੇਮਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਰਿਸਾ. ਕਤਮਾ ਦ੍ਵੇ? ਪਰਿਸਾਕਸਟੋ ਚ ਪਰਿਸਾਮਣ੍ਡੋ ਚ. ਕਤਮੋ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਰਿਸਾਕਸਟੋ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯਸ੍ਸਂ ਪਰਿਸਾਯਂ ਭਿਕ੍ਖੂ ਛਨ੍ਦਾਗਤਿਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਦੋਸਾਗਤਿਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਮੋਹਾਗਤਿਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਭਯਾਗਤਿਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਰਿਸਾਕਸਟੋ.

‘‘ਕਤਮੋ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਰਿਸਾਮਣ੍ਡੋ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯਸ੍ਸਂ ਪਰਿਸਾਯਂ ਭਿਕ੍ਖੂ ਨ ਛਨ੍ਦਾਗਤਿਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਨ ਦੋਸਾਗਤਿਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਨ ਮੋਹਾਗਤਿਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਨ ਭਯਾਗਤਿਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਰਿਸਾਮਣ੍ਡੋ. ਇਮਾ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦ੍ਵੇ ਪਰਿਸਾ. ਏਤਦਗ੍ਗਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਇਮਾਸਂ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਪਰਿਸਾਨਂ ਯਦਿਦਂ ਪਰਿਸਾਮਣ੍ਡੋ’’ਤਿ.

੪੮. ‘‘ਦ੍ਵੇਮਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਰਿਸਾ. ਕਤਮਾ ਦ੍ਵੇ? ਓਕ੍ਕਾਚਿਤਵਿਨੀਤਾ ਪਰਿਸਾ ਨੋਪਟਿਪੁਚ੍ਛਾਵਿਨੀਤਾ, ਪਟਿਪੁਚ੍ਛਾਵਿਨੀਤਾ ਪਰਿਸਾ ਨੋਓਕ੍ਕਾਚਿਤਵਿਨੀਤਾ. ਕਤਮਾ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਓਕ੍ਕਾਚਿਤਵਿਨੀਤਾ ਪਰਿਸਾ ਨੋਪਟਿਪੁਚ੍ਛਾਵਿਨੀਤਾ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯਸ੍ਸਂ ਪਰਿਸਾਯਂ ਭਿਕ੍ਖੂ ਯੇ ਤੇ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਾ ਤਥਾਗਤਭਾਸਿਤਾ ਗਮ੍ਭੀਰਾ ਗਮ੍ਭੀਰਤ੍ਥਾ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਾ ਸੁਞ੍ਞਤਾਪਟਿਸਂਯੁਤ੍ਤਾ ਤੇਸੁ ਭਞ੍ਞਮਾਨੇਸੁ ਨ ਸੁਸ੍ਸੂਸਨ੍ਤਿ ਨ ਸੋਤਂ ਓਦਹਨ੍ਤਿ ਨ ਅਞ੍ਞਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪਟ੍ਠਪੇਨ੍ਤਿ ਨ ਚ ਤੇ ਧਮ੍ਮੇ ਉਗ੍ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ ਪਰਿਯਾਪੁਣਿਤਬ੍ਬਂ ਮਞ੍ਞਨ੍ਤਿ. ਯੇ ਪਨ ਤੇ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਾ ਕਵਿਤਾ [ਕਵਿਕਤਾ (ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ) ਟੀਕਾ ਓਲੋਕੇਤਬ੍ਬਾ] ਕਾਵੇਯ੍ਯਾ ਚਿਤ੍ਤਕ੍ਖਰਾ ਚਿਤ੍ਤਬ੍ਯਞ੍ਜਨਾ ਬਾਹਿਰਕਾ ਸਾਵਕਭਾਸਿਤਾ ਤੇਸੁ ਭਞ੍ਞਮਾਨੇਸੁ ਸੁਸ੍ਸੂਸਨ੍ਤਿ ਸੋਤਂ ਓਦਹਨ੍ਤਿ ਅਞ੍ਞਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪਟ੍ਠਪੇਨ੍ਤਿ, ਤੇ ਧਮ੍ਮੇ ਉਗ੍ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ ਪਰਿਯਾਪੁਣਿਤਬ੍ਬਂ ਮਞ੍ਞਨ੍ਤਿ, ਤੇ ਚ ਤਂ ਧਮ੍ਮਂ ਪਰਿਯਾਪੁਣਿਤ੍ਵਾ ਨ ਚੇਵ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਪਟਿਪੁਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਨ ਚ ਪਟਿਵਿਚਰਨ੍ਤਿ – ‘ਇਦਂ ਕਥਂ, ਇਮਸ੍ਸ ਕੋ ਅਤ੍ਥੋ’ਤਿ? ਤੇ ਅਵਿਵਟਞ੍ਚੇਵ ਨ ਵਿਵਰਨ੍ਤਿ, ਅਨੁਤ੍ਤਾਨੀਕਤਞ੍ਚ ਨ ਉਤ੍ਤਾਨੀਕਰੋਨ੍ਤਿ, ਅਨੇਕਵਿਹਿਤੇਸੁ ਚ ਕਙ੍ਖਾਠਾਨਿਯੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਕਙ੍ਖਂ ਨ ਪਟਿਵਿਨੋਦੇਨ੍ਤਿ. ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਓਕ੍ਕਾਚਿਤਵਿਨੀਤਾ ਪਰਿਸਾ ਨੋ ਪਟਿਪੁਚ੍ਛਾਵਿਨੀਤਾ.

‘‘ਕਤਮਾ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਟਿਪੁਚ੍ਛਾਵਿਨੀਤਾ ਪਰਿਸਾ ਨੋਓਕ੍ਕਾਚਿਤਵਿਨੀਤਾ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯਸ੍ਸਂ ਪਰਿਸਾਯਂ ਭਿਕ੍ਖੂ ਯੇ ਤੇ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਾ ਕਵਿਤਾ ਕਾਵੇਯ੍ਯਾ ਚਿਤ੍ਤਕ੍ਖਰਾ ਚਿਤ੍ਤਬ੍ਯਞ੍ਜਨਾ ਬਾਹਿਰਕਾ ਸਾਵਕਭਾਸਿਤਾ ਤੇਸੁ ਭਞ੍ਞਮਾਨੇਸੁ ਨ ਸੁਸ੍ਸੂਸਨ੍ਤਿ ਨ ਸੋਤਂ ਓਦਹਨ੍ਤਿ ਨ ਅਞ੍ਞਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪਟ੍ਠਪੇਨ੍ਤਿ, ਨ ਚ ਤੇ ਧਮ੍ਮੇ ਉਗ੍ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ ਪਰਿਯਾਪੁਣਿਤਬ੍ਬਂ ਮਞ੍ਞਨ੍ਤਿ. ਯੇ ਪਨ ਤੇ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਾ ਤਥਾਗਤਭਾਸਿਤਾ ਗਮ੍ਭੀਰਾ ਗਮ੍ਭੀਰਤ੍ਥਾ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਾ ਸੁਞ੍ਞਤਾਪਟਿਸਂਯੁਤ੍ਤਾ ਤੇਸੁ ਭਞ੍ਞਮਾਨੇਸੁ ਸੁਸ੍ਸੂਸਨ੍ਤਿ ਸੋਤਂ ਓਦਹਨ੍ਤਿ ਅਞ੍ਞਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪਟ੍ਠਪੇਨ੍ਤਿ, ਤੇ ਚ ਧਮ੍ਮੇ ਉਗ੍ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ ਪਰਿਯਾਪੁਣਿਤਬ੍ਬਂ ਮਞ੍ਞਨ੍ਤਿ. ਤੇ ਤਂ ਧਮ੍ਮਂ ਪਰਿਯਾਪੁਣਿਤ੍ਵਾ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਪਟਿਪੁਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਪਟਿਵਿਚਰਨ੍ਤਿ – ‘ਇਦਂ ਕਥਂ, ਇਮਸ੍ਸ ਕੋ ਅਤ੍ਥੋ’ਤਿ? ਤੇ ਅਵਿਵਟਞ੍ਚੇਵ ਵਿਵਰਨ੍ਤਿ, ਅਨੁਤ੍ਤਾਨੀਕਤਞ੍ਚ ਉਤ੍ਤਾਨੀਕਰੋਨ੍ਤਿ, ਅਨੇਕਵਿਹਿਤੇਸੁ ਚ ਕਙ੍ਖਾਠਾਨਿਯੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਕਙ੍ਖਂ ਪਟਿਵਿਨੋਦੇਨ੍ਤਿ. ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਟਿਪੁਚ੍ਛਾਵਿਨੀਤਾ ਪਰਿਸਾ ਨੋਓਕ੍ਕਾਚਿਤਵਿਨੀਤਾ. ਇਮਾ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦ੍ਵੇ ਪਰਿਸਾ. ਏਤਦਗ੍ਗਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਇਮਾਸਂ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਪਰਿਸਾਨਂ ਯਦਿਦਂ ਪਟਿਪੁਚ੍ਛਾਵਿਨੀਤਾ ਪਰਿਸਾ ਨੋਓਕ੍ਕਾਚਿਤਵਿਨੀਤਾ’’ਤਿ.

੪੯. ‘‘ਦ੍ਵੇਮਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਰਿਸਾ. ਕਤਮਾ ਦ੍ਵੇ? ਆਮਿਸਗਰੁ ਪਰਿਸਾ ਨੋ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਗਰੁ, ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਗਰੁ ਪਰਿਸਾ ਨੋ ਆਮਿਸਗਰੁ. ਕਤਮਾ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਆਮਿਸਗਰੁ ਪਰਿਸਾ ਨੋ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਗਰੁ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯਸ੍ਸਂ ਪਰਿਸਾਯਂ ਭਿਕ੍ਖੂ ਗਿਹੀਨਂ ਓਦਾਤਵਸਨਾਨਂ ਸਮ੍ਮੁਖਾ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਸ੍ਸ ਵਣ੍ਣਂ ਭਾਸਨ੍ਤਿ – ‘ਅਸੁਕੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਉਭਤੋਭਾਗਵਿਮੁਤ੍ਤੋ, ਅਸੁਕੋ ਪਞ੍ਞਾਵਿਮੁਤ੍ਤੋ, ਅਸੁਕੋ ਕਾਯਸਕ੍ਖੀ, ਅਸੁਕੋ ਦਿਟ੍ਠਿਪ੍ਪਤ੍ਤੋ, ਅਸੁਕੋ ਸਦ੍ਧਾਵਿਮੁਤ੍ਤੋ, ਅਸੁਕੋ ਧਮ੍ਮਾਨੁਸਾਰੀ, ਅਸੁਕੋ ਸਦ੍ਧਾਨੁਸਾਰੀ, ਅਸੁਕੋ ਸੀਲਵਾ ਕਲ੍ਯਾਣਧਮ੍ਮੋ, ਅਸੁਕੋ ਦੁਸ੍ਸੀਲੋ ਪਾਪਧਮ੍ਮੋ’ਤਿ. ਤੇ ਤੇਨ ਲਾਭਂ ਲਭਨ੍ਤਿ. ਤੇ ਤਂ ਲਾਭਂ ਲਭਿਤ੍ਵਾ ਗਥਿਤਾ [ਗਧਿਤਾ (ਕ.)] ਮੁਚ੍ਛਿਤਾ ਅਜ੍ਝੋਪਨ੍ਨਾ [ਅਜ੍ਝੋਸਾਨਾ (ਕ.), ਅਨਜ੍ਝੋਪਨ੍ਨਾ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕ.) ਤਿਕਨਿਪਾਤੇ ਕੁਸਿਨਾਰਵਗ੍ਗੇ ਪਠਮਸੁਤ੍ਤਟੀਕਾ ਓਲੋਕੇਤਬ੍ਬਾ] ਅਨਾਦੀਨਵਦਸ੍ਸਾਵਿਨੋ ਅਨਿਸ੍ਸਰਣਪਞ੍ਞਾ ਪਰਿਭੁਞ੍ਜਨ੍ਤਿ. ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਆਮਿਸਗਰੁ ਪਰਿਸਾ ਨੋ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਗਰੁ.

‘‘ਕਤਮਾ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਗਰੁ ਪਰਿਸਾ ਨੋਆਮਿਸਗਰੁ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯਸ੍ਸਂ ਪਰਿਸਾਯਂ ਭਿਕ੍ਖੂ ਗਿਹੀਨਂ ਓਦਾਤਵਸਨਾਨਂ ਸਮ੍ਮੁਖਾ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਸ੍ਸ ਵਣ੍ਣਂ ਨ ਭਾਸਨ੍ਤਿ – ‘ਅਸੁਕੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਉਭਤੋਭਾਗਵਿਮੁਤ੍ਤੋ, ਅਸੁਕੋ ਪਞ੍ਞਾਵਿਮੁਤ੍ਤੋ, ਅਸੁਕੋ ਕਾਯਸਕ੍ਖੀ, ਅਸੁਕੋ ਦਿਟ੍ਠਿਪ੍ਪਤ੍ਤੋ, ਅਸੁਕੋ ਸਦ੍ਧਾਵਿਮੁਤ੍ਤੋ, ਅਸੁਕੋ ਧਮ੍ਮਾਨੁਸ੍ਸਾਰੀ, ਅਸੁਕੋ ਸਦ੍ਧਾਨੁਸਾਰੀ, ਅਸੁਕੋ ਸੀਲਵਾ ਕਲ੍ਯਾਣਧਮ੍ਮੋ, ਅਸੁਕੋ ਦੁਸ੍ਸੀਲੋ ਪਾਪਧਮ੍ਮੋ’ਤਿ. ਤੇ ਤੇਨ ਲਾਭਂ ਲਭਨ੍ਤਿ. ਤੇ ਤਂ ਲਾਭਂ ਲਭਿਤ੍ਵਾ ਅਗਥਿਤਾ ਅਮੁਚ੍ਛਿਤਾ ਅਨਜ੍ਝੋਸਨ੍ਨਾ ਆਦੀਨਵਦਸ੍ਸਾਵਿਨੋ ਨਿਸ੍ਸਰਣਪਞ੍ਞਾ ਪਰਿਭੁਞ੍ਜਨ੍ਤਿ. ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਗਰੁ ਪਰਿਸਾ ਨੋਆਮਿਸਗਰੁ. ਇਮਾ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦ੍ਵੇ ਪਰਿਸਾ. ਏਤਦਗ੍ਗਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਇਮਾਸਂ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਪਰਿਸਾਨਂ ਯਦਿਦਂ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਗਰੁ ਪਰਿਸਾ ਨੋਆਮਿਸਗਰੂ’’ਤਿ.

੫੦. ‘‘ਦ੍ਵੇਮਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਰਿਸਾ. ਕਤਮਾ ਦ੍ਵੇ? ਵਿਸਮਾ ਚ ਪਰਿਸਾ ਸਮਾ ਚ ਪਰਿਸਾ. ਕਤਮਾ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵਿਸਮਾ ਪਰਿਸਾ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯਸ੍ਸਂ ਪਰਿਸਾਯਂ ਅਧਮ੍ਮਕਮ੍ਮਾਨਿ ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਧਮ੍ਮਕਮ੍ਮਾਨਿ ਨਪ੍ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ, ਅਵਿਨਯਕਮ੍ਮਾਨਿ ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਵਿਨਯਕਮ੍ਮਾਨਿ ਨਪ੍ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ, ਅਧਮ੍ਮਕਮ੍ਮਾਨਿ ਦਿਪ੍ਪਨ੍ਤਿ ਧਮ੍ਮਕਮ੍ਮਾਨਿ ਨ ਦਿਪ੍ਪਨ੍ਤਿ, ਅਵਿਨਯਕਮ੍ਮਾਨਿ ਦਿਪ੍ਪਨ੍ਤਿ ਵਿਨਯਕਮ੍ਮਾਨਿ ਨ ਦਿਪ੍ਪਨ੍ਤਿ. ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵਿਸਮਾ ਪਰਿਸਾ. ( ) [(ਵਿਸਮਤ੍ਤਾ ਭਿਕ੍ਖਵੇ ਪਰਿਸਾਯ ਅਧਮ੍ਮਕਮ੍ਮਾਨਿ ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ… ਵਿਨਯਕਮ੍ਮਾਨਿ ਨ ਦਿਪ੍ਪਨ੍ਤਿ.) (ਸੀ. ਪੀ.)]

‘‘ਕਤਮਾ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਮਾ ਪਰਿਸਾ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯਸ੍ਸਂ ਪਰਿਸਾਯਂ ਧਮ੍ਮਕਮ੍ਮਾਨਿ ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਅਧਮ੍ਮਕਮ੍ਮਾਨਿ ਨਪ੍ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ, ਵਿਨਯਕਮ੍ਮਾਨਿ ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਅਵਿਨਯਕਮ੍ਮਾਨਿ ਨਪ੍ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ, ਧਮ੍ਮਕਮ੍ਮਾਨਿ ਦਿਪ੍ਪਨ੍ਤਿ ਅਧਮ੍ਮਕਮ੍ਮਾਨਿ ਨ ਦਿਪ੍ਪਨ੍ਤਿ, ਵਿਨਯਕਮ੍ਮਾਨਿ ਦਿਪ੍ਪਨ੍ਤਿ ਅਵਿਨਯਕਮ੍ਮਾਨਿ ਨ ਦਿਪ੍ਪਨ੍ਤਿ. ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਮਾ ਪਰਿਸਾ. ( ) [(ਸਮਤ੍ਤਾ ਭਿਕ੍ਖਵੇ ਪਰਿਸਾਯ ਧਮ੍ਮਕਮ੍ਮਾਨਿ ਪਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ… ਅਵਿਨਯਕਮ੍ਮਾਨਿ ਨ ਦਿਪ੍ਪਨ੍ਤਿ.) (ਸੀ. ਪੀ.)] ਇਮਾ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦ੍ਵੇ ਪਰਿਸਾ. ਏਤਦਗ੍ਗਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਇਮਾਸਂ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਪਰਿਸਾਨਂ ਯਦਿਦਂ ਸਮਾ ਪਰਿਸਾ’’ਤਿ.

੫੧. ‘‘ਦ੍ਵੇਮਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਰਿਸਾ. ਕਤਮਾ ਦ੍ਵੇ? ਅਧਮ੍ਮਿਕਾ ਚ ਪਰਿਸਾ ਧਮ੍ਮਿਕਾ ਚ ਪਰਿਸਾ…ਪੇ… ਇਮਾ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦ੍ਵੇ ਪਰਿਸਾ. ਏਤਦਗ੍ਗਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਇਮਾਸਂ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਪਰਿਸਾਨਂ ਯਦਿਦਂ ਧਮ੍ਮਿਕਾ ਪਰਿਸਾ’’ਤਿ.

੫੨. ‘‘ਦ੍ਵੇਮਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਰਿਸਾ. ਕਤਮਾ ਦ੍ਵੇ? ਅਧਮ੍ਮਵਾਦਿਨੀ ਚ ਪਰਿਸਾ ਧਮ੍ਮਵਾਦਿਨੀ ਚ ਪਰਿਸਾ. ਕਤਮਾ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਧਮ੍ਮਵਾਦਿਨੀ ਪਰਿਸਾ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯਸ੍ਸਂ ਪਰਿਸਾਯਂ ਭਿਕ੍ਖੂ ਅਧਿਕਰਣਂ ਆਦਿਯਨ੍ਤਿ ਧਮ੍ਮਿਕਂ ਵਾ ਅਧਮ੍ਮਿਕਂ ਵਾ. ਤੇ ਤਂ ਅਧਿਕਰਣਂ ਆਦਿਯਿਤ੍ਵਾ ਨ ਚੇਵ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਸਞ੍ਞਾਪੇਨ੍ਤਿ ਨ ਚ ਸਞ੍ਞਤ੍ਤਿਂ ਉਪਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਨ ਚ ਨਿਜ੍ਝਾਪੇਨ੍ਤਿ ਨ ਚ ਨਿਜ੍ਝਤ੍ਤਿਂ ਉਪਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਤੇ ਅਸਞ੍ਞਤ੍ਤਿਬਲਾ ਅਨਿਜ੍ਝਤ੍ਤਿਬਲਾ ਅਪ੍ਪਟਿਨਿਸ੍ਸਗ੍ਗਮਨ੍ਤਿਨੋ ਤਮੇਵ ਅਧਿਕਰਣਂ ਥਾਮਸਾ ਪਰਾਮਾਸਾ [ਪਰਾਮਸ੍ਸ (ਸੀ. ਪੀ.)] ਅਭਿਨਿਵਿਸ੍ਸ ਵੋਹਰਨ੍ਤਿ – ‘ਇਦਮੇਵ ਸਚ੍ਚਂ ਮੋਘਮਞ੍ਞ’ਨ੍ਤਿ. ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਧਮ੍ਮਵਾਦਿਨੀ ਪਰਿਸਾ.

‘‘ਕਤਮਾ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮਵਾਦਿਨੀ ਪਰਿਸਾ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯਸ੍ਸਂ ਪਰਿਸਾਯਂ ਭਿਕ੍ਖੂ ਅਧਿਕਰਣਂ ਆਦਿਯਨ੍ਤਿ ਧਮ੍ਮਿਕਂ ਵਾ ਅਧਮ੍ਮਿਕਂ ਵਾ. ਤੇ ਤਂ ਅਧਿਕਰਣਂ ਆਦਿਯਿਤ੍ਵਾ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਸਞ੍ਞਾਪੇਨ੍ਤਿ ਚੇਵ ਸਞ੍ਞਤ੍ਤਿਞ੍ਚ ਉਪਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਨਿਜ੍ਝਾਪੇਨ੍ਤਿ ਚੇਵ ਨਿਜ੍ਝਤ੍ਤਿਞ੍ਚ ਉਪਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਤੇ ਸਞ੍ਞਤ੍ਤਿਬਲਾ ਨਿਜ੍ਝਤ੍ਤਿਬਲਾ ਪਟਿਨਿਸ੍ਸਗ੍ਗਮਨ੍ਤਿਨੋ, ਨ ਤਮੇਵ ਅਧਿਕਰਣਂ ਥਾਮਸਾ ਪਰਾਮਾਸਾ ਅਭਿਨਿਵਿਸ੍ਸ ਵੋਹਰਨ੍ਤਿ – ‘ਇਦਮੇਵ ਸਚ੍ਚਂ ਮੋਘਮਞ੍ਞ’ਨ੍ਤਿ. ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮਵਾਦਿਨੀ ਪਰਿਸਾ. ਇਮਾ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦ੍ਵੇ ਪਰਿਸਾ. ਏਤਦਗ੍ਗਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਇਮਾਸਂ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਪਰਿਸਾਨਂ ਯਦਿਦਂ ਧਮ੍ਮਵਾਦਿਨੀ ਪਰਿਸਾ’’ਤਿ.

ਪਰਿਸਵਗ੍ਗੋ ਪਞ੍ਚਮੋ.

ਤਸ੍ਸੁਦ੍ਦਾਨਂ –

ਉਤ੍ਤਾਨਾ ਵਗ੍ਗਾ ਅਗ੍ਗਵਤੀ, ਅਰਿਯਾ ਕਸਟੋ ਚ ਪਞ੍ਚਮੋ;

ਓਕ੍ਕਾਚਿਤਆਮਿਸਞ੍ਚੇਵ, ਵਿਸਮਾ ਅਧਮ੍ਮਾਧਮ੍ਮਿਯੇਨ ਚਾਤਿ.

ਪਠਮੋ ਪਣ੍ਣਾਸਕੋ ਸਮਤ੍ਤੋ.