੩. ਤਤਿਯਪਣ੍ਣਾਸਕਂ

(੧੧) ੧. ਸਮਣਸਞ੍ਞਾਵਗ੍ਗੋ

੧. ਸਮਣਸਞ੍ਞਾਸੁਤ੍ਤਂ

੧੦੧. ‘‘ਤਿਸ੍ਸੋ ਇਮਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਮਣਸਞ੍ਞਾ ਭਾਵਿਤਾ ਬਹੁਲੀਕਤਾ ਸਤ੍ਤ ਧਮ੍ਮੇ ਪਰਿਪੂਰੇਨ੍ਤਿ. ਕਤਮਾ ਤਿਸ੍ਸੋ? ਵੇਵਣ੍ਣਿਯਮ੍ਹਿ ਅਜ੍ਝੁਪਗਤੋ, ਪਰਪਟਿਬਦ੍ਧਾ ਮੇ ਜੀਵਿਕਾ, ਅਞ੍ਞੋ ਮੇ ਆਕਪ੍ਪੋ ਕਰਣੀਯੋਤਿ – ਇਮਾ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਿਸ੍ਸੋ ਸਮਣਸਞ੍ਞਾ ਭਾਵਿਤਾ ਬਹੁਲੀਕਤਾ ਸਤ੍ਤ ਧਮ੍ਮੇ ਪਰਿਪੂਰੇਨ੍ਤਿ.

‘‘ਕਤਮੇ ਸਤ੍ਤ? ਸਨ੍ਤਤਕਾਰੀ [ਸਤਤਕਾਰੀ (ਸ੍ਯਾ. ਪੀ. ਕ.)] ਹੋਤਿ ਸਨ੍ਤਤਵੁਤ੍ਤਿ [ਸਤਤਵੁਤ੍ਤਿ (ਸ੍ਯਾ. ਪੀ.)] ਸੀਲੇਸੁ, ਅਨਭਿਜ੍ਝਾਲੁ ਹੋਤਿ, ਅਬ੍ਯਾਪਜ੍ਜੋ ਹੋਤਿ, ਅਨਤਿਮਾਨੀ ਹੋਤਿ, ਸਿਕ੍ਖਾਕਾਮੋ ਹੋਤਿ, ਇਦਮਤ੍ਥਂਤਿਸ੍ਸ ਹੋਤਿ ਜੀਵਿਤਪਰਿਕ੍ਖਾਰੇਸੁ, ਆਰਦ੍ਧਵੀਰਿਯੋ ਚ [ਆਰਦ੍ਧਵਿਰਿਯੋ ਚ (ਸੀ. ਪੀ.), ਆਰਦ੍ਧਵਿਰਿਯੋ (ਸ੍ਯਾ.)] ਵਿਹਰਤਿ. ਇਮਾ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਿਸ੍ਸੋ ਸਮਣਸਞ੍ਞਾ ਭਾਵਿਤਾ ਬਹੁਲੀਕਤਾ ਇਮੇ ਸਤ੍ਤ ਧਮ੍ਮੇ ਪਰਿਪੂਰੇਨ੍ਤੀ’’ਤਿ. ਪਠਮਂ.

੨. ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਸੁਤ੍ਤਂ

੧੦੨. ‘‘ਸਤ੍ਤਿਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਾ ਭਾਵਿਤਾ ਬਹੁਲੀਕਤਾ ਤਿਸ੍ਸੋ ਵਿਜ੍ਜਾ ਪਰਿਪੂਰੇਨ੍ਤਿ. ਕਤਮੇ ਸਤ੍ਤ? ਸਤਿਸਮ੍ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗੋ, ਧਮ੍ਮਵਿਚਯਸਮ੍ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗੋ, ਵੀਰਿਯਸਮ੍ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗੋ, ਪੀਤਿਸਮ੍ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗੋ, ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਿਸਮ੍ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗੋ, ਸਮਾਧਿਸਮ੍ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗੋ, ਉਪੇਕ੍ਖਾਸਮ੍ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗੋ – ਇਮੇ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਤ੍ਤ ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਾ ਭਾਵਿਤਾ ਬਹੁਲੀਕਤਾ ਤਿਸ੍ਸੋ ਵਿਜ੍ਜਾ ਪਰਿਪੂਰੇਨ੍ਤਿ. ਕਤਮਾ ਤਿਸ੍ਸੋ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਨੇਕਵਿਹਿਤਂ ਪੁਬ੍ਬੇਨਿਵਾਸਂ ਅਨੁਸ੍ਸਰਤਿ, ਸੇਯ੍ਯਥਿਦਂ – ਏਕਮ੍ਪਿ ਜਾਤਿਂ ਦ੍ਵੇਪਿ ਜਾਤਿਯੋ ਤਿਸ੍ਸੋਪਿ ਜਾਤਿਯੋ…ਪੇ… ਇਤਿ ਸਾਕਾਰਂ ਸਉਦ੍ਦੇਸਂ ਅਨੇਕਵਿਹਿਤਂ ਪੁਬ੍ਬੇਨਿਵਾਸਂ ਅਨੁਸ੍ਸਰਤਿ. ਦਿਬ੍ਬੇਨ ਚਕ੍ਖੁਨਾ ਵਿਸੁਦ੍ਧੇਨ ਅਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤਮਾਨੁਸਕੇਨ…ਪੇ… ਯਥਾਕਮ੍ਮੂਪਗੇ ਸਤ੍ਤੇ ਪਜਾਨਾਤਿ. ਆਸਵਾਨਂ ਖਯਾ…ਪੇ… ਸਚ੍ਛਿਕਤ੍ਵਾ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਤਿ. ਇਮੇ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਤ੍ਤ ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਾ ਭਾਵਿਤਾ ਬਹੁਲੀਕਤਾ ਇਮਾ ਤਿਸ੍ਸੋ ਵਿਜ੍ਜਾ ਪਰਿਪੂਰੇਨ੍ਤੀ’’ਤਿ. ਦੁਤਿਯਂ.

੩. ਮਿਚ੍ਛਤ੍ਤਸੁਤ੍ਤਂ

੧੦੩. ‘‘ਮਿਚ੍ਛਤ੍ਤਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਆਗਮ੍ਮ ਵਿਰਾਧਨਾ ਹੋਤਿ, ਨੋ ਆਰਾਧਨਾ. ਕਥਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਿਚ੍ਛਤ੍ਤਂ ਆਗਮ੍ਮ ਵਿਰਾਧਨਾ ਹੋਤਿ, ਨੋ ਆਰਾਧਨਾ? ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿਕਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਿਚ੍ਛਾਸਙ੍ਕਪ੍ਪੋ ਪਹੋਤਿ, ਮਿਚ੍ਛਾਸਙ੍ਕਪ੍ਪਸ੍ਸ ਮਿਚ੍ਛਾਵਾਚਾ ਪਹੋਤਿ, ਮਿਚ੍ਛਾਵਾਚਸ੍ਸ ਮਿਚ੍ਛਾਕਮ੍ਮਨ੍ਤੋ ਪਹੋਤਿ, ਮਿਚ੍ਛਾਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਮਿਚ੍ਛਾਆਜੀਵੋ ਪਹੋਤਿ, ਮਿਚ੍ਛਾਆਜੀਵਸ੍ਸ ਮਿਚ੍ਛਾਵਾਯਾਮੋ ਪਹੋਤਿ, ਮਿਚ੍ਛਾਵਾਯਾਮਸ੍ਸ ਮਿਚ੍ਛਾਸਤਿ ਪਹੋਤਿ, ਮਿਚ੍ਛਾਸਤਿਸ੍ਸ ਮਿਚ੍ਛਾਸਮਾਧਿ ਪਹੋਤਿ, ਮਿਚ੍ਛਾਸਮਾਧਿਸ੍ਸ ਮਿਚ੍ਛਾਞਾਣਂ ਪਹੋਤਿ, ਮਿਚ੍ਛਾਞਾਣਿਸ੍ਸ [ਮਿਚ੍ਛਾਞਾਣਸ੍ਸ (ਪੀ. ਕ.)] ਮਿਚ੍ਛਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿ ਪਹੋਤਿ. ਏਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਿਚ੍ਛਤ੍ਤਂ ਆਗਮ੍ਮ ਵਿਰਾਧਨਾ ਹੋਤਿ, ਨੋ ਆਰਾਧਨਾ.

‘‘ਸਮ੍ਮਤ੍ਤਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਆਗਮ੍ਮ ਆਰਾਧਨਾ ਹੋਤਿ, ਨੋ ਵਿਰਾਧਨਾ. ਕਥਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਮ੍ਮਤ੍ਤਂ ਆਗਮ੍ਮ ਆਰਾਧਨਾ ਹੋਤਿ, ਨੋ ਵਿਰਾਧਨਾ? ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਕਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਮ੍ਮਾਸਙ੍ਕਪ੍ਪੋ ਪਹੋਤਿ, ਸਮ੍ਮਾਸਙ੍ਕਪ੍ਪਸ੍ਸ ਸਮ੍ਮਾਵਾਚਾ ਪਹੋਤਿ, ਸਮ੍ਮਾਵਾਚਸ੍ਸ ਸਮ੍ਮਾਕਮ੍ਮਨ੍ਤੋ ਪਹੋਤਿ, ਸਮ੍ਮਾਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਸਮ੍ਮਾਆਜੀਵੋ ਪਹੋਤਿ, ਸਮ੍ਮਾਆਜੀਵਸ੍ਸ ਸਮ੍ਮਾਵਾਯਾਮੋ ਪਹੋਤਿ, ਸਮ੍ਮਾਵਾਯਾਮਸ੍ਸ ਸਮ੍ਮਾਸਤਿ ਪਹੋਤਿ, ਸਮ੍ਮਾਸਤਿਸ੍ਸ ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿ ਪਹੋਤਿ, ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿਸ੍ਸ ਸਮ੍ਮਾਞਾਣਂ ਪਹੋਤਿ, ਸਮ੍ਮਾਞਾਣਿਸ੍ਸ [ਸਮ੍ਮਾਞਾਣਸ੍ਸ (ਪੀ. ਕ.)] ਸਮ੍ਮਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿ ਪਹੋਤਿ. ਏਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਮ੍ਮਤ੍ਤਂ ਆਗਮ੍ਮ ਆਰਾਧਨਾ ਹੋਤਿ, ਨੋ ਵਿਰਾਧਨਾ’’ਤਿ. ਤਤਿਯਂ.

੪. ਬੀਜਸੁਤ੍ਤਂ

੧੦੪. [ਅ. ਨਿ. ੧.੩੦੬; ਕਥਾ. ੭੦੮] ‘‘ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿਕਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪੁਰਿਸਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਮਿਚ੍ਛਾਸਙ੍ਕਪ੍ਪਸ੍ਸ ਮਿਚ੍ਛਾਵਾਚਸ੍ਸ ਮਿਚ੍ਛਾਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਮਿਚ੍ਛਾਆਜੀਵਸ੍ਸ ਮਿਚ੍ਛਾਵਾਯਾਮਸ੍ਸ ਮਿਚ੍ਛਾਸਤਿਸ੍ਸ ਮਿਚ੍ਛਾਸਮਾਧਿਸ੍ਸ ਮਿਚ੍ਛਾਞਾਣਿਸ੍ਸ ਮਿਚ੍ਛਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿਸ੍ਸ ਯਞ੍ਚ ਕਾਯਕਮ੍ਮਂ ਯਥਾਦਿਟ੍ਠਿ ਸਮਤ੍ਤਂ ਸਮਾਦਿਨ੍ਨਂ [ਸਮਾਦਿਣ੍ਣਂ (ਪੀ. ਕ.)] ਯਞ੍ਚ ਵਚੀਕਮ੍ਮਂ… ਯਞ੍ਚ ਮਨੋਕਮ੍ਮਂ ਯਥਾਦਿਟ੍ਠਿ ਸਮਤ੍ਤਂ ਸਮਾਦਿਨ੍ਨਂ ਯਾ ਚ ਚੇਤਨਾ ਯਾ ਚ ਪਤ੍ਥਨਾ ਯੋ ਚ ਪਣਿਧਿ ਯੇ ਚ ਸਙ੍ਖਾਰਾ, ਸਬ੍ਬੇ ਤੇ ਧਮ੍ਮਾ ਅਨਿਟ੍ਠਾਯ ਅਕਨ੍ਤਾਯ ਅਮਨਾਪਾਯ ਅਹਿਤਾਯ ਦੁਕ੍ਖਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ. ਤਂ ਕਿਸ੍ਸ ਹੇਤੁ? ਦਿਟ੍ਠਿ ਹਿਸ੍ਸ [ਦਿਟ੍ਠਿ ਹਿ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਪੀ.)], ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਾਪਿਕਾ.

‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਨਿਮ੍ਬਬੀਜਂ ਵਾ ਕੋਸਾਤਕਿਬੀਜਂ ਵਾ ਤਿਤ੍ਤਕਾਲਾਬੁਬੀਜਂ ਵਾ ਅਲ੍ਲਾਯ ਪਥਵਿਯਾ ਨਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਂ ਯਞ੍ਚੇਵ ਪਥਵਿਰਸਂ ਉਪਾਦਿਯਤਿ ਯਞ੍ਚ ਆਪੋਰਸਂ ਉਪਾਦਿਯਤਿ, ਸਬ੍ਬਂ ਤਂ ਤਿਤ੍ਤਕਤ੍ਤਾਯ ਕਟੁਕਤ੍ਤਾਯ ਅਸਾਤਤ੍ਤਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਤਿ. ਤਂ ਕਿਸ੍ਸ ਹੇਤੁ? ਬੀਜਞ੍ਹਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਾਪਕਂ. ਏਵਮੇਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿਕਸ੍ਸ ਪੁਰਿਸਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਮਿਚ੍ਛਾਸਙ੍ਕਪ੍ਪਸ੍ਸ ਮਿਚ੍ਛਾਵਾਚਸ੍ਸ ਮਿਚ੍ਛਾਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਮਿਚ੍ਛਾਆਜੀਵਸ੍ਸ ਮਿਚ੍ਛਾਵਾਯਾਮਸ੍ਸ ਮਿਚ੍ਛਾਸਤਿਸ੍ਸ ਮਿਚ੍ਛਾਸਮਾਧਿਸ੍ਸ ਮਿਚ੍ਛਾਞਾਣਿਸ੍ਸ ਮਿਚ੍ਛਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿਸ੍ਸ ਯਞ੍ਚੇਵ ਕਾਯਕਮ੍ਮਂ ਯਥਾਦਿਟ੍ਠਿ ਸਮਤ੍ਤਂ ਸਮਾਦਿਨ੍ਨਂ ਯਞ੍ਚ ਵਚੀਕਮ੍ਮਂ… ਯਞ੍ਚ ਮਨੋਕਮ੍ਮਂ ਯਥਾਦਿਟ੍ਠਿ ਸਮਤ੍ਤਂ ਸਮਾਦਿਨ੍ਨਂ ਯਾ ਚ ਚੇਤਨਾ ਯਾ ਚ ਪਤ੍ਥਨਾ ਯੋ ਚ ਪਣਿਧਿ ਯੇ ਚ ਸਙ੍ਖਾਰਾ, ਸਬ੍ਬੇ ਤੇ ਧਮ੍ਮਾ ਅਨਿਟ੍ਠਾਯ ਅਕਨ੍ਤਾਯ ਅਮਨਾਪਾਯ ਅਹਿਤਾਯ ਦੁਕ੍ਖਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ. ਤਂ ਕਿਸ੍ਸ ਹੇਤੁ? ਦਿਟ੍ਠਿ ਹਿਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਾਪਿਕਾ.

‘‘ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਕਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪੁਰਿਸਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਸਮ੍ਮਾਸਙ੍ਕਪ੍ਪਸ੍ਸ ਸਮ੍ਮਾਵਾਚਸ੍ਸ ਸਮ੍ਮਾਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਸਮ੍ਮਾਆਜੀਵਸ੍ਸ ਸਮ੍ਮਾਵਾਯਾਮਸ੍ਸ ਸਮ੍ਮਾਸਤਿਸ੍ਸ ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿਸ੍ਸ ਸਮ੍ਮਾਞਾਣਿਸ੍ਸ ਸਮ੍ਮਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿਸ੍ਸ ਯਞ੍ਚੇਵ ਕਾਯਕਮ੍ਮਂ ਯਥਾਦਿਟ੍ਠਿ ਸਮਤ੍ਤਂ ਸਮਾਦਿਨ੍ਨਂ ਯਞ੍ਚ ਵਚੀਕਮ੍ਮਂ ਯਥਾਦਿਟ੍ਠਿ ਸਮਤ੍ਤਂ ਸਮਾਦਿਨ੍ਨਂ ਯਞ੍ਚ ਮਨੋਕਮ੍ਮਂ ਯਥਾਦਿਟ੍ਠਿ ਸਮਤ੍ਤਂ ਸਮਾਦਿਨ੍ਨਂ ਯਾ ਚ ਚੇਤਨਾ ਯਾ ਚ ਪਤ੍ਥਨਾ ਯੋ ਚ ਪਣਿਧਿ ਯੇ ਚ ਸਙ੍ਖਾਰਾ, ਸਬ੍ਬੇ ਤੇ ਧਮ੍ਮਾ ਇਟ੍ਠਾਯ ਕਨ੍ਤਾਯ ਮਨਾਪਾਯ ਹਿਤਾਯ ਸੁਖਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ. ਤਂ ਕਿਸ੍ਸ ਹੇਤੁ? ਦਿਟ੍ਠਿ ਹਿਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਦ੍ਦਿਕਾ.

‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਉਚ੍ਛੁਬੀਜਂ ਵਾ ਸਾਲਿਬੀਜਂ ਵਾ ਮੁਦ੍ਦਿਕਾਬੀਜਂ ਵਾ ਅਲ੍ਲਾਯ ਪਥਵਿਯਾ ਨਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਂ ਯਞ੍ਚ ਪਥਵਿਰਸਂ ਉਪਾਦਿਯਤਿ ਯਞ੍ਚ ਆਪੋਰਸਂ ਉਪਾਦਿਯਤਿ ਸਬ੍ਬਂ ਤਂ ਸਾਤਤ੍ਤਾਯ ਮਧੁਰਤ੍ਤਾਯ ਅਸੇਚਨਕਤ੍ਤਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਤਿ. ਤਂ ਕਿਸ੍ਸ ਹੇਤੁ? ਬੀਜਞ੍ਹਿ ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਦ੍ਦਕਂ. ਏਵਮੇਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਕਸ੍ਸ…ਪੇ. … ਸਮ੍ਮਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿਸ੍ਸ ਯਞ੍ਚੇਵ ਕਾਯਕਮ੍ਮਂ ਯਥਾਦਿਟ੍ਠਿ ਸਮਤ੍ਤਂ ਸਮਾਦਿਨ੍ਨਂ ਯਞ੍ਚ ਵਚੀਕਮ੍ਮਂ… ਯਞ੍ਚ ਮਨੋਕਮ੍ਮਂ ਯਥਾਦਿਟ੍ਠਿ ਸਮਤ੍ਤਂ ਸਮਾਦਿਨ੍ਨਂ ਯਾ ਚ ਚੇਤਨਾ ਯਾ ਚ ਪਤ੍ਥਨਾ ਯੋ ਚ ਪਣਿਧਿ ਯੇ ਚ ਸਙ੍ਖਾਰਾ, ਸਬ੍ਬੇ ਤੇ ਧਮ੍ਮਾ ਇਟ੍ਠਾਯ ਕਨ੍ਤਾਯ ਮਨਾਪਾਯ ਹਿਤਾਯ ਸੁਖਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ. ਤਂ ਕਿਸ੍ਸ ਹੇਤੁ? ਦਿਟ੍ਠਿ ਹਿਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਦ੍ਦਿਕਾ’’ਤਿ. ਚਤੁਤ੍ਥਂ.

੫. ਵਿਜ੍ਜਾਸੁਤ੍ਤਂ

੧੦੫. ‘‘ਅਵਿਜ੍ਜਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਾ ਅਕੁਸਲਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯਾ, ਅਨ੍ਵਦੇਵ ਅਹਿਰਿਕਂ ਅਨੋਤ੍ਤਪ੍ਪਂ. ਅਵਿਜ੍ਜਾਗਤਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਵਿਦ੍ਦਸੁਨੋ ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿ ਪਹੋਤਿ, ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿਕਸ੍ਸ ਮਿਚ੍ਛਾਸਙ੍ਕਪ੍ਪੋ ਪਹੋਤਿ, ਮਿਚ੍ਛਾਸਙ੍ਕਪ੍ਪਸ੍ਸ ਮਿਚ੍ਛਾਵਾਚਾ ਪਹੋਤਿ, ਮਿਚ੍ਛਾਵਾਚਸ੍ਸ ਮਿਚ੍ਛਾਕਮ੍ਮਨ੍ਤੋ ਪਹੋਤਿ, ਮਿਚ੍ਛਾਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਮਿਚ੍ਛਾਆਜੀਵੋ ਪਹੋਤਿ, ਮਿਚ੍ਛਾਆਜੀਵਸ੍ਸ ਮਿਚ੍ਛਾਵਾਯਾਮੋ ਪਹੋਤਿ, ਮਿਚ੍ਛਾਵਾਯਾਮਸ੍ਸ ਮਿਚ੍ਛਾਸਤਿ ਪਹੋਤਿ, ਮਿਚ੍ਛਾਸਤਿਸ੍ਸ ਮਿਚ੍ਛਾਸਮਾਧਿ ਪਹੋਤਿ, ਮਿਚ੍ਛਾਸਮਾਧਿਸ੍ਸ ਮਿਚ੍ਛਾਞਾਣਂ ਪਹੋਤਿ, ਮਿਚ੍ਛਾਞਾਣਿਸ੍ਸ ਮਿਚ੍ਛਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿ ਪਹੋਤਿ.

‘‘ਵਿਜ੍ਜਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪੁਬ੍ਬਙ੍ਗਮਾ ਕੁਸਲਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯਾ, ਅਨ੍ਵਦੇਵ ਹਿਰੋਤ੍ਤਪ੍ਪਂ. ਵਿਜ੍ਜਾਗਤਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵਿਦ੍ਦਸੁਨੋ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ ਪਹੋਤਿ, ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਕਸ੍ਸ ਸਮ੍ਮਾਸਙ੍ਕਪ੍ਪੋ ਪਹੋਤਿ, ਸਮ੍ਮਾਸਙ੍ਕਪ੍ਪਸ੍ਸ ਸਮ੍ਮਾਵਾਚਾ ਪਹੋਤਿ, ਸਮ੍ਮਾਵਾਚਸ੍ਸ ਸਮ੍ਮਾਕਮ੍ਮਨ੍ਤੋ ਪਹੋਤਿ, ਸਮ੍ਮਾਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਸਮ੍ਮਾਆਜੀਵੋ ਪਹੋਤਿ, ਸਮ੍ਮਾਆਜੀਵਸ੍ਸ ਸਮ੍ਮਾਵਾਯਾਮੋ ਪਹੋਤਿ, ਸਮ੍ਮਾਵਾਯਾਮਸ੍ਸ ਸਮ੍ਮਾਸਤਿ ਪਹੋਤਿ, ਸਮ੍ਮਾਸਤਿਸ੍ਸ ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿ ਪਹੋਤਿ, ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿਸ੍ਸ ਸਮ੍ਮਾਞਾਣਂ ਪਹੋਤਿ, ਸਮ੍ਮਾਞਾਣਿਸ੍ਸ ਸਮ੍ਮਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿ ਪਹੋਤੀ’’ਤਿ. ਪਞ੍ਚਮਂ.

੬. ਨਿਜ੍ਜਰਸੁਤ੍ਤਂ

੧੦੬. [ਦੀ. ਨਿ. ੩.੩੬੦] ‘‘ਦਸਯਿਮਾਨਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਨਿਜ੍ਜਰਵਤ੍ਥੂਨਿ. ਕਤਮਾਨਿ ਦਸ? ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਕਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿ ਨਿਜ੍ਜਿਣ੍ਣਾ ਹੋਤਿ; ਯੇ ਚ ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿਪਚ੍ਚਯਾ ਅਨੇਕੇ ਪਾਪਕਾ ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਤੇ ਚਸ੍ਸ ਨਿਜ੍ਜਿਣ੍ਣਾ ਹੋਨ੍ਤਿ; ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਪਚ੍ਚਯਾ ਚ ਅਨੇਕੇ ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਭਾਵਨਾਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ.

‘‘ਸਮ੍ਮਾਸਙ੍ਕਪ੍ਪਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਿਚ੍ਛਾਸਙ੍ਕਪ੍ਪੋ ਨਿਜ੍ਜਿਣ੍ਣੋ ਹੋਤਿ; ਯੇ ਚ ਮਿਚ੍ਛਾਸਙ੍ਕਪ੍ਪਪਚ੍ਚਯਾ ਅਨੇਕੇ ਪਾਪਕਾ ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਤੇ ਚਸ੍ਸ ਨਿਜ੍ਜਿਣ੍ਣਾ ਹੋਨ੍ਤਿ; ਸਮ੍ਮਾਸਙ੍ਕਪ੍ਪਪਚ੍ਚਯਾ ਚ ਅਨੇਕੇ ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਭਾਵਨਾਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ.

‘‘ਸਮ੍ਮਾਵਾਚਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਿਚ੍ਛਾਵਾਚਾ ਨਿਜ੍ਜਿਣ੍ਣਾ ਹੋਤਿ; ਯੇ ਚ ਮਿਚ੍ਛਾਵਾਚਾਪਚ੍ਚਯਾ ਅਨੇਕੇ ਪਾਪਕਾ ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਤੇ ਚਸ੍ਸ ਨਿਜ੍ਜਿਣ੍ਣਾ ਹੋਨ੍ਤਿ; ਸਮ੍ਮਾਵਾਚਾਪਚ੍ਚਯਾ ਚ ਅਨੇਕੇ ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਭਾਵਨਾਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ.

‘‘ਸਮ੍ਮਾਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਿਚ੍ਛਾਕਮ੍ਮਨ੍ਤੋ ਨਿਜ੍ਜਿਣ੍ਣੋ ਹੋਤਿ; ਯੇ ਚ ਮਿਚ੍ਛਾਕਮ੍ਮਨ੍ਤਪਚ੍ਚਯਾ ਅਨੇਕੇ ਪਾਪਕਾ ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਤੇ ਚਸ੍ਸ ਨਿਜ੍ਜਿਣ੍ਣਾ ਹੋਨ੍ਤਿ; ਸਮ੍ਮਾਕਮ੍ਮਨ੍ਤਪਚ੍ਚਯਾ ਚ ਅਨੇਕੇ ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਭਾਵਨਾਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ.

‘‘ਸਮ੍ਮਾਆਜੀਵਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਿਚ੍ਛਾਆਜੀਵੋ ਨਿਜ੍ਜਿਣ੍ਣੋ ਹੋਤਿ; ਯੇ ਚ ਮਿਚ੍ਛਾਆਜੀਵਪਚ੍ਚਯਾ ਅਨੇਕੇ ਪਾਪਕਾ ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਤੇ ਚਸ੍ਸ ਨਿਜ੍ਜਿਣ੍ਣਾ ਹੋਨ੍ਤਿ; ਸਮ੍ਮਾਆਜੀਵਪਚ੍ਚਯਾ ਚ ਅਨੇਕੇ ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਭਾਵਨਾਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ.

‘‘ਸਮ੍ਮਾਵਾਯਾਮਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਿਚ੍ਛਾਵਾਯਾਮੋ ਨਿਜ੍ਜਿਣ੍ਣੋ ਹੋਤਿ; ਯੇ ਚ ਮਿਚ੍ਛਾਵਾਯਾਮਪਚ੍ਚਯਾ ਅਨੇਕੇ ਪਾਪਕਾ ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਤੇ ਚਸ੍ਸ ਨਿਜ੍ਜਿਣ੍ਣਾ ਹੋਨ੍ਤਿ; ਸਮ੍ਮਾਵਾਯਾਮਪਚ੍ਚਯਾ ਚ ਅਨੇਕੇ ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਭਾਵਨਾਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ.

‘‘ਸਮ੍ਮਾਸਤਿਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਿਚ੍ਛਾਸਤਿ ਨਿਜ੍ਜਿਣ੍ਣਾ ਹੋਤਿ; ਯੇ ਚ ਮਿਚ੍ਛਾਸਤਿਪਚ੍ਚਯਾ ਅਨੇਕੇ ਪਾਪਕਾ ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਤੇ ਚਸ੍ਸ ਨਿਜ੍ਜਿਣ੍ਣਾ ਹੋਨ੍ਤਿ; ਸਮ੍ਮਾਸਤਿਪਚ੍ਚਯਾ ਚ ਅਨੇਕੇ ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਭਾਵਨਾਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ.

‘‘ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਿਚ੍ਛਾਸਮਾਧਿ ਨਿਜ੍ਜਿਣ੍ਣੋ ਹੋਤਿ; ਯੇ ਚ ਮਿਚ੍ਛਾਸਮਾਧਿਪਚ੍ਚਯਾ ਅਨੇਕੇ ਪਾਪਕਾ ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਤੇ ਚਸ੍ਸ ਨਿਜ੍ਜਿਣ੍ਣਾ ਹੋਨ੍ਤਿ; ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿਪਚ੍ਚਯਾ ਚ ਅਨੇਕੇ ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਭਾਵਨਾਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ.

‘‘ਸਮ੍ਮਾਞਾਣਿਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਿਚ੍ਛਾਞਾਣਂ ਨਿਜ੍ਜਿਣ੍ਣਂ ਹੋਤਿ; ਯੇ ਚ ਮਿਚ੍ਛਾਞਾਣਪਚ੍ਚਯਾ ਅਨੇਕੇ ਪਾਪਕਾ ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਤੇ ਚਸ੍ਸ ਨਿਜ੍ਜਿਣ੍ਣਾ ਹੋਨ੍ਤਿ; ਸਮ੍ਮਾਞਾਣਪਚ੍ਚਯਾ ਚ ਅਨੇਕੇ ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਭਾਵਨਾਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ.

‘‘ਸਮ੍ਮਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਿਚ੍ਛਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿ ਨਿਜ੍ਜਿਣ੍ਣਾ ਹੋਤਿ; ਯੇ ਚ ਮਿਚ੍ਛਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿਪਚ੍ਚਯਾ ਅਨੇਕੇ ਪਾਪਕਾ ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਤੇ ਚਸ੍ਸ ਨਿਜ੍ਜਿਣ੍ਣਾ ਹੋਨ੍ਤਿ; ਸਮ੍ਮਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿਪਚ੍ਚਯਾ ਚ ਅਨੇਕੇ ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਭਾਵਨਾਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਇਮਾਨਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦਸ ਨਿਜ੍ਜਰਵਤ੍ਥੂਨੀ’’ਤਿ. ਛਟ੍ਠਂ.

੭. ਧੋਵਨਸੁਤ੍ਤਂ

੧੦੭. ‘‘ਅਤ੍ਥਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦਕ੍ਖਿਣੇਸੁ ਜਨਪਦੇਸੁ ਧੋਵਨਂ ਨਾਮ. ਤਤ੍ਥ ਹੋਤਿ ਅਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਪਾਨਮ੍ਪਿ ਖਜ੍ਜਮ੍ਪਿ ਭੋਜ੍ਜਮ੍ਪਿ ਲੇਯ੍ਯਮ੍ਪਿ ਪੇਯ੍ਯਮ੍ਪਿ ਨਚ੍ਚਮ੍ਪਿ ਗੀਤਮ੍ਪਿ ਵਾਦਿਤਮ੍ਪਿ. ਅਤ੍ਥੇਤਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧੋਵਨਂ; ‘ਨੇਤਂ ਨਤ੍ਥੀ’ਤਿ ਵਦਾਮਿ. ਤਞ੍ਚ ਖੋ ਏਤਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧੋਵਨਂ ਹੀਨਂ ਗਮ੍ਮਂ ਪੋਥੁਜ੍ਜਨਿਕਂ ਅਨਰਿਯਂ ਅਨਤ੍ਥਸਂਹਿਤਂ ਨ ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਯ ਨ ਵਿਰਾਗਾਯ ਨ ਨਿਰੋਧਾਯ ਨ ਉਪਸਮਾਯ ਨ ਅਭਿਞ੍ਞਾਯ ਨ ਸਮ੍ਬੋਧਾਯ ਨ ਨਿਬ੍ਬਾਨਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਤਿ.

‘‘ਅਹਞ੍ਚ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਰਿਯਂ ਧੋਵਨਂ ਦੇਸੇਸ੍ਸਾਮਿ, ਯਂ ਧੋਵਨਂ ਏਕਨ੍ਤਨਿਬ੍ਬਿਦਾਯ ਵਿਰਾਗਾਯ ਨਿਰੋਧਾਯ ਉਪਸਮਾਯ ਅਭਿਞ੍ਞਾਯ ਸਮ੍ਬੋਧਾਯ ਨਿਬ੍ਬਾਨਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਤਿ, ਯਂ ਧੋਵਨਂ ਆਗਮ੍ਮ ਜਾਤਿਧਮ੍ਮਾ ਸਤ੍ਤਾ ਜਾਤਿਯਾ ਪਰਿਮੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ, ਜਰਾਧਮ੍ਮਾ ਸਤ੍ਤਾ ਜਰਾਯ ਪਰਿਮੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ, ਮਰਣਧਮ੍ਮਾ ਸਤ੍ਤਾ ਮਰਣੇਨ ਪਰਿਮੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ, ਸੋਕਪਰਿਦੇਵਦੁਕ੍ਖਦੋਮਨਸ੍ਸੁਪਾਯਾਸਧਮ੍ਮਾ ਸਤ੍ਤਾ ਸੋਕਪਰਿਦੇਵਦੁਕ੍ਖਦੋਮਨਸ੍ਸੁਪਾਯਾਸੇਹਿ ਪਰਿਮੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ. ਤਂ ਸੁਣਾਥ, ਸਾਧੁਕਂ ਮਨਸਿ ਕਰੋਥ; ਭਾਸਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ. ‘‘ਏਵਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’ਤਿ ਖੋ ਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਭਗਵਤੋ ਪਚ੍ਚਸ੍ਸੋਸੁਂ. ਭਗਵਾ ਏਤਦਵੋਚ –

‘‘ਕਤਮਞ੍ਚ ਤਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਰਿਯਂ ਧੋਵਨਂ, (ਯਂ ਧੋਵਨਂ) [( ) ਨਤ੍ਥਿ ਸ੍ਯਾਮਪੋਤ੍ਥਕੇ] ਏਕਨ੍ਤਨਿਬ੍ਬਿਦਾਯ ਵਿਰਾਗਾਯ ਨਿਰੋਧਾਯ ਉਪਸਮਾਯ ਅਭਿਞ੍ਞਾਯ ਸਮ੍ਬੋਧਾਯ ਨਿਬ੍ਬਾਨਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਤਿ, ਯਂ ਧੋਵਨਂ ਆਗਮ੍ਮ ਜਾਤਿਧਮ੍ਮਾ ਸਤ੍ਤਾ ਜਾਤਿਯਾ ਪਰਿਮੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ, ਜਰਾਧਮ੍ਮਾ ਸਤ੍ਤਾ ਜਰਾਯ ਪਰਿਮੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ, ਮਰਣਧਮ੍ਮਾ ਸਤ੍ਤਾ ਮਰਣੇਨ ਪਰਿਮੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ, ਸੋਕਪਰਿਦੇਵਦੁਕ੍ਖਦੋਮਨਸ੍ਸੁਪਾਯਾਸਧਮ੍ਮਾ ਸਤ੍ਤਾ ਸੋਕਪਰਿਦੇਵਦੁਕ੍ਖਦੋਮਨਸ੍ਸੁਪਾਯਾਸੇਹਿ ਪਰਿਮੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ?

‘‘ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਕਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿ ਨਿਦ੍ਧੋਤਾ ਹੋਤਿ; ਯੇ ਚ ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿਪਚ੍ਚਯਾ ਅਨੇਕੇ ਪਾਪਕਾ ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਤੇ ਚਸ੍ਸ ਨਿਦ੍ਧੋਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ; ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਪਚ੍ਚਯਾ ਚ ਅਨੇਕੇ ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਭਾਵਨਾਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ.

‘‘ਸਮ੍ਮਾਸਙ੍ਕਪ੍ਪਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਿਚ੍ਛਾਸਙ੍ਕਪ੍ਪੋ ਨਿਦ੍ਧੋਤੋ ਹੋਤਿ…ਪੇ… ਸਮ੍ਮਾਵਾਚਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਿਚ੍ਛਾਵਾਚਾ ਨਿਦ੍ਧੋਤਾ ਹੋਤਿ… ਸਮ੍ਮਾਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਿਚ੍ਛਾਕਮ੍ਮਨ੍ਤੋ ਨਿਦ੍ਧੋਤੋ ਹੋਤਿ… ਸਮ੍ਮਾਆਜੀਵਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਿਚ੍ਛਾਆਜੀਵੋ ਨਿਦ੍ਧੋਤੋ ਹੋਤਿ… ਸਮ੍ਮਾਵਾਯਾਮਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਿਚ੍ਛਾਵਾਯਾਮੋ ਨਿਦ੍ਧੋਤੋ ਹੋਤਿ… ਸਮ੍ਮਾਸਤਿਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਿਚ੍ਛਾਸਤਿ ਨਿਦ੍ਧੋਤਾ ਹੋਤਿ… ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਿਚ੍ਛਾਸਮਾਧਿ ਨਿਦ੍ਧੋਤੋ ਹੋਤਿ… ਸਮ੍ਮਾਞਾਣਿਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਿਚ੍ਛਾਞਾਣਂ ਨਿਦ੍ਧੋਤਂ ਹੋਤਿ…ਪੇ….

‘‘ਸਮ੍ਮਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਿਚ੍ਛਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿ ਨਿਦ੍ਧੋਤਾ ਹੋਤਿ; ਯੇ ਚ ਮਿਚ੍ਛਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿਪਚ੍ਚਯਾ ਅਨੇਕੇ ਪਾਪਕਾ ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਤੇ ਚਸ੍ਸ ਨਿਦ੍ਧੋਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ; ਸਮ੍ਮਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿਪਚ੍ਚਯਾ ਚ ਅਨੇਕੇ ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਭਾਵਨਾਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਇਦਂ ਖੋ ਤਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਰਿਯਂ ਧੋਵਨਂ ਏਕਨ੍ਤਨਿਬ੍ਬਿਦਾਯ ਵਿਰਾਗਾਯ ਨਿਰੋਧਾਯ ਉਪਸਮਾਯ ਅਭਿਞ੍ਞਾਯ ਸਮ੍ਬੋਧਾਯ ਨਿਬ੍ਬਾਨਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਤਿ, ਯਂ ਧੋਵਨਂ ਆਗਮ੍ਮ ਜਾਤਿਧਮ੍ਮਾ ਸਤ੍ਤਾ ਜਾਤਿਯਾ ਪਰਿਮੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ, ਜਰਾਧਮ੍ਮਾ ਸਤ੍ਤਾ ਜਰਾਯ ਪਰਿਮੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ, ਮਰਣਧਮ੍ਮਾ ਸਤ੍ਤਾ ਮਰਣੇਨ ਪਰਿਮੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ, ਸੋਕਪਰਿਦੇਵਦੁਕ੍ਖਦੋਮਨਸ੍ਸੁਪਾਯਾਸਧਮ੍ਮਾ ਸਤ੍ਤਾ ਸੋਕਪਰਿਦੇਵਦੁਕ੍ਖਦੋਮਨਸ੍ਸੁਪਾਯਾਸੇਹਿ ਪਰਿਮੁਚ੍ਚਨ੍ਤੀ’’ਤਿ. ਸਤ੍ਤਮਂ.

੮. ਤਿਕਿਚ੍ਛਕਸੁਤ੍ਤਂ

੧੦੮. ‘‘ਤਿਕਿਚ੍ਛਕਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵਿਰੇਚਨਂ ਦੇਨ੍ਤਿ ਪਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾਨਮ੍ਪਿ ਆਬਾਧਾਨਂ ਪਟਿਘਾਤਾਯ, ਸੇਮ੍ਹਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾਨਮ੍ਪਿ ਆਬਾਧਾਨਂ ਪਟਿਘਾਤਾਯ, ਵਾਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾਨਮ੍ਪਿ ਆਬਾਧਾਨਂ ਪਟਿਘਾਤਾਯ. ਅਤ੍ਥੇਤਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵਿਰੇਚਨਂ; ‘ਨੇਤਂ ਨਤ੍ਥੀ’ਤਿ ਵਦਾਮਿ. ਤਞ੍ਚ ਖੋ ਏਤਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵਿਰੇਚਨਂ ਸਮ੍ਪਜ੍ਜਤਿਪਿ ਵਿਪਜ੍ਜਤਿਪਿ.

‘‘ਅਹਞ੍ਚ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਰਿਯਂ ਵਿਰੇਚਨਂ ਦੇਸੇਸ੍ਸਾਮਿ, ਯਂ ਵਿਰੇਚਨਂ ਸਮ੍ਪਜ੍ਜਤਿਯੇਵ ਨੋ ਵਿਪਜ੍ਜਤਿ, ਯਂ ਵਿਰੇਚਨਂ ਆਗਮ੍ਮ ਜਾਤਿਧਮ੍ਮਾ ਸਤ੍ਤਾ ਜਾਤਿਯਾ ਪਰਿਮੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ, ਜਰਾਧਮ੍ਮਾ ਸਤ੍ਤਾ ਜਰਾਯ ਪਰਿਮੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ, ਮਰਣਧਮ੍ਮਾ ਸਤ੍ਤਾ ਮਰਣੇਨ ਪਰਿਮੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ, ਸੋਕਪਰਿਦੇਵਦੁਕ੍ਖਦੋਮਨਸ੍ਸੁਪਾਯਾਸਧਮ੍ਮਾ ਸਤ੍ਤਾ ਸੋਕਪਰਿਦੇਵਦੁਕ੍ਖਦੋਮਨਸ੍ਸੁਪਾਯਾਸੇਹਿ ਪਰਿਮੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ. ਤਂ ਸੁਣਾਥ, ਸਾਧੁਕਂ ਮਨਸਿ ਕਰੋਥ; ਭਾਸਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ. ‘‘ਏਵਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’ਤਿ ਖੋ ਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਭਗਵਤੋ ਪਚ੍ਚਸ੍ਸੋਸੁਂ. ਭਗਵਾ ਏਤਦਵੋਚ –

‘‘ਕਤਮਞ੍ਚ ਤਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਰਿਯਂ ਵਿਰੇਚਨਂ, ਯਂ ਵਿਰੇਚਨਂ ਸਮ੍ਪਜ੍ਜਤਿਯੇਵ ਨੋ ਵਿਪਜ੍ਜਤਿ, ਯਂ ਵਿਰੇਚਨਂ ਆਗਮ੍ਮ ਜਾਤਿਧਮ੍ਮਾ ਸਤ੍ਤਾ ਜਾਤਿਯਾ ਪਰਿਮੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ, ਜਰਾਧਮ੍ਮਾ ਸਤ੍ਤਾ ਜਰਾਯ ਪਰਿਮੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ, ਮਰਣਧਮ੍ਮਾ ਸਤ੍ਤਾ ਮਰਣੇਨ ਪਰਿਮੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ, ਸੋਕਪਰਿਦੇਵਦੁਕ੍ਖਦੋਮਨਸ੍ਸੁਪਾਯਾਸਧਮ੍ਮਾ ਸਤ੍ਤਾ ਸੋਕਪਰਿਦੇਵਦੁਕ੍ਖਦੋਮਨਸ੍ਸੁਪਾਯਾਸੇਹਿ ਪਰਿਮੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ?

‘‘ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਕਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿ ਵਿਰਿਤ੍ਤਾ ਹੋਤਿ; ਯੇ ਚ ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿਪਚ੍ਚਯਾ ਅਨੇਕੇ ਪਾਪਕਾ ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਤੇ ਚਸ੍ਸ ਵਿਰਿਤ੍ਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ; ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਪਚ੍ਚਯਾ ਚ ਅਨੇਕੇ ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਭਾਵਨਾਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ.

‘‘ਸਮ੍ਮਾਸਙ੍ਕਪ੍ਪਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਿਚ੍ਛਾਸਙ੍ਕਪ੍ਪੋ ਵਿਰਿਤ੍ਤੋ ਹੋਤਿ…ਪੇ… ਸਮ੍ਮਾਵਾਚਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਿਚ੍ਛਾਵਾਚਾ ਵਿਰਿਤ੍ਤਾ ਹੋਤਿ… ਸਮ੍ਮਾਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਿਚ੍ਛਾਕਮ੍ਮਨ੍ਤੋ ਵਿਰਿਤ੍ਤੋ ਹੋਤਿ… ਸਮ੍ਮਾਆਜੀਵਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਿਚ੍ਛਾਆਜੀਵੋ ਵਿਰਿਤ੍ਤੋ ਹੋਤਿ… ਸਮ੍ਮਾਵਾਯਾਮਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਿਚ੍ਛਾਵਾਯਾਮੋ ਵਿਰਿਤ੍ਤੋ ਹੋਤਿ… ਸਮ੍ਮਾਸਤਿਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਿਚ੍ਛਾਸਤਿ ਵਿਰਿਤ੍ਤਾ ਹੋਤਿ… ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਿਚ੍ਛਾਸਮਾਧਿ ਵਿਰਿਤ੍ਤੋ ਹੋਤਿ… ਸਮ੍ਮਾਞਾਣਿਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਿਚ੍ਛਾਞਾਣਂ ਵਿਰਿਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ…ਪੇ….

‘‘ਸਮ੍ਮਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਿਚ੍ਛਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿ ਵਿਰਿਤ੍ਤਾ ਹੋਤਿ; ਯੇ ਚ ਮਿਚ੍ਛਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿਪਚ੍ਚਯਾ ਅਨੇਕੇ ਪਾਪਕਾ ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਤੇ ਚਸ੍ਸ ਵਿਰਿਤ੍ਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ; ਸਮ੍ਮਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿਪਚ੍ਚਯਾ ਚ ਅਨੇਕੇ ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਭਾਵਨਾਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਇਦਂ ਖੋ ਤਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਰਿਯਂ ਵਿਰੇਚਨਂ ਯਂ ਵਿਰੇਚਨਂ ਸਮ੍ਪਜ੍ਜਤਿਯੇਵ ਨੋ ਵਿਪਜ੍ਜਤਿ, ਯਂ ਵਿਰੇਚਨਂ ਆਗਮ੍ਮ ਜਾਤਿਧਮ੍ਮਾ ਸਤ੍ਤਾ ਜਾਤਿਯਾ ਪਰਿਮੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ…ਪੇ… ਸੋਕਪਰਿਦੇਵਦੁਕ੍ਖਦੋਮਨਸ੍ਸੁਪਾਯਾਸੇਹਿ ਪਰਿਮੁਚ੍ਚਨ੍ਤੀ’’ਤਿ. ਅਟ੍ਠਮਂ.

੯. ਵਮਨਸੁਤ੍ਤਂ

੧੦੯. ‘‘ਤਿਕਿਚ੍ਛਕਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵਮਨਂ ਦੇਨ੍ਤਿ ਪਿਤ੍ਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾਨਮ੍ਪਿ ਆਬਾਧਾਨਂ ਪਟਿਘਾਤਾਯ, ਸੇਮ੍ਹਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾਨਮ੍ਪਿ ਆਬਾਧਾਨਂ ਪਟਿਘਾਤਾਯ, ਵਾਤਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾਨਮ੍ਪਿ ਆਬਾਧਾਨਂ ਪਟਿਘਾਤਾਯ. ਅਤ੍ਥੇਤਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵਮਨਂ; ‘ਨੇਤਂ ਨਤ੍ਥੀ’ਤਿ ਵਦਾਮਿ. ਤਞ੍ਚ ਖੋ ਏਤਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵਮਨਂ ਸਮ੍ਪਜ੍ਜਤਿਪਿ ਵਿਪਜ੍ਜਤਿਪਿ.

‘‘ਅਹਞ੍ਚ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਰਿਯਂ ਵਮਨਂ ਦੇਸੇਸ੍ਸਾਮਿ, ਯਂ ਵਮਨਂ ਸਮ੍ਪਜ੍ਜਤਿਯੇਵ ਨੋ ਵਿਪਜ੍ਜਤਿ, ਯਂ ਵਮਨਂ ਆਗਮ੍ਮ ਜਾਤਿਧਮ੍ਮਾ ਸਤ੍ਤਾ ਜਾਤਿਯਾ ਪਰਿਮੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ, ਜਰਾਧਮ੍ਮਾ ਸਤ੍ਤਾ ਜਰਾਯ ਪਰਿਮੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ, ਮਰਣਧਮ੍ਮਾ ਸਤ੍ਤਾ ਮਰਣੇਨ ਪਰਿਮੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ, ਸੋਕਪਰਿਦੇਵਦੁਕ੍ਖਦੋਮਨਸ੍ਸੁਪਾਯਾਸਧਮ੍ਮਾ ਸਤ੍ਤਾ ਸੋਕਪਰਿਦੇਵਦੁਕ੍ਖਦੋਮਨਸ੍ਸੁਪਾਯਾਸੇਹਿ ਪਰਿਮੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ. ਤਂ ਸੁਣਾਥ…ਪੇ….

‘‘ਕਤਮਞ੍ਚ ਤਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਰਿਯਂ ਵਮਨਂ, ਯਂ ਵਮਨਂ ਸਮ੍ਪਜ੍ਜਤਿਯੇਵ ਨੋ ਵਿਪਜ੍ਜਤਿ, ਯਂ ਵਮਨਂ ਆਗਮ੍ਮ ਜਾਤਿਧਮ੍ਮਾ ਸਤ੍ਤਾ ਜਾਤਿਯਾ ਪਰਿਮੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ…ਪੇ… ਸੋਕਪਰਿਦੇਵਦੁਕ੍ਖਦੋਮਨਸ੍ਸੁਪਾਯਾਸਧਮ੍ਮਾ ਸਤ੍ਤਾ ਸੋਕਪਰਿਦੇਵਦੁਕ੍ਖਦੋਮਨਸ੍ਸੁਪਾਯਾਸੇਹਿ ਪਰਿਮੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ?

‘‘ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਕਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿ ਵਨ੍ਤਾ ਹੋਤਿ; ਯੇ ਚ ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿਪਚ੍ਚਯਾ ਅਨੇਕੇ ਪਾਪਕਾ ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਤੇ ਚਸ੍ਸ ਵਨ੍ਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ; ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਪਚ੍ਚਯਾ ਚ ਅਨੇਕੇ ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਭਾਵਨਾਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ.

‘‘ਸਮ੍ਮਾਸਙ੍ਕਪ੍ਪਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਿਚ੍ਛਾਸਙ੍ਕਪ੍ਪੋ ਵਨ੍ਤੋ ਹੋਤਿ…ਪੇ… ਸਮ੍ਮਾਵਾਚਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਿਚ੍ਛਾਵਾਚਾ ਵਨ੍ਤਾ ਹੋਤਿ… ਸਮ੍ਮਾਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਿਚ੍ਛਾਕਮ੍ਮਨ੍ਤੋ ਵਨ੍ਤੋ ਹੋਤਿ… ਸਮ੍ਮਾਆਜੀਵਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਿਚ੍ਛਾਆਜੀਵੋ ਵਨ੍ਤੋ ਹੋਤਿ… ਸਮ੍ਮਾਵਾਯਾਮਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਿਚ੍ਛਾਵਾਯਾਮੋ ਵਨ੍ਤੋ ਹੋਤਿ… ਸਮ੍ਮਾਸਤਿਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਿਚ੍ਛਾਸਤਿ ਵਨ੍ਤਾ ਹੋਤਿ… ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਿਚ੍ਛਾਸਮਾਧਿ ਵਨ੍ਤੋ ਹੋਤਿ… ਸਮ੍ਮਾਞਾਣਿਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਿਚ੍ਛਾਞਾਣਂ ਵਨ੍ਤਂ ਹੋਤਿ …ਪੇ….

‘‘ਸਮ੍ਮਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਿਚ੍ਛਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿ ਵਨ੍ਤਾ ਹੋਤਿ; ਯੇ ਚ ਮਿਚ੍ਛਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿਪਚ੍ਚਯਾ ਅਨੇਕੇ ਪਾਪਕਾ ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਤੇ ਚਸ੍ਸ ਵਨ੍ਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ; ਸਮ੍ਮਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿਪਚ੍ਚਯਾ ਚ ਅਨੇਕੇ ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਭਾਵਨਾਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਇਦਂ ਖੋ ਤਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਰਿਯਂ ਵਮਨਂ ਯਂ ਵਮਨਂ ਸਮ੍ਪਜ੍ਜਤਿਯੇਵ ਨੋ ਵਿਪਜ੍ਜਤਿ, ਯਂ ਵਮਨਂ ਆਗਮ੍ਮ ਜਾਤਿਧਮ੍ਮਾ ਸਤ੍ਤਾ ਜਾਤਿਯਾ ਪਰਿਮੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ…ਪੇ… ਸੋਕਪਰਿਦੇਵਦੁਕ੍ਖਦੋਮਨਸ੍ਸੁਪਾਯਾਸੇਹਿ ਪਰਿਮੁਚ੍ਚਨ੍ਤੀ’’ਤਿ. ਨਵਮਂ.

੧੦. ਨਿਦ੍ਧਮਨੀਯਸੁਤ੍ਤਂ

੧੧੦. ‘‘ਦਸਯਿਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਨਿਦ੍ਧਮਨੀਯਾ ਧਮ੍ਮਾ. ਕਤਮੇ ਦਸ? ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਕਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿ ਨਿਦ੍ਧਨ੍ਤਾ ਹੋਤਿ; ਯੇ ਚ ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿਪਚ੍ਚਯਾ ਅਨੇਕੇ ਪਾਪਕਾ ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਤੇ ਚਸ੍ਸ ਨਿਦ੍ਧਨ੍ਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ; ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਪਚ੍ਚਯਾ ਚ ਅਨੇਕੇ ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਭਾਵਨਾਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ.

‘‘ਸਮ੍ਮਾਸਙ੍ਕਪ੍ਪਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਿਚ੍ਛਾਸਙ੍ਕਪ੍ਪੋ ਨਿਦ੍ਧਨ੍ਤੋ ਹੋਤਿ…ਪੇ… ਸਮ੍ਮਾਵਾਚਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਿਚ੍ਛਾਵਾਚਾ ਨਿਦ੍ਧਨ੍ਤਾ ਹੋਤਿ… ਸਮ੍ਮਾਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਿਚ੍ਛਾਕਮ੍ਮਨ੍ਤੋ ਨਿਦ੍ਧਨ੍ਤੋ ਹੋਤਿ… ਸਮ੍ਮਾਆਜੀਵਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਿਚ੍ਛਾਆਜੀਵੋ ਨਿਦ੍ਧਨ੍ਤੋ ਹੋਤਿ… ਸਮ੍ਮਾਵਾਯਾਮਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਿਚ੍ਛਾਵਾਯਾਮੋ ਨਿਦ੍ਧਨ੍ਤੋ ਹੋਤਿ… ਸਮ੍ਮਾਸਤਿਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਿਚ੍ਛਾਸਤਿ ਨਿਦ੍ਧਨ੍ਤਾ ਹੋਤਿ… ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਿਚ੍ਛਾਸਮਾਧਿ ਨਿਦ੍ਧਨ੍ਤੋ ਹੋਤਿ… ਸਮ੍ਮਾਞਾਣਿਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਿਚ੍ਛਾਞਾਣਂ ਨਿਦ੍ਧਨ੍ਤਂ ਹੋਤਿ….

‘‘ਸਮ੍ਮਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਿਚ੍ਛਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿ ਨਿਦ੍ਧਨ੍ਤਾ ਹੋਤਿ; ਯੇ ਚ ਮਿਚ੍ਛਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿਪਚ੍ਚਯਾ ਅਨੇਕੇ ਪਾਪਕਾ ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਤੇ ਚਸ੍ਸ ਨਿਦ੍ਧਨ੍ਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ; ਸਮ੍ਮਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿਪਚ੍ਚਯਾ ਚ ਅਨੇਕੇ ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਭਾਵਨਾਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਇਮੇ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦਸ ਨਿਦ੍ਧਮਨੀਯਾ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ. ਦਸਮਂ.

੧੧. ਪਠਮਅਸੇਖਸੁਤ੍ਤਂ

੧੧੧. ਅਥ ਖੋ ਅਞ੍ਞਤਰੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਖੋ ਸੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ –

‘‘‘ਅਸੇਖੋ ਅਸੇਖੋ’ਤਿ, ਭਨ੍ਤੇ, ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਕਿਤ੍ਤਾਵਤਾ ਭਨ੍ਤੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਸੇਖੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿ? ‘‘ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਸੇਖਾਯ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਹੋਤਿ, ਅਸੇਖੇਨ ਸਮ੍ਮਾਸਙ੍ਕਪ੍ਪੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਹੋਤਿ, ਅਸੇਖਾਯ ਸਮ੍ਮਾਵਾਚਾਯ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਹੋਤਿ, ਅਸੇਖੇਨ ਸਮ੍ਮਾਕਮ੍ਮਨ੍ਤੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਹੋਤਿ, ਅਸੇਖੇਨ ਸਮ੍ਮਾਆਜੀਵੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਹੋਤਿ, ਅਸੇਖੇਨ ਸਮ੍ਮਾਵਾਯਾਮੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਹੋਤਿ, ਅਸੇਖਾਯ ਸਮ੍ਮਾਸਤਿਯਾ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਹੋਤਿ, ਅਸੇਖੇਨ ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿਨਾ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਹੋਤਿ, ਅਸੇਖੇਨ ਸਮ੍ਮਾਞਾਣੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਹੋਤਿ, ਅਸੇਖਾਯ ਸਮ੍ਮਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿਯਾ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਹੋਤਿ. ਏਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਸੇਖੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿ. ਏਕਾਦਸਮਂ.

੧੨. ਦੁਤਿਯਅਸੇਖਸੁਤ੍ਤਂ

੧੧੨. ‘‘ਦਸਯਿਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਸੇਖਿਯਾ ਧਮ੍ਮਾ. ਕਤਮੇ ਦਸ? ਅਸੇਖਾ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ, ਅਸੇਖੋ ਸਮ੍ਮਾਸਙ੍ਕਪ੍ਪੋ, ਅਸੇਖਾ ਸਮ੍ਮਾਵਾਚਾ, ਅਸੇਖੋ ਸਮ੍ਮਾਕਮ੍ਮਨ੍ਤੋ, ਅਸੇਖੋ ਸਮ੍ਮਾਆਜੀਵੋ, ਅਸੇਖੋ ਸਮ੍ਮਾਵਾਯਾਮੋ, ਅਸੇਖਾ ਸਮ੍ਮਾਸਤਿ, ਅਸੇਖੋ ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿ, ਅਸੇਖਂ ਸਮ੍ਮਾਞਾਣਂ, ਅਸੇਖਾ ਸਮ੍ਮਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿ – ਇਮੇ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦਸ ਅਸੇਖਿਯਾ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ. ਦ੍ਵਾਦਸਮਂ.

ਸਮਣਸਞ੍ਞਾਵਗ੍ਗੋ ਪਠਮੋ.

ਤਸ੍ਸੁਦ੍ਦਾਨਂ –

ਸਞ੍ਞਾ ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਾ ਮਿਚ੍ਛਤ੍ਤਂ, ਬੀਜਂ ਵਿਜ੍ਜਾਯ ਨਿਜ੍ਜਰਂ;

ਧੋਵਨਂ ਤਿਕਿਚ੍ਛਾ ਵਮਨਂ ਨਿਦ੍ਧਮਨਂ ਦ੍ਵੇ ਅਸੇਖਾਤਿ.

(੧੨) ੨. ਪਚ੍ਚੋਰੋਹਣਿਵਗ੍ਗੋ

੧. ਪਠਮਅਧਮ੍ਮਸੁਤ੍ਤਂ

੧੧੩. [ਅ. ਨਿ. ੧੦.੧੭੧] ‘‘ਅਧਮ੍ਮੋ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ ਅਨਤ੍ਥੋ ਚ; ਧਮ੍ਮੋ ਚ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ ਅਤ੍ਥੋ ਚ. ਅਧਮ੍ਮਞ੍ਚ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਅਨਤ੍ਥਞ੍ਚ, ਧਮ੍ਮਞ੍ਚ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਥਞ੍ਚ ਯਥਾ ਧਮ੍ਮੋ ਯਥਾ ਅਤ੍ਥੋ ਤਥਾ ਪਟਿਪਜ੍ਜਿਤਬ੍ਬਂ.

‘‘ਕਤਮੋ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਧਮ੍ਮੋ ਚ ਅਨਤ੍ਥੋ ਚ? ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿ, ਮਿਚ੍ਛਾਸਙ੍ਕਪ੍ਪੋ, ਮਿਚ੍ਛਾਵਾਚਾ, ਮਿਚ੍ਛਾਕਮ੍ਮਨ੍ਤੋ, ਮਿਚ੍ਛਾਆਜੀਵੋ, ਮਿਚ੍ਛਾਵਾਯਾਮੋ, ਮਿਚ੍ਛਾਸਤਿ, ਮਿਚ੍ਛਾਸਮਾਧਿ, ਮਿਚ੍ਛਾਞਾਣਂ, ਮਿਚ੍ਛਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿ – ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਧਮ੍ਮੋ ਚ ਅਨਤ੍ਥੋ ਚ.

‘‘ਕਤਮੋ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮੋ ਚ ਅਤ੍ਥੋ ਚ? ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ, ਸਮ੍ਮਾਸਙ੍ਕਪ੍ਪੋ, ਸਮ੍ਮਾਵਾਚਾ, ਸਮ੍ਮਾਕਮ੍ਮਨ੍ਤੋ, ਸਮ੍ਮਾਆਜੀਵੋ, ਸਮ੍ਮਾਵਾਯਾਮੋ, ਸਮ੍ਮਾਸਤਿ, ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿ, ਸਮ੍ਮਾਞਾਣਂ, ਸਮ੍ਮਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿ – ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮੋ ਚ ਅਤ੍ਥੋ ਚ.

‘‘‘ਅਧਮ੍ਮੋ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ ਅਨਤ੍ਥੋ ਚ; ਧਮ੍ਮੋ ਚ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ ਅਤ੍ਥੋ ਚ. ਅਧਮ੍ਮਞ੍ਚ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਅਨਤ੍ਥਞ੍ਚ, ਧਮ੍ਮਞ੍ਚ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਥਞ੍ਚ ਯਥਾ ਧਮ੍ਮੋ ਯਥਾ ਅਤ੍ਥੋ ਤਥਾ ਪਟਿਪਜ੍ਜਿਤਬ੍ਬ’ਨ੍ਤਿ, ਇਤਿ ਯਂ ਤਂ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਇਦਮੇਤਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਵੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ. ਪਠਮਂ.

੨. ਦੁਤਿਯਅਧਮ੍ਮਸੁਤ੍ਤਂ

੧੧੪. ‘‘ਅਧਮ੍ਮੋ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ ਧਮ੍ਮੋ ਚ; ਅਨਤ੍ਥੋ ਚ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ ਅਤ੍ਥੋ ਚ. ਅਧਮ੍ਮਞ੍ਚ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਧਮ੍ਮਞ੍ਚ, ਅਨਤ੍ਥਞ੍ਚ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਥਞ੍ਚ ਯਥਾ ਧਮ੍ਮੋ ਯਥਾ ਅਤ੍ਥੋ ਤਥਾ ਪਟਿਪਜ੍ਜਿਤਬ੍ਬਂ.

‘‘ਕਤਮੋ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਧਮ੍ਮੋ, ਕਤਮੋ ਚ ਧਮ੍ਮੋ, ਕਤਮੋ ਚ ਅਨਤ੍ਥੋ, ਕਤਮੋ ਚ ਅਤ੍ਥੋ?

‘‘ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਧਮ੍ਮੋ; ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ ਧਮ੍ਮੋ; ਯੇ ਚ ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿਪਚ੍ਚਯਾ ਅਨੇਕੇ ਪਾਪਕਾ ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ, ਅਯਂ ਅਨਤ੍ਥੋ; ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਪਚ੍ਚਯਾ ਚ ਅਨੇਕੇ ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਭਾਵਨਾਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਅਯਂ ਅਤ੍ਥੋ.

‘‘ਮਿਚ੍ਛਾਸਙ੍ਕਪ੍ਪੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਧਮ੍ਮੋ; ਸਮ੍ਮਾਸਙ੍ਕਪ੍ਪੋ ਧਮ੍ਮੋ; ਯੇ ਚ ਮਿਚ੍ਛਾਸਙ੍ਕਪ੍ਪਪਚ੍ਚਯਾ ਅਨੇਕੇ ਪਾਪਕਾ ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ, ਅਯਂ ਅਨਤ੍ਥੋ; ਸਮ੍ਮਾਸਙ੍ਕਪ੍ਪਪਚ੍ਚਯਾ ਚ ਅਨੇਕੇ ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਭਾਵਨਾਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਅਯਂ ਅਤ੍ਥੋ.

‘‘ਮਿਚ੍ਛਾਵਾਚਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਧਮ੍ਮੋ; ਸਮ੍ਮਾਵਾਚਾ ਧਮ੍ਮੋ; ਯੇ ਚ ਮਿਚ੍ਛਾਵਾਚਾਪਚ੍ਚਯਾ ਅਨੇਕੇ ਪਾਪਕਾ ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ, ਅਯਂ ਅਨਤ੍ਥੋ; ਸਮ੍ਮਾਵਾਚਾਪਚ੍ਚਯਾ ਚ ਅਨੇਕੇ ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਭਾਵਨਾਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਅਯਂ ਅਤ੍ਥੋ.

‘‘ਮਿਚ੍ਛਾਕਮ੍ਮਨ੍ਤੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਧਮ੍ਮੋ; ਸਮ੍ਮਾਕਮ੍ਮਨ੍ਤੋ ਧਮ੍ਮੋ; ਯੇ ਚ ਮਿਚ੍ਛਾਕਮ੍ਮਨ੍ਤਪਚ੍ਚਯਾ ਅਨੇਕੇ ਪਾਪਕਾ ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ, ਅਯਂ ਅਨਤ੍ਥੋ; ਸਮ੍ਮਾਕਮ੍ਮਨ੍ਤਪਚ੍ਚਯਾ ਚ ਅਨੇਕੇ ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਭਾਵਨਾਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਅਯਂ ਅਤ੍ਥੋ.

‘‘ਮਿਚ੍ਛਾਆਜੀਵੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਧਮ੍ਮੋ; ਸਮ੍ਮਾਆਜੀਵੋ ਧਮ੍ਮੋ; ਯੇ ਚ ਮਿਚ੍ਛਾਆਜੀਵਪਚ੍ਚਯਾ ਅਨੇਕੇ ਪਾਪਕਾ ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ, ਅਯਂ ਅਨਤ੍ਥੋ; ਸਮ੍ਮਾਆਜੀਵਪਚ੍ਚਯਾ ਚ ਅਨੇਕੇ ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਭਾਵਨਾਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਅਯਂ ਅਤ੍ਥੋ.

‘‘ਮਿਚ੍ਛਾਵਾਯਾਮੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਧਮ੍ਮੋ; ਸਮ੍ਮਾਵਾਯਾਮੋ ਧਮ੍ਮੋ; ਯੇ ਚ ਮਿਚ੍ਛਾਵਾਯਾਮਪਚ੍ਚਯਾ ਅਨੇਕੇ ਪਾਪਕਾ ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ, ਅਯਂ ਅਨਤ੍ਥੋ; ਸਮ੍ਮਾਵਾਯਾਮਪਚ੍ਚਯਾ ਚ ਅਨੇਕੇ ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਭਾਵਨਾਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਅਯਂ ਅਤ੍ਥੋ.

‘‘ਮਿਚ੍ਛਾਸਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਧਮ੍ਮੋ; ਸਮ੍ਮਾਸਤਿ ਧਮ੍ਮੋ; ਯੇ ਚ ਮਿਚ੍ਛਾਸਤਿਪਚ੍ਚਯਾ ਅਨੇਕੇ ਪਾਪਕਾ ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ, ਅਯਂ ਅਨਤ੍ਥੋ; ਸਮ੍ਮਾਸਤਿਪਚ੍ਚਯਾ ਚ ਅਨੇਕੇ ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਭਾਵਨਾਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਅਯਂ ਅਤ੍ਥੋ.

‘‘ਮਿਚ੍ਛਾਸਮਾਧਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਧਮ੍ਮੋ; ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿ ਧਮ੍ਮੋ; ਯੇ ਚ ਮਿਚ੍ਛਾਸਮਾਧਿਪਚ੍ਚਯਾ ਅਨੇਕੇ ਪਾਪਕਾ ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ, ਅਯਂ ਅਨਤ੍ਥੋ; ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿਪਚ੍ਚਯਾ ਚ ਅਨੇਕੇ ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਭਾਵਨਾਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਅਯਂ ਅਤ੍ਥੋ.

‘‘ਮਿਚ੍ਛਾਞਾਣਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਧਮ੍ਮੋ; ਸਮ੍ਮਾਞਾਣਂ ਧਮ੍ਮੋ; ਯੇ ਚ ਮਿਚ੍ਛਾਞਾਣਪਚ੍ਚਯਾ ਅਨੇਕੇ ਪਾਪਕਾ ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ, ਅਯਂ ਅਨਤ੍ਥੋ; ਸਮ੍ਮਾਞਾਣਪਚ੍ਚਯਾ ਚ ਅਨੇਕੇ ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਭਾਵਨਾਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਅਯਂ ਅਤ੍ਥੋ.

‘‘ਮਿਚ੍ਛਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਧਮ੍ਮੋ; ਸਮ੍ਮਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿ ਧਮ੍ਮੋ; ਯੇ ਚ ਮਿਚ੍ਛਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿਪਚ੍ਚਯਾ ਅਨੇਕੇ ਪਾਪਕਾ ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ, ਅਯਂ ਅਨਤ੍ਥੋ; ਸਮ੍ਮਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿਪਚ੍ਚਯਾ ਚ ਅਨੇਕੇ ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਭਾਵਨਾਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਅਯਂ ਅਤ੍ਥੋ.

‘‘‘ਅਧਮ੍ਮੋ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ ਧਮ੍ਮੋ ਚ; ਅਨਤ੍ਥੋ ਚ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ ਅਤ੍ਥੋ ਚ. ਅਧਮ੍ਮਞ੍ਚ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਧਮ੍ਮਞ੍ਚ, ਅਨਤ੍ਥਞ੍ਚ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਥਞ੍ਚ ਯਥਾ ਧਮ੍ਮੋ ਯਥਾ ਅਤ੍ਥੋ ਤਥਾ ਪਟਿਪਜ੍ਜਿਤਬ੍ਬ’ਨ੍ਤਿ, ਇਤਿ ਯਂ ਤਂ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਇਦਮੇਤਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਵੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ. ਦੁਤਿਯਂ.

੩. ਤਤਿਯਅਧਮ੍ਮਸੁਤ੍ਤਂ

੧੧੫. ‘‘ਅਧਮ੍ਮੋ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ ਧਮ੍ਮੋ ਚ; ਅਨਤ੍ਥੋ ਚ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ ਅਤ੍ਥੋ ਚ. ਅਧਮ੍ਮਞ੍ਚ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਧਮ੍ਮਞ੍ਚ, ਅਨਤ੍ਥਞ੍ਚ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਥਞ੍ਚ ਯਥਾ ਧਮ੍ਮੋ ਯਥਾ ਅਤ੍ਥੋ ਤਥਾ ਪਟਿਪਜ੍ਜਿਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ. ਇਦਮਵੋਚ ਭਗਵਾ. ਇਦਂ ਵਤ੍ਵਾਨ ਸੁਗਤੋ ਉਟ੍ਠਾਯਾਸਨਾ ਵਿਹਾਰਂ ਪਾਵਿਸਿ.

ਅਥ ਖੋ ਤੇਸਂ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਅਚਿਰਪਕ੍ਕਨ੍ਤਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਏਤਦਹੋਸਿ – ‘‘ਇਦਂ ਖੋ ਨੋ, ਆਵੁਸੋ, ਭਗਵਾ ਸਂਖਿਤ੍ਤੇਨ ਉਦ੍ਦੇਸਂ ਉਦ੍ਦਿਸਿਤ੍ਵਾ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਨ ਅਤ੍ਥਂ ਅਵਿਭਜਿਤ੍ਵਾ ਉਟ੍ਠਾਯਾਸਨਾ ਵਿਹਾਰਂ ਪਵਿਟ੍ਠੋ – ‘ਅਧਮ੍ਮੋ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ ਧਮ੍ਮੋ ਚ; ਅਨਤ੍ਥੋ ਚ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ ਅਤ੍ਥੋ ਚ. ਅਧਮ੍ਮਞ੍ਚ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਧਮ੍ਮਞ੍ਚ, ਅਨਤ੍ਥਞ੍ਚ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਥਞ੍ਚ ਯਥਾ ਧਮ੍ਮੋ ਯਥਾ ਅਤ੍ਥੋ ਤਥਾ ਪਟਿਪਜ੍ਜਿਤਬ੍ਬ’ਨ੍ਤਿ. ਕੋ ਨੁ ਖੋ ਇਮਸ੍ਸ ਭਗਵਤਾ ਸਂਖਿਤ੍ਤੇਨ ਉਦ੍ਦੇਸਸ੍ਸ ਉਦ੍ਦਿਟ੍ਠਸ੍ਸ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਨ ਅਤ੍ਥਂ ਅਵਿਭਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਨ ਅਤ੍ਥਂ ਵਿਭਜੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ?

ਅਥ ਖੋ ਤੇਸਂ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਏਤਦਹੋਸਿ – ‘‘ਅਯਂ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਆਨਨ੍ਦੋ ਸਤ੍ਥੁ ਚੇਵ ਸਂਵਣ੍ਣਿਤੋ ਸਮ੍ਭਾਵਿਤੋ ਚ ਵਿਞ੍ਞੂਨਂ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀਨਂ. ਪਹੋਤਿ ਚਾਯਸ੍ਮਾ ਆਨਨ੍ਦੋ ਇਮਸ੍ਸ ਭਗਵਤਾ ਸਂਖਿਤ੍ਤੇਨ ਉਦ੍ਦੇਸਸ੍ਸ ਉਦ੍ਦਿਟ੍ਠਸ੍ਸ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਨ ਅਤ੍ਥਂ ਅਵਿਭਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਨ ਅਤ੍ਥਂ ਵਿਭਜਿਤੁਂ. ਯਂਨੂਨ ਮਯਂ ਯੇਨਾਯਸ੍ਮਾ ਆਨਨ੍ਦੋ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮੇਯ੍ਯਾਮ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਆਨਨ੍ਦਂ ਏਤਮਤ੍ਥਂ ਪਟਿਪੁਚ੍ਛੇਯ੍ਯਾਮ [ਪੁਚ੍ਛੇਯ੍ਯਾਮ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਪੀ.) ਮ. ਨਿ. ੧.੨੦੨ ਪਸ੍ਸਿਤਬ੍ਬਂ]. ਯਥਾ ਨੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਆਨਨ੍ਦੋ ਬ੍ਯਾਕਰਿਸ੍ਸਤਿ ਤਥਾ ਨਂ ਧਾਰੇਸ੍ਸਾਮਾ’’ਤਿ.

ਅਥ ਖੋ ਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਯੇਨਾਯਸ੍ਮਾ ਆਨਨ੍ਦੋ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿਂਸੁ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਆਯਸ੍ਮਤਾ ਆਨਨ੍ਦੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਸਮ੍ਮੋਦਿਂਸੁ. ਸਮ੍ਮੋਦਨੀਯਂ ਕਥਂ ਸਾਰਣੀਯਂ ਵੀਤਿਸਾਰੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿਂਸੁ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨਾ ਖੋ ਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਆਨਨ੍ਦਂ ਏਤਦਵੋਚੁਂ –

‘‘ਇਦਂ ਖੋ ਨੋ, ਆਵੁਸੋ ਆਨਨ੍ਦ, ਭਗਵਾ ਸਂਖਿਤ੍ਤੇਨ ਉਦ੍ਦੇਸਂ ਉਦ੍ਦਿਸਿਤ੍ਵਾ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਨ ਅਤ੍ਥਂ ਅਵਿਭਜਿਤ੍ਵਾ ਉਟ੍ਠਾਯਾਸਨਾ ਵਿਹਾਰਂ ਪਵਿਟ੍ਠੋ – ‘ਅਧਮ੍ਮੋ ਚ…ਪੇ… ਤਥਾ ਪਟਿਪਜ੍ਜਿਤਬ੍ਬ’ਨ੍ਤਿ.

‘‘ਤੇਸਂ ਨੋ, ਆਵੁਸੋ, ਅਮ੍ਹਾਕਂ ਅਚਿਰਪਕ੍ਕਨ੍ਤਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਏਤਦਹੋਸਿ – ‘ਇਦਂ ਖੋ ਨੋ, ਆਵੁਸੋ, ਭਗਵਤਾ ਸਂਖਿਤ੍ਤੇਨ ਉਦ੍ਦੇਸਂ ਉਦ੍ਦਿਸਿਤ੍ਵਾ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਨ ਅਤ੍ਥਂ ਅਵਿਭਜਿਤ੍ਵਾ ਉਟ੍ਠਾਯਾਸਨਾ ਵਿਹਾਰਂ ਪਵਿਟ੍ਠੋ – ਅਧਮ੍ਮੋ ਚ…ਪੇ… ਤਥਾ ਪਟਿਪਜ੍ਜਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ. ਕੋ ਨੁ ਖੋ ਇਮਸ੍ਸ ਭਗਵਤਾ ਸਂਖਿਤ੍ਤੇਨ ਉਦ੍ਦੇਸਸ੍ਸ ਉਦ੍ਦਿਟ੍ਠਸ੍ਸ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਨ ਅਤ੍ਥਂ ਅਵਿਭਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਨ ਅਤ੍ਥਂ ਵਿਭਜੇਯ੍ਯਾ’ਤਿ?

‘‘ਤੇਸਂ ਨੋ, ਆਵੁਸੋ, ਅਮ੍ਹਾਕਂ ਏਤਦਹੋਸਿ – ‘ਅਯਂ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਆਨਨ੍ਦੋ ਸਤ੍ਥੁ ਚੇਵ ਸਂਵਣ੍ਣਿਤੋ ਸਮ੍ਭਾਵਿਤੋ ਚ ਵਿਞ੍ਞੂਨਂ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀਨਂ. ਪਹੋਤਿ ਚਾਯਸ੍ਮਾ ਆਨਨ੍ਦੋ ਇਮਸ੍ਸ ਭਗਵਤਾ ਸਂਖਿਤ੍ਤੇਨ ਉਦ੍ਦੇਸਸ੍ਸ ਉਦ੍ਦਿਟ੍ਠਸ੍ਸ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਨ ਅਤ੍ਥਂ ਅਵਿਭਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਨ ਅਤ੍ਥਂ ਵਿਭਜਿਤੁਂ. ਯਂਨੂਨ ਮਯਂ ਯੇਨਾਯਸ੍ਮਾ ਆਨਨ੍ਦੋ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮੇਯ੍ਯਾਮ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਆਨਨ੍ਦਂ ਏਤਮਤ੍ਥਂ ਪਟਿਪੁਚ੍ਛੇਯ੍ਯਾਮ. ਯਥਾ ਨੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਆਨਨ੍ਦੋ ਬ੍ਯਾਕਰਿਸ੍ਸਤਿ ਤਥਾ ਨਂ ਧਾਰੇਸ੍ਸਾਮਾ’ਤਿ. ਵਿਭਜਤੁ ਆਯਸ੍ਮਾ ਆਨਨ੍ਦੋ’’ਤਿ.

‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਆਵੁਸੋ, ਪੁਰਿਸੋ ਸਾਰਤ੍ਥਿਕੋ ਸਾਰਗਵੇਸੀ ਸਾਰਪਰਿਯੇਸਨਂ ਚਰਮਾਨੋ ਮਹਤੋ ਰੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਤਿਟ੍ਠਤੋ ਸਾਰਵਤੋ ਅਤਿਕ੍ਕਮ੍ਮੇਵ ਮੂਲਂ ਅਤਿਕ੍ਕਮ੍ਮ ਖਨ੍ਧਂ ਸਾਖਾਪਲਾਸੇ ਸਾਰਂ ਪਰਿਯੇਸਿਤਬ੍ਬਂ ਮਞ੍ਞੇਯ੍ਯ; ਏਵਂਸਮ੍ਪਦਮਿਦਂ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਾਨਂ ਸਤ੍ਥਰਿ ਸਮ੍ਮੁਖੀਭੂਤੇ ਤਂ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਤਿਸਿਤ੍ਵਾ ਅਮ੍ਹੇ ਏਤਮਤ੍ਥਂ ਪਟਿਪੁਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਂ ਮਞ੍ਞਥ. ਸੋ ਹਾਵੁਸੋ, ਭਗਵਾ ਜਾਨਂ ਜਾਨਾਤਿ ਪਸ੍ਸਂ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਚਕ੍ਖੁਭੂਤੋ ਞਾਣਭੂਤੋ ਧਮ੍ਮਭੂਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਭੂਤੋ ਵਤ੍ਤਾ ਪਵਤ੍ਤਾ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਨਿਨ੍ਨੇਤਾ ਅਮਤਸ੍ਸ ਦਾਤਾ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸਾਮੀ ਤਥਾਗਤੋ. ਸੋ ਚੇਵ ਪਨੇਤਸ੍ਸ ਕਾਲੋ ਅਹੋਸਿ ਯਂ ਤੁਮ੍ਹੇ ਭਗਵਨ੍ਤਂਯੇਵ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਏਤਮਤ੍ਥਂ ਪਟਿਪੁਚ੍ਛੇਯ੍ਯਾਥ. ਯਥਾ ਵੋ ਭਗਵਾ ਬ੍ਯਾਕਰੇਯ੍ਯ ਤਥਾ ਨਂ ਧਾਰੇਯ੍ਯਾਥਾ’’ਤਿ.

‘‘ਅਦ੍ਧਾਵੁਸੋ ਆਨਨ੍ਦ, ਭਗਵਾ ਜਾਨਂ ਜਾਨਾਤਿ ਪਸ੍ਸਂ ਪਸ੍ਸਤਿ ਚਕ੍ਖੁਭੂਤੋ ਞਾਣਭੂਤੋ ਧਮ੍ਮਭੂਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਭੂਤੋ ਵਤ੍ਤਾ ਪਵਤ੍ਤਾ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਨਿਨ੍ਨੇਤਾ ਅਮਤਸ੍ਸ ਦਾਤਾ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸਾਮੀ ਤਥਾਗਤੋ. ਸੋ ਚੇਵ ਪਨੇਤਸ੍ਸ ਕਾਲੋ ਅਹੋਸਿ ਯਂ ਮਯਂ ਭਗਵਨ੍ਤਂਯੇਵ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਏਤਮਤ੍ਥਂ ਪਟਿਪੁਚ੍ਛੇਯ੍ਯਾਮ, ਯਥਾ ਨੋ ਭਗਵਾ ਬ੍ਯਾਕਰੇਯ੍ਯ ਤਥਾ ਨਂ ਧਾਰੇਯ੍ਯਾਮ. ਅਪਿ ਚਾਯਸ੍ਮਾ ਆਨਨ੍ਦੋ ਸਤ੍ਥੁ ਚੇਵ ਸਂਵਣ੍ਣਿਤੋ ਸਮ੍ਭਾਵਿਤੋ ਚ ਵਿਞ੍ਞੂਨਂ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀਨਂ. ਪਹੋਤਿ ਚਾਯਸ੍ਮਾ ਆਨਨ੍ਦੋ ਇਮਸ੍ਸ ਭਗਵਤਾ ਸਂਖਿਤ੍ਤੇਨ ਉਦ੍ਦੇਸਸ੍ਸ ਉਦ੍ਦਿਟ੍ਠਸ੍ਸ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਨ ਅਤ੍ਥਂ ਅਵਿਭਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਨ ਅਤ੍ਥਂ ਵਿਭਜਿਤੁਂ. ਵਿਭਜਤਾਯਸ੍ਮਾ ਆਨਨ੍ਦੋ ਅਗਰੁਂ ਕਤ੍ਵਾ’’ਤਿ.

‘‘ਤੇਨਹਾਵੁਸੋ, ਸੁਣਾਥ, ਸਾਧੁਕਂ ਮਨਸਿ ਕਰੋਥ; ਭਾਸਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ. ‘‘ਏਵਮਾਵੁਸੋ’’ਤਿ ਖੋ ਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਆਨਨ੍ਦਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਸ੍ਸੋਸੁਂ. ਅਥਾਯਸ੍ਮਾ ਆਨਨ੍ਦੋ ਏਤਦਵੋਚ –

‘‘ਯਂ ਖੋ ਨੋ, ਆਵੁਸੋ, ਭਗਵਾ ਸਂਖਿਤ੍ਤੇਨ ਉਦ੍ਦੇਸਂ ਉਦ੍ਦਿਸਿਤ੍ਵਾ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਨ ਅਤ੍ਥਂ ਅਵਿਭਜਿਤ੍ਵਾ ਉਟ੍ਠਾਯਾਸਨਾ ਵਿਹਾਰਂ ਪਵਿਟ੍ਠੋ – ‘ਅਧਮ੍ਮੋ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ ਧਮ੍ਮੋ ਚ; ਅਨਤ੍ਥੋ ਚ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ ਅਤ੍ਥੋ ਚ. ਅਧਮ੍ਮਞ੍ਚ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਧਮ੍ਮਞ੍ਚ, ਅਨਤ੍ਥਞ੍ਚ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਥਞ੍ਚ ਯਥਾ ਧਮ੍ਮੋ ਯਥਾ ਅਤ੍ਥੋ ਤਥਾ ਪਟਿਪਜ੍ਜਿਤਬ੍ਬ’ਨ੍ਤਿ.

ਕਤਮੋ ਚਾਵੁਸੋ, ਅਧਮ੍ਮੋ, ਕਤਮੋ ਚ ਧਮ੍ਮੋ, ਕਤਮੋ ਚ ਅਨਤ੍ਥੋ, ਕਤਮੋ ਚ ਅਤ੍ਥੋ?

‘‘ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿ, ਆਵੁਸੋ, ਅਧਮ੍ਮੋ; ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ ਧਮ੍ਮੋ; ਯੇ ਚ ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿਪਚ੍ਚਯਾ ਅਨੇਕੇ ਪਾਪਕਾ ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ, ਅਯਂ ਅਨਤ੍ਥੋ; ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਪਚ੍ਚਯਾ ਚ ਅਨੇਕੇ ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਭਾਵਨਾਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਅਯਂ ਅਤ੍ਥੋ.

‘‘ਮਿਚ੍ਛਾਸਙ੍ਕਪ੍ਪੋ, ਆਵੁਸੋ, ਅਧਮ੍ਮੋ; ਸਮ੍ਮਾਸਙ੍ਕਪ੍ਪੋ ਧਮ੍ਮੋ… ਮਿਚ੍ਛਾਵਾਚਾ, ਆਵੁਸੋ, ਅਧਮ੍ਮੋ; ਸਮ੍ਮਾਵਾਚਾ ਧਮ੍ਮੋ … ਮਿਚ੍ਛਾਕਮ੍ਮਨ੍ਤੋ, ਆਵੁਸੋ, ਅਧਮ੍ਮੋ; ਸਮ੍ਮਾਕਮ੍ਮਨ੍ਤੋ ਧਮ੍ਮੋ… ਮਿਚ੍ਛਾਆਜੀਵੋ, ਆਵੁਸੋ, ਅਧਮ੍ਮੋ; ਸਮ੍ਮਾਆਜੀਵੋ ਧਮ੍ਮੋ… ਮਿਚ੍ਛਾਵਾਯਾਮੋ, ਆਵੁਸੋ, ਅਧਮ੍ਮੋ; ਸਮ੍ਮਾਵਾਯਾਮੋ ਧਮ੍ਮੋ… ਮਿਚ੍ਛਾਸਤਿ, ਆਵੁਸੋ, ਅਧਮ੍ਮੋ; ਸਮ੍ਮਾਸਤਿ ਧਮ੍ਮੋ… ਮਿਚ੍ਛਾਸਮਾਧਿ, ਆਵੁਸੋ, ਅਧਮ੍ਮੋ; ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿ ਧਮ੍ਮੋ… ਮਿਚ੍ਛਾਞਾਣਂ, ਆਵੁਸੋ, ਅਧਮ੍ਮੋ; ਸਮ੍ਮਾਞਾਣਂ ਧਮ੍ਮੋ….

ਮਿਚ੍ਛਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿ, ਆਵੁਸੋ, ਅਧਮ੍ਮੋ; ਸਮ੍ਮਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿ ਧਮ੍ਮੋ; ਯੇ ਚ ਮਿਚ੍ਛਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿਪਚ੍ਚਯਾ ਅਨੇਕੇ ਪਾਪਕਾ ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ, ਅਯਂ ਅਨਤ੍ਥੋ; ਸਮ੍ਮਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿਪਚ੍ਚਯਾ ਚ ਅਨੇਕੇ ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਭਾਵਨਾਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਅਯਂ ਅਤ੍ਥੋ.

‘‘ਅਯਂ ਖੋ ਨੋ, ਆਵੁਸੋ, ਭਗਵਾ ਸਂਖਿਤ੍ਤੇਨ ਉਦ੍ਦੇਸਂ ਉਦ੍ਦਿਸਿਤ੍ਵਾ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਨ ਅਤ੍ਥਂ ਅਵਿਭਜਿਤ੍ਵਾ ਉਟ੍ਠਾਯਾਸਨਾ ਵਿਹਾਰਂ ਪਵਿਟ੍ਠੋ – ‘ਅਧਮ੍ਮੋ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ ਧਮ੍ਮੋ ਚ…ਪੇ… ਤਥਾ ਪਟਿਪਜ੍ਜਿਤਬ੍ਬ’ਨ੍ਤਿ, ਇਮਸ੍ਸ ਖੋ ਅਹਂ, ਆਵੁਸੋ, ਭਗਵਤਾ ਸਂਖਿਤ੍ਤੇਨ ਉਦ੍ਦੇਸਸ੍ਸ ਉਦ੍ਦਿਟ੍ਠਸ੍ਸ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਨ ਅਤ੍ਥਂ ਅਵਿਭਤ੍ਤਸ੍ਸ ਏਵਂ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਨ ਅਤ੍ਥਂ ਆਜਾਨਾਮਿ. ਆਕਙ੍ਖਮਾਨਾ ਚ ਪਨ ਤੁਮ੍ਹੇ, ਆਵੁਸੋ, ਭਗਵਨ੍ਤਂਯੇਵ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਏਤਮਤ੍ਥਂ ਪਟਿਪੁਚ੍ਛੇਯ੍ਯਾਥ. ਯਥਾ ਵੋ ਭਗਵਾ ਬ੍ਯਾਕਰੋਤਿ [ਬ੍ਯਾਕਰੇਯ੍ਯ (ਸ੍ਯਾ.)] ਤਥਾ ਨਂ ਧਾਰੇਯ੍ਯਾਥਾ’’ਤਿ.

‘‘ਏਵਮਾਵੁਸੋ’’ਤਿ ਖੋ ਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਆਨਨ੍ਦਸ੍ਸ ਭਾਸਿਤਂ ਅਭਿਨਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਅਨੁਮੋਦਿਤ੍ਵਾ ਉਟ੍ਠਾਯਾਸਨਾ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿਂਸੁ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿਂਸੁ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨਾ ਖੋ ਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚੁਂ –

‘‘ਯਂ ਖੋ ਨੋ ਭਗਵਾ ਸਂਖਿਤ੍ਤੇਨ ਉਦ੍ਦੇਸਂ ਉਦ੍ਦਿਸਿਤ੍ਵਾ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਨ ਅਤ੍ਥਂ ਅਵਿਭਜਿਤ੍ਵਾ ਉਟ੍ਠਾਯਾਸਨਾ ਵਿਹਾਰਂ ਪਵਿਟ੍ਠੋ – ‘ਅਧਮ੍ਮੋ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ…ਪੇ… ਤਥਾ ਪਟਿਜ੍ਜਿਤਬ੍ਬ’ਨ੍ਤਿ.

‘‘ਤੇਸਂ ਨੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਅਮ੍ਹਾਕਂ ਅਚਿਰਪਕ੍ਕਨ੍ਤਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਏਤਦਹੋਸਿ – ‘ਇਦਂ ਖੋ ਨੋ, ਆਵੁਸੋ, ਭਗਵਾ ਸਂਖਿਤ੍ਤੇਨ ਉਦ੍ਦੇਸਂ ਉਦ੍ਦਿਸਿਤ੍ਵਾ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਨ ਅਤ੍ਥਂ ਅਵਿਭਜਿਤ੍ਵਾ ਉਟ੍ਠਾਯਾਸਨਾ ਵਿਹਾਰਂ ਪਵਿਟ੍ਠੋ – ਅਧਮ੍ਮੋ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ…ਪੇ… ਤਥਾ ਪਟਿਪਜ੍ਜਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ. ਕੋ ਨੁ ਖੋ ਇਮਸ੍ਸ ਭਗਵਤਾ ਸਂਖਿਤ੍ਤੇਨ ਉਦ੍ਦੇਸਸ੍ਸ ਉਦ੍ਦਿਟ੍ਠਸ੍ਸ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਨ ਅਤ੍ਥਂ ਅਵਿਭਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਨ ਅਤ੍ਥਂ ਵਿਭਜੇਯ੍ਯਾ’ਤਿ?

‘‘ਤੇਸਂ ਨੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਅਮ੍ਹਾਕਂ ਏਤਦਹੋਸਿ – ‘ਅਯਂ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਆਨਨ੍ਦੋ ਸਤ੍ਥੁ ਚੇਵ ਸਂਵਣ੍ਣਿਤੋ ਸਮ੍ਭਾਵਿਤੋ ਚ ਵਿਞ੍ਞੂਨਂ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀਨਂ. ਪਹੋਤਿ ਚਾਯਸ੍ਮਾ ਆਨਨ੍ਦੋ ਇਮਸ੍ਸ ਭਗਵਤਾ ਸਂਖਿਤ੍ਤੇਨ ਉਦ੍ਦੇਸਸ੍ਸ ਉਦ੍ਦਿਟ੍ਠਸ੍ਸ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਨ ਅਤ੍ਥਂ ਅਵਿਭਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਨ ਅਤ੍ਥਂ ਵਿਭਜਿਤੁਂ. ਯਂਨੂਨ ਮਯਂ ਯੇਨਾਯਸ੍ਮਾ ਆਨਨ੍ਦੋ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮੇਯ੍ਯਾਮ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਆਨਨ੍ਦਂ ਏਤਮਤ੍ਥਂ ਪਟਿਪੁਚ੍ਛੇਯ੍ਯਾਮ. ਯਥਾ ਨੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਆਨਨ੍ਦੋ ਬ੍ਯਾਕਰਿਸ੍ਸਤਿ ਤਥਾ ਨਂ ਧਾਰੇਸ੍ਸਾਮਾ’ਤਿ.

‘‘ਅਥ ਖੋ ਮਯਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਯੇਨਾਯਸ੍ਮਾ ਆਨਨ੍ਦੋ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿਮ੍ਹਾ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਆਨਨ੍ਦਂ ਏਤਮਤ੍ਥਂ ਅਪੁਚ੍ਛਿਮ੍ਹਾ. ਤੇਸਂ ਨੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਆਯਸ੍ਮਤਾ ਆਨਨ੍ਦੇਨ ਇਮੇਹਿ ਆਕਾਰੇਹਿ ਇਮੇਹਿ ਪਦੇਹਿ ਇਮੇਹਿ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨੇਹਿ ਅਤ੍ਥੋ ਸੁਵਿਭਤ੍ਤੋ’’ਤਿ [ਵਿਭਤ੍ਤੋਤਿ (?) ਏਵਮੇਵ ਹਿ ਅਞ੍ਞੇਸੁ ਈਦਿਸਸੁਤ੍ਤੇਸੁ ਦਿਸ੍ਸਤਿ].

‘‘ਸਾਧੁ ਸਾਧੁ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ! ਪਣ੍ਡਿਤੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਆਨਨ੍ਦੋ. ਮਹਾਪਞ੍ਞੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਆਨਨ੍ਦੋ. ਮਂ ਚੇਪਿ ਤੁਮ੍ਹੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਏਤਮਤ੍ਥਂ ਪਟਿਪੁਚ੍ਛੇਯ੍ਯਾਥ, ਅਹਮ੍ਪਿ ਚੇਤਂ ਏਵਮੇਵਂ [ਅਹਮ੍ਪਿ ਤਂ ਏਵਮੇਵਂ (ਮ. ਨਿ. ੧.੨੦੫)] ਬ੍ਯਾਕਰੇਯ੍ਯਂ ਯਥਾ ਤਂ ਆਨਨ੍ਦੇਨ ਬ੍ਯਾਕਤਂ. ਏਸੋ ਚੇਵ ਤਸ੍ਸ [ਏਸੋ ਚੇਵੇਤਸ੍ਸ (ਮ. ਨਿ. ੧.੨੦੫)] ਅਤ੍ਥੋ ਏਵਞ੍ਚ ਨਂ ਧਾਰੇਯ੍ਯਾਥਾ’’ਤਿ. ਤਤਿਯਂ.

੪. ਅਜਿਤਸੁਤ੍ਤਂ

੧੧੬. ਅਥ ਖੋ ਅਜਿਤੋ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕੋ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਤਾ ਸਦ੍ਧਿਂ ਸਮ੍ਮੋਦਿ. ਸਮ੍ਮੋਦਨੀਯਂ ਕਥਂ ਸਾਰਣੀਯਂ ਵੀਤਿਸਾਰੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਖੋ ਅਜਿਤੋ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕੋ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ –

‘‘ਅਮ੍ਹਾਕਂ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਪਣ੍ਡਿਤੋ ਨਾਮ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ. ਤੇਨ ਪਞ੍ਚਮਤ੍ਤਾਨਿ ਚਿਤ੍ਤਟ੍ਠਾਨਸਤਾਨਿ ਚਿਨ੍ਤਿਤਾਨਿ, ਯੇਹਿ ਅਞ੍ਞਤਿਤ੍ਥਿਯਾ ਉਪਾਰਦ੍ਧਾਵ ਜਾਨਨ੍ਤਿ [ਉਪਾਰਦ੍ਧਾ ਪਜਾਨਨ੍ਤਿ (ਸੀ.)] ਉਪਾਰਦ੍ਧਸ੍ਮਾ’’ਤਿ [ਉਪਾਰਦ੍ਧਮ੍ਹਾਤਿ (ਸੀ. ਪੀ.)].

ਅਥ ਖੋ ਭਗਵਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਆਮਨ੍ਤੇਸਿ – ‘‘ਧਾਰੇਥ ਨੋ ਤੁਮ੍ਹੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਣ੍ਡਿਤਵਤ੍ਥੂਨੀ’’ਤਿ? ‘‘ਏਤਸ੍ਸ, ਭਗਵਾ, ਕਾਲੋ ਏਤਸ੍ਸ, ਸੁਗਤ, ਕਾਲੋ ਯਂ ਭਗਵਾ ਭਾਸੇਯ੍ਯ, ਭਗਵਤੋ ਸੁਤ੍ਵਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਧਾਰੇਸ੍ਸਨ੍ਤੀ’’ਤਿ.

‘‘ਤੇਨ ਹਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸੁਣਾਥ, ਸਾਧੁਕਂ ਮਨਸਿ ਕਰੋਥ; ਭਾਸਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ. ‘‘ਏਵਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’ਤਿ ਖੋ ਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਭਗਵਤੋ ਪਚ੍ਚਸ੍ਸੋਸੁਂ. ਭਗਵਾ ਏਤਦਵੋਚ –

‘‘ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਕਚ੍ਚੋ ਅਧਮ੍ਮਿਕੇਨ ਵਾਦੇਨ ਅਧਮ੍ਮਿਕਂ ਵਾਦਂ ਅਭਿਨਿਗ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ ਅਭਿਨਿਪ੍ਪੀਲ਼ੇਤਿ, ਤੇਨ ਚ ਅਧਮ੍ਮਿਕਂ ਪਰਿਸਂ ਰਞ੍ਜੇਤਿ. ਤੇਨ ਸਾ ਅਧਮ੍ਮਿਕਾ ਪਰਿਸਾ ਉਚ੍ਚਾਸਦ੍ਦਮਹਾਸਦ੍ਦਾ ਹੋਤਿ – ‘ਪਣ੍ਡਿਤੋ ਵਤ, ਭੋ, ਪਣ੍ਡਿਤੋ ਵਤ, ਭੋ’ਤਿ.

‘‘ਇਧ ਪਨ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਕਚ੍ਚੋ ਅਧਮ੍ਮਿਕੇਨ ਵਾਦੇਨ ਧਮ੍ਮਿਕਂ ਵਾਦਂ ਅਭਿਨਿਗ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ ਅਭਿਨਿਪ੍ਪੀਲ਼ੇਤਿ, ਤੇਨ ਚ ਅਧਮ੍ਮਿਕਂ ਪਰਿਸਂ ਰਞ੍ਜੇਤਿ. ਤੇਨ ਸਾ ਅਧਮ੍ਮਿਕਾ ਪਰਿਸਾ ਉਚ੍ਚਾਸਦ੍ਦਮਹਾਸਦ੍ਦਾ ਹੋਤਿ – ‘ਪਣ੍ਡਿਤੋ ਵਤ, ਭੋ, ਪਣ੍ਡਿਤੋ ਵਤ, ਭੋ’ਤਿ.

‘‘ਇਧ ਪਨ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਕਚ੍ਚੋ ਅਧਮ੍ਮਿਕੇਨ ਵਾਦੇਨ ਧਮ੍ਮਿਕਞ੍ਚ ਵਾਦਂ ਅਧਮ੍ਮਿਕਞ੍ਚ ਵਾਦਂ ਅਭਿਨਿਗ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ ਅਭਿਨਿਪ੍ਪੀਲ਼ੇਤਿ, ਤੇਨ ਚ ਅਧਮ੍ਮਿਕਂ ਪਰਿਸਂ ਰਞ੍ਜੇਤਿ. ਤੇਨ ਸਾ ਅਧਮ੍ਮਿਕਾ ਪਰਿਸਾ ਉਚ੍ਚਾਸਦ੍ਦਮਹਾਸਦ੍ਦਾ ਹੋਤਿ – ‘ਪਣ੍ਡਿਤੋ ਵਤ, ਭੋ, ਪਣ੍ਡਿਤੋ ਵਤ, ਭੋ’ਤਿ.

‘‘ਅਧਮ੍ਮੋ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ ਧਮ੍ਮੋ ਚ; ਅਨਤ੍ਥੋ ਚ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ ਅਤ੍ਥੋ ਚ. ਅਧਮ੍ਮਞ੍ਚ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਧਮ੍ਮਞ੍ਚ, ਅਨਤ੍ਥਞ੍ਚ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਥਞ੍ਚ ਯਥਾ ਧਮ੍ਮੋ ਯਥਾ ਅਤ੍ਥੋ ਤਥਾ ਪਟਿਪਜ੍ਜਿਤਬ੍ਬਂ.

‘‘ਕਤਮੋ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਧਮ੍ਮੋ, ਕਤਮੋ ਚ ਧਮ੍ਮੋ, ਕਤਮੋ ਚ ਅਨਤ੍ਥੋ, ਕਤਮੋ ਚ ਅਤ੍ਥੋ? ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਧਮ੍ਮੋ; ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ ਧਮ੍ਮੋ; ਯੇ ਚ ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿਪਚ੍ਚਯਾ ਅਨੇਕੇ ਪਾਪਕਾ ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ, ਅਯਂ ਅਨਤ੍ਥੋ; ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਪਚ੍ਚਯਾ ਚ ਅਨੇਕੇ ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਭਾਵਨਾਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਅਯਂ ਅਤ੍ਥੋ.

‘‘ਮਿਚ੍ਛਾਸਙ੍ਕਪ੍ਪੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਧਮ੍ਮੋ; ਸਮ੍ਮਾਸਙ੍ਕਪ੍ਪੋ ਧਮ੍ਮੋ… ਮਿਚ੍ਛਾਵਾਚਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਧਮ੍ਮੋ; ਸਮ੍ਮਾਵਾਚਾ ਧਮ੍ਮੋ… ਮਿਚ੍ਛਾਕਮ੍ਮਨ੍ਤੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਧਮ੍ਮੋ; ਸਮ੍ਮਾਕਮ੍ਮਨ੍ਤੋ ਧਮ੍ਮੋ… ਮਿਚ੍ਛਾਆਜੀਵੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਧਮ੍ਮੋ; ਸਮ੍ਮਾਆਜੀਵੋ ਧਮ੍ਮੋ … ਮਿਚ੍ਛਾਵਾਯਾਮੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਧਮ੍ਮੋ; ਸਮ੍ਮਾਵਾਯਾਮੋ ਧਮ੍ਮੋ… ਮਿਚ੍ਛਾਸਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਧਮ੍ਮੋ; ਸਮ੍ਮਾਸਤਿ ਧਮ੍ਮੋ… ਮਿਚ੍ਛਾਸਮਾਧਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ ਅਧਮ੍ਮੋ; ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿ ਧਮ੍ਮੋ… ਮਿਚ੍ਛਾਞਾਣਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਧਮ੍ਮੋ; ਸਮ੍ਮਾਞਾਣਂ ਧਮ੍ਮੋ.

‘‘ਮਿਚ੍ਛਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਧਮ੍ਮੋ; ਸਮ੍ਮਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿ ਧਮ੍ਮੋ; ਯੇ ਚ ਮਿਚ੍ਛਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿਪਚ੍ਚਯਾ ਅਨੇਕੇ ਪਾਪਕਾ ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ, ਅਯਂ ਅਨਤ੍ਥੋ; ਸਮ੍ਮਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿਪਚ੍ਚਯਾ ਚ ਅਨੇਕੇ ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਭਾਵਨਾਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਅਯਂ ਅਤ੍ਥੋ.

‘‘‘ਅਧਮ੍ਮੋ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ ਧਮ੍ਮੋ ਚ; ਅਨਤ੍ਥੋ ਚ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ ਅਤ੍ਥੋ ਚ. ਅਧਮ੍ਮਞ੍ਚ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਧਮ੍ਮਞ੍ਚ, ਅਨਤ੍ਥਞ੍ਚ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਥਞ੍ਚ ਯਥਾ ਧਮ੍ਮੋ ਯਥਾ ਅਤ੍ਥੋ ਤਥਾ ਪਟਿਪਜ੍ਜਿਤਬ੍ਬ’ਨ੍ਤਿ, ਇਤਿ ਯਂ ਤਂ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਇਦਮੇਤਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਵੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ. ਚਤੁਤ੍ਥਂ.

੫. ਸਙ੍ਗਾਰਵਸੁਤ੍ਤਂ

੧੧੭. [ਅ. ਨਿ. ੧੦.੧੬੯] ਅਥ ਖੋ ਸਙ੍ਗਾਰਵੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਤਾ ਸਦ੍ਧਿਂ ਸਮ੍ਮੋਦਿ. ਸਮ੍ਮੋਦਨੀਯਂ ਕਥਂ ਸਾਰਣੀਯਂ ਵੀਤਿਸਾਰੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਖੋ ਸਙ੍ਗਾਰਵੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਕਿਂ ਨੁ ਖੋ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਓਰਿਮਂ ਤੀਰਂ, ਕਿਂ ਪਾਰਿਮਂ ਤੀਰ’’ਨ੍ਤਿ? ‘‘ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿ ਖੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਓਰਿਮਂ ਤੀਰਂ, ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ ਪਾਰਿਮਂ ਤੀਰਂ; ਮਿਚ੍ਛਾਸਙ੍ਕਪ੍ਪੋ ਓਰਿਮਂ ਤੀਰਂ, ਸਮ੍ਮਾਸਙ੍ਕਪ੍ਪੋ ਪਾਰਿਮਂ ਤੀਰਂ; ਮਿਚ੍ਛਾਵਾਚਾ ਓਰਿਮਂ ਤੀਰਂ, ਸਮ੍ਮਾਵਾਚਾ ਪਾਰਿਮਂ ਤੀਰਂ; ਮਿਚ੍ਛਾਕਮ੍ਮਨ੍ਤੋ ਓਰਿਮਂ ਤੀਰਂ, ਸਮ੍ਮਾਕਮ੍ਮਨ੍ਤੋ ਪਾਰਿਮਂ ਤੀਰਂ; ਮਿਚ੍ਛਾਆਜੀਵੋ ਓਰਿਮਂ ਤੀਰਂ, ਸਮ੍ਮਾਆਜੀਵੋ ਪਾਰਿਮਂ ਤੀਰਂ; ਮਿਚ੍ਛਾਵਾਯਾਮੋ ਓਰਿਮਂ ਤੀਰਂ, ਸਮ੍ਮਾਵਾਯਾਮੋ ਪਾਰਿਮਂ ਤੀਰਂ; ਮਿਚ੍ਛਾਸਤਿ ਓਰਿਮਂ ਤੀਰਂ, ਸਮ੍ਮਾਸਤਿ ਪਾਰਿਮਂ ਤੀਰਂ; ਮਿਚ੍ਛਾਸਮਾਧਿ ਓਰਿਮਂ ਤੀਰਂ, ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿ ਪਾਰਿਮਂ ਤੀਰਂ; ਮਿਚ੍ਛਾਞਾਣਂ ਓਰਿਮਂ ਤੀਰਂ, ਸਮ੍ਮਾਞਾਣਂ ਪਾਰਿਮਂ ਤੀਰਂ; ਮਿਚ੍ਛਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿ ਓਰਿਮਂ ਤੀਰਂ, ਸਮ੍ਮਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿ ਪਾਰਿਮਂ ਤੀਰਨ੍ਤਿ. ਇਦਂ ਖੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਓਰਿਮਂ ਤੀਰਂ, ਇਦਂ ਪਾਰਿਮਂ ਤੀਰਨ੍ਤਿ.

‘‘ਅਪ੍ਪਕਾ ਤੇ ਮਨੁਸ੍ਸੇਸੁ, ਯੇ ਜਨਾ ਪਾਰਗਾਮਿਨੋ;

ਅਥਾਯਂ ਇਤਰਾ ਪਜਾ, ਤੀਰਮੇਵਾਨੁਧਾਵਤਿ.

‘‘ਯੇ ਚ ਖੋ ਸਮ੍ਮਦਕ੍ਖਾਤੇ, ਧਮ੍ਮੇ ਧਮ੍ਮਾਨੁਵਤ੍ਤਿਨੋ;

ਤੇ ਜਨਾ ਪਾਰਮੇਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਮਚ੍ਚੁਧੇਯ੍ਯਂ ਸੁਦੁਤ੍ਤਰਂ.

‘‘ਕਣ੍ਹਂ ਧਮ੍ਮਂ ਵਿਪ੍ਪਹਾਯ, ਸੁਕ੍ਕਂ ਭਾਵੇਥ ਪਣ੍ਡਿਤੋ;

ਓਕਾ ਅਨੋਕਮਾਗਮ੍ਮ, ਵਿਵੇਕੇ ਯਤ੍ਥ ਦੂਰਮਂ.

‘‘ਤਤ੍ਰਾਭਿਰਤਿਮਿਚ੍ਛੇਯ੍ਯ, ਹਿਤ੍ਵਾ ਕਾਮੇ ਅਕਿਞ੍ਚਨੋ;

ਪਰਿਯੋਦਪੇਯ੍ਯ ਅਤ੍ਤਾਨਂ, ਚਿਤ੍ਤਕ੍ਲੇਸੇਹਿ ਪਣ੍ਡਿਤੋ.

‘‘ਯੇਸਂ ਸਮ੍ਬੋਧਿਯਙ੍ਗੇਸੁ, ਸਮ੍ਮਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸੁਭਾਵਿਤਂ;

ਆਦਾਨਪਟਿਨਿਸ੍ਸਗ੍ਗੇ, ਅਨੁਪਾਦਾਯ ਯੇ ਰਤਾ;

ਖੀਣਾਸਵਾ ਜੁਤਿਮਨ੍ਤੋ [ਜੁਤੀਮਨ੍ਤੋ (ਸੀ.)], ਤੇ ਲੋਕੇ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬੁਤਾ’’ਤਿ. ਪਞ੍ਚਮਂ;

੬. ਓਰਿਮਤੀਰਸੁਤ੍ਤਂ

੧੧੮. ‘‘ਓਰਿਮਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤੀਰਂ ਦੇਸੇਸ੍ਸਾਮਿ ਪਾਰਿਮਞ੍ਚ ਤੀਰਂ. ਤਂ ਸੁਣਾਥ, ਸਾਧੁਕਂ ਮਨਸਿ ਕਰੋਥ; ਭਾਸਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ. ‘‘ਏਵਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’ਤਿ ਖੋ ਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਭਗਵਤੋ ਪਚ੍ਚਸ੍ਸੋਸੁਂ. ਭਗਵਾ ਏਤਦਵੋਚ –

‘‘ਕਤਮਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਓਰਿਮਂ ਤੀਰਂ, ਕਤਮਞ੍ਚ ਪਾਰਿਮਂ ਤੀਰਂ? ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿ ਓਰਿਮਂ ਤੀਰਂ, ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ ਪਾਰਿਮਂ ਤੀਰਂ…ਪੇ… ਮਿਚ੍ਛਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿ ਓਰਿਮਂ ਤੀਰਂ, ਸਮ੍ਮਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿ ਪਾਰਿਮਂ ਤੀਰਂ. ਇਦਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਓਰਿਮਂ ਤੀਰਂ, ਇਦਂ ਪਾਰਿਮਂ ਤੀਰਨ੍ਤਿ.

‘‘ਅਪ੍ਪਕਾ ਤੇ ਮਨੁਸ੍ਸੇਸੁ, ਯੇ ਜਨਾ ਪਾਰਗਾਮਿਨੋ;

ਅਥਾਯਂ ਇਤਰਾ ਪਜਾ, ਤੀਰਮੇਵਾਨੁਧਾਵਤਿ.

‘‘ਯੇ ਚ ਖੋ ਸਮ੍ਮਦਕ੍ਖਾਤੇ, ਧਮ੍ਮੇ ਧਮ੍ਮਾਨੁਵਤ੍ਤਿਨੋ;

ਤੇ ਜਨਾ ਪਾਰਮੇਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਮਚ੍ਚੁਧੇਯ੍ਯਂ ਸੁਦੁਤ੍ਤਰਂ.

‘‘ਕਣ੍ਹਂ ਧਮ੍ਮਂ ਵਿਪ੍ਪਹਾਯ, ਸੁਕ੍ਕਂ ਭਾਵੇਥ ਪਣ੍ਡਿਤੋ;

ਓਕਾ ਅਨੋਕ ਮਾਗਮ੍ਮ, ਵਿਵੇਕੇ ਯਤ੍ਥ ਦੂਰਮਂ.

‘‘ਤਤ੍ਰਾਭਿਰਤਿਮਿਚ੍ਛੇਯ੍ਯ, ਹਿਤ੍ਵਾ ਕਾਮੇ ਅਕਿਞ੍ਚਨੋ;

ਪਰਿਯੋਦਪੇਯ੍ਯ ਅਤ੍ਤਾਨਂ, ਚਿਤ੍ਤਕ੍ਲੇਸੇਹਿ ਪਣ੍ਡਿਤੋ.

‘‘ਯੇਸਂ ਸਮ੍ਬੋਧਿਯਙ੍ਗੇਸੁ, ਸਮ੍ਮਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸੁਭਾਵਿਤਂ;

ਆਦਾਨਪਟਿਨਿਸ੍ਸਗ੍ਗੇ, ਅਨੁਪਾਦਾਯ ਯੇ ਰਤਾ;

ਖੀਣਾਸਵਾ ਜੁਤਿਮਨ੍ਤੋ, ਤੇ ਲੋਕੇ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬੁਤਾ’’ਤਿ. ਛਟ੍ਠਂ;

੭. ਪਠਮਪਚ੍ਚੋਰੋਹਣੀਸੁਤ੍ਤਂ

੧੧੯. ਤੇਨ ਖੋ ਪਨ ਸਮਯੇਨ ਜਾਣੁਸ੍ਸੋਣਿ [ਜਾਨੁਸ੍ਸੋਨਿ (ਕ. ਸੀ.), ਜਾਨੁਸ੍ਸੋਣਿ (ਕ. ਸੀ.), ਜਾਣੁਸੋਣਿ (ਕ.)] ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਤਦਹੁਪੋਸਥੇ ਸੀਸਂਨ੍ਹਾਤੋ [ਸੀਸਂਨਹਾਤੋ (ਸੀ. ਪੀ.), ਸੀਸਨ੍ਹਾਤੋ (ਸ੍ਯਾ.)] ਨਵਂ ਖੋਮਯੁਗਂ ਨਿਵਤ੍ਥੋ ਅਲ੍ਲਕੁਸਮੁਟ੍ਠਿਂ ਆਦਾਯ ਭਗਵਤੋ ਅਵਿਦੂਰੇ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਠਿਤੋ ਹੋਤਿ.

ਅਦ੍ਦਸਾ ਖੋ ਭਗਵਾ ਜਾਣੁਸ੍ਸੋਣਿਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਂ ਤਦਹੁਪੋਸਥੇ ਸੀਸਂਨ੍ਹਾਤਂ ਨਵਂ ਖੋਮਯੁਗਂ ਨਿਵਤ੍ਥਂ ਅਲ੍ਲਕੁਸਮੁਟ੍ਠਿਂ ਆਦਾਯ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਠਿਤਂ. ਦਿਸ੍ਵਾਨ ਜਾਣੁਸ੍ਸੋਣਿਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਕਿਂ ਨੁ ਤ੍ਵਂ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਤਦਹੁਪੋਸਥੇ ਸੀਸਂਨ੍ਹਾਤੋ ਨਵਂ ਖੋਮਯੁਗਂ ਨਿਵਤ੍ਥੋ ਅਲ੍ਲਕੁਸਮੁਟ੍ਠਿਂ ਆਦਾਯ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਠਿਤੋ? ਕਿਂ ਨ੍ਵਜ੍ਜ [ਕਿਂ ਨੁ ਅਜ੍ਜ (ਸ੍ਯਾ.), ਕਿਂ ਨੁ ਖੋ ਅਜ੍ਜ (ਪੀ.), ਕਿਂ ਨੁ ਖ੍ਵਜ੍ਜ (ਕ.)] ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਕੁਲਸ੍ਸਾ’’ਤਿ [ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ ਬ੍ਰਹ੍ਮਕੁਸਲਸ੍ਸਾਤਿ (ਕ.)]? ‘‘ਪਚ੍ਚੋਰੋਹਣੀ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਅਜ੍ਜ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਕੁਲਸ੍ਸਾ’’ਤਿ [ਬ੍ਰਹ੍ਮਕੁਸਲਸ੍ਸਾਤਿ (ਕ.)].

‘‘ਯਥਾ ਕਥਂ ਪਨ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਂ ਪਚ੍ਚੋਰੋਹਣੀ ਹੋਤੀ’’ਤਿ? ‘‘ਇਧ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਤਦਹੁਪੋਸਥੇ ਸੀਸਂਨ੍ਹਾਤਾ ਨਵਂ ਖੋਮਯੁਗਂ ਨਿਵਤ੍ਥਾ ਅਲ੍ਲੇਨ ਗੋਮਯੇਨ ਪਥਵਿਂ ਓਪੁਞ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਹਰਿਤੇਹਿ ਕੁਸੇਹਿ ਪਤ੍ਥਰਿਤ੍ਵਾ [ਪਵਿਤ੍ਥਾਰੇਤ੍ਵਾ (ਕ.)] ਅਨ੍ਤਰਾ ਚ ਵੇਲਂ ਅਨ੍ਤਰਾ ਚ ਅਗ੍ਯਾਗਾਰਂ ਸੇਯ੍ਯਂ ਕਪ੍ਪੇਨ੍ਤਿ. ਤੇ ਤਂ ਰਤ੍ਤਿਂ ਤਿਕ੍ਖਤ੍ਤੁਂ ਪਚ੍ਚੁਟ੍ਠਾਯ ਪਞ੍ਜਲਿਕਾ ਅਗ੍ਗਿਂ ਨਮਸ੍ਸਨ੍ਤਿ – ‘ਪਚ੍ਚੋਰੋਹਾਮ ਭਵਨ੍ਤਂ, ਪਚ੍ਚੋਰੋਹਾਮ ਭਵਨ੍ਤ’ਨ੍ਤਿ. ਬਹੁਕੇਨ ਚ ਸਪ੍ਪਿਤੇਲਨਵਨੀਤੇਨ ਅਗ੍ਗਿਂ ਸਨ੍ਤਪ੍ਪੇਨ੍ਤਿ. ਤਸ੍ਸਾ ਚ ਰਤ੍ਤਿਯਾ ਅਚ੍ਚਯੇਨ ਪਣੀਤੇਨ ਖਾਦਨੀਯੇਨ ਭੋਜਨੀਯੇਨ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇ ਸਨ੍ਤਪ੍ਪੇਨ੍ਤਿ. ਏਵਂ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਂ ਪਚ੍ਚੋਰੋਹਣੀ ਹੋਤੀ’’ਤਿ.