૨. ઉપોસથક્ખન્ધકો

૬૮. સન્નિપાતાનુજાનના

૧૩૨. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા રાજગહે વિહરતિ ગિજ્ઝકૂટે પબ્બતે. તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતિત્થિયા પરિબ્બાજકા ચાતુદ્દસે પન્નરસે અટ્ઠમિયા ચ પક્ખસ્સ સન્નિપતિત્વા ધમ્મં ભાસન્તિ. તે મનુસ્સા ઉપસઙ્કમન્તિ ધમ્મસ્સવનાય. તે લભન્તિ અઞ્ઞતિત્થિયેસુ પરિબ્બાજકેસુ પેમં, લભન્તિ પસાદં, લભન્તિ અઞ્ઞતિત્થિયા પરિબ્બાજકા પક્ખં. અથ ખો રઞ્ઞો માગધસ્સ સેનિયસ્સ બિમ્બિસારસ્સ રહોગતસ્સ પટિસલ્લીનસ્સ એવં ચેતસો પરિવિતક્કો ઉદપાદિ – ‘‘એતરહિ ખો અઞ્ઞતિત્થિયા પરિબ્બાજકા ચાતુદ્દસે પન્નરસે અટ્ઠમિયા ચ પક્ખસ્સ સન્નિપતિત્વા ધમ્મં ભાસન્તિ. તે મનુસ્સા ઉપસઙ્કમન્તિ ધમ્મસ્સવનાય. તે લભન્તિ અઞ્ઞતિત્થિયેસુ પરિબ્બાજકેસુ પેમં, લભન્તિ પસાદં, લભન્તિ અઞ્ઞતિત્થિયા પરિબ્બાજકા પક્ખં. યંનૂન અય્યાપિ ચાતુદ્દસે પન્નરસે અટ્ઠમિયા ચ પક્ખસ્સ સન્નિપતેય્યુ’’ન્તિ. અથ ખો રાજા માગધો સેનિયો બિમ્બિસારો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો રાજા માગધો સેનિયો બિમ્બિસારો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘ઇધ મય્હં, ભન્તે, રહોગતસ્સ પટિસલ્લીનસ્સ એવં ચેતસો પરિવિતક્કો ઉદપાદિ ‘એતરહિ ખો અઞ્ઞતિત્થિયા પરિબ્બાજકા ચાતુદ્દસે પન્નરસે અટ્ઠમિયા ચ પક્ખસ્સ સન્નિપતિત્વા ધમ્મં ભાસન્તિ. તે મનુસ્સા ઉપસઙ્કમન્તિ ધમ્મસ્સવનાય. તે લભન્તિ અઞ્ઞતિત્થિયેસુ પરિબ્બાજકેસુ પેમં, લભન્તિ પસાદં, લભન્તિ અઞ્ઞતિત્થિયા પરિબ્બાજકા પક્ખં. યંનૂન અય્યાપિ ચાતુદ્દસે પન્નરસે અટ્ઠમિયા ચ પક્ખસ્સ સન્નિપતેય્યુ’ન્તિ. સાધુ, ભન્તે, અય્યાપિ ચાતુદ્દસે પન્નરસે અટ્ઠમિયા ચ પક્ખસ્સ સન્નિપતેય્યુ’’ન્તિ. અથ ખો ભગવા રાજાનં માગધં સેનિયં બિમ્બિસારં ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સેસિ સમાદપેસિ સમુત્તેજેસિ સમ્પહંસેસિ. અથ ખો રાજા માગધો સેનિયો બિમ્બિસારો ભગવતા ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સિતો સમાદપિતો સમુત્તેજિતો સમ્પહંસિતો ઉટ્ઠાયાસના ભગવન્તં અભિવાદેત્વા પદક્ખિણં કત્વા પક્કામિ. અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ચાતુદ્દસે પન્નરસે અટ્ઠમિયા ચ પક્ખસ્સ સન્નિપતિતુ’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ – ભગવતા અનુઞ્ઞાતા ચાતુદ્દસે પન્નરસે અટ્ઠમિયા ચ પક્ખસ્સ સન્નિપતિતુન્તિ – ચાતુદ્દસે પન્નરસે અટ્ઠમિયા ચ પક્ખસ્સ સન્નિપતિત્વા તુણ્હી નિસીદન્તિ. તે મનુસ્સા ઉપસઙ્કમન્તિ ધમ્મસ્સવનાય. તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ સમણા સક્યપુત્તિયા ચાતુદ્દસે પન્નરસે અટ્ઠમિયા ચ પક્ખસ્સ સન્નિપતિત્વા તુણ્હી નિસીદિસ્સન્તિ, સેય્યથાપિ મૂગસૂકરા. નનુ નામ સન્નિપતિતેહિ ધમ્મો ભાસિતબ્બો’’તિ. અસ્સોસું ખો ભિક્ખૂ તેસં મનુસ્સાનં ઉજ્ઝાયન્તાનં ખિય્યન્તાનં વિપાચેન્તાનં. અથ ખો તે ભિક્ખૂ ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ચાતુદ્દસે પન્નરસે અટ્ઠમિયા ચ પક્ખસ્સ સન્નિપતિત્વા ધમ્મં ભાસિતુ’’ન્તિ.

૬૯. પાતિમોક્ખુદ્દેસાનુજાનના

૧૩૩. અથ ખો ભગવતો રહોગતસ્સ પટિસલ્લીનસ્સ એવં ચેતસો પરિવિતક્કો ઉદપાદિ – ‘‘યંનૂનાહં યાનિ મયા ભિક્ખૂનં પઞ્ઞત્તાનિ સિક્ખાપદાનિ, તાનિ નેસં પાતિમોક્ખુદ્દેસં અનુજાનેય્યં. સો નેસં ભવિસ્સતિ ઉપોસથકમ્મ’’ન્તિ. અથ ખો ભગવા સાયન્હસમયં પટિસલ્લાના વુટ્ઠિતો એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ઇધ મય્હં, ભિક્ખવે, રહોગતસ્સ પટિસલ્લીનસ્સ એવં ચેતસો પરિવિતક્કો ઉદપાદિ ‘યંનૂનાહં યાનિ મયા ભિક્ખૂનં પઞ્ઞત્તાનિ સિક્ખાપદાનિ, તાનિ નેસં પાતિમોક્ખુદ્દેસં અનુજાનેય્યં. સો નેસં ભવિસ્સતિ ઉપોસથકમ્મ’ન્તિ. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, પાતિમોક્ખં ઉદ્દિસિતું. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઉદ્દિસિતબ્બં. બ્યત્તેન ભિક્ખુના પટિબલેન સઙ્ઘો ઞાપેતબ્બો –

૧૩૪. ‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લં, સઙ્ઘો ઉપોસથં કરેય્ય, પાતિમોક્ખં ઉદ્દિસેય્ય. કિં સઙ્ઘસ્સ પુબ્બકિચ્ચં? પારિસુદ્ધિં આયસ્મન્તો આરોચેથ. પાતિમોક્ખં ઉદ્દિસિસ્સામિ. તં સબ્બેવ સન્તા સાધુકં સુણોમ મનસિ કરોમ. યસ્સ સિયા આપત્તિ, સો આવિકરેય્ય. અસન્તિયા આપત્તિયા તુણ્હી ભવિતબ્બં. તુણ્હીભાવેન ખો પનાયસ્મન્તે પરિસુદ્ધાતિ વેદિસ્સામિ. યથા ખો પન પચ્ચેકપુટ્ઠસ્સ વેય્યાકરણં હોતિ, એવમેવં [એવમેવ (ક)] એવરૂપાય પરિસાય યાવતતિયં અનુસ્સાવિતં હોતિ. યો પન ભિક્ખુ યાવતતિયં અનુસ્સાવિયમાને સરમાનો સન્તિં આપત્તિં નાવિકરેય્ય, સમ્પજાનમુસાવાદસ્સ હોતિ. સમ્પજાનમુસાવાદો ખો પનાયસ્મન્તો અન્તરાયિકો ધમ્મો વુત્તો ભગવતા. તસ્મા, સરમાનેન ભિક્ખુના આપન્નેન વિસુદ્ધાપેક્ખેન સન્તી આપત્તિ આવિકાતબ્બા; આવિકતા હિસ્સ ફાસુ હોતી’’તિ.

૧૩૫. પાતિમોક્ખન્તિ આદિમેતં મુખમેતં પમુખમેતં કુસલાનં ધમ્માનં. તેન વુચ્ચતિ પાતિમોક્ખન્તિ. આયસ્મન્તોતિ પિયવચનમેતં ગરુવચનમેતં સગારવસપ્પતિસ્સાધિવચનમેતં આયસ્મન્તોતિ. ઉદ્દિસિસ્સામીતિ આચિક્ખિસ્સામિ દેસેસ્સામિ પઞ્ઞપેસ્સામિ પટ્ઠપેસ્સામિ વિવરિસ્સામિ વિભજિસ્સામિ ઉત્તાનિં કરિસ્સામિ [ઉત્તાની કરિસ્સામિ (સી. સ્યા.)] પકાસેસ્સામિ. તન્તિ પાતિમોક્ખં વુચ્ચતિ. સબ્બેવ સન્તાતિ યાવતિકા તસ્સા પરિસાય થેરા ચ નવા ચ મજ્ઝિમા ચ, એતે વુચ્ચન્તિ સબ્બેવ સન્તાતિ. સાધુકં સુણોમાતિ અટ્ઠિં કત્વા મનસિ કત્વા સબ્બચેતસા [સબ્બં ચેતસા (સ્યા. ક.)] સમન્નાહરામ. મનસિ કરોમાતિ એકગ્ગચિત્તા અવિક્ખિત્તચિત્તા અવિસાહટચિત્તા નિસામેમ. યસ્સ સિયા આપત્તીતિ થેરસ્સ વા નવસ્સ વા મજ્ઝિમસ્સ વા, પઞ્ચન્નં વા આપત્તિક્ખન્ધાનં અઞ્ઞતરા આપત્તિ, સત્તન્નં વા આપત્તિક્ખન્ધાનં અઞ્ઞતરા આપત્તિ. સો આવિકરેય્યાતિ સો દેસેય્ય, સો વિવરેય્ય, સો ઉત્તાનિં કરેય્ય, સો પકાસેય્ય સઙ્ઘમજ્ઝે વા ગણમજ્ઝે વા એકપુગ્ગલે વા. અસન્તી નામ આપત્તિ અનજ્ઝાપન્ના વા હોતિ, આપજ્જિત્વા વા વુટ્ઠિતા. તુણ્હી ભવિતબ્બન્તિ અધિવાસેતબ્બં ન બ્યાહરિતબ્બં. પરિસુદ્ધાતિ વેદિસ્સામીતિ જાનિસ્સામિ ધારેસ્સામિ. યથા ખો પન પચ્ચેકપુટ્ઠસ્સ વેય્યાકરણં હોતીતિ યથા એકેન એકો પુટ્ઠો બ્યાકરેય્ય, એવમેવ તસ્સા પરિસાય જાનિતબ્બં મં પુચ્છતીતિ. એવરૂપા નામ પરિસા ભિક્ખુપરિસા વુચ્ચતિ. યાવતતિયં અનુસ્સાવિતં હોતીતિ સકિમ્પિ અનુસ્સાવિતં હોતિ, દુતિયમ્પિ અનુસ્સાવિતં હોતિ, તતિયમ્પિ અનુસ્સાવિતં હોતિ. સરમાનોતિ જાનમાનો સઞ્જાનમાનો. સન્તી નામ આપત્તિ અજ્ઝાપન્ના વા હોતિ, આપજ્જિત્વા વા અવુટ્ઠિતા. નાવિકરેય્યાતિ ન દેસેય્ય, ન વિવરેય્ય, ન ઉત્તાનિં કરેય્ય, ન પકાસેય્ય સઙ્ઘમજ્ઝે વા ગણમજ્ઝે વા એકપુગ્ગલે વા. સમ્પજાનમુસાવાદસ્સ હોતીતિ. સમ્પજાનમુસાવાદે કિં હોતિ? દુક્કટં હોતિ. અન્તરાયિકો ધમ્મો વુત્તો ભગવતાતિ. કિસ્સ અન્તરાયિકો? પઠમસ્સ ઝાનસ્સ અધિગમાય અન્તરાયિકો, દુતિયસ્સ ઝાનસ્સ અધિગમાય અન્તરાયિકો, તતિયસ્સ ઝાનસ્સ અધિગમાય અન્તરાયિકો, ચતુત્થસ્સ ઝાનસ્સ અધિગમાય અન્તરાયિકો, ઝાનાનં વિમોક્ખાનં સમાધીનં સમાપત્તીનં નેક્ખમ્માનં નિસ્સરણાનં પવિવેકાનં કુસલાનં ધમ્માનં અધિગમાય અન્તરાયિકો. તસ્માતિ તઙ્કારણા. સરમાનેનાતિ જાનમાનેન સઞ્જાનમાનેન. વિસુદ્ધાપેક્ખેનાતિ વુટ્ઠાતુકામેન વિસુજ્ઝિતુકામેન. સન્તી નામ આપત્તિ અજ્ઝાપન્ના વા હોતિ, આપજ્જિત્વા વા અવુટ્ઠિતા. આવિકાતબ્બાતિ આવિકાતબ્બા સઙ્ઘમજ્ઝે વા ગણમજ્ઝે વા એકપુગ્ગલે વા. આવિકતા હિસ્સ ફાસુ હોતીતિ. કિસ્સ ફાસુ હોતિ? પઠમસ્સ ઝાનસ્સ અધિગમાય ફાસુ હોતિ, દુતિયસ્સ ઝાનસ્સ અધિગમાય ફાસુ હોતિ, તતિયસ્સ ઝાનસ્સ અધિગમાય ફાસુ હોતિ, ચતુત્થસ્સ ઝાનસ્સ અધિગમાય ફાસુ હોતિ, ઝાનાનં વિમોક્ખાનં સમાધીનં સમાપત્તીનં નેક્ખમ્માનં નિસ્સરણાનં પવિવેકાનં કુસલાનં ધમ્માનં અધિગમાય ફાસુ હોતીતિ.

૧૩૬. તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ – ભગવતા પાતિમોક્ખુદ્દેસો અનુઞ્ઞાતોતિ – દેવસિકં પાતિમોક્ખં ઉદ્દિસન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ન, ભિક્ખવે, દેવસિકં પાતિમોક્ખં ઉદ્દિસિતબ્બં. યો ઉદ્દિસેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ઉપોસથે પાતિમોક્ખં ઉદ્દિસિતુન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ – ભગવતા ઉપોસથે પાતિમોક્ખુદ્દેસો અનુઞ્ઞાતોતિ – પક્ખસ્સ તિક્ખત્તું પાતિમોક્ખં ઉદ્દિસન્તિ, ચાતુદ્દસે પન્નરસે અટ્ઠમિયા ચ પક્ખસ્સ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ન, ભિક્ખવે, પક્ખસ્સ તિક્ખત્તું પાતિમોક્ખં ઉદ્દિસિતબ્બં. યો ઉદ્દિસેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, સકિં પક્ખસ્સ ચાતુદ્દસે વા પન્નરસે વા પાતિમોક્ખં ઉદ્દિસિતુન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ યથાપરિસાય પાતિમોક્ખં ઉદ્દિસન્તિ સકાય સકાય પરિસાય. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ન, ભિક્ખવે, યથાપરિસાય પાતિમોક્ખં ઉદ્દિસિતબ્બં સકાય સકાય પરિસાય. યો ઉદ્દિસેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, સમગ્ગાનં ઉપોસથકમ્મન્તિ.

અથ ખો ભિક્ખૂનં એતદહોસિ – ‘‘ભગવતા પઞ્ઞત્તં ‘સમગ્ગાનં ઉપોસથકમ્મ’ન્તિ. કિત્તાવતા નુ ખો સામગ્ગી હોતિ, યાવતા એકાવાસો, ઉદાહુ સબ્બા પથવી’’તિ? ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, એત્તાવતા સામગ્ગી યાવતા એકાવાસોતિ.

૭૦. મહાકપ્પિનવત્થુ

૧૩૭. તેન ખો પન સમયેન આયસ્મા મહાકપ્પિનો રાજગહે વિહરતિ મદ્દકુચ્છિમ્હિ મિગદાયે. અથ ખો આયસ્મતો મહાકપ્પિનસ્સ રહોગતસ્સ પટિસલ્લીનસ્સ એવં ચેતસો પરિવિતક્કો ઉદપાદિ – ‘‘ગચ્છેય્યં વાહં ઉપોસથં ન વા ગચ્છેય્યં, ગચ્છેય્યં વાહં સઙ્ઘકમ્મં ન વા ગચ્છેય્યં, અથ ખ્વાહં વિસુદ્ધો પરમાય વિસુદ્ધિયા’’તિ? અથ ખો ભગવા આયસ્મતો મહાકપ્પિનસ્સ ચેતસા ચેતોપરિવિતક્કમઞ્ઞાય – સેય્યથાપિ નામ બલવા પુરિસો સમિઞ્જિતં વા બાહં પસારેય્ય, પસારિતં વા બાહં સમિઞ્જેય્ય, એવમેવ – ગિજ્ઝકૂટે પબ્બતે અન્તરહિતો મદ્દકુચ્છિમ્હિ મિગદાયે આયસ્મતો મહાકપ્પિનસ્સ સમ્મુખે પાતુરહોસિ. નિસીદિ ભગવા પઞ્ઞત્તે આસને. આયસ્માપિ ખો મહાકપ્પિનો ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નં ખો આયસ્મન્તં મહાકપ્પિનં ભગવા એતદવોચ – ‘‘નનુ તે, કપ્પિન, રહોગતસ્સ પટિસલ્લીનસ્સ એવં ચેતસો પરિવિતક્કો ઉદપાદિ – ગચ્છેય્યં વાહં ઉપોસથં ન વા ગચ્છેય્યં, ગચ્છેય્યં વાહં સઙ્ઘકમ્મં ન વા ગચ્છેય્યં, અથ ખ્વાહં વિસુદ્ધો પરમાય વિસુદ્ધિયા’’તિ? ‘‘એવં, ભન્તે’’. ‘‘તુમ્હે ચે બ્રાહ્મણા ઉપોસથં ન સક્કરિસ્સથ ન ગરુકરિસ્સથ [ન ગરું કરિસ્સથ (ક.)] ન માનેસ્સથ ન પૂજેસ્સથ, અથ કો ચરહિ ઉપોસથં સક્કરિસ્સતિ ગરુકરિસ્સતિ માનેસ્સતિ પૂજેસ્સતિ? ગચ્છ ત્વં, બ્રાહ્મણ, ઉપોસથં, મા નો અગમાસિ. ગચ્છ ત્વં સઙ્ઘકમ્મં, મા નો અગમાસી’’તિ. ‘‘એવં, ભન્તે’’તિ ખો આયસ્મા મહાકપ્પિનો ભગવતો પચ્ચસ્સોસિ. અથ ખો ભગવા આયસ્મન્તં મહાકપ્પિનં ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સેત્વા સમાદપેત્વા સમુત્તેજેત્વા સમ્પહંસેત્વા – સેય્યથાપિ નામ બલવા પુરિસો સમિઞ્જિતં વા બાહં પસારેય્ય, પસારિતં વા બાહં સમિઞ્જેય્ય, એવમેવ – મદ્દકુચ્છિમ્હિ મિગદાયે આયસ્મતો મહાકપ્પિનસ્સ સમ્મુખે અન્તરહિતો ગિજ્ઝકૂટે પબ્બતે પાતુરહોસિ.

૭૧. સીમાનુજાનના

૧૩૮. અથ ખો ભિક્ખૂનં એતદહોસિ – ‘‘ભગવતા પઞ્ઞત્તં ‘એત્તાવતા સામગ્ગી યાવતા એકાવાસો’તિ, કિત્તાવતા નુ ખો એકાવાસો હોતી’’તિ? ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, સીમં સમ્મન્નિતું. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, સમ્મન્નિતબ્બા – પઠમં નિમિત્તા કિત્તેતબ્બા – પબ્બતનિમિત્તં, પાસાણનિમિત્તં, વનનિમિત્તં, રુક્ખનિમિત્તં, મગ્ગનિમિત્તં, વમ્મિકનિમિત્તં, નદીનિમિત્તં, ઉદકનિમિત્તં. નિમિત્તે કિત્તેત્વા બ્યત્તેન ભિક્ખુના પટિબલેન સઙ્ઘો ઞાપેતબ્બો –

૧૩૯. ‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. યાવતા સમન્તા નિમિત્તા કિત્તિતા. યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લં, સઙ્ઘો એતેહિ નિમિત્તેહિ સીમં સમ્મન્નેય્ય સમાનસંવાસં એકુપોસથં [એકૂપોસથં (ક.)]. એસા ઞત્તિ.

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. યાવતા સમન્તા નિમિત્તા કિત્તિતા. સઙ્ઘો એતેહિ નિમિત્તેહિ સીમં સમ્મન્નતિ સમાનસંવાસં એકુપોસથં. યસ્સાયસ્મતો ખમતિ એતેહિ નિમિત્તેહિ સીમાય સમ્મુતિ [સમ્મતિ (સ્યા.)] સમાનસંવાસાય એકુપોસથાય, સો તુણ્હસ્સ; યસ્સ નક્ખમતિ, સો ભાસેય્ય. સમ્મતા સીમા સઙ્ઘેન એતેહિ નિમિત્તેહિ સમાનસંવાસા એકુપોસથા. ખમતિ સઙ્ઘસ્સ, તસ્મા તુણ્હી, એવમેતં ધારયામી’’તિ.

૧૪૦. તેન ખો પન સમયેન છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ – ભગવતા સીમાસમ્મુતિ અનુઞ્ઞાતાતિ – અતિમહતિયો સીમાયો સમ્મન્નન્તિ, ચતુયોજનિકાપિ પઞ્ચયોજનિકાપિ છયોજનિકાપિ. ભિક્ખૂ ઉપોસથં આગચ્છન્તા ઉદ્દિસ્સમાનેપિ પાતિમોક્ખે આગચ્છન્તિ, ઉદ્દિટ્ઠમત્તેપિ આગચ્છન્તિ, અન્તરાપિ પરિવસન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ન, ભિક્ખવે, અતિમહતી સીમા સમ્મન્નિતબ્બા, ચતુયોજનિકા વા પઞ્ચયોજનિકા વા છયોજનિકા વા. યો સમ્મન્નેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, તિયોજનપરમં સીમં સમ્મન્નિતુન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ નદીપારસીમં [નદીપારં સીમં (સી. સ્યા.)] સમ્મન્નન્તિ. ઉપોસથં આગચ્છન્તા ભિક્ખૂપિ વુય્હન્તિ, પત્તાપિ વુય્હન્તિ, ચીવરાનિપિ વુય્હન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ન, ભિક્ખવે, નદીપારસીમા સમ્મન્નિતબ્બા. યો સમ્મન્નેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, યત્થસ્સ ધુવનાવા વા ધુવસેતુ વા, એવરૂપં નદીપારસીમં સમ્મન્નિતુન્તિ.

૭૨. ઉપોસથાગારકથા

૧૪૧. તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ અનુપરિવેણિયં પાતિમોક્ખં ઉદ્દિસન્તિ અસઙ્કેતેન. આગન્તુકા ભિક્ખૂ ન જાનન્તિ – ‘‘કત્થ વા અજ્જુપોસથો કરીયિસ્સતી’’તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ન, ભિક્ખવે, અનુપરિવેણિયં પાતિમોક્ખં ઉદ્દિસિતબ્બં અસઙ્કેતેન. યો ઉદ્દિસેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ઉપોસથાગારં સમ્મન્નિત્વા ઉપોસથં કાતું, યં સઙ્ઘો આકઙ્ખતિ વિહારં વા અડ્ઢયોગં વા પાસાદં વા હમ્મિયં વા ગુહં વા. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, સમ્મન્નિતબ્બં. બ્યત્તેન ભિક્ખુના પટિબલેન સઙ્ઘો ઞાપેતબ્બો –

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લં, સઙ્ઘો ઇત્થન્નામં વિહારં ઉપોસથાગારં સમ્મન્નેય્ય. એસા ઞત્તિ.

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. સઙ્ઘો ઇત્થન્નામં વિહારં ઉપોસથાગારં સમ્મન્નતિ. યસ્સાયસ્મતો ખમતિ ઇત્થન્નામસ્સ વિહારસ્સ ઉપોસથાગારસ્સ સમ્મુતિ, સો તુણ્હસ્સ; યસ્સ નક્ખમતિ, સો ભાસેય્ય. સમ્મતો સઙ્ઘેન ઇત્થન્નામો વિહારો ઉપોસથાગારં. ખમતિ સઙ્ઘસ્સ, તસ્મા તુણ્હી, એવમેતં ધારયામી’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરસ્મિં આવાસે દ્વે ઉપોસથાગારાનિ સમ્મતાનિ હોન્તિ. ભિક્ખૂ ઉભયત્થ સન્નિપતન્તિ – ‘‘ઇધ ઉપોસથો કરીયિસ્સતિ, ઇધ ઉપોસથો કરીયિસ્સતી’’તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ન, ભિક્ખવે, એકસ્મિં આવાસે દ્વે ઉપોસથાગારાનિ સમ્મન્નિતબ્બાનિ. યો સમ્મન્નેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, એકં સમૂહનિત્વા [સમુહનિત્વા (ક.)] એકત્થ ઉપોસથં કાતું. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, સમૂહન્તબ્બં. બ્યત્તેન ભિક્ખુના પટિબલેન સઙ્ઘો ઞાપેતબ્બો –

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લં, સઙ્ઘો ઇત્થન્નામં ઉપોસથાગારં સમૂહનેય્ય [સમુહનેય્ય (ક.)]. એસા ઞત્તિ.

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. સઙ્ઘો ઇત્થન્નામં ઉપોસથાગારં સમૂહનતિ. યસ્સાયસ્મતો ખમતિ ઇત્થન્નામસ્સ ઉપોસથાગારસ્સ સમુગ્ઘાતો, સો તુણ્હસ્સ; યસ્સ નક્ખમતિ, સો ભાસેય્ય. સમૂહતં સઙ્ઘેન ઇત્થન્નામં ઉપોસથાગારં. ખમતિ સઙ્ઘસ્સ, તસ્મા તુણ્હી, એવમેતં ધારયામી’’તિ.

૭૩. ઉપોસથપ્પમુખાનુજાનના

૧૪૨. તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરસ્મિં આવાસે અતિખુદ્દકં ઉપોસથાગારં સમ્મતં હોતિ, તદહુપોસથે મહાભિક્ખુસઙ્ઘો સન્નિપતિતો હોતિ. ભિક્ખૂ અસમ્મતાય ભૂમિયા નિસિન્ના પાતિમોક્ખં અસ્સોસું. અથ ખો તેસં ભિક્ખૂનં એતદહોસિ ‘‘ભગવતા પઞ્ઞત્તં ‘ઉપોસથાગારં સમ્મન્નિત્વા ઉપોસથો કાતબ્બો’તિ, મયઞ્ચમ્હા અસમ્મતાય ભૂમિયા નિસિન્નો પાતિમોક્ખં અસ્સુમ્હા, કતો નુ ખો અમ્હાકં ઉપોસથો, અકતો નુ ખો’’તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. સમ્મતાય વા, ભિક્ખવે, ભૂમિયા નિસિન્ના અસમ્મતાય વા યતો પાતિમોક્ખં સુણાતિ, કતોવસ્સ ઉપોસથો. તેન હિ, ભિક્ખવે, સઙ્ઘો યાવ મહન્તં ઉપોસથપ્પમુખં [ઉપોસથમુખં (સ્યા.)] આકઙ્ખતિ, તાવ મહન્તં ઉપોસથપ્પમુખં સમ્મન્નતુ. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, સમ્મન્નિતબ્બં. પઠમં નિમિત્તા કિત્તેતબ્બા. નિમિત્તે કિત્તેત્વા બ્યત્તેન ભિક્ખુના પટિબલેન સઙ્ઘો ઞાપેતબ્બો –

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. યાવતા સમન્તા નિમિત્તા કિત્તિતા. યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લં, સઙ્ઘો એતેહિ નિમિત્તેહિ ઉપોસથપ્પમુખં સમ્મન્નેય્ય. એસા ઞત્તિ.

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. યાવતા સમન્તા નિમિત્તા કિત્તિતા. સઙ્ઘો એતેહિ નિમિત્તેહિ ઉપોસથપ્પમુખં સમ્મન્નતિ. યસ્સાયસ્મતો ખમતિ એતેહિ નિમિત્તેહિ ઉપોસથપ્પમુખસ્સ સમ્મુતિ, સો તુણ્હસ્સ; યસ્સ નક્ખમતિ, સો ભાસેય્ય. સમ્મતં સઙ્ઘેન એતેહિ નિમિત્તેહિ ઉપોસથપ્પમુખં. ખમતિ સઙ્ઘસ્સ, તસ્મા તુણ્હી, એવમેતં ધારયામી’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરસ્મિં આવાસે તદહુપોસથે નવકા ભિક્ખૂ પઠમતરં સન્નિપતિત્વા – ‘‘ન તાવ થેરા આગચ્છન્તી’’તિ – પક્કમિંસુ. ઉપોસથો વિકાલે અહોસિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, તદહુપોસથે થેરેહિ ભિક્ખૂહિ પઠમતરં સન્નિપતિતુન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન રાજગહે સમ્બહુલા આવાસા સમાનસીમા હોન્તિ. તત્થ ભિક્ખૂ વિવદન્તિ – ‘‘અમ્હાકં આવાસે ઉપોસથો કરીયતુ, અમ્હાકં આવાસે ઉપોસથો કરીયતૂ’’તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ઇધ પન, ભિક્ખવે, સમ્બહુલા આવાસા સમાનસીમા હોન્તિ. તત્થ ભિક્ખૂ વિવદન્તિ – ‘‘અમ્હાકં આવાસે ઉપોસથો કરીયતુ, અમ્હાકં આવાસે ઉપોસથો કરીયતૂ’’તિ. તેહિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂહિ સબ્બેહેવ એકજ્ઝં સન્નિપતિત્વા ઉપોસથો કાતબ્બો. યત્થ વા પન થેરો ભિક્ખુ વિહરતિ, તત્થ સન્નિપતિત્વા ઉપોસથો કાતબ્બો, ન ત્વેવ વગ્ગેન સઙ્ઘેન ઉપોસથો કાતબ્બો. યો કરેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સાતિ.

૭૪. અવિપ્પવાસસીમાનુજાનના

૧૪૩. તેન ખો પન સમયેન આયસ્મા મહાકસ્સપો અન્ધકવિન્દા રાજગહં ઉપોસથં આગચ્છન્તો અન્તરામગ્ગે નદિં તરન્તો મનં વૂળ્હો અહોસિ, ચીવરાનિસ્સ [તેન ચીવરાનિસ્સ (ક.)] અલ્લાનિ. ભિક્ખૂ આયસ્મન્તં મહાકસ્સપં એતદવોચું – ‘‘કિસ્સ તે, આવુસો, ચીવરાનિ અલ્લાની’’તિ? ‘‘ઇધાહં, આવુસો, અન્ધકવિન્દા રાજગહં ઉપોસથં આગચ્છન્તો અન્તરામગ્ગે નદિં તરન્તો મનમ્હિ વૂળ્હો. તેન મે ચીવરાનિ અલ્લાની’’તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. યા સા, ભિક્ખવે, સઙ્ઘેન સીમા સમ્મતા સમાનસંવાસા એકુપોસથા, સઙ્ઘો તં સીમં તિચીવરેન અવિપ્પવાસં સમ્મન્નતુ. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, સમ્મન્નિતબ્બા. બ્યત્તેન ભિક્ખુના પટિબલેન સઙ્ઘો ઞાપેતબ્બો –

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. યા સા સઙ્ઘેન સીમા સમ્મતા સમાનસંવાસા એકુપોસથા, યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લં સઙ્ઘો તં સીમં તિચીવરેન અવિપ્પવાસં સમ્મન્નેય્ય. એસા ઞત્તિ.

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. યા સા સઙ્ઘેન સીમા સમ્મતા સમાનસંવાસા એકુપોસથા, સઙ્ઘો તં સીમં તિચીવરેન અવિપ્પવાસં સમ્મન્નતિ. યસ્સાયસ્મતો ખમતિ એતિસ્સા સીમાય તિચીવરેન અવિપ્પવાસાય [અવિપ્પવાસસ્સ (સ્યા.)] સમ્મુતિ, સો તુણ્હસ્સ; યસ્સ નક્ખમતિ, સો ભાસેય્ય. સમ્મતા સા સીમા સઙ્ઘેન તિચીવરેન અવિપ્પવાસા [અવિપ્પવાસો (સ્યા.)]. ખમતિ સઙ્ઘસ્સ, તસ્મા તુણ્હી, એવમેતં ધારયામી’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ ભગવતા તિચીવરેન અવિપ્પવાસસમ્મુતિ અનુઞ્ઞાતાતિ અન્તરઘરે ચીવરાનિ નિક્ખિપન્તિ. તાનિ ચીવરાનિ નસ્સન્તિપિ ડય્હન્તિપિ ઉન્દૂરેહિપિ ખજ્જન્તિ. ભિક્ખૂ દુચ્ચોળા હોન્તિ લૂખચીવરા. ભિક્ખૂ એવમાહંસુ – ‘‘કિસ્સ તુમ્હે, આવુસો, દુચ્ચોળા લૂખચીવરા’’તિ? ‘‘ઇધ મયં, આવુસો, ભગવતા તિચીવરેન અવિપ્પવાસસમ્મુતિ અનુઞ્ઞાતાતિ અન્તરઘરે ચીવરાનિ નિક્ખિપિમ્હા. તાનિ ચીવરાનિ નટ્ઠાનિપિ દડ્ઢાનિપિ, ઉન્દૂરેહિપિ ખાયિતાનિ, તેન મયં દુચ્ચોળા લૂખચીવરા’’તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. યા સા, ભિક્ખવે, સઙ્ઘેન સીમા સમ્મતા સમાનસંવાસા એકુપોસથા, સઙ્ઘો તં સીમં તિચીવરેન અવિપ્પવાસં સમ્મન્નતુ, ઠપેત્વા ગામઞ્ચ ગામૂપચારઞ્ચ. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, સમ્મન્નિતબ્બા. બ્યત્તેન ભિક્ખુના પટિબલેન સઙ્ઘો ઞાપેતબ્બો –

૧૪૪. ‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. યા સા સઙ્ઘેન સીમા સમ્મતા સમાનસંવાસા એકુપોસથા યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લં, સઙ્ઘો તં સીમં તિચીવરેન અવિપ્પવાસં સમ્મન્નેય્ય, ઠપેત્વા ગામઞ્ચ ગામૂપચારઞ્ચ. એસા ઞત્તિ.

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. યા સા સઙ્ઘેન સીમા સમ્મતા સમાનસંવાસા એકુપોસથા, સઙ્ઘો તં સીમં તિચીવરેન અવિપ્પવાસં સમ્મન્નતિ, ઠપેત્વા ગામઞ્ચ ગામૂપચારઞ્ચ. યસ્સાયસ્મતો ખમતિ એતિસ્સા સીમાય તિચીવરેન અવિપ્પવાસાય [અવિપ્પવાસસ્સ (સ્યા.)] સમ્મુતિ, ઠપેત્વા ગામઞ્ચ ગામૂપચારઞ્ચ, સો તુણ્હસ્સ; યસ્સ નક્ખમતિ, સો ભાસેય્ય. સમ્મતા સા સીમા સઙ્ઘેન તિચીવરેન અવિપ્પવાસા [અવિપ્પવાસો (સ્યા.)], ઠપેત્વા ગામઞ્ચ ગામૂપચારઞ્ચ. ખમતિ સઙ્ઘસ્સ, તસ્મા તુણ્હી, એવમેતં ધારયામી’’તિ.

૭૫. સીમાસમૂહનન

‘‘સીમં, ભિક્ખવે, સમ્મન્નન્તેન પઠમં સમાનસંવાસસીમા [સમાનસંવાસા સીમા (સ્યા.)] સમ્મન્નિતબ્બા, પચ્છા તિચીવરેન અવિપ્પવાસો સમ્મન્નિતબ્બો. સીમં, ભિક્ખવે, સમૂહનન્તેન પઠમં તિચીવરેન અવિપ્પવાસો સમૂહન્તબ્બો, પચ્છા સમાનસંવાસસીમા સમૂહન્તબ્બા. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, તિચીવરેન અવિપ્પવાસો સમૂહન્તબ્બો. બ્યત્તેન ભિક્ખુના પટિબલેન સઙ્ઘો ઞાપેતબ્બો –

૧૪૫. ‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. યો સો સઙ્ઘેન તિચીવરેન અવિપ્પવાસો સમ્મતો, યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લં, સઙ્ઘો તં તિચીવરેન અવિપ્પવાસં સમૂહનેય્ય. એસા ઞત્તિ.

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. યો સો સઙ્ઘેન તિચીવરેન અવિપ્પવાસો સમ્મતો, સઙ્ઘો તં તિચીવરેન અવિપ્પવાસં સમૂહનતિ. યસ્સાયસ્મતો ખમતિ એતસ્સ તિચીવરેન અવિપ્પવાસસ્સ સમુગ્ઘાતો, સો તુણ્હસ્સ; યસ્સ નક્ખમતિ, સો ભાસેય્ય. સમૂહતો સો સઙ્ઘેન તિચીવરેન અવિપ્પવાસો. ખમતિ સઙ્ઘસ્સ, તસ્મા તુણ્હી, એવમેતં ધારયામી’’તિ.

એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, સીમા [સમાનસંવાસા સીમા (સ્યા.)]. બ્યત્તેન ભિક્ખુના પટિબલેન સઙ્ઘો ઞાપેતબ્બો –

૧૪૬. ‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. યા સા સઙ્ઘેન સીમા સમ્મતા સમાનસંવાસા એકુપોસથા, યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લં, સઙ્ઘો તં સીમં સમૂહનેય્ય સમાનસંવાસં એકુપોસથં. એસા ઞત્તિ.

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. યા સા સઙ્ઘેન સીમા સમ્મતા સમાનસંવાસા એકુપોસથા, સઙ્ઘો તં સીમં સમૂહનતિ સમાનસંવાસં એકુપોસથં. યસ્સાયસ્મતો ખમતિ એતિસ્સા સીમાય સમાનસંવાસાય એકુપોસથાય સમુગ્ઘાતો, સો તુણ્હસ્સ; યસ્સ નક્ખમતિ, સો ભાસેય્ય. સમૂહતા સા સીમા સઙ્ઘેન સમાનસંવાસા એકુપોસથા. ખમતિ સઙ્ઘસ્સ, તસ્મા તુણ્હી, એવમેતં ધારયામી’’તિ.

૭૬. ગામસીમાદિ

૧૪૭. અસમ્મતાય, ભિક્ખવે, સીમાય અટ્ઠપિતાય, યં ગામં વા નિગમં વા ઉપનિસ્સાય વિહરતિ, યા તસ્સ વા ગામસ્સ ગામસીમા, નિગમસ્સ વા નિગમસીમા, અયં તત્થ સમાનસંવાસા એકુપોસથા. અગામકે ચે, ભિક્ખવે, અરઞ્ઞે સમન્તા સત્તબ્ભન્તરા, અયં તત્થ સમાનસંવાસા એકુપોસથા. સબ્બા, ભિક્ખવે, નદી અસીમા; સબ્બો સમુદ્દો અસીમો; સબ્બો જાતસ્સરો અસીમો. નદિયા વા, ભિક્ખવે, સમુદ્દે વા જાતસ્સરે વા યં મજ્ઝિમસ્સ પુરિસસ્સ સમન્તા ઉદકુક્ખેપા, અયં તત્થ સમાનસંવાસા એકુપોસથાતિ.

૧૪૮. તેન ખો પન સમયેન છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ સીમાય સીમં સમ્ભિન્દન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. યેસં, ભિક્ખવે, સીમા પઠમં સમ્મતા તેસં તં કમ્મં ધમ્મિકં અકુપ્પં ઠાનારહં. યેસં, ભિક્ખવે, સીમા પચ્છા સમ્મતા તેસં તં કમ્મં અધમ્મિકં કુપ્પં અટ્ઠાનારહં. ન, ભિક્ખવે, સીમાય સીમા સમ્ભિન્દિતબ્બા. યો સમ્ભિન્દેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સાતિ.

તેન ખો પન સમયેન છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ સીમાય સીમં અજ્ઝોત્થરન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. યેસં, ભિક્ખવે, સીમા પઠમં સમ્મતા તેસં તં કમ્મં ધમ્મિકં અકુપ્પં ઠાનારહં. યેસં, ભિક્ખવે, સીમા પચ્છા સમ્મતા તેસં તં કમ્મં અધમ્મિકં કુપ્પં અટ્ઠાનારહં. ન, ભિક્ખવે, સીમાય સીમા અજ્ઝોત્થરિતબ્બા. યો અજ્ઝોત્થરેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સાતિ. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, સીમં સમ્મન્નન્તેન સીમન્તરિકં ઠપેત્વા સીમં સમ્મન્નિતુન્તિ.

૭૭. ઉપોસથભેદાદિ

૧૪૯. અથ ખો ભિક્ખૂનં એતદહોસિ – ‘‘કતિ નુ ખો ઉપોસથા’’તિ? ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. દ્વેમે, ભિક્ખવે, ઉપોસથા – ચાતુદ્દસિકો ચ પન્નરસિકો ચ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, દ્વે ઉપોસથાતિ.

અથ ખો ભિક્ખૂનં એતદહોસિ – ‘‘કતિ નુ ખો ઉપોસથકમ્માની’’તિ? ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ચત્તારિમાનિ, ભિક્ખવે, ઉપોસથકમ્માનિ – અધમ્મેન વગ્ગં ઉપોસથકમ્મં, અધમ્મેન સમગ્ગં ઉપોસથકમ્મં, ધમ્મેન વગ્ગં ઉપોસથકમ્મં, ધમ્મેન સમગ્ગં ઉપોસથકમ્મન્તિ. તત્ર, ભિક્ખવે, યદિદં અધમ્મેન વગ્ગં ઉપોસથકમ્મં, ન, ભિક્ખવે, એવરૂપં ઉપોસથકમ્મં, કાતબ્બં. ન ચ મયા એવરૂપં ઉપોસથકમ્મં અનુઞ્ઞાતં. તત્ર, ભિક્ખવે, યદિદં અધમ્મેન સમગ્ગં ઉપોસથકમ્મં, ન, ભિક્ખવે, એવરૂપં ઉપોસથકમ્મં કાતબ્બં. ન ચ મયા એવરૂપં ઉપોસથકમ્મં અનુઞ્ઞાતં. તત્ર, ભિક્ખવે, યદિદં ધમ્મેન વગ્ગં ઉપોસથકમ્મં, ન, ભિક્ખવે, એવરૂપં ઉપોસથકમ્મં કાતબ્બં. ન ચ મયા એવરૂપં ઉપોસથકમ્મં અનુઞ્ઞાતં. તત્ર, ભિક્ખવે, યદિદં ધમ્મેન સમગ્ગં ઉપોસથકમ્મં, એવરૂપં, ભિક્ખવે, ઉપોસથકમ્મં કાતબ્બં, એવરૂપઞ્ચ મયા ઉપોસથકમ્મં અનુઞ્ઞાતં. તસ્માતિહ, ભિક્ખવે, એવરૂપં ઉપોસથકમ્મં કરિસ્સામ યદિદં ધમ્મેન સમગ્ગન્તિ – એવઞ્હિ વો, ભિક્ખવે, સિક્ખિતબ્બન્તિ.

૭૮. સંખિત્તેન પાતિમોક્ખુદ્દેસાદિ

૧૫૦. અથ ખો ભિક્ખૂનં એતદહોસિ – ‘‘કતિ નુ ખો પાતિમોક્ખુદ્દેસા’’તિ? ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. પઞ્ચિમે, ભિક્ખવે, પાતિમોક્ખુદ્દેસા – નિદાનં ઉદ્દિસિત્વા અવસેસં સુતેન સાવેતબ્બં. અયં પઠમો પાતિમોક્ખુદ્દેસો. નિદાનં ઉદ્દિસિત્વા ચત્તારિ પારાજિકાનિ ઉદ્દિસિત્વા અવસેસં સુતેન સાવેતબ્બં. અયં દુતિયો પાતિમોક્ખુદ્દેસો. નિદાનં ઉદ્દિસિત્વા ચત્તારિ પારાજિકાનિ ઉદ્દિસિત્વા તેરસ સઙ્ઘાદિસેસે ઉદ્દિસિત્વા અવસેસં સુતેન સાવેતબ્બં. અયં તતિયો પાતિમોક્ખુદ્દેસો. નિદાનં ઉદ્દિસિત્વા ચત્તારિ પારાજિકાનિ ઉદ્દિસિત્વા તેરસ સઙ્ઘાદિસેસે ઉદ્દિસિત્વા દ્વે અનિયતે ઉદ્દિસિત્વા અવસેસં સુતેન સાવેતબ્બં. અયં ચતુત્થો પાતિમોક્ખુદ્દેસો. વિત્થારેનેવ પઞ્ચમો. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ પાતિમોક્ખુદ્દેસાતિ.

તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ – ભગવતા સંખિત્તેન પાતિમોક્ખુદ્દેસો અનુઞ્ઞાતોતિ – સબ્બકાલં સંખિત્તેન પાતિમોક્ખં ઉદ્દિસન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ન, ભિક્ખવે, સંખિત્તેન પાતિમોક્ખં ઉદ્દિસિતબ્બં. યો ઉદ્દિસેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સાતિ.

તેન ખો પન સમયેન કોસલેસુ જનપદે અઞ્ઞતરસ્મિં આવાસે તદહુપોસથે સવરભયં [સંચરભયં (સ્યા.)] અહોસિ. ભિક્ખૂ નાસક્ખિંસુ વિત્થારેન પાતિમોક્ખં ઉદ્દિસિતું. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, સતિ અન્તરાયે સંખિત્તેન પાતિમોક્ખં ઉદ્દિસિતુન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ અસતિપિ અન્તરાયે સંખિત્તેન પાતિમોક્ખં ઉદ્દિસન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ન, ભિક્ખવે, અસતિ અન્તરાયે સંખિત્તેન પાતિમોક્ખં ઉદ્દિસિતબ્બં. યો ઉદ્દિસેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, સતિ અન્તરાયે સંખિત્તેન પાતિમોક્ખં ઉદ્દિસિતું. તત્રિમે અન્તરાયા – રાજન્તરાયો, ચોરન્તરાયો, અગ્યન્તરાયો, ઉદકન્તરાયો, મનુસ્સન્તરાયો, અમનુસ્સન્તરાયો, વાળન્તરાયો, સરીસપન્તરાયો, જીવિતન્તરાયો, બ્રહ્મચરિયન્તરાયોતિ. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, એવરૂપેસુ અન્તરાયેસુ સંખિત્તેન પાતિમોક્ખં ઉદ્દિસિતું, અસતિ અન્તરાયે વિત્થારેનાતિ.

તેન ખો પન સમયેન છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ સઙ્ઘમજ્ઝે અનજ્ઝિટ્ઠા ધમ્મં ભાસન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ન, ભિક્ખવે, સઙ્ઘમજ્ઝે અનજ્ઝિટ્ઠેન ધમ્મો ભાસિતબ્બો. યો ભાસેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, થેરેન ભિક્ખુના સામં વા ધમ્મં ભાસિતું પરં વા અજ્ઝેસિતુન્તિ.

૭૯. વિનયપુચ્છનકથા

૧૫૧. તેન ખો પન સમયેન છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ સઙ્ઘમજ્ઝે અસમ્મતા વિનયં પુચ્છન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ન, ભિક્ખવે, સઙ્ઘમજ્ઝે અસમ્મતેન વિનયો પુચ્છિતબ્બો. યો પુચ્છેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, સઙ્ઘમજ્ઝે સમ્મતેન વિનયં પુચ્છિતું. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, સમ્મન્નિતબ્બો – અત્તના વા [અત્તનાવ (સ્યા.)] અત્તાનં સમ્મન્નિતબ્બં, પરેન વા પરો સમ્મન્નિતબ્બો. કથઞ્ચ અત્તનાવ અત્તાનં સમ્મન્નિતબ્બં? બ્યત્તેન ભિક્ખુના પટિબલેન સઙ્ઘો ઞાપેતબ્બો –

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લં, અહં ઇત્થન્નામં વિનયં પુચ્છેય્ય’’ન્તિ. એવં અત્તનાવ અત્તાનં સમ્મન્નિતબ્બં.

કથઞ્ચ પરેન પરો સમ્મન્નિતબ્બો? બ્યત્તેન ભિક્ખુના પટિબલેન સઙ્ઘો ઞાપેતબ્બો –

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લં, ઇત્થન્નામો ઇત્થન્નામં વિનયં પુચ્છેય્યા’’તિ. એવં પરેન પરો સમ્મન્નિતબ્બોતિ.

તેન ખો પન સમયેન પેસલા ભિક્ખૂ સઙ્ઘમજ્ઝે સમ્મતા વિનયં પુચ્છન્તિ. છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ લભન્તિ આઘાતં, લભન્તિ અપ્પચ્ચયં, વધેન તજ્જેન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, સઙ્ઘમજ્ઝે સમ્મતેનપિ પરિસં ઓલોકેત્વા પુગ્ગલં તુલયિત્વા વિનયં પુચ્છિતુન્તિ.

૮૦. વિનયવિસ્સજ્જનકથા

૧૫૨. તેન ખો પન સમયેન છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ સઙ્ઘમજ્ઝે અસમ્મતા વિનયં વિસ્સજ્જેન્તિ [વિસ્સજ્જન્તિ (ક.)]. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ન, ભિક્ખવે, સઙ્ઘમજ્ઝે અસમ્મતેન વિનયો વિસ્સજ્જેતબ્બો. યો વિસ્સજ્જેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, સઙ્ઘમજ્ઝે સમ્મતેન વિનયં વિસ્સજ્જેતું. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, સમ્મન્નિતબ્બં. અત્તના વા [અત્તનાવ (સ્યા.)] અત્તાનં સમ્મન્નિતબ્બં, પરેન વા પરો સમ્મન્નિતબ્બો. કથઞ્ચ અત્તનાવ અત્તાનં સમ્મન્નિતબ્બં? બ્યત્તેન ભિક્ખુના પટિબલેન સઙ્ઘો ઞાપેતબ્બો –

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લં, અહં ઇત્થન્નામેન વિનયં પુટ્ઠો વિસ્સજ્જેય્ય’’ન્તિ. એવં અત્તનાવ અત્તાનં સમ્મન્નિતબ્બં.

કથઞ્ચ પરેન પરો સમ્મન્નિતબ્બો? બ્યત્તેન ભિક્ખુના પટિબલેન સઙ્ઘો ઞાપેતબ્બો –

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લં, ઇત્થન્નામો ઇત્થન્નામેન વિનયં પુટ્ઠો વિસ્સજ્જેય્યા’’તિ. એવં પરેન પરો સમ્મન્નિતબ્બોતિ.

તેન ખો પન સમયેન પેસલા ભિક્ખૂ સઙ્ઘમજ્ઝે સમ્મતા વિનયં વિસ્સજ્જેન્તિ. છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ લભન્તિ આઘાતં, લભન્તિ અપ્પચ્ચયં, વધેન તજ્જેન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, સઙ્ઘમજ્ઝે સમ્મતેનપિ પરિસં ઓલોકેત્વા પુગ્ગલં તુલયિત્વા વિનયં વિસ્સજ્જેતુન્તિ.

૮૧. ચોદનાકથા

૧૫૩. તેન ખો પન સમયેન છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ અનોકાસકતં ભિક્ખું આપત્તિયા ચોદેન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ન, ભિક્ખવે, અનોકાસકતો ભિક્ખુ આપત્તિયા ચોદેતબ્બો. યો ચોદેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ઓકાસં કારાપેત્વા આપત્તિયા ચોદેતું – કરોતુ આયસ્મા ઓકાસં, અહં તં વત્તુકામોતિ.

તેન ખો પન સમયેન પેસલા ભિક્ખૂ છબ્બગ્ગિયે ભિક્ખૂ ઓકાસં કારાપેત્વા આપત્તિયા ચોદેન્તિ. છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ લભન્તિ આઘાતં, લભન્તિ અપ્પચ્ચયં, વધેન તજ્જેન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, કતેપિ ઓકાસે પુગ્ગલં તુલયિત્વા આપત્તિયા ચોદેતુન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ – પુરમ્હાકં પેસલા ભિક્ખૂ ઓકાસં કારાપેન્તીતિ – પટિકચ્ચેવ સુદ્ધાનં ભિક્ખૂનં અનાપત્તિકાનં અવત્થુસ્મિં અકારણે ઓકાસં કારાપેન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ન, ભિક્ખવે, સુદ્ધાનં ભિક્ખૂનં અનાપત્તિકાનં અવત્થુસ્મિં અકારણે ઓકાસો કારાપેતબ્બો. યો કારાપેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલં તુલયિત્વા ઓકાસં કાતુ [કારાપેતું (સ્યા.)] ન્તિ.

૮૨. અધમ્મકમ્મપટિક્કોસનાદિ

૧૫૪. તેન ખો પન સમયેન છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ સઙ્ઘમજ્ઝે અધમ્મકમ્મં કરોન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ન, ભિક્ખવે, અધમ્મકમ્મં કાતબ્બં. યો કરેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સાતિ. કરોન્તિયેવ અધમ્મકમ્મં. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, અધમ્મકમ્મે કયિરમાને પટિક્કોસિતુન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન પેસલા ભિક્ખૂ છબ્બગ્ગિયેહિ ભિક્ખૂહિ અધમ્મકમ્મે કયિરમાને પટિક્કોસન્તિ. છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ લભન્તિ આઘાતં, લભન્તિ અપ્પચ્ચયં, વધેન તજ્જેન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, દિટ્ઠિમ્પિ આવિકાતુન્તિ. તેસંયેવ સન્તિકે દિટ્ઠિં આવિકરોન્તિ. છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ લભન્તિ આઘાતં, લભન્તિ અપ્પચ્ચયં, વધેન તજ્જેન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ચતૂહિ પઞ્ચહિ પટિક્કોસિતું, દ્વીહિ તીહિ દિટ્ઠિં આવિકાતું, એકેન અધિટ્ઠાતું – ‘ન મેતં ખમતી’તિ.

તેન ખો પન સમયેન છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ સઙ્ઘમજ્ઝે પાતિમોક્ખં ઉદ્દિસમાના સઞ્ચિચ્ચ ન સાવેન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ન, ભિક્ખવે, પાતિમોક્ખુદ્દેસકેન સઞ્ચિચ્ચ ન સાવેતબ્બં. યો ન સાવેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સાતિ.

તેન ખો પન સમયેન આયસ્મા ઉદાયી સઙ્ઘસ્સ પાતિમોક્ખુદ્દેસકો હોતિ કાકસ્સરકો. અથ ખો આયસ્મતો ઉદાયિસ્સ એતદહોસિ – ‘‘ભગવતા પઞ્ઞત્તં ‘પાતિમોક્ખુદ્દેસકેન સાવેતબ્બ’ન્તિ, અહઞ્ચમ્હિ કાકસ્સરકો, કથં નુ ખો મયા પટિપજ્જિતબ્બ’’ન્તિ? ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, પાતિમોક્ખુદ્દેસકેન વાયમિતું – ‘કથં સાવેય્ય’ન્તિ. વાયમન્તસ્સ અનાપત્તીતિ.

તેન ખો પન સમયેન દેવદત્તો સગહટ્ઠાય પરિસાય પાતિમોક્ખં ઉદ્દિસતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ન, ભિક્ખવે, સગહટ્ઠાય પરિસાય પાતિમોક્ખં ઉદ્દિસિતબ્બં. યો ઉદ્દિસેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સાતિ.

તેન ખો પન સમયેન છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ સઙ્ઘમજ્ઝે અનજ્ઝિટ્ઠા પાતિમોક્ખં ઉદ્દિસન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ન, ભિક્ખવે, સઙ્ઘમજ્ઝે અનજ્ઝિટ્ઠેન પાતિમોક્ખં ઉદ્દિસિતબ્બં. યો ઉદ્દિસેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, થેરાધિકં [થેરાધેય્યં (અટ્ઠકથાયં પાઠન્તરં)] પાતિમોક્ખન્તિ.

અઞ્ઞતિત્થિયભાણવારો નિટ્ઠિતો પઠમો [એકાદસમો (ક.)].

૮૩. પાતિમોક્ખુદ્દેસકઅજ્ઝેસનાદિ

૧૫૫. અથ ખો ભગવા રાજગહે યથાભિરન્તં વિહરિત્વા યેન ચોદનાવત્થુ તેન ચારિકં પક્કામિ. અનુપુબ્બેન ચારિકં ચરમાનો યેન ચોદનાવત્થુ તદવસરિ. તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરસ્મિં આવાસે સમ્બહુલા ભિક્ખૂ વિહરન્તિ. તત્થ થેરો ભિક્ખુ બાલો હોતિ અબ્યત્તો. સો ન જાનાતિ ઉપોસથં વા ઉપોસથકમ્મં વા, પાતિમોક્ખં વા પાતિમોક્ખુદ્દેસં વા. અથ ખો તેસં ભિક્ખૂનં એતદહોસિ – ‘‘ભગવતા પઞ્ઞત્તં ‘થેરાધિકં પાતિમોક્ખ’ન્તિ, અયઞ્ચ અમ્હાકં થેરો બાલો અબ્યત્તો, ન જાનાતિ ઉપોસથં વા ઉપોસથકમ્મં વા, પાતિમોક્ખં વા પાતિમોક્ખુદ્દેસં વા. કથં નુ ખો અમ્હેહિ પટિપજ્જિતબ્બ’’ન્તિ? ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, યો તત્થ ભિક્ખુ બ્યત્તો પટિબલો તસ્સાધેય્યં પાતિમોક્ખન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરસ્મિં આવાસે તદહુપોસથે સમ્બહુલા ભિક્ખૂ વિહરન્તિ બાલા અબ્યત્તા. તે ન જાનન્તિ ઉપોસથં વા ઉપોસથકમ્મં વા, પાતિમોક્ખં વા પાતિમોક્ખુદ્દેસં વા. તે થેરં અજ્ઝેસિંસુ – ‘‘ઉદ્દિસતુ, ભન્તે, થેરો પાતિમોક્ખ’’ન્તિ. સો એવમાહ – ‘‘ન મે, આવુસો, વત્તતી’’તિ. દુતિયં થેરં અજ્ઝેસિંસુ – ‘‘ઉદ્દિસતુ, ભન્તે, થેરો પાતિમોક્ખ’’ન્તિ. સોપિ એવમાહ – ‘‘ન મે, આવુસો, વત્તતી’’તિ. તતિયં થેરં અજ્ઝેસિંસુ – ‘‘ઉદ્દિસતુ, ભન્તે, થેરો પાતિમોક્ખ’’ન્તિ. સોપિ એવમાહ – ‘‘ન મે, આવુસો, વત્તતી’’તિ. એતેનેવ ઉપાયેન યાવ સઙ્ઘનવકં અજ્ઝેસિંસુ – ‘‘ઉદ્દિસતુ આયસ્મા પાતિમોક્ખ’’ન્તિ. સોપિ એવમાહ – ‘‘ન મે, ભન્તે, વત્તતી’’તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું.

ઇધ પન, ભિક્ખવે, અઞ્ઞતરસ્મિં આવાસે તદહુપોસથે સમ્બહુલા ભિક્ખૂ વિહરન્તિ બાલા અબ્યત્તા. તે ન જાનન્તિ ઉપોસથં વા ઉપોસથકમ્મં વા, પાતિમોક્ખં વા પાતિમોક્ખુદ્દેસં વા. તે થેરં અજ્ઝેસન્તિ – ‘‘ઉદ્દિસતુ, ભન્તે, થેરો પાતિમોક્ખ’’ન્તિ. સો એવં વદેતિ – ‘‘ન મે, આવુસો, વત્તતી’’તિ. દુતિયં થેરં અજ્ઝેસન્તિ – ‘‘ઉદ્દિસતુ, ભન્તે, થેરો પાતિમોક્ખ’’ન્તિ. સોપિ એવં વદેતિ – ‘‘ન મે, આવુસો, વત્તતી’’તિ. તતિયં થેરં અજ્ઝેસન્તિ – ‘‘ઉદ્દિસતુ, ભન્તે, થેરો પાતિમોક્ખ’’ન્તિ. સોપિ એવં વદેતિ – ‘‘ન મે, આવુસો, વત્તતી’’તિ. એતેનેવ ઉપાયેન યાવ સઙ્ઘનવકં અજ્ઝેસન્તિ – ‘‘ઉદ્દિસતુ આયસ્મા પાતિમોક્ખ’’ન્તિ. સોપિ એવં વદેતિ – ‘‘ન મે, ભન્તે, વત્તતી’’તિ. તેહિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂહિ એકો ભિક્ખુ સામન્તા આવાસા સજ્જુકં પાહેતબ્બો – ગચ્છાવુસો, સંખિત્તેન વા વિત્થારેન વા પાતિમોક્ખં પરિયાપુણિત્વાન આગચ્છાહીતિ.

અથ ખો ભિક્ખૂનં એતદહોસિ – ‘‘કેન નુ ખો પાહેતબ્બો’’તિ? ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, થેરેન ભિક્ખુના નવં ભિક્ખું આણાપેતુન્તિ. થેરેન આણત્તા નવા ભિક્ખૂ ન ગચ્છન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ન, ભિક્ખવે, થેરેન આણત્તેન અગિલાનેન ન ગન્તબ્બં. યો ન ગચ્છેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સાતિ.

૮૪. પક્ખગણનાદિઉગ્ગહણાનુજાનના

૧૫૬. અથ ખો ભગવા ચોદનાવત્થુસ્મિં યથાભિરન્તં વિહરિત્વા પુનદેવ રાજગહં પચ્ચાગઞ્છિ.

તેન ખો પન સમયેન મનુસ્સા ભિક્ખૂ પિણ્ડાય ચરન્તે પુચ્છન્તિ – ‘‘કતિમી, ભન્તે, પક્ખસ્સા’’તિ? ભિક્ખૂ એવમાહંસુ – ‘‘ન ખો મયં, આવુસો, જાનામા’’તિ. મનુસ્સા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘પક્ખગણનમત્તમમ્પિમે સમણા સક્યપુત્તિયા ન જાનન્તિ, કિં પનિમે અઞ્ઞં કિઞ્ચિ કલ્યાણં જાનિસ્સન્તી’’તિ? ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, પક્ખગણનં ઉગ્ગહેતુન્તિ. અથ ખો ભિક્ખૂનં એતદહોસિ – ‘‘કેન નુ ખો પક્ખગણના ઉગ્ગહેતબ્બા’’તિ? ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, સબ્બેહેવ પક્ખગણનં ઉગ્ગહેતુન્તિ.

૧૫૭. તેન ખો પન સમયેન મનુસ્સા ભિક્ખૂ પિણ્ડાય ચરન્તે પુચ્છન્તિ – ‘‘કીવતિકા, ભન્તે, ભિક્ખૂ’’તિ? ભિક્ખૂ એવમાહંસુ – ‘‘ન ખો મયં, આવુસો, જાનામા’’તિ. મનુસ્સા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘અઞ્ઞમઞ્ઞમ્પિમે સમણા સક્યપુત્તિયા ન જાનન્તિ, કિં પનિમે અઞ્ઞં કિઞ્ચિ કલ્યાણં જાનિસ્સન્તી’’તિ? ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂ ગણેતુન્તિ.

અથ ખો ભિક્ખૂનં એતદહોસિ – ‘‘કદા નુ ખો ભિક્ખૂ ગણેતબ્બા’’તિ? ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, તદહુપોસથે નામગ્ગેન [નામમત્તેન (સ્યા.), ગણમગ્ગેન (ક.)] ગણેતું, સલાકં વા ગાહેતુન્તિ.

૧૫૮. તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ અજાનન્તા અજ્જુપોસથોતિ દૂરં ગામં પિણ્ડાય ચરન્તિ. તે ઉદ્દિસ્સમાનેપિ પાતિમોક્ખે આગચ્છન્તિ, ઉદ્દિટ્ઠમત્તેપિ આગચ્છન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, આરોચેતું ‘અજ્જુપોસથો’તિ.

અથ ખો ભિક્ખૂનં એતદહોસિ – ‘‘કેન નુ ખો આરોચેતબ્બો’’તિ? ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, થેરેન ભિક્ખુના કાલવતો આરોચેતુન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો થેરો કાલવતો નસ્સરતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ભત્તકાલેપિ આરોચેતુન્તિ.

ભત્તકાલેપિ નસ્સરતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, યં કાલં સરતિ, તં કાલં આરોચેતુન્તિ.

૮૫. પુબ્બકરણાનુજાનના

૧૫૯. તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરસ્મિં આવાસે ઉપોસથાગારં ઉક્લાપં હોતિ. આગન્તુકા ભિક્ખૂ ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ આવાસિકા ભિક્ખૂ ઉપોસથાગારં ન સમ્મજ્જિસ્સન્તી’’તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ઉપોસથાગારં સમ્મજ્જિતુન્તિ.

અથ ખો ભિક્ખૂનં એતદહોસિ – ‘‘કેન નુ ખો ઉપોસથાગારં સમ્મજ્જિતબ્બ’’ન્તિ? ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, થેરેન ભિક્ખુના નવં ભિક્ખું આણાપેતુન્તિ.

થેરેન આણત્તા નવા ભિક્ખૂ ન સમ્મજ્જન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ન, ભિક્ખવે, થેરેન આણત્તેન અગિલાનેન ન સમ્મજ્જિતબ્બં. યો ન સમ્મજ્જેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સાતિ.

૧૬૦. તેન ખો પન સમયેન ઉપોસથાગારે આસનં અપઞ્ઞત્તં હોતિ. ભિક્ખૂ છમાયં નિસીદન્તિ, ગત્તાનિપિ ચીવરાનિપિ પંસુકિતાનિ હોન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ઉપોસથાગારે આસનં પઞ્ઞપેતુન્તિ.

અથ ખો ભિક્ખૂનં એતદહોસિ – ‘‘કેન નુ ખો ઉપોસથાગારે આસનં પઞ્ઞપેતબ્બ’’ન્તિ? ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, થેરેન ભિક્ખુના નવં ભિક્ખું આણાપેતુન્તિ.

થેરેન આણત્તા નવા ભિક્ખૂ ન પઞ્ઞપેન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ન, ભિક્ખવે, થેરેન આણત્તેન અગિલાનેન ન પઞ્ઞપેતબ્બં. યો ન પઞ્ઞપેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સાતિ.

૧૬૧. તેન ખો પન સમયેન ઉપોસથાગારે પદીપો ન હોતિ. ભિક્ખૂ અન્ધકારે કાયમ્પિ ચીવરમ્પિ અક્કમન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ઉપોસથાગારે પદીપં કાતુન્તિ.

અથ ખો ભિક્ખૂનં એતદહોસિ – ‘‘કેન નુ ખો ઉપોસથાગારે પદીપો કાતબ્બો’’તિ? ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, થેરેન ભિક્ખુના નવં ભિક્ખું આણાપેતુન્તિ.

થેરેન આણત્તા નવા ભિક્ખૂ ન પદીપેન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ન, ભિક્ખવે, થેરેન આણત્તેન અગિલાનેન ન પદીપેતબ્બો. યો ન પદીપેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સાતિ.

૧૬૨. તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરસ્મિં આવાસે આવાસિકા ભિક્ખૂ નેવ પાનીયં ઉપટ્ઠાપેન્તિ, ન પરિભોજનીયં ઉપટ્ઠાપેન્તિ. આગન્તુકા ભિક્ખૂ ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ આવાસિકા ભિક્ખૂ નેવ પાનીયં ઉપટ્ઠાપેસ્સન્તિ, ન પરિભોજનીયં ઉપટ્ઠાપેસ્સન્તી’’તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, પાનીયં પરિભોજનીયં ઉપટ્ઠાપેતુન્તિ.

અથ ખો ભિક્ખૂનં એતદહોસિ – ‘‘કેન નુ ખો પાનીયં પરિભોજનીયં ઉપટ્ઠાપેતબ્બ’’ન્તિ? ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, થેરેન ભિક્ખુના નવં ભિક્ખું આણાપેતુન્તિ.

થેરેન આણત્તા નવા ભિક્ખૂ ન ઉપટ્ઠાપેન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ન, ભિક્ખવે, થેરેન આણત્તેન અગિલાનેન ન ઉપટ્ઠાપેતબ્બં. યો ન ઉપટ્ઠાપેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સાતિ.

૮૬. દિસંગમિકાદિવત્થુ

૧૬૩. તેન ખો પન સમયેન સમ્બહુલા ભિક્ખૂ બાલા અબ્યત્તા દિસંગમિકા આચરિયુપજ્ઝાયે ન આપુચ્છિંસુ [ન આપુચ્છિંસુ (ક.)]. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું.

ઇધ પન, ભિક્ખવે, સમ્બહુલા ભિક્ખૂ બાલા અબ્યત્તા દિસંગમિકા આચરિયુપજ્ઝાયે ન આપુચ્છન્તિ [ન આપુચ્છન્તિ (ક.)]. તે [તેહિ (ક.)], ભિક્ખવે, આચરિયુપજ્ઝાયેહિ પુચ્છિતબ્બા – ‘‘કહં ગમિસ્સથ, કેન સદ્ધિં ગમિસ્સથા’’તિ? તે ચે, ભિક્ખવે, બાલા અબ્યત્તા અઞ્ઞે બાલે અબ્યત્તે અપદિસેય્યું, ન, ભિક્ખવે, આચરિયુપજ્ઝાયેહિ અનુજાનિતબ્બા. અનુજાનેય્યું ચે, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. તે ચ, ભિક્ખવે, બાલા અબ્યત્તા અનનુઞ્ઞાતા આચરિયુપજ્ઝાયેહિ ગચ્છેય્યું ચે, આપત્તિ દુક્કટસ્સ.

ઇધ પન, ભિક્ખવે, અઞ્ઞતરસ્મિં આવાસે સમ્બહુલા ભિક્ખૂ વિહરન્તિ બાલા અબ્યત્તા. તે ન જાનન્તિ ઉપોસથં વા ઉપોસથકમ્મં વા, પાતિમોક્ખં વા પાતિમોક્ખુદ્દેસં વા. તત્થ અઞ્ઞો ભિક્ખુ આગચ્છતિ બહુસ્સુતો આગતાગમો ધમ્મધરો વિનયધરો માતિકાધરો પણ્ડિતો બ્યત્તો મેધાવી લજ્જી કુક્કુચ્ચકો સિક્ખાકામો. તેહિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂહિ સો ભિક્ખુ સઙ્ગહેતબ્બો અનુગ્ગહેતબ્બો ઉપલાપેતબ્બો ઉપટ્ઠાપેતબ્બો ચુણ્ણેન મત્તિકાય દન્તકટ્ઠેન મુખોદકેન. નો ચે સઙ્ગણ્હેય્યું અનુગ્ગણ્હેય્યું ઉપલાપેય્યું ઉપટ્ઠાપેય્યું ચુણ્ણેન મત્તિકાય દન્તકટ્ઠેન મુખોદકેન, આપત્તિ દુક્કટસ્સ.

ઇધ પન, ભિક્ખવે, અઞ્ઞતરસ્મિં આવાસે તદહુપોસથે સમ્બહુલા ભિક્ખૂ વિહરન્તિ બાલા અબ્યત્તા. તે ન જાનન્તિ ઉપોસથં વા ઉપોસથકમ્મં વા, પાતિમોક્ખં વા પાતિમોક્ખુદ્દેસં વા. તેહિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂહિ એકો ભિક્ખુ સામન્તા આવાસા સજ્જુકં પાહેતબ્બો – ‘‘ગચ્છાવુસો, સંખિત્તેન વા વિત્થારેન વા પાતિમોક્ખં પરિયાપુણિત્વા આગચ્છા’’તિ. એવઞ્ચેતં લભેથ, ઇચ્ચેતં કુસલં. નો ચે લભેથ, તેહિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂહિ સબ્બેહેવ યત્થ જાનન્તિ ઉપોસથં વા ઉપોસથકમ્મં વા પાતિમોક્ખં વા પાતિમોક્ખુદ્દેસં વા, સો આવાસો ગન્તબ્બો. નો ચે ગચ્છેય્યું, આપત્તિ દુક્કટસ્સ.

ઇધ પન, ભિક્ખવે, અઞ્ઞતરસ્મિં આવાસે સમ્બહુલા ભિક્ખૂ વસ્સં વસન્તિ બાલા અબ્યત્તા. તે ન જાનન્તિ ઉપોસથં વા ઉપોસથકમ્મં વા પાતિમોક્ખં વા પાતિમોક્ખુદ્દેસં વા. તેહિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂહિ એકો ભિક્ખુ સામન્તા આવાસા સજ્જુકં પાહેતબ્બો – ‘‘ગચ્છાવુસો, સંખિત્તેન વા વિત્થારેન વા પાતિમોક્ખં પરિયાપુણિત્વા આગચ્છા’’તિ. એવઞ્ચેતં લભેથ, ઇચ્ચેતં કુસલં. નો ચે લભેથ, એકો ભિક્ખુ સત્તાહકાલિકં પાહેતબ્બો – ‘‘ગચ્છાવુસો, સંખિત્તેન વા વિત્થારેન વા પાતિમોક્ખં પરિયાપુણિત્વા આગચ્છા’’તિ. એવઞ્ચેતં લભેથ, ઇચ્ચેતં કુસલં. નો ચે લભેથ, ન, ભિક્ખવે, તેહિ ભિક્ખૂહિ તસ્મિં આવાસે વસ્સં વસિતબ્બં. વસેય્યું ચે, આપત્તિ દુક્કટસ્સાતિ.

૮૭. પારિસુદ્ધિદાનકથા

૧૬૪. અથ ખો ભગવા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘સન્નિપતથ, ભિક્ખવે, સઙ્ઘો ઉપોસથં કરિસ્સતી’’તિ. એવં વુત્તે અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘અત્થિ, ભન્તે, ભિક્ખુ ગિલાનો, સો અનાગતો’’તિ. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ગિલાનેન ભિક્ખુના પારિસુદ્ધિં દાતું. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, દાતબ્બા – તેન ગિલાનેન ભિક્ખુના એકં ભિક્ખું ઉપસઙ્કમિત્વા એકંસં ઉત્તરાસઙ્ગં કરિત્વા ઉક્કુટિકં નિસીદિત્વા અઞ્જલિં પગ્ગહેત્વા એવમસ્સ વચનીયો – ‘‘પારિસુદ્ધિં દમ્મિ, પારિસુદ્ધિં મે હર, પારિસુદ્ધિં મે આરોચેહી’’તિ. કાયેન વિઞ્ઞાપેતિ, વાચાય વિઞ્ઞાપેતિ, કાયેન વાચાય વિઞ્ઞાપેતિ, દિન્ના હોતિ પારિસુદ્ધિ. ન કાયેન વિઞ્ઞાપેતિ, ન વાચાય વિઞ્ઞાપેતિ, ન કાયેન વાચાય વિઞ્ઞાપેતિ, ન દિન્ના હોતિ પારિસુદ્ધિ. એવઞ્ચેતં લભેથ, ઇચ્ચેતં કુસલં. નો ચે લભેથ, સો, ભિક્ખવે, ગિલાનો ભિક્ખુ મઞ્ચેન વા પીઠેન વા સઙ્ઘમજ્ઝે આનેત્વા ઉપોસથો કાતબ્બો. સચે, ભિક્ખવે, ગિલાનુપટ્ઠાકાનં ભિક્ખૂનં એવં હોતિ – ‘‘સચે ખો મયં ગિલાનં ઠાના ચાવેસ્સામ, આબાધો વા અભિવડ્ઢિસ્સતિ કાલંકિરિયા વા ભવિસ્સતી’’તિ, ન, ભિક્ખવે, ગિલાનો ભિક્ખુ ઠાના ચાવેતબ્બો. સઙ્ઘેન તત્થ ગન્ત્વા ઉપોસથો કાતબ્બો. ન ત્વેવ વગ્ગેન સઙ્ઘેન ઉપોસથો કાતબ્બો. કરેય્ય ચે, આપત્તિ દુક્કટસ્સ.

પારિસુદ્ધિહારકો ચે, ભિક્ખવે, દિન્નાય પારિસુદ્ધિયા તત્થેવ પક્કમતિ, અઞ્ઞસ્સ દાતબ્બા પારિસુદ્ધિ. પારિસુદ્ધિહારકો ચે, ભિક્ખવે, દિન્નાય પારિસુદ્ધિયા તત્થેવ વિબ્ભમતિ,…પે… કાલં કરોતિ – સામણેરો પટિજાનાતિ – સિક્ખં પચ્ચક્ખાતકો પટિજાનાતિ – અન્તિમવત્થું અજ્ઝાપન્નકો પટિજાનાતિ – ઉમ્મત્તકો પટિજાનાતિ – ખિત્તચિત્તો પટિજાનાતિ – વેદનાટ્ટો પટિજાનાતિ – આપત્તિયા અદસ્સને ઉક્ખિત્તકો પટિજાનાતિ – આપત્તિયા અપ્પટિકમ્મે ઉક્ખિત્તકો પટિજાનાતિ – પાપિકાય દિટ્ઠિયા અપ્પટિનિસ્સગ્ગે ઉક્ખિત્તકો પટિજાનાતિ – પણ્ડકો પટિજાનાતિ – થેય્યસંવાસકો પટિજાનાતિ – તિત્થિયપક્કન્તકો પટિજાનાતિ – તિરચ્છાનગતો પટિજાનાતિ – માતુઘાતકો પટિજાનાતિ – પિતુઘાતકો પટિજાનાતિ – અરહન્તઘાતકો પટિજાનાતિ – ભિક્ખુનિદૂસકો પટિજાનાતિ – સઙ્ઘભેદકો પટિજાનાતિ – લોહિતુપ્પાદકો પટિજાનાતિ – ઉભતોબ્યઞ્જનકો પટિજાનાતિ, અઞ્ઞસ્સ દાતબ્બા પારિસુદ્ધિ.

પારિસુદ્ધિહારકો ચે, ભિક્ખવે, દિન્નાય પારિસુદ્ધિયા અન્તરામગ્ગે પક્કમતિ, અનાહટા હોતિ પારિસુદ્ધિ. પારિસુદ્ધિહારકો ચે, ભિક્ખવે, દિન્નાય પારિસુદ્ધિયા અન્તરામગ્ગે વિબ્ભમતિ,…પે… ઉભતોબ્યઞ્જનકો પટિજાનાતિ, અનાહટા હોતિ પારિસુદ્ધિ.

પારિસુદ્ધિહારકો ચે, ભિક્ખવે, દિન્નાય પારિસુદ્ધિયા સઙ્ઘપ્પત્તો પક્કમતિ, આહટા હોતિ પારિસુદ્ધિ. પારિસુદ્ધિહારકો ચે, ભિક્ખવે, દિન્નાય પારિસુદ્ધિયા સઙ્ઘપ્પત્તો વિબ્ભમતિ,…પે… ઉભતોબ્યઞ્જનકો પટિજાનાતિ, આહટા હોતિ પારિસુદ્ધિ.

પારિસુદ્ધિહારકો ચે, ભિક્ખવે, દિન્નાય પારિસુદ્ધિયા સઙ્ઘપ્પત્તો સુત્તો ન આરોચેતિ, પમત્તો ન આરોચેતિ, સમાપન્નો ન આરોચેતિ, આહટા હોતિ પારિસુદ્ધિ. પારિસુદ્ધિહારકસ્સ અનાપત્તિ.

પારિસુદ્ધિહારકો ચે, ભિક્ખવે, દિન્નાય પારિસુદ્ધિયા સઙ્ઘપ્પત્તો સઞ્ચિચ્ચ ન આરોચેતિ, આહટા હોતિ પારિસુદ્ધિ. પારિસુદ્ધિહારકસ્સ આપત્તિ દુક્કટસ્સાતિ.

૮૮. છન્દદાનકથા

૧૬૫. અથ ખો ભગવા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘સન્નિપતથ, ભિક્ખવે, સઙ્ઘો કમ્મં કરિસ્સતી’’તિ. એવં વુત્તે અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘અત્થિ, ભન્તે, ભિક્ખુ ગિલાનો, સો અનાગતો’’તિ. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ગિલાનેન ભિક્ખુના છન્દં દાતું. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, દાતબ્બો. તેન ગિલાનેન ભિક્ખુના એકં ભિક્ખું ઉપસઙ્કમિત્વા એકંસં ઉત્તરાસઙ્ગં કરિત્વા ઉક્કુટિકં નિસીદિત્વા અઞ્જલિં પગ્ગહેત્વા એવમસ્સ વચનીયો – ‘‘છન્દં દમ્મિ, છન્દં મે હર, છન્દં મે આરોચેહી’’તિ. કાયેન વિઞ્ઞાપેતિ, વાચાય વિઞ્ઞાપેતિ, કાયેન વાચાય વિઞ્ઞાપેતિ, દિન્નો હોતિ છન્દો. ન કાયેન વિઞ્ઞાપેતિ, ન વાચાય વિઞ્ઞાપેતિ, ન કાયેન વાચાય વિઞ્ઞાપેતિ, ન દિન્નો હોતિ છન્દો. એવઞ્ચેતં લભેથ, ઇચ્ચેતં કુસલં. નો ચે લભેથ, સો, ભિક્ખવે, ગિલાનો ભિક્ખુ મઞ્ચેન વા પીઠેન વા સઙ્ઘમજ્ઝે આનેત્વા કમ્મં કાતબ્બં. સચે, ભિક્ખવે, ગિલાનુપટ્ઠાકાનં ભિક્ખૂનં એવં હોતિ – ‘‘સચે ખો મયં ગિલાનં ઠાના ચાવેસ્સામ, આબાધો વા અભિવડ્ઢિસ્સતિ કાલંકિરિયા વા ભવિસ્સતી’’તિ, ન, ભિક્ખવે, ગિલાનો ભિક્ખુ ઠાના ચાવેતબ્બો. સઙ્ઘેન તત્થ ગન્ત્વા કમ્મં કાતબ્બં. ન ત્વેવ વગ્ગેન સઙ્ઘેન કમ્મં કાતબ્બં. કરેય્ય ચે, આપત્તિ દુક્કટસ્સ.

છન્દહારકો ચે, ભિક્ખવે, દિન્ને છન્દે તત્થેવ પક્કમતિ, અઞ્ઞસ્સ દાતબ્બો છન્દો. છન્દહારકો ચે, ભિક્ખવે, દિન્ને છન્દે તત્થેવ વિબ્ભમતિ…પે… કાલંકરોતિ – સામણેરો પટિજાનાતિ – સિક્ખં પચ્ચક્ખાતકો પટિજાનાતિ – અન્તિમવત્થું અજ્ઝાપન્નકો પટિજાનાતિ – ઉમ્મત્તકો પટિજાનાતિ – ખિત્તચિત્તો પટિજાનાતિ – વેદનાટ્ટો પટિજાનાતિ – આપત્તિયા અદસ્સને ઉક્ખિત્તકો પટિજાનાતિ – આપત્તિયા અપ્પટિકમ્મે ઉક્ખિત્તકો પટિજાનાતિ – પાપિકાય દિટ્ઠિયા અપ્પટિનિસ્સગ્ગે ઉક્ખિત્તકો પટિજાનાતિ – પણ્ડકો પટિજાનાતિ – થેય્યસંવાસકો પટિજાનાતિ – તિત્થિયપક્કન્તકો પટિજાનાતિ – તિરચ્છાનગતો પટિજાનાતિ – માતુઘાતકો પટિજાનાતિ – પિતુઘાતકો પટિજાનાતિ – અરહન્તઘાતકો પટિજાનાતિ – ભિક્ખુનિદૂસકો પટિજાનાતિ – સઙ્ઘભેદકો પટિજાનાતિ – લોહિતુપ્પાદકો પટિજાનાતિ – ઉભતોબ્યઞ્જનકો પટિજાનાતિ, અઞ્ઞસ્સ દાતબ્બો છન્દો.

છન્દહારકો ચે, ભિક્ખવે, દિન્ને છન્દે અન્તરામગ્ગે પક્કમતિ, અનાહટો હોતિ છન્દો. છન્દહારકો ચે, ભિક્ખવે, દિન્ને છન્દે અન્તરામગ્ગે વિબ્ભમતિ…પે… ઉભતોબ્યઞ્જનકો પટિજાનાતિ, અનાહટો હોતિ છન્દો.

છન્દહારકો ચે, ભિક્ખવે, દિન્ને છન્દે સઙ્ઘપ્પત્તો પક્કમતિ, આહટો હોતિ છન્દો. છન્દહારકો ચે, ભિક્ખવે, દિન્ને છન્દે સઙ્ઘપ્પત્તો વિબ્ભમતિ…પે… ઉભતોબ્યઞ્જનકો પટિજાનાતિ, આહટો હોતિ છન્દો.

છન્દહારકો ચે, ભિક્ખવે, દિન્ને છન્દે સઙ્ઘપ્પત્તો સુત્તો ન આરોચેતિ, પમત્તો ન આરોચેતિ, સમાપન્નો ન આરોચેતિ, આહટો હોતિ છન્દો. છન્દહારકસ્સ અનાપત્તિ.

છન્દહારકો ચે, ભિક્ખવે, દિન્ને છન્દે સઙ્ઘપ્પત્તો સઞ્ચિચ્ચ ન આરોચેતિ, આહટો હોતિ છન્દો. છન્દહારકસ્સ આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, તદહુપોસથે પારિસુદ્ધિં દેન્તેન છન્દમ્પિ દાતું, સન્તિ સઙ્ઘસ્સ કરણીયન્તિ.

૮૯. ઞાતકાદિગ્ગહણકથા

૧૬૬. તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરં ભિક્ખું તદહુપોસથે ઞાતકા ગણ્હિંસું. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું.

ઇધ પન, ભિક્ખવે, ભિક્ખું તદહુપોસથે ઞાતકા ગણ્હન્તિ. તે ઞાતકા ભિક્ખૂહિ એવમસ્સુ વચનીયા – ‘‘ઇઙ્ઘ, તુમ્હે આયસ્મન્તો ઇમં ભિક્ખું મુહુત્તં મુઞ્ચથ, યાવાયં ભિક્ખુ ઉપોસથં કરોતી’’તિ. એવઞ્ચેતં લભેથ, ઇચ્ચેતં કુસલં. નો ચે લભેથ, તે ઞાતકા ભિક્ખૂહિ એવમસ્સુ વચનીયા – ‘‘ઇઙ્ઘ, તુમ્હે આયસ્મન્તો મુહુત્તં એકમન્તં હોથ, યાવાયં ભિક્ખુ પારિસુદ્ધિં દેતી’’તિ. એવઞ્ચેતં લભેથ, ઇચ્ચેતં કુસલં. નો ચે લભેથ, તે ઞાતકા ભિક્ખૂહિ એવમસ્સુ વચનીયા – ‘‘ઇઙ્ઘ, તુમ્હે આયસ્મન્તો ઇમં ભિક્ખું મુહુત્તં નિસ્સીમં નેથ, યાવ સઙ્ઘો ઉપોસથં કરોતી’’તિ. એવઞ્ચેતં લભેથ, ઇચ્ચેતં કુસલં. નો ચે લભેથ, ન ત્વેવ વગ્ગેન સઙ્ઘેન ઉપોસથો કાતબ્બો. કરેય્ય ચે, આપત્તિ દુક્કટસ્સ.

ઇધ પન, ભિક્ખવે, ભિક્ખું તદહુપોસથે રાજાનો ગણ્હન્તિ,…પે… ચોરા ગણ્હન્તિ – ધુત્તા ગણ્હન્તિ – ભિક્ખુપચ્ચત્થિકા ગણ્હન્તિ, તે ભિક્ખુપચ્ચત્થિકા ભિક્ખૂહિ એવમસ્સુ વચનીયા – ‘‘ઇઙ્ઘ, તુમ્હે આયસ્મન્તો ઇમં ભિક્ખું મુહુત્તં મુઞ્ચથ, યાવાયં ભિક્ખુ ઉપોસથં કરોતી’’તિ. એવઞ્ચેતં લભેથ, ઇચ્ચેતં કુસલં. નો ચે લભેથ, તે ભિક્ખુપચ્ચત્થિકા ભિક્ખૂહિ એવમસ્સુ વચનીયા – ‘‘ઇઙ્ઘ, તુમ્હે આયસ્મન્તો મુહુત્તં એકમન્તં હોથ, યાવાયં ભિક્ખુ પારિસુદ્ધિં દેતી’’તિ. એવઞ્ચેતં લભેથ, ઇચ્ચેતં કુસલં. નો ચે લભેથ, તે ભિક્ખુપચ્ચત્થિકા ભિક્ખૂહિ એવમસ્સુ વચનીયા – ‘‘ઇઙ્ઘ, તુમ્હે આયસ્મન્તો ઇમં ભિક્ખું મુહુત્તં નિસ્સીમં નેથ, યાવ સઙ્ઘો ઉપોસથં કરોતી’’તિ. એવઞ્ચેતં લભેથ, ઇચ્ચેતં કુસલં. નો ચે લભેથ, ન ત્વેવ વગ્ગેન સઙ્ઘેન ઉપોસથો કાતબ્બો. કરેય્ય ચે, આપત્તિ દુક્કટસ્સાતિ.

૯૦. ઉમ્મત્તકસમ્મુતિ

૧૬૭. અથ ખો ભગવા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘સન્નિપતથ, ભિક્ખવે, અત્થિ સઙ્ઘસ્સ કરણીય’’ન્તિ. એવં વુત્તે અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘અત્થિ, ભન્તે, ગગ્ગો નામ ભિક્ખુ ઉમ્મત્તકો, સો અનાગતો’’તિ.

‘‘દ્વેમે, ભિક્ખવે, ઉમ્મત્તકા – અત્થિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ઉમ્મત્તકો સરતિપિ ઉપોસથં નપિ સરતિ, સરતિપિ સઙ્ઘકમ્મં નપિ સરતિ, અત્થિ નેવ સરતિ; આગચ્છતિપિ ઉપોસથં નપિ આગચ્છતિ, આગચ્છતિપિ સઙ્ઘકમ્મં નપિ આગચ્છતિ, અત્થિ નેવ આગચ્છતિ. તત્ર, ભિક્ખવે, ય્વાયં ઉમ્મત્તકો સરતિપિ ઉપોસથં નપિ સરતિ, સરતિપિ સઙ્ઘકમ્મં નપિ સરતિ, આગચ્છતિપિ ઉપોસથં નપિ આગચ્છતિ, આગચ્છતિપિ સઙ્ઘકમ્મં નપિ આગચ્છતિ, અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, એવરૂપસ્સ ઉમ્મત્તકસ્સ ઉમ્મત્તકસમ્મુત્તિં દાતું. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, દાતબ્બા. બ્યત્તેન ભિક્ખુના પટિબલેન સઙ્ઘો ઞાપેતબ્બો –

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. ગગ્ગો ભિક્ખુ ઉમ્મત્તકો – સરતિપિ ઉપોસથં નપિ સરતિ, સરતિપિ સઙ્ઘકમ્મં નપિ સરતિ, આગચ્છતિપિ ઉપોસથં નપિ આગચ્છતિ, આગચ્છતિપિ સઙ્ઘકમ્મં નપિ આગચ્છતિ. યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લં, સઙ્ઘો ગગ્ગસ્સ ભિક્ખુનો ઉમ્મત્તકસ્સ ઉમ્મત્તકસમ્મુતિં દદેય્ય. સરેય્ય વા ગગ્ગો ભિક્ખુ ઉપોસથં ન વા સરેય્ય, સરેય્ય વા સઙ્ઘકમ્મં ન વા સરેય્ય, આગચ્છેય્ય વા ઉપોસથં ન વા આગચ્છેય્ય, આગચ્છેય્ય વા સઙ્ઘકમ્મં ન વા આગચ્છેય્ય, સઙ્ઘો સહ વા ગગ્ગેન વિના વા ગગ્ગેન ઉપોસથં કરેય્ય, સઙ્ઘકમ્મં કરેય્ય. એસા ઞત્તિ.

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. ગગ્ગો ભિક્ખુ ઉમ્મત્તકો – સરતિપિ ઉપોસથં નપિ સરતિ, સરતિપિ સઙ્ઘકમ્મં નપિ સરતિ, આગચ્છતિપિ ઉપોસથં નપિ આગચ્છતિ, આગચ્છતિપિ સઙ્ઘકમ્મં નપિ આગચ્છતિ. સઙ્ઘો ગગ્ગસ્સ ભિક્ખુનો ઉમ્મત્તકસ્સ ઉમ્મત્તકસમ્મુતિં દેતિ. સરેય્ય વા ગગ્ગો ભિક્ખુ ઉપોસથં ન વા સરેય્ય, સરેય્ય વા સઙ્ઘકમ્મં ન વા સરેય્યં, આગચ્છેય્ય વા ઉપોસથં ન વા આગચ્છેય્ય, આગચ્છેય્ય વા સઙ્ઘકમ્મં ન વા આગચ્છેય્ય, સઙ્ઘો સહ વા ગગ્ગેન, વિના વા ગગ્ગેન ઉપોસથં કરિસ્સતિ, સઙ્ઘકમ્મં કરિસ્સતિ. યસ્સાયસ્મતો ખમતિ ગગ્ગસ્સ ભિક્ખુનો ઉમ્મત્તકસ્સ ઉમ્મત્તકસમ્મુતિયા દાનં – સરેય્ય વા ગગ્ગો ભિક્ખુ ઉપોસથં ન વા સરેય્ય, સરેય્ય વા સઙ્ઘકમ્મં ન વા સરેય્ય, આગચ્છેય્ય વા ઉપોસથં ન વા આગચ્છેય્ય, આગચ્છેય્ય વા સઙ્ઘકમ્મં ન વા આગચ્છેય્ય, સઙ્ઘો સહ વા ગગ્ગેન, વિના વા ગગ્ગેન ઉપોસથં કરિસ્સતિ, સઙ્ઘકમ્મં કરિસ્સતિ, સો તુણ્હસ્સ; યસ્સ નક્ખમતિ, સો ભાસેય્ય.

‘‘દિન્ના સઙ્ઘેન ગગ્ગસ્સ ભિક્ખુનો ઉમ્મત્તકસ્સ ઉમ્મત્તકસમ્મુતિ. સરેય્ય વા ગગ્ગો ભિક્ખુ ઉપોસથં ન વા સરેય્ય, સરેય્ય વા સઙ્ઘકમ્મં ન વા સરેય્ય, આગચ્છેય્ય વા ઉપોસથં ન વા આગચ્છેય્ય, આગચ્છેય્ય વા સઙ્ઘકમ્મં ન વા આગચ્છેય્ય, સઙ્ઘો સહ વા ગગ્ગેન વિના વા ગગ્ગેન ઉપોસથં કરિસ્સતિ, સઙ્ઘકમ્મં કરિસ્સતિ. ખમતિ સઙ્ઘસ્સ, તસ્મા તુણ્હી, એવમેતં ધારયામી’’તિ.

૯૧. સઙ્ઘુપોસથાદિપ્પભેદં

૧૬૮. તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરસ્મિં આવાસે તદહુપોસથે ચત્તારો ભિક્ખૂ વિહરન્તિ. અથ ખો તેસં ભિક્ખૂનં એતદહોસિ – ‘‘ભગવતા પઞ્ઞત્તં ‘ઉપોસથો કાતબ્બો’તિ, મયઞ્ચમ્હા ચત્તારો જના, કથં નુ ખો અમ્હેહિ ઉપોસથો કાતબ્બો’’તિ? ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ચતુન્નં પાતિમોક્ખં ઉદ્દિસિતુન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરસ્મિં આવાસે તદહુપોસથે તયો ભિક્ખૂ વિહરન્તિ. અથ ખો તેસં ભિક્ખૂનં એતદહોસિ – ‘‘ભગવતા અનુઞ્ઞાતં ચતુન્નં પાતિમોક્ખં ઉદ્દિસિતું, મયઞ્ચમ્હા તયો જના, કથં નુ ખો અમ્હેહિ ઉપોસથો કાતબ્બો’’તિ? ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, તિણ્ણં પારિસુદ્ધિઉપોસથં કાતું. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, કાતબ્બો. બ્યત્તેન ભિક્ખુના પટિબલેન તે ભિક્ખૂ ઞાપેતબ્બા –

‘‘સુણન્તુ મે આયસ્મન્તા. અજ્જુપોસથો પન્નરસો. યદાયસ્મન્તાનં પત્તકલ્લં, મયં અઞ્ઞમઞ્ઞં પારિસુદ્ધિઉપોસથં કરેય્યામા’’તિ.

થેરેન ભિક્ખુના એકંસં ઉત્તરાસઙ્ગં કરિત્વા ઉક્કુટિકં નિસીદિત્વા અઞ્જલિં પગ્ગહેત્વા તે ભિક્ખૂ એવમસ્સુ વચનીયા – ‘‘પરિસુદ્ધો અહં, આવુસો; પરિસુદ્ધોતિ મં ધારેથ. પરિસુદ્ધો અહં, આવુસો; પરિસુદ્ધોતિ મં ધારેથ. પરિસુદ્ધો અહં, આવુસો; પરિસુદ્ધોતિ મં ધારેથા’’તિ.

નવકેન ભિક્ખુના એકંસં ઉત્તરાસઙ્ગં કરિત્વા ઉક્કુટિકં નિસીદિત્વા અઞ્જલિં પગ્ગહેત્વા તે ભિક્ખૂ એવમસ્સુ વચનીયા – ‘‘પરિસુદ્ધો અહં, ભન્તે; પરિસુદ્ધોતિ મં ધારેથ. પરિસુદ્ધો અહં, ભન્તે; પરિસુદ્ધોતિ મં ધારેથ. પરિસુદ્ધો અહં, ભન્તે; પરિસુદ્ધોતિ મં ધારેથા’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરસ્મિં આવાસે તદહુપોસથે દ્વે ભિક્ખૂ વિહરન્તિ. અથ ખો તેસં ભિક્ખૂનં એતદહોસિ – ‘‘ભગવતા અનુઞ્ઞાતં ચતુન્નં પાતિમોક્ખં ઉદ્દિસિતું, તિણ્ણન્નં પારિસુદ્ધિઉપોસથં કાતું. મયઞ્ચમ્હા દ્વે જના. કથં નુ ખો અમ્હેહિ ઉપોસથો કાતબ્બો’’તિ? ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, દ્વિન્નં પારિસુદ્ધિઉપોસથં કાતું. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, કાતબ્બો. થેરેન ભિક્ખુના એકંસં ઉત્તરાસઙ્ગં કરિત્વા ઉક્કુટિકં નિસીદિત્વા અઞ્જલિં પગ્ગહેત્વા નવો ભિક્ખુ એવમસ્સ વચનીયો – ‘‘પરિસુદ્ધો અહં, આવુસો; પરિસુદ્ધોતિ મં ધારેહિ. પરિસુદ્ધો અહં, આવુસો; પરિસુદ્ધોતિ મં ધારેહિ. પરિસુદ્ધો અહં, આવુસો; પરિસુદ્ધોતિ મં ધારેહી’’તિ.

નવકેન ભિક્ખુના એકંસં ઉત્તરાસઙ્ગં કરિત્વા ઉક્કુટિકં નિસીદિત્વા અઞ્જલિં પગ્ગહેત્વા થેરો ભિક્ખુ એવમસ્સ વચનીયો – ‘‘પરિસુદ્ધો અહં, ભન્તે; પરિસુદ્ધોતિ મં ધારેથ. પરિસુદ્ધો અહં, ભન્તે; પરિસુદ્ધોતિ મં ધારેથ. પરિસુદ્ધો અહં, ભન્તે; પરિસુદ્ધોતિ મં ધારેથા’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરસ્મિં આવાસે તદહુપોસથે એકો ભિક્ખુ વિહરતિ. અથ ખો તસ્સ ભિક્ખુનો એતદહોસિ – ‘‘ભગવતા અનુઞ્ઞાતં ચતુન્નં પાતિમોક્ખં ઉદ્દિસિતું, તિણ્ણન્નં પારિસુદ્ધિઉપોસથં કાતું, દ્વિન્નં પારિસુદ્ધિઉપોસથં કાતું. અહઞ્ચમ્હિ એકકો. કથં નુ ખો મયા ઉપોસથો કાતબ્બો’’તિ? ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ઇધ પન, ભિક્ખવે, અઞ્ઞતરસ્મિં આવાસે તદહુપોસથે એકો ભિક્ખુ વિહરતિ. તેન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુના યત્થ ભિક્ખૂ પટિક્કમન્તિ ઉપટ્ઠાનસાલાય વા, મણ્ડપે વા, રુક્ખમૂલે વા, સો દેસો સમ્મજ્જિત્વા પાનીયં પરિભોજનીયં ઉપટ્ઠાપેત્વા આસનં પઞ્ઞપેત્વા પદીપં કત્વા નિસીદિતબ્બં. સચે અઞ્ઞે ભિક્ખૂ આગચ્છન્તિ, તેહિ સદ્ધિં ઉપોસથો કાતબ્બો. નો ચે આગચ્છન્તિ, અજ્જ મે ઉપોસથોતિ અધિટ્ઠાતબ્બો. નો ચે અધિટ્ઠહેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સ.