૨૪૧. ઉપાલિપુચ્છાકથા

૪૦૦. અથ ખો આયસ્મા ઉપાલિ યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા ઉપાલિ ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘યો નુ ખો, ભન્તે, સમગ્ગો સઙ્ઘો સમ્મુખાકરણીયં કમ્મં અસમ્મુખા કરોતિ, ધમ્મકમ્મં નુ ખો તં, ભન્તે, વિનયકમ્મ’’ન્તિ? ‘‘અધમ્મકમ્મં તં, ઉપાલિ, અવિનયકમ્મ’’ન્તિ. ‘‘યો નુ ખો, ભન્તે, સમગ્ગો સઙ્ઘો પટિપુચ્છાકરણીયં કમ્મં અપ્પટિપુચ્છા કરોતિ…પે… પટિઞ્ઞાયકરણીયં કમ્મં અપટિઞ્ઞાય કરોતિ… સતિવિનયારહસ્સ અમૂળ્હવિનયં દેતિ… અમૂળ્હવિનયારહસ્સ તસ્સપાપિયસિકાકમ્મં કરોતિ… તસ્સપાપિયસિકાકમ્મારહસ્સ તજ્જનીયકમ્મં કરોતિ… તજ્જનીયકમ્મારહસ્સ નિયસ્સકમ્મં કરોતિ … નિયસ્સકમ્મારહસ્સ પબ્બાજનીયકમ્મં કરોતિ… પબ્બાજનીયકમ્મારહસ્સ પટિસારણીયકમ્મં કરોતિ… પટિસારણીયકમ્મારહસ્સ ઉક્ખેપનીયકમ્મં કરોતિ… ઉક્ખેપનીયકમ્મારહસ્સ પરિવાસં દેતિ… પરિવાસારહં મૂલાય પટિકસ્સતિ… મૂલાયપટિકસ્સનારહસ્સ માનત્તં દેતિ… માનત્તારહં અબ્ભેતિ… અબ્ભાનારહં ઉપસમ્પાદેતિ, ધમ્મકમ્મં નુ ખો તં, ભન્તે, વિનયકમ્મ’’ન્તિ? ‘‘અધમ્મકમ્મં તં, ઉપાલિ, અવિનયકમ્મં’’.

‘‘યો ખો, ઉપાલિ, સમગ્ગો સઙ્ઘો સમ્મુખાકરણીયં કમ્મં અસમ્મુખા કરોતિ, એવં ખો, ઉપાલિ, અધમ્મકમ્મં હોતિ અવિનયકમ્મં, એવઞ્ચ પન સઙ્ઘો સાતિસારો હોતિ. યો ખો, ઉપાલિ, સમગ્ગો સઙ્ઘો પટિપુચ્છાકરણીયં કમ્મં અપ્પટિપુચ્છા કરોતિ…પે… પટિઞ્ઞાયકરણીયં કમ્મં અપટિઞ્ઞાય કરોતિ… સતિવિનયારહસ્સ અમૂળ્હવિનયં દેતિ… અમૂળ્હવિનયારહસ્સ તસ્સપાપિયસિકાકમ્મં કરોતિ… તસ્સપાપિયસિકાકમ્મારહસ્સ તજ્જનીયકમ્મં કરોતિ… તજ્જનીયકમ્મારહસ્સ નિયસ્સકમ્મં કરોતિ… નિયસ્સકમ્મારહસ્સ પબ્બાજનીયકમ્મં કરોતિ… પબ્બાજનીયકમ્મારહસ્સ પટિસારણીયકમ્મં કરોતિ… પટિસારણીયકમ્મારહસ્સ ઉક્ખેપનીયકમ્મં કરોતિ… ઉક્ખેપનીયકમ્મારહસ્સ પરિવાસં દેતિ… પરિવાસારહં મૂલાય પટિકસ્સતિ… મૂલાયપટિકસ્સનારહસ્સ માનત્તં દેતિ… માનત્તારહં અબ્ભેતિ… અબ્ભાનારહં ઉપસમ્પાદેતિ, એવં ખો, ઉપાલિ, અધમ્મકમ્મં હોતિ અવિનયકમ્મં. એવઞ્ચ પન સઙ્ઘો સાતિસારો હોતી’’તિ.

૪૦૧. ‘‘યો નુ ખો, ભન્તે, સમગ્ગો સઙ્ઘો સમ્મુખાકરણીયં કમ્મં સમ્મુખા કરોતિ, ધમ્મકમ્મં નુ ખો તં, ભન્તે, વિનયકમ્મ’’ન્તિ? ‘‘ધમ્મકમ્મં તં, ઉપાલિ, વિનયકમ્મ’’ન્તિ. ‘‘યો નુ ખો, ભન્તે, સમગ્ગો સઙ્ઘો પટિપુચ્છાકરણીયં કમ્મં પટિપુચ્છા કરોતિ…પે… પટિઞ્ઞાયકરણીયં કમ્મં પટિઞ્ઞાય કરોતિ… સતિવિનયારહસ્સ સતિવિનયં દેતિ… અમૂળ્હવિનયારહસ્સ અમૂળ્હવિનયં દેતિ… તસ્સપાપિયસિકાકમ્મારહસ્સ તસ્સપાપિયસિકાકમ્મં કરોતિ… તજ્જનીયકમ્મારહસ્સ તજ્જનીયકમ્મં કરોતિ… નિયસ્સકમ્મારહસ્સ નિયસ્સકમ્મં કરોતિ… પબ્બાજનીયકમ્મારહસ્સ પબ્બાજનીયકમ્મં કરોતિ… પટિસારણીયકમ્મારહસ્સ પટિસારણીયકમ્મં કરોતિ… ઉક્ખેપનીયકમ્મારહસ્સ ઉક્ખેપનીયકમ્મં કરોતિ… પરિવાસારહસ્સ પરિવાસં દેતિ મૂલાયપટિકસ્સનારહં મૂલાય પટિકસ્સતિ… માનત્તારહસ્સ માનત્તં દેતિ… અબ્ભાનારહં અબ્ભેતિ… ઉપસમ્પદારહં ઉપસમ્પાદેતિ, ધમ્મકમ્મં નુ ખો તં, ભન્તે, વિનયકમ્મ’’ન્તિ? ‘‘ધમ્મકમ્મં તં, ઉપાલિ, વિનયકમ્મં.

‘‘યો ખો, ઉપાલિ, સમગ્ગો સઙ્ઘો સમ્મુખાકરણીયં કમ્મં સમ્મુખા કરોતિ, એવં ખો, ઉપાલિ, ધમ્મકમ્મં હોતિ વિનયકમ્મં. એવઞ્ચ પન સઙ્ઘો અનતિસારો હોતિ. યો ખો, ઉપાલિ, સમગ્ગો સઙ્ઘો પટિપુચ્છાકરણીયં કમ્મં પટિપુચ્છા કરોતિ… પટિઞ્ઞાયકરણીયં કમ્મં પટિઞ્ઞાય કરોતિ… સતિવિનયારહસ્સ સતિવિનયં દેતિ… અમૂળ્હવિનયારહસ્સ અમૂળ્હવિનયં દેતિ… તસ્સપાપિયસિકાકમ્મારહસ્સ તસ્સપાપિયસિકાકમ્મં કરોતિ… તજ્જનીયકમ્મારહસ્સ તજ્જનીયકમ્મં કરોતિ… નિયસ્સકમ્મારહસ્સ નિયસ્સકમ્મં કરોતિ… પબ્બાજનીયકમ્મારહસ્સ પબ્બાજનીયકમ્મં કરોતિ … પટિસારણીયકમ્મારહસ્સ પટિસારણીયકમ્મં કરોતિ… ઉક્ખેપનીયકમ્મારહસ્સ ઉક્ખેપનીયકમ્મં કરોતિ… પરિવાસારહસ્સ પરિવાસં દેતિ… મૂલાયપટિકસ્સનારહં મૂલાય પટિકસ્સતિ… માનત્તારહસ્સ માનત્તં દેતિ… અબ્ભાનારહં અબ્ભેતિ… ઉપસમ્પદારહં ઉપસમ્પાદેતિ, એવં ખો, ઉપાલિ, ધમ્મકમ્મં હોતિ વિનયકમ્મં. એવઞ્ચ પન સઙ્ઘો અનતિસારો હોતી’’તિ.

૪૦૨. ‘‘યો નુ ખો, ભન્તે, સમગ્ગો સઙ્ઘો સતિવિનયારહસ્સ અમૂળ્હવિનયં દેતિ, અમૂળ્હવિનયારહસ્સ સતિવિનયં દેતિ, ધમ્મકમ્મં નુ ખો તં, ભન્તે, વિનયકમ્મ’’ન્તિ? ‘‘અધમ્મકમ્મં તં, ઉપાલિ, અવિનયકમ્મ’’ન્તિ. ‘‘યો નુ ખો, ભન્તે, સમગ્ગો સઙ્ઘો અમૂળ્હવિનયારહસ્સ તસ્સપાપિયસિકાકમ્મં કરોતિ, તસ્સપાપિયસિકાકમ્મારહસ્સ અમૂળ્હવિનયં દેતિ…પે… તસ્સપાપિયસિકાકમ્મારહસ્સ તજ્જનીયકમ્મં કરોતિ, તજ્જનીયકમ્મારહસ્સ તસ્સપાપિયસિકાકમ્મં કરોતિ… તજ્જનીયકમ્મારહસ્સ નિયસ્સકમ્મં કરોતિ, નિયસ્સકમ્મારહસ્સ તજ્જનીયકમ્મં કરોતિ… નિયસ્સકમ્મારહસ્સ પબ્બાજનીયકમ્મં કરોતિ, પબ્બાજનીયકમ્મારહસ્સ નિયસ્સકમ્મં કરોતિ… પબ્બાજનીયકમ્મારહસ્સ પટિસારણીયકમ્મં કરોતિ, પટિસારણીયકમ્મારહસ્સ પબ્બાજનીયકમ્મં કરોતિ… પટિસારણીયકમ્મારહસ્સ ઉક્ખેપનીયકમ્મં કરોતિ, ઉક્ખેપનીયકમ્મારહસ્સ પટિસારણીયકમ્મં કરોતિ… ઉક્ખેપનીયકમ્મારહસ્સ પરિવાસં દેતિ, પરિવાસારહસ્સ ઉક્ખેપનીયકમ્મં કરોતિ… પરિવાસારહં મૂલાય પટિકસ્સતિ, મૂલાયપટિકસ્સનારહસ્સ પરિવાસં દેતિ… મૂલાયપટિકસ્સનારહસ્સ માનત્તં દેતિ, માનત્તારહં મૂલાય પટિકસ્સતિ… માનત્તારહં અબ્ભેતિ, અબ્ભાનારહસ્સ માનત્તં દેતિ… અબ્ભાનારહં ઉપસમ્પાદેતિ, ઉપસમ્પદારહં અબ્ભેતિ, ધમ્મકમ્મં નુ ખો તં, ભન્તે, વિનયકમ્મ’’ન્તિ? ‘‘અધમ્મકમ્મં તં, ઉપાલિ, અવિનયકમ્મ’’ન્તિ.

‘‘યો ખો, ઉપાલિ, સમગ્ગો સઙ્ઘો સતિવિનયારહસ્સ અમૂળ્હવિનયં દેતિ, અમૂળ્હવિનયારહસ્સ સતિવિનયં દેતિ, એવં ખો, ઉપાલિ, અધમ્મકમ્મં હોતિ અવિનયકમ્મં. એવઞ્ચ પન સઙ્ઘો સાતિસારો હોતિ. યો ખો, ઉપાલિ, સમગ્ગો સઙ્ઘો અમૂળ્હવિનયારહસ્સ તસ્સપાપિયસિકાકમ્મં કરોતિ, તસ્સપાપિયસિકાકમ્મારહસ્સ અમૂળ્હવિનયં દેતિ…પે… તસ્સપાપિયસિકાકમ્મારહસ્સ તજ્જનીયકમ્મં કરોતિ, તજ્જનીયકમ્મારહસ્સ તસ્સપાપિયસિકાકમ્મં કરોતિ… તજ્જનીયકમ્મારહસ્સ નિયસ્સકમ્મં કરોતિ, નિયસ્સકમ્મારહસ્સ તજ્જનીયકમ્મં કરોતિ… નિયસ્સકમ્મારહસ્સ પબ્બાજનીયકમ્મં કરોતિ, પબ્બાજનીયકમ્મારહસ્સ નિયસ્સકમ્મં કરોતિ… પબ્બાજનીયકમ્મારહસ્સ પટિસારણીયકમ્મં કરોતિ, પટિસારણીયકમ્મારહસ્સ પબ્બાજનીયકમ્મં કરોતિ… પટિસારણીયકમ્મારહસ્સ ઉક્ખેપનીયકમ્મં કરોતિ, ઉક્ખેપનીયકમ્મારહસ્સ પટિસારણીયકમ્મં કરોતિ… ઉક્ખેપનીયકમ્મારહસ્સ પરિવાસં દેતિ, પરિવાસારહસ્સ ઉક્ખેપનીયકમ્મં કરોતિ… પરિવાસારહં મૂલાય પટિકસ્સતિ, મૂલાયપટિકસ્સનારહસ્સ પરિવાસં દેતિ… મૂલાયપટિકસ્સનારહસ્સ માનત્તં દેતિ, માનત્તારહં મૂલાય પટિકસ્સતિ – માનત્તારહં અબ્ભેતિ, અબ્ભાનારહસ્સ માનત્તં દેતિ… અબ્ભાનારહં ઉપસમ્પાદેતિ, ઉપસમ્પદારહં અબ્ભેતિ, એવં ખો, ઉપાલિ, અધમ્મકમ્મં હોતિ અવિનયકમ્મં. એવઞ્ચ પન સઙ્ઘો સાતિસારો હોતી’’તિ.

૪૦૩. ‘‘યો નુ ખો, ભન્તે, સમગ્ગો સઙ્ઘો સતિવિનયારહસ્સ સતિવિનયં દેતિ, અમૂળ્હવિનયારહસ્સ અમૂળ્હવિનયં દેતિ, ધમ્મકમ્મં નુ ખો તં, ભન્તે, વિનયકમ્મ’’ન્તિ? ‘‘ધમ્મકમ્મં તં, ઉપાલિ, વિનયકમ્મ’’ન્તિ. ‘‘યો નુ ખો, ભન્તે, સમગ્ગો સઙ્ઘો અમૂળ્હવિનયારહસ્સ અમૂળ્હવિનયં દેતિ…પે… તસ્સપાપિયસિકાકમ્મારહસ્સ તસ્સપાપિયસિકાકમ્મં કરોતિ…પે… તજ્જનીયકમ્મારહસ્સ તજ્જનીયકમ્મં કરોતિ…પે… નિયસ્સકમ્મારહસ્સ નિયસ્સકમ્મં કરોતિ…પે… પબ્બાજનીયકમ્મારહસ્સ પબ્બાજનીયકમ્મં કરોતિ…પે… પટિસારણીયકમ્મારહસ્સ પટિસારણીયકમ્મં કરોતિ…પે… ઉક્ખેપનીયકમ્મારહસ્સ ઉક્ખેપનીયકમ્મં કરોતિ…પે… પરિવાસારહસ્સ પરિવાસં દેતિ…પે… મૂલાયપટિકસ્સનારહં મૂલાય પટિકસ્સતિ…પે… માનત્તારહસ્સ માનત્તં દેતિ…પે… અબ્ભાનારહં અબ્ભેતિ, ઉપસમ્પદારહં ઉપસમ્પાદેતિ, ધમ્મકમ્મં નુ ખો તં, ભન્તે, વિનયકમ્મ’’ન્તિ? ‘‘ધમ્મકમ્મં તં, ઉપાલિ, વિનયકમ્મં’’.

‘‘યો ખો, ઉપાલિ, સમગ્ગો સઙ્ઘો સતિવિનયારહસ્સ સતિવિનયં દેતિ, અમૂળ્હવિનયારહસ્સ અમૂળ્હવિનયં દેતિ, એવં ખો, ઉપાલિ, ધમ્મકમ્મં હોતિ વિનયકમ્મં. એવઞ્ચ પન સઙ્ઘો અનતિસારો હોતિ. યો ખો, ઉપાલિ, સમગ્ગો સઙ્ઘો અમૂળ્હવિનયારહસ્સ અમૂળ્હવિનયં દેતિ …પે… તસ્સપાપિયસિકાકમ્મારહસ્સ તસ્સપાપિયસિકાકમ્મં કરોતિ…પે… તજ્જનીયકમ્મારહસ્સ તજ્જનીયકમ્મં કરોતિ…પે… નિયસ્સકમ્મારહસ્સ નિયસ્સકમ્મં કરોતિ…પે… પબ્બાજનીયકમ્મારહસ્સ પબ્બાજનીયકમ્મં કરોતિ…પે… પટિસારણીયકમ્મારહસ્સ પટિસારણીયકમ્મં કરોતિ…પે… ઉક્ખેપનીયકમ્મારહસ્સ ઉક્ખેપનીયકમ્મં કરોતિ…પે… પરિવાસારહસ્સ પરિવાસં દેતિ…પે… મૂલાય પટિકસ્સનારહં મૂલાય પટિકસ્સતિ…પે… માનત્તારહસ્સ માનત્તં દેતિ…પે… અબ્ભાનારહં અબ્ભેતિ, ઉપસમ્પદારહં ઉપસમ્પાદેતિ, એવં ખો, ઉપાલિ, ધમ્મકમ્મં હોતિ વિનયકમ્મં. એવઞ્ચ પન સઙ્ઘો અનતિસારો હોતી’’તિ.

૪૦૪. અથ ખો ભગવા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – યો ખો, ભિક્ખવે, સમગ્ગો સઙ્ઘો સતિવિનયારહસ્સ અમૂળ્હવિનયં દેતિ, એવં ખો, ભિક્ખવે, અધમ્મકમ્મં હોતિ અવિનયકમ્મં. એવઞ્ચ પન સઙ્ઘો સાતિસારો હોતિ. યો ખો, ભિક્ખવે, સમગ્ગો સઙ્ઘો સતિવિનયારહસ્સ તસ્સપાપિયસિકાકમ્મં કરોતિ…પે… સતિવિનયારહસ્સ તજ્જનીયકમ્મં કરોતિ… સતિવિનયારહસ્સ નિયસ્સકમ્મં કરોતિ… સતિવિનયારહસ્સ પબ્બાજનીયકમ્મં કરોતિ… સતિવિનયારહસ્સ પટિસારણીયકમ્મં કરોતિ… સતિવિનયારહસ્સ ઉક્ખેપનીયકમ્મં કરોતિ … સતિવિનયારહસ્સ પરિવાસં દેતિ… સતિવિનયારહં મૂલાય પટિકસ્સતિ… સતિવિનયારહસ્સ માનત્તં દેતિ… સતિવિનયારહં અબ્ભેતિ… સતિવિનયારહં ઉપસમ્પાદેતિ, એવં ખો, ભિક્ખવે, અધમ્મકમ્મં હોતિ અવિનયકમ્મં. એવઞ્ચ પન સઙ્ઘો સાતિસારો હોતિ.

૪૦૫. યો ખો, ભિક્ખવે, સમગ્ગો સઙ્ઘો અમૂળ્હવિનયારહસ્સ તસ્સપાપિયસિકાકમ્મં કરોતિ, એવં ખો, ભિક્ખવે, અધમ્મકમ્મં હોતિ અવિનયકમ્મં. એવઞ્ચ પન સઙ્ઘો સાતિસારો હોતિ. યો ખો, ભિક્ખવે, સમગ્ગો સઙ્ઘો અમૂળ્હવિનયારહસ્સ તજ્જનીયકમ્મં કરોતિ…પે… અમૂળ્હવિનયારહસ્સ નિયસ્સકમ્મં કરોતિ… અમૂળ્હવિનયારહસ્સ પબ્બાજનીયકમ્મં કરોતિ… અમૂળ્હવિનયારહસ્સ પટિસારણીયકમ્મં કરોતિ… અમૂળ્હવિનયારહસ્સ ઉક્ખેપનીયકમ્મં કરોતિ… અમૂળ્હવિનયારહસ્સ પરિવાસં દેતિ… અમૂળ્હવિનયારહં મૂલાય પટિકસ્સતિ… અમૂળ્હવિનયારહસ્સ માનત્તં દેતિ… અમૂળ્હવિનયારહં અબ્ભેતિ… અમૂળ્હવિનયારહં ઉપસમ્પાદેતિ… અમૂળ્હવિનયારહસ્સ સતિવિનયં દેતિ, એવં ખો, ભિક્ખવે, અધમ્મકમ્મં હોતિ અવિનયકમ્મં. એવઞ્ચ પન સઙ્ઘો સાતિસારો હોતિ.

૪૦૬. યો ખો, ભિક્ખવે, સમગ્ગો સઙ્ઘો તસ્સપાપિયસિકાકમ્મારહસ્સ તજ્જનીયકમ્મં કરોતિ…પે… તજ્જનીયકમ્મારહસ્સ… નિયસ્સકમ્મારહસ્સ… પબ્બાજનીયકમ્મારહસ્સ… પટિસારણીયકમ્મારહસ્સ… ઉક્ખેપનીયકમ્મારહસ્સ… પરિવાસારહં… મૂલાયપટિકસ્સનારહસ્સ… માનત્તારહં… અબ્ભાનારહં… ઉપસમ્પદારહસ્સ સતિવિનયં દેતિ, એવં ખો, ભિક્ખવે, અધમ્મકમ્મં હોતિ અવિનયકમ્મં. એવઞ્ચ પન સઙ્ઘો સાતિસારો હોતિ. યો ખો, ભિક્ખવે, સમગ્ગો સઙ્ઘો ઉપસમ્પદારહસ્સ અમૂળ્હવિનયં દેતિ…પે… ઉપસમ્પદારહસ્સ તસ્સપાપિયસિકાકમ્મં કરોતિ… ઉપસમ્પદારહસ્સ તજ્જનીયકમ્મં કરોતિ… ઉપસમ્પદારહસ્સ નિયસ્સકમ્મં કરોતિ… ઉપસમ્પદારહસ્સ પબ્બાજનીયકમ્મં કરોતિ… ઉપસમ્પદારહસ્સ પટિસારણીયકમ્મં કરોતિ… ઉપસમ્પદારહસ્સ ઉક્ખેપનીયકમ્મં કરોતિ… ઉપસમ્પદારહસ્સ પરિવાસં દેતિ… ઉપસમ્પદારહં મૂલાય પટિકસ્સતિ… ઉપસમ્પદારહસ્સ માનત્તં દેતિ… ઉપસમ્પદારહં અબ્ભેતિ, એવં ખો, ભિક્ખવે, અધમ્મકમ્મં હોતિ અવિનયકમ્મં. એવઞ્ચ પન સઙ્ઘો સાતિસારો હોતીતિ.

ઉપાલિપુચ્છાકથા નિટ્ઠિતા.

ઉપાલિપુચ્છાભાણવારો નિટ્ઠિતો દુતિયો.