૩૨. ગરુકાપત્તિવુટ્ઠાનવિનિચ્છયકથા

૨૩૬. ગરુકાપત્તિવુટ્ઠાનન્તિ પરિવાસમાનત્તાદીહિ વિનયકમ્મેહિ ગરુકાપત્તિતો વુટ્ઠાનં. તત્થ (ચૂળવ. અટ્ઠ. ૧૦૨) તિવિધો પરિવાસો પટિચ્છન્નપરિવાસો સુદ્ધન્તપરિવાસો સમોધાનપરિવાસોતિ. તેસુ પટિચ્છન્નપરિવાસો તાવ યથાપટિચ્છન્નાય આપત્તિયા દાતબ્બો. કસ્સચિ હિ એકાહપ્પટિચ્છન્ના આપત્તિ હોતિ, કસ્સચિ દ્વીહપ્પટિચ્છન્ના, કસ્સચિ એકાપત્તિ હોતિ, કસ્સચિ દ્વે તિસ્સો તતુત્તરિ વા. તસ્મા પટિચ્છન્નપરિવાસં દેન્તેન પઠમં તાવ પટિચ્છન્નભાવો જાનિતબ્બો. અયઞ્હિ આપત્તિ નામ દસહાકારેહિ પટિચ્છન્ના હોતિ.

તત્રાયં માતિકા – આપત્તિ ચ હોતિ આપત્તિસઞ્ઞી ચ, પકતત્તો ચ હોતિ પકતત્તસઞ્ઞી ચ, અનન્તરાયિકો ચ હોતિ અનન્તરાયિકસઞ્ઞી ચ, પહુ ચ હોતિ પહુસઞ્ઞી ચ, છાદેતુકામો ચ હોતિ છાદેતિ ચાતિ. તત્થ આપત્તિ ચ હોતિ આપત્તિસઞ્ઞી ચાતિ યં આપન્નો, સા આપત્તિયેવ હોતિ, સોપિ ચ તત્થ આપત્તિસઞ્ઞીયેવ. ઇતિ જાનન્તો છાદેતિ, છન્ના હોતિ, અથ પનાયં તત્થ અનાપત્તિસઞ્ઞી, અચ્છન્ના હોતિ. અનાપત્તિ પન આપત્તિસઞ્ઞાયપિ અનાપત્તિસઞ્ઞાયપિ છાદેન્તેન અચ્છાદિતાવ હોતિ, લહુકં વા ગરુકાતિ ગરુકં વા લહુકાતિ છાદેતિ, અલજ્જિપક્ખે તિટ્ઠતિ, આપત્તિ પન અચ્છન્ના હોતિ, ગરુકં લહુકાતિ મઞ્ઞમાનો દેસેતિ, નેવ દેસિતા હોતિ, ન છન્ના, ગરુકં વા ગરુકાતિ ઞત્વા છાદેતિ, છન્ના હોતિ, ગરુકલહુકભાવં ન જાનાતિ, આપત્તિં છાદેમીતિ છાદેતિ, છન્નાવ હોતિ.

પકતત્તોતિ તિવિધં ઉક્ખેપનીયકમ્મં અકતો. સો ચે પકતત્તસઞ્ઞી હુત્વા છાદેતિ, છન્ના હોતિ. અથ ‘‘મય્હં સઙ્ઘેન કમ્મં કત’’ન્તિ અપકતત્તસઞ્ઞી હુત્વા છાદેતિ, અચ્છન્ના હોતિ. અપકતત્તેન પન પકતત્તસઞ્ઞિના વા અપકતત્તસઞ્ઞિના વા છાદિતાપિ અચ્છન્નાવ હોતિ. વુત્તમ્પિ ચેતં –

‘‘આપજ્જતિ ગરુકં સાવસેસં,

છાદેતિ અનાદરિયં પટિચ્ચ;

ન ભિક્ખુની નો ચ ફુસેય્ય વજ્જં,

પઞ્હા મેસા કુસલેહિ ચિન્તિતા’’તિ. (પરિ. ૪૮૧) –

અયઞ્હિ પઞ્હો ઉક્ખિત્તકેન કથિતો.

અનન્તરાયિકોતિ યસ્સ દસસુ અન્તરાયેસુ એકોપિ નત્થિ, સો ચે અનન્તરાયિકસઞ્ઞી હુત્વા છાદેતિ, છન્ના હોતિ. સચેપિ સો ભીરુજાતિકતાય અન્ધકારે અમનુસ્સચણ્ડમિગભયેન અન્તરાયિકસઞ્ઞી હુત્વા છાદેતિ, અચ્છન્નાવ હોતિ. યસ્સપિ પબ્બતવિહારે વસન્તસ્સ કન્દરં વા નદિં વા અતિક્કમિત્વા આરોચેતબ્બં હોતિ, અન્તરામગ્ગે ચ ચણ્ડવાળઅમનુસ્સાદિભયં અત્થિ, મગ્ગે અજગરા નિપજ્જન્તિ, નદી પૂરા હોતિ, એતસ્મિં પન સતિયેવ અન્તરાયે અન્તરાયિકસઞ્ઞી છાદેતિ, અચ્છન્ના હોતિ. અન્તરાયિકસ્સ પન અન્તરાયિકસઞ્ઞાય છાદયતો અચ્છન્નાવ.

પહૂતિ સો સક્કોતિ ભિક્ખુનો સન્તિકં ગન્તુઞ્ચેવ આરોચેતુઞ્ચ, સો ચે પહુસઞ્ઞી હુત્વા છાદેતિ, છન્ના હોતિ. સચસ્સ મુખે અપ્પમત્તકો ગણ્ડો વા હોતિ, હનુકવાતો વા વિજ્ઝતિ, દન્તો વા રુજ્જતિ, ભિક્ખા વા મન્દા લદ્ધા હોતિ, તાવતકેન પન નેવ વત્તું ન સક્કોતિ, ન ગન્તું, અપિચ ખો ‘‘ન સક્કોમી’’તિ સઞ્ઞી હોતિ, અયં પહુ હુત્વા અપ્પહુસઞ્ઞી નામ. ઇમિના છાદિતાપિ અચ્છાદિતા. અપ્પહુના પન વત્તું વા ગન્તું વા અસમત્થેન પહુસઞ્ઞિના વા અપ્પહુસઞ્ઞિના વા છાદિતા હોતિ, અચ્છાદિતાવ.

છાદેતુકામો ચ હોતિ છાદેતિ ચાતિ ઇદં ઉત્તાનત્થમેવ. સચે પન ‘‘છાદેસ્સામી’’તિ ધુરનિક્ખેપં કત્વા પુરેભત્તે વા પચ્છાભત્તે વા પઠમયામાદીસુ વા લજ્જિધમ્મં ઓક્કમિત્વા અન્તોઅરુણેયેવ આરોચેતિ, અયં છાદેતુકામો ન છાદેતિ નામ. યસ્સ પન અભિક્ખુકે ઠાને વસન્તસ્સ આપજ્જિત્વા સભાગસ્સ ભિક્ખુનો આગમનં આગમેન્તસ્સ, સભાગસ્સ સન્તિકં વા ગચ્છન્તસ્સ અડ્ઢમાસોપિ માસોપિ અતિક્કમતિ, અયં ન છાદેતુકામો છાદેતિ નામ, અયમ્પિ અચ્છન્નાવ હોતિ. યો પન આપન્નમત્તોવ અગ્ગિં અક્કન્તપુરિસો વિય સહસા પક્કમિત્વા સભાગટ્ઠાનં ગન્ત્વા આવિકરોતિ, અયં ન છાદેતુકામોવ ન છાદેતિ નામ. સચે પન સભાગં દિસ્વાપિ ‘‘અયં મે ઉપજ્ઝાયો વા આચરિયો વા’’તિ લજ્જાય નારોચેતિ, છન્નાવ હોતિ આપત્તિ. ઉપજ્ઝાયાદિભાવો હિ ઇધ અપ્પમાણં, અવેરિસભાગમત્તમેવ પમાણં. તસ્મા અવેરિસભાગસ્સ સન્તિકે આરોચેતબ્બા. યો પન વિસભાગો હોતિ સુત્વા પકાસેતુકામો, એવરૂપસ્સ ઉપજ્ઝાયસ્સપિ સન્તિકે ન આરોચેતબ્બા.

તત્થ પુરેભત્તં વા આપત્તિં આપન્નો હોતુ પચ્છાભત્તં વા દિવા વા રત્તિં વા, યાવ અરુણં ન ઉગ્ગચ્છતિ, તાવ આરોચેતબ્બં. ઉદ્ધસ્તે અરુણે પટિચ્છન્ના હોતિ, પટિચ્છાદનપચ્ચયા ચ દુક્કટં આપજ્જતિ, સભાગસઙ્ઘાદિસેસં આપન્નસ્સ પન સન્તિકે આવિકાતું ન વટ્ટતિ. સચે આવિકરોતિ, આપત્તિ આવિકતા હોતિ, દુક્કટા પન ન મુચ્ચતિ. તસ્મા સુદ્ધસ્સ સન્તિકે આવિકાતબ્બા. આવિકરોન્તો ચ ‘‘તુય્હં સન્તિકે એકં આપત્તિં આવિકરોમી’’તિ વા ‘‘આચિક્ખામી’’તિ વા આરોચેમી’’તિ વા ‘‘મમ એકં આપત્તિં આપન્નભાવં જાનાહી’’તિ વા વદતુ, ‘‘એકં ગરુકાપત્તિં આવિકરોમી’’તિઆદિના વા નયેન વદતુ, સબ્બેહિપિ આકારેહિ અપ્પટિચ્છન્નાવ હોતીતિ કુરુન્દિયં વુત્તં. સચે પન ‘‘લહુકાપત્તિં આવિકરોમી’’તિઆદિના નયેન વદતિ, પટિચ્છન્નાવ હોતિ. વત્થું આરોચેતિ, આપત્તિં આરોચેતિ, ઉભયં આરોચેતિ, તિવિધેનપિ આરોચિતાવ હોતિ.

૨૩૭. ઇતિ ઇમાનિ દસ કારણાનિ ઉપપરિક્ખિત્વા પટિચ્છન્નપરિવાસં દેન્તેન પઠમમેવ પટિચ્છન્નભાવો જાનિતબ્બો, તતો પટિચ્છન્નદિવસે ચ આપત્તિયો ચ સલ્લક્ખેત્વા સચે એકાહપ્પટિચ્છન્ના હોતિ, ‘‘અહં, ભન્તે, એકં આપત્તિં આપજ્જિં સઞ્ચેતનિકં સુક્કવિસ્સટ્ઠિં એકાહપ્પટિચ્છન્ન’’ન્તિ એવં યાચાપેત્વા ખન્ધકે (ચૂળવ. ૯૮) આગતનયેનેવ કમ્મવાચં વત્વા પરિવાસો દાતબ્બો. અથ દ્વીહતીહાદિપટિચ્છન્ના હોતિ, ‘‘દ્વીહપ્પટિચ્છન્નં, તીહપ્પટિચ્છન્નં, ચતૂહપ્પટિચ્છન્નં, પઞ્ચાહપ્પટિચ્છન્નં…પે… ચુદ્દસાહપ્પટિચ્છન્ન’’ન્તિ એવં યાવ ચુદ્દસદિવસાનિ દિવસવસેન યોજના કાતબ્બા, પઞ્ચદસદિવસપટિચ્છન્નાય ‘‘પક્ખપટિચ્છન્ન’’ન્તિ યોજના કાતબ્બા. તતો યાવ એકૂનતિંસતિમો દિવસો, તાવ ‘‘અતિરેકપક્ખપટિચ્છન્ન’’ન્તિ, તતો ‘‘માસપટિચ્છન્નં, અતિરેકમાસપટિચ્છન્નં, દ્વેમાસપટિચ્છન્નં, અતિરેકદ્વેમાસપટિચ્છન્નં, તેમાસ…પે… અતિરેકએકાદસમાસપટિચ્છન્ન’’ન્તિ એવં યોજના કાતબ્બા. સંવચ્છરે પુણ્ણે ‘‘એકસંવચ્છરપટિચ્છન્ન’’ન્તિ, તતો પરં ‘‘અતિરેકસંવચ્છરં, દ્વેસંવચ્છર’’ન્તિ એવં યાવ ‘‘સટ્ઠિસંવચ્છરં, અતિરેકસટ્ઠિસંવચ્છરપટિચ્છન્ન’’ન્તિ વા તતો વા ભિય્યોપિ વત્વા યોજના કાતબ્બા.

સચે પન દ્વે તિસ્સો તતુત્તરિ વા આપત્તિયો હોન્તિ, યથા ‘‘એકં આપત્તિ’’ન્તિ વુત્તં, એવં ‘‘દ્વે આપત્તિયો, તિસ્સો આપત્તિયો’’તિ વત્તબ્બં. તતો પરં પન સતં વા હોતુ સહસ્સં વા, ‘‘સમ્બહુલા’’તિ વત્તું વટ્ટતિ. નાનાવત્થુકાસુપિ ‘‘અહં, ભન્તે, સમ્બહુલા સઙ્ઘાદિસેસા આપત્તિયો આપજ્જિં એકં સુક્કવિસ્સટ્ઠિં, એકં કાયસંસગ્ગં, એકં દુટ્ઠુલ્લવાચં, એકં અત્તકામં, એકં સઞ્ચરિત્તં, એકાહપ્પટિચ્છન્નાયો’’તિ એવં ગણનવસેન વા ‘‘અહં, ભન્તે, સમ્બહુલા સઙ્ઘાદિસેસા આપત્તિયો આપજ્જિં નાનાવત્થુકા એકાહપ્પટિચ્છન્નાયો’’તિ એવં વત્થુકિત્તનવસેન વા ‘‘અહં, ભન્તે, સમ્બહુલા સઙ્ઘાદિસેસા આપત્તિયો આપજ્જિં એકાહપ્પટિચ્છન્નાયો’’તિ એવં નામમત્તવસેન વા યોજના કાતબ્બા. તત્થ નામં દુવિધં સજાતિસાધારણં સબ્બસાધારણઞ્ચ. તત્થ સઙ્ઘાદિસેસોતિ સજાતિસાધારણં. આપત્તીતિ સબ્બસાધારણં. તસ્મા ‘‘સમ્બહુલા આપત્તિયો આપજ્જિં એકાહપ્પટિચ્છન્નાયો’’તિ એવં સબ્બસાધારણનામવસેનપિ વટ્ટતિ. ઇદઞ્હિ પરિવાસાદિવિનયકમ્મં વત્થુવસેન ગોત્તવસેન નામવસેન આપત્તિવસેન ચ કાતું વટ્ટતિયેવ.

તત્થ સુક્કવિસ્સટ્ઠીતિ વત્થુ ચેવ ગોત્તઞ્ચ. સઙ્ઘાદિસેસોતિ નામઞ્ચેવ આપત્તિ ચ. તત્થ ‘‘સુક્કવિસ્સટ્ઠિં કાયસંસગ્ગ’’ન્તિઆદિના વચનેનપિ ‘‘નાનાવત્થુકાયો’’તિ વચનેનપિ વત્થુ ચેવ ગોત્તઞ્ચ ગહિતં હોતિ. ‘‘સઙ્ઘાદિસેસો’’તિ વચનેનપિ ‘‘આપત્તિયો’’તિ વચનેનપિ નામઞ્ચેવ આપત્તિ ચ ગહિતા હોતિ. તસ્મા એતેસુ યસ્સ કસ્સચિ વસેન કમ્મવાચા કાતબ્બા. ઇધ પન સબ્બાપત્તીનં સાધારણવસેન સમ્બહુલનયેનેવ ચ સબ્બત્થ કમ્મવાચં યોજેત્વા દસ્સયિસ્સામ. એકઞ્હિ આપત્તિં આપજ્જિત્વા ‘‘સમ્બહુલા’’તિ વિનયકમ્મં કરોન્તસ્સપિ વુટ્ઠાતિ એકં વિના સમ્બહુલાનં અભાવતો. સમ્બહુલા પન આપજ્જિત્વા ‘‘એકં આપજ્જિ’’ન્તિ કરોન્તસ્સ ન વુટ્ઠાતિ, તસ્મા સમ્બહુલનયેનેવ યોજયિસ્સામ. સેય્યથિદં – પટિચ્છન્નપરિવાસં દેન્તેન સચે એકાહપ્પટિચ્છન્ના આપત્તિ હોતિ.

‘‘અહં, ભન્તે, સમ્બહુલા આપત્તિયો આપજ્જિં એકાહપ્પટિચ્છન્નાયો, સોહં, ભન્તે, સઙ્ઘં સમ્બહુલાનં આપત્તીનં એકાહપ્પટિચ્છન્નાનં એકાહપરિવાસં યાચામિ. અહં, ભન્તે, સમ્બહુલા આપત્તિયો આપજ્જિં એકાહપ્પટિચ્છન્નાયો, દુતિયમ્પિ, ભન્તે, સઙ્ઘં સમ્બહુલાનં આપત્તીનં એકાહપ્પટિચ્છન્નાનં એકાહપરિવાસં યાચામિ. અહં, ભન્તે, સમ્બહુલા આપત્તિયો આપજ્જિં એકાહપ્પટિચ્છન્નાયો, તતિયમ્પિ, ભન્તે, સઙ્ઘં સમ્બહુલાનં આપત્તીનં એકાહપ્પટિચ્છન્નાનં એકાહપરિવાસં યાચામીતિ –

એવં તિક્ખત્તું યાચાપેત્વા –

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો, અયં ઇત્થન્નામો ભિક્ખુ સમ્બહુલા આપત્તિયો આપજ્જિ એકાહપ્પટિચ્છન્નાયો, સો સઙ્ઘં સમ્બહુલાનં આપત્તીનં એકાહપ્પટિચ્છન્નાનં એકાહપરિવાસં યાચતિ, યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લં, સઙ્ઘો ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો સમ્બહુલાનં આપત્તીનં એકાહપ્પટિચ્છન્નાનં એકાહપરિવાસં દદેય્ય, એસા ઞત્તિ.

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો, અયં ઇત્થન્નામો ભિક્ખુ સમ્બહુલા આપત્તિયો આપજ્જિ એકાહપ્પટિચ્છન્નાયો, સો સઙ્ઘં સમ્બહુલાનં આપત્તીનં એકાહપ્પટિચ્છન્નાનં એકાહપરિવાસં યાચતિ, સઙ્ઘો ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો સમ્બહુલાનં આપત્તીનં એકાહપ્પટિચ્છન્નાનં એકાહપરિવાસં દેતિ, યસ્સાયસ્મતો ખમતિ ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો સમ્બહુલાનં આપત્તીનં એકાહપ્પટિચ્છન્નાનં એકાહપરિવાસસ્સ દાનં, સો તુણ્હસ્સ. યસ્સ નક્ખમતિ, સો ભાસેય્ય.

‘‘દુતિયમ્પિ એતમત્થં વદામિ…પે… તતિયમ્પિ એતમત્થં વદામિ…પે….

‘‘દિન્નો સઙ્ઘેન ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો સમ્બહુલાનં આપત્તીનં એકાહપ્પટિચ્છન્નાનં એકાહપરિવાસો, ખમતિ સઙ્ઘસ્સ, તસ્મા તુણ્હી, એવમેતં ધારયામી’’તિ –

એવં યો યો આપન્નો હોતિ, તસ્સ તસ્સ નામં ગહેત્વા કમ્મવાચા કાતબ્બા.

કમ્મવાચાપરિયોસાને ચ તેન ભિક્ખુના માળકસીમાયમેવ ‘‘પરિવાસં સમાદિયામિ, વત્તં સમાદિયામી’’તિ વત્તં સમાદાતબ્બં, સમાદિયિત્વા તત્થેવ સઙ્ઘસ્સ આરોચેતબ્બં. આરોચેન્તેન ચ –

એવં આરોચેતબ્બં. ઇમઞ્ચ અત્થં ગહેત્વા યાય કાયચિ વાચાય આરોચેતું વટ્ટતિયેવ.

આરોચેત્વા (ચૂળવ. અટ્ઠ. ૧૦૨) સચે નિક્ખિપિતુકામો હોતિ, ‘‘પરિવાસં નિક્ખિપામિ, વત્તં નિક્ખિપામી’’તિ નિક્ખિપિતબ્બં. એકપદેનપિ ચેત્થ નિક્ખિત્તો હોતિ પરિવાસો, દ્વીહિ પન સુનિક્ખિત્તોયેવ. સમાદાનેપિ એસેવ નયો. નિક્ખિત્તકાલતો પટ્ઠાય પકતત્તટ્ઠાને તિટ્ઠતિ. માળકતો ભિક્ખૂસુ નિક્ખન્તેસુ એકસ્સપિ સન્તિકે નિક્ખિપિતું વટ્ટતિ, માળકતો નિક્ખમિત્વા સતિં પટિલભન્તેન સહગચ્છન્તસ્સ સન્તિકે નિક્ખિપિતબ્બં. સચે સોપિ પક્કન્તો, અઞ્ઞસ્સ યસ્સ માળકે નારોચિતં, તસ્સ આરોચેત્વા નિક્ખિપિતબ્બં. આરોચેન્તેન ચ અવસાને ‘‘વેદિયતીતિ મં આયસ્મા ધારેતૂ’’તિ વત્તબ્બં. દ્વિન્નં આરોચેન્તેન ‘‘આયસ્મન્તા ધારેન્તૂ’’તિ, તિણ્ણં આરોચેન્તેન ‘‘આયસ્મન્તો ધારેન્તૂ’’તિ વત્તબ્બં. સચે અપ્પભિક્ખુકો વિહારો હોતિ, સભાગા ભિક્ખૂ વસન્તિ, વત્તં અનિક્ખિપિત્વા વિહારેયેવ રત્તિપરિગ્ગહો કાતબ્બો. અથ ન સક્કા સોધેતું, વુત્તનયેનેવ વત્તં નિક્ખિપિત્વા પચ્ચૂસસમયે એકેન ભિક્ખુના સદ્ધિં પરિક્ખિત્તસ્સ વિહારસ્સ પરિક્ખેપતો, અપરિક્ખિત્તસ્સ વિહારસ્સ પરિક્ખેપારહટ્ઠાનતો દ્વે લેડ્ડુપાતે અતિક્કમિત્વા મહામગ્ગતો ઓક્કમ્મ ગુમ્બેન વા વતિયા વા પટિચ્છન્નટ્ઠાને નિસીદિતબ્બં, અન્તોઅરુણેયેવ વુત્તનયેન વત્તં સમાદિયિત્વા આરોચેતબ્બં. આરોચેન્તેન સચે નવકતરો હોતિ, ‘‘આવુસો’’તિ વત્તબ્બં. સચે વુડ્ઢતરો, ‘‘ભન્તે’’તિ વત્તબ્બં. સચે અઞ્ઞો કોચિ ભિક્ખુ કેનચિદેવ કરણીયેન તં ઠાનં આગચ્છતિ, સચે એસ તં પસ્સતિ, સદ્દં વાસ્સ સુણાતિ, આરોચેતબ્બં, અનારોચેન્તસ્સ રત્તિચ્છેદો ચેવ વત્તભેદો ચ. અથ દ્વાદસહત્થં ઉપચારં ઓક્કમિત્વા અજાનન્તસ્સેવ ગચ્છતિ, રત્તિચ્છેદો હોતિયેવ, વત્તભેદો પન નત્થિ, ઉગ્ગતે અરુણે વત્તં નિક્ખિપિતબ્બં. સચે સો ભિક્ખુ કેનચિદેવ કરણીયેન પક્કન્તો હોતિ, યં અઞ્ઞં સબ્બપઠમં પસ્સતિ, તસ્સ આરોચેત્વા નિક્ખિપિતબ્બં. વિહારં ગન્ત્વાપિ યં પઠમં પસ્સતિ, તસ્સ આરોચેત્વા નિક્ખિપિતબ્બં. અયં નિક્ખિત્તવત્તસ્સ પરિહારો.

૨૩૮. એવં યત્તકાનિ દિવસાનિ આપત્તિ પટિચ્છન્ના હોતિ, તત્તકાનિ તતો અધિકતરાનિ વા કુક્કુચ્ચવિનોદનત્થાય પરિવસિત્વા સઙ્ઘં ઉપસઙ્કમિત્વા વત્તં સમાદિયિત્વા માનત્તં યાચિતબ્બં. અયઞ્હિ વત્તે સમાદિન્ને એવ માનત્તારહો હોતિ નિક્ખિત્તવત્તેન પરિવુત્થત્તા. અનિક્ખિત્તવત્તસ્સ પન પુન સમાદાનકિચ્ચં નત્થિ. સો હિ પટિચ્છન્નદિવસાતિક્કમેનેવ માનત્તારહો હોતિ, તસ્મા તસ્સ માનત્તં દાતબ્બમેવ. તં દેન્તેન –

‘‘અહં, ભન્તે, સમ્બહુલા આપત્તિયો આપજ્જિં એકાહપ્પટિચ્છન્નાયો, સોહં સઙ્ઘં સમ્બહુલાનં આપત્તીનં એકાહપ્પટિચ્છન્નાનં એકાહપરિવાસં યાચિં, તસ્સ મે સઙ્ઘો સમ્બહુલાનં આપત્તીનં એકાહપ્પટિચ્છન્નાનં એકાહપરિવાસં અદાસિ, સોહં, ભન્તે, પરિવુત્થપરિવાસો સઙ્ઘં સમ્બહુલાનં આપત્તીનં એકાહપ્પટિચ્છન્નાનં છારત્તં માનત્તં યાચામિ. અહં, ભન્તે…પે… સોહં પરિવુત્થપરિવાસો, દુતિયમ્પિ, ભન્તે, સઙ્ઘં સમ્બહુલાનં આપત્તીનં એકાહપ્પટિચ્છન્નાનં છારત્તં માનત્તં યાચામિ. અહં, ભન્તે…પે… સોહં પરિવુત્થપરિવાસો, તતિયમ્પિ, ભન્તે, સઙ્ઘં સમ્બહુલાનં આપત્તીનં એકાહપ્પટિચ્છન્નાનં છારત્તં માનત્તં યાચામી’’તિ –

એવં તિક્ખત્તું યાચાપેત્વા –

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો, અયં ઇત્થન્નામો ભિક્ખુ સમ્બહુલા આપત્તિયો આપજ્જિ એકાહપ્પટિચ્છન્નાયો, સો સઙ્ઘં સમ્બહુલાનં આપત્તીનં એકાહપ્પટિચ્છન્નાનં એકાહપરિવાસં યાચિ, સઙ્ઘો ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો સમ્બહુલાનં આપત્તીનં એકાહપ્પટિચ્છન્નાનં એકાહપરિવાસં અદાસિ, સો પરિવુત્થપરિવાસો સઙ્ઘં સમ્બહુલાનં આપત્તીનં એકાહપ્પટિચ્છન્નાનં છારત્તં માનત્તં યાચતિ, સઙ્ઘો ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો સમ્બહુલાનં આપત્તીનં એકાહપ્પટિચ્છન્નાનં છારત્તં માનત્તં દેતિ, યસ્સાયસ્મતો ખમતિ ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો સમ્બહુલાનં આપત્તીનં એકાહપ્પટિચ્છન્નાનં છારત્તં માનત્તસ્સ દાનં, સો તુણ્હસ્સ. યસ્સ નક્ખમતિ, સો ભાસેય્ય.

‘‘દુતિયમ્પિ એતમત્થં વદામિ…પે… તતિયમ્પિ એતમત્થં વદામિ…પે….

‘‘દિન્નં સઙ્ઘેન ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો સમ્બહુલાનં આપત્તીનં એકાહપ્પટિચ્છન્નાનં છારત્તં માનત્તં, ખમતિ સઙ્ઘસ્સ, તસ્મા તુણ્હી, એવમેતં ધારયામી’’તિ –

એવં કમ્મવાચા કાતબ્બા.

કમ્મવાચાપરિયોસાને ચ તેન ભિક્ખુના માળકસીમાયમેવ ‘‘માનત્તં સમાદિયામિ, વત્તં સમાદિયામી’’તિ વત્તં સમાદાતબ્બં, સમાદિયિત્વા તત્થેવ સઙ્ઘસ્સ આરોચેતબ્બં. આરોચેન્તેન ચ –

‘‘અહં, ભન્તે, સમ્બહુલા આપત્તિયો આપજ્જિં એકાહપ્પટિચ્છન્નાયો, સોહં સઙ્ઘં સમ્બહુલાનં આપત્તીનં એકાહપ્પટિચ્છન્નાનં એકાહપરિવાસં યાચિં, તસ્સ મે સઙ્ઘો સમ્બહુલાનં આપત્તીનં એકાહપ્પટિચ્છન્નાનં એકાહપરિવાસં અદાસિ, સોહં પરિવુત્થપરિવાસો સઙ્ઘં સમ્બહુલાનં આપત્તીનં એકાહપ્પટિચ્છન્નાનં છારત્તં માનત્તં યાચિં, તસ્સ મે સઙ્ઘો સમ્બહુલાનં આપત્તીનં એકાહપ્પટિચ્છન્નાનં છારત્તં માનત્તં અદાસિ, સોહં માનત્તં ચરામિ, વેદિયામહં ભન્તે, વેદિયતીતિ મં સઙ્ઘો ધારેતૂ’’તિ –

એવં આરોચેતબ્બં. ઇમઞ્ચ પન અત્થં ગહેત્વા યાય કાયચિ વાચાય આરોચેતું વટ્ટતિયેવ.

આરોચેત્વા સચે નિક્ખિપિતુકામો હોતિ, ‘‘માનત્તં નિક્ખિપામિ, વત્તં નિક્ખિપામી’’તિ સઙ્ઘમજ્ઝે નિક્ખિપિતબ્બં. માળકતો ભિક્ખૂસુ નિક્ખન્તેસુ એકસ્સપિ સન્તિકે નિક્ખિપિતું વટ્ટતિ. માળકતો નિક્ખમિત્વા સતિં પટિલભન્તેન સહગચ્છન્તસ્સ સન્તિકે નિક્ખિપિતબ્બં. સચે સોપિ પક્કન્તો, અઞ્ઞસ્સ યસ્સ માળકે નારોચિતં, તસ્સ આરોચેત્વા નિક્ખિપિતબ્બં. આરોચેન્તેન પન અવસાને ‘‘વેદિયતીતિ મં આયસ્મા ધારેતૂ’’તિ વત્તબ્બં. દ્વિન્નં આરોચેન્તેન ‘‘આયસ્મન્તા ધારેન્તૂ’’તિ, તિણ્ણં આરોચેન્તેન ‘‘આયસ્મન્તો ધારેન્તૂ’’તિ વત્તબ્બં. નિક્ખિત્તકાલતો પટ્ઠાય પકતત્તટ્ઠાને તિટ્ઠતિ. સચે અપ્પભિક્ખુકો વિહારો હોતિ, સભાગા ભિક્ખૂ વસન્તિ, વત્તં અનિક્ખિપિત્વા અન્તોવિહારેયેવ રત્તિયો ગણેતબ્બા. અથ ન સક્કા સોધેતું, વુત્તનયેનેવ વત્તં નિક્ખિપિત્વા પચ્ચૂસસમયે ચતૂહિ પઞ્ચહિ વા ભિક્ખૂહિ સદ્ધિં પરિક્ખિત્તસ્સ વિહારસ્સ પરિક્ખેપતો, અપરિક્ખિત્તસ્સ પરિક્ખેપારહટ્ઠાનતો દ્વે લેડ્ડુપાતે અતિક્કમિત્વા મહામગ્ગતો ઓક્કમ્મ ગુમ્બેન વા વતિયા વા પટિચ્છન્નટ્ઠાને નિસીદિતબ્બં, અન્તોઅરુણેયેવ વુત્તનયેન વત્તં સમાદિયિત્વા આરોચેતબ્બં. સચે અઞ્ઞો કોચિ ભિક્ખુ કેનચિદેવ કરણીયેન તં ઠાનં આગચ્છતિ, સચે એસ તં પસ્સતિ, સદ્દં વાસ્સ સુણાતિ, આરોચેતબ્બં. અનારોચેન્તસ્સ રત્તિચ્છેદો ચેવ વત્તભેદો ચ, અથ દ્વાદસહત્થં ઉપચારં ઓક્કમિત્વા અજાનન્તસ્સેવ ગચ્છતિ, રત્તિચ્છેદો હોતિ એવ, વત્તભેદો પન નત્થિ. આરોચિતકાલતો પટ્ઠાય એકં ભિક્ખું ઠપેત્વા સેસેહિ સતિ કરણીયે ગન્તુમ્પિ વટ્ટતિ, અરુણે ઉટ્ઠિતે તસ્સ ભિક્ખુસ્સ સન્તિકે વત્તં નિક્ખિપિતબ્બં. સચે સોપિ કેનચિ કમ્મેન પુરે અરુણેયેવ ગચ્છતિ, અઞ્ઞં વિહારતો નિક્ખન્તં વા આગન્તુકં વા યં પઠમં પસ્સતિ, તસ્સ સન્તિકે આરોચેત્વા વત્તં નિક્ખિપિતબ્બં. અયઞ્ચ યસ્મા ગણસ્સ આરોચેત્વા ભિક્ખૂનઞ્ચ અત્થિભાવં સલ્લક્ખેત્વાવ વસિ, તેનસ્સ ઊને ગણે ચરણદોસો વા વિપ્પવાસો વા ન હોતિ. સચે ન કઞ્ચિ પસ્સતિ, વિહારં ગન્ત્વાપિ યં પઠમં પસ્સતિ, તસ્સ આરોચેત્વા નિક્ખિપિતબ્બં. અયં નિક્ખિત્તવત્તસ્સ પરિહારો.

૨૩૯. એવં છારત્તં માનત્તં અખણ્ડં ચરિત્વા યત્થ સિયા વીસતિગણો ભિક્ખુસઙ્ઘો, તત્થ સો ભિક્ખુ અબ્ભેતબ્બો. અબ્ભેન્તેહિ ચ પઠમં અબ્ભાનારહો કાતબ્બો. અયઞ્હિ નિક્ખિત્તવત્તત્તા પકતત્તટ્ઠાને ઠિતો, પકતત્તસ્સ ચ અબ્ભાનં કાતું ન વટ્ટતિ, તસ્મા વત્તં સમાદાપેતબ્બો, વત્તે સમાદિન્ને અબ્ભાનારહો હોતિ. તેનપિ વત્તં સમાદિયિત્વા આરોચેત્વા અબ્ભાનં યાચિતબ્બં. અનિક્ખિત્તવત્તસ્સ પુન વત્તસમાદાનકિચ્ચં નત્થિ. સો હિ છારત્તાતિક્કમેનેવ અબ્ભાનારહો હોતિ, તસ્મા સો અબ્ભેતબ્બો. અબ્ભેન્તેન ચ –

‘‘અહં, ભન્તે, સમ્બહુલા આપત્તિયો આપજ્જિં એકાહપ્પટિચ્છન્નાયો, સોહં સઙ્ઘં સમ્બહુલાનં આપત્તીનં એકાહપ્પટિચ્છન્નાનં એકાહપરિવાસં યાચિં, તસ્સ મે સઙ્ઘો સમ્બહુલાનં આપત્તીનં એકાહપ્પટિચ્છન્નાનં એકાહપરિવાસં અદાસિ, સોહં પરિવુત્થપરિવાસો સઙ્ઘં સમ્બહુલાનં આપત્તીનં એકાહપ્પટિચ્છન્નાનં છારત્તં માનત્તં યાચિં, તસ્સ મે સઙ્ઘો સમ્બહુલાનં આપત્તીનં એકાહપ્પટિચ્છન્નાનં છારત્તં માનત્તં અદાસિ, સોહં, ભન્તે, ચિણ્ણમાનત્તો સઙ્ઘં અબ્ભાનં યાચામિ. અહં, ભન્તે…પે… સોહં ચિણ્ણમાનત્તો દુતિયમ્પિ, ભન્તે, સઙ્ઘં અબ્ભાનં યાચામિ. અહં, ભન્તે…પે… સોહં ચિણ્ણમાનત્તો તતિયમ્પિ, ભન્તે, સઙ્ઘં અબ્ભાનં યાચામી’’તિ –

એવં તિક્ખત્તું યાચાપેત્વા –

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો, અયં ઇત્થન્નામો ભિક્ખુ સમ્બહુલા આપત્તિયો આપજ્જિ એકાહપ્પટિચ્છન્નાયો, સો સઙ્ઘં સમ્બહુલાનં આપત્તીનં એકાહપ્પટિચ્છન્નાનં એકાહપરિવાસં યાચિ, સઙ્ઘો ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો સમ્બહુલાનં આપત્તીનં એકાહપ્પટિચ્છન્નાનં એકાહપરિવાસં અદાસિ, સો પરિવુત્થપરિવાસો સઙ્ઘં સમ્બહુલાનં આપત્તીનં એકાહપ્પટિચ્છન્નાનં છારત્તં માનત્તં યાચિ, સઙ્ઘો ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો સમ્બહુલાનં આપત્તીનં એકાહપ્પટિચ્છન્નાનં છારત્તં માનત્તં અદાસિ, સો ચિણ્ણમાનત્તો સઙ્ઘં અબ્ભાનં યાચતિ, યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લં, સઙ્ઘો ઇત્થન્નામં ભિક્ખું અબ્ભેય્ય, એસા ઞત્તિ.

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો, અયં ઇત્થન્નામો ભિક્ખુ સમ્બહુલા આપત્તિયો આપજ્જિ એકાહપ્પટિચ્છન્નાયો, સો સઙ્ઘં સમ્બહુલાનં આપત્તીનં એકાહપ્પટિચ્છન્નાનં એકાહપરિવાસં યાચિ, સઙ્ઘો ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો સમ્બહુલાનં આપત્તીનં એકાહપ્પટિચ્છન્નાનં એકાહપરિવાસં અદાસિ, સો પરિવુત્થપરિવાસો સઙ્ઘં સમ્બહુલાનં આપત્તીનં એકાહપ્પટિચ્છન્નાનં છારત્તં માનત્તં યાચિ, સઙ્ઘો ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો સમ્બહુલાનં આપત્તીનં એકાહપ્પટિચ્છન્નાનં છારત્તં માનત્તં અદાસિ, સો ચિણ્ણમાનત્તો સઙ્ઘં અબ્ભાનં યાચતિ, સઙ્ઘો ઇત્થન્નામં ભિક્ખું અબ્ભેતિ, યસ્સાયસ્મતો ખમતિ ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો અબ્ભાનં, સો તુણ્હસ્સ. યસ્સ નક્ખમતિ, સો ભાસેય્ય.

‘‘દુતિયમ્પિ એતમત્થં વદામિ…પે… તતિયમ્પિ એતમત્થં વદામિ…પે….

‘‘અબ્ભિતો સઙ્ઘેન ઇત્થન્નામો ભિક્ખુ, ખમતિ સઙ્ઘસ્સ, તસ્મા તુણ્હી, એવમેતં ધારયામી’’તિ –

એવં કમ્મવાચા કાતબ્બા.

એવં તાવ એકાહપ્પટિચ્છન્નાય આપત્તિયા પટિચ્છન્નપરિવાસો માનત્તદાનં અબ્ભાનઞ્ચ વેદિતબ્બં. ઇમિનાવ નયેન દ્વીહાદિપટિચ્છન્નાસુપિ તદનુરૂપા કમ્મવાચા કાતબ્બા.

૨૪૦. સચે પન અપ્પટિચ્છન્ના આપત્તિ હોતિ, પરિવાસં અદત્વા માનત્તમેવ દત્વા ચિણ્ણમાનત્તો અબ્ભેતબ્બો. કથં? માનત્તં દેન્તેન તાવ –

‘‘અહં, ભન્તે, સમ્બહુલા આપત્તિયો આપજ્જિં અપ્પટિચ્છન્નાયો, સોહં, ભન્તે, સઙ્ઘં સમ્બહુલાનં આપત્તીનં અપ્પટિચ્છન્નાનં છારત્તં માનત્તં યાચામિ. અહં, ભન્તે…પે… દુતિયમ્પિ, ભન્તે, સઙ્ઘં સમ્બહુલાનં આપત્તીનં અપ્પટિચ્છન્નાનં છારત્તં માનત્તં યાચામિ. અહં, ભન્તે…પે… તતિયમ્પિ, ભન્તે, સઙ્ઘં સમ્બહુલાનં આપત્તીનં અપ્પટિચ્છન્નાનં છારત્તં માનત્તં યાચામી’’તિ –

તિક્ખત્તું યાચાપેત્વા –

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો, અયં ઇત્થન્નામો ભિક્ખુ સમ્બહુલા આપત્તિયો આપજ્જિ અપ્પટિચ્છન્નાયો, સો સઙ્ઘં સમ્બહુલાનં આપત્તીનં અપ્પટિચ્છન્નાનં છારત્તં માનત્તં યાચતિ, યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લં, સઙ્ઘો ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો સમ્બહુલાનં આપત્તીનં અપ્પટિચ્છન્નાનં છારત્તં માનત્તં દદેય્ય, એસા ઞત્તિ.

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો, અયં ઇત્થન્નામો ભિક્ખુ સમ્બહુલા આપત્તિયો આપજ્જિ અપ્પટિચ્છન્નાયો, સો સઙ્ઘં સમ્બહુલાનં આપત્તીનં અપ્પટિચ્છન્નાનં છારત્તં માનત્તં યાચતિ, સઙ્ઘો ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો સમ્બહુલાનં આપત્તીનં અપ્પટિચ્છન્નાનં છારત્તં માનત્તં દેતિ, યસ્સાયસ્મતો ખમતિ ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો સમ્બહુલાનં આપત્તીનં અપ્પટિચ્છન્નાનં છારત્તં માનત્તસ્સ દાનં, સો તુણ્હસ્સ. યસ્સ નક્ખમતિ, સો ભાસેય્ય.

‘‘દુતિયમ્પિ એતમત્થં વદામિ…પે… તતિયમ્પિ એતમત્થં વદામિ…પે….

‘‘દિન્નં સઙ્ઘેન ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો સમ્બહુલાનં આપત્તીનં અપ્પટિચ્છન્નાનં છારત્તં માનત્તં, ખમતિ સઙ્ઘસ્સ, તસ્મા તુણ્હી, એવમેતં ધારયામી’’તિ –

એવં કમ્મવાચા કાતબ્બા.

કમ્મવાચાપરિયોસાને ચ વત્તસમાદાનં વત્તનિક્ખેપો માનત્તચરણઞ્ચ સબ્બં વુત્તનયેનેવ વેદિતબ્બં. આરોચેન્તેન પન –

એવં આરોચેતબ્બં.

એકસ્સ દ્વિન્નં તિણ્ણં વા આરોચેન્તેન પટિચ્છન્નમાનત્તે વુત્તનયેનેવ આરોચેતબ્બં. ચિણ્ણમાનત્તો ચ યત્થ સિયા વીસતિગણો ભિક્ખુસઙ્ઘો, તત્થ સો અબ્ભેતબ્બો. અબ્ભેન્તેન ચ –

‘‘અહં, ભન્તે, સમ્બહુલા આપત્તિયો આપજ્જિં અપ્પટિચ્છન્નાયો, સોહં સઙ્ઘં સમ્બહુલાનં આપત્તીનં અપ્પટિચ્છન્નાનં છારત્તં માનત્તં યાચિં, તસ્સ મે સઙ્ઘો સમ્બહુલાનં આપત્તીનં અપ્પટિચ્છન્નાનં છારત્તં માનત્તં અદાસિ, સોહં ચિણ્ણમાનત્તો સઙ્ઘં અબ્ભાનં યાચામિ. અહં, ભન્તે…પે… સોહં ચિણ્ણમાનત્તો દુતિયમ્પિ, ભન્તે, સઙ્ઘં અબ્ભાનં યાચામિ. અહં, ભન્તે…પે… સોહં ચિણ્ણમાનત્તો તતિયમ્પિ, ભન્તે, સઙ્ઘં અબ્ભાનં યાચામી’’તિ –

એવં તિક્ખત્તું યાચાપેત્વા –

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો, અયં ઇત્થન્નામો ભિક્ખુ સમ્બહુલા આપત્તિયો આપજ્જિ અપ્પટિચ્છન્નાયો, સો સઙ્ઘં સમ્બહુલાનં આપત્તીનં અપ્પટિચ્છન્નાનં છારત્તં માનત્તં યાચિ, સઙ્ઘો ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો સમ્બહુલાનં આપત્તીનં અપ્પટિચ્છન્નાનં છારત્તં માનત્તં અદાસિ, સો ચિણ્ણમાનત્તો સઙ્ઘં અબ્ભાનં યાચતિ, યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લં, સઙ્ઘો ઇત્થન્નામં ભિક્ખું અબ્ભેય્ય, એસા ઞત્તિ.

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો, અયં ઇત્થન્નામો ભિક્ખુ સમ્બહુલા આપત્તિયો આપજ્જિ અપ્પટિચ્છન્નાયો, સો સઙ્ઘં સમ્બહુલાનં આપત્તીનં અપ્પટિચ્છન્નાનં છારત્તં માનત્તં યાચિ, સઙ્ઘો ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો સમ્બહુલાનં આપત્તીનં અપ્પટિચ્છન્નાનં છારત્તં માનત્તં અદાસિ, સો ચિણ્ણમાનત્તો સઙ્ઘં અબ્ભાનં યાચતિ, સઙ્ઘો ઇત્થન્નામં ભિક્ખું અબ્ભેતિ, યસ્સાયસ્મતો ખમતિ ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો અબ્ભાનં, સો તુણ્હસ્સ. યસ્સ નક્ખમતિ, સો ભાસેય્ય.

‘‘દુતિયમ્પિ એતમત્થં વદામિ…પે… તતિયમ્પિ એતમત્થં વદામિ…પે….

અબ્ભિતો સઙ્ઘેન ઇત્થન્નામો ભિક્ખુ, ખમતિ સઙ્ઘસ્સ, તસ્મા તુણ્હી, એવમેતં ધારયામી’’તિ –

એવં કમ્મવાચં વત્વા અબ્ભેતબ્બો. એવં અપ્પટિચ્છન્નાય આપત્તિયા વુટ્ઠાનં વેદિતબ્બં.

૨૪૧. સચે કસ્સચિ એકાપત્તિ પટિચ્છન્ના હોતિ, એકા અપ્પટિચ્છન્ના, તસ્સ પટિચ્છન્નાય આપત્તિયા પરિવાસં દત્વા પરિવુત્થપરિવાસસ્સ માનત્તં દેન્તેન અપ્પટિચ્છન્નાપત્તિં પટિચ્છન્નાપત્તિયા સમોધાનેત્વાપિ દાતું વટ્ટતિ. કથં? સચે પટિચ્છન્નાપત્તિ એકાહપ્પટિચ્છન્ના હોતિ –

તિક્ખત્તું યાચાપેત્વા –

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો, અયં ઇત્થન્નામો ભિક્ખુ સમ્બહુલા આપત્તિયો આપજ્જિ એકાહપ્પટિચ્છન્નાયો, સો સઙ્ઘં સમ્બહુલાનં આપત્તીનં એકાહપ્પટિચ્છન્નાનં એકાહપરિવાસં યાચિ, સઙ્ઘો ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો સમ્બહુલાનં આપત્તીનં એકાહપ્પટિચ્છન્નાનં એકાહપરિવાસં અદાસિ, સો પરિવુત્થપરિવાસો, અયં ઇત્થન્નામો ભિક્ખુ સમ્બહુલા આપત્તિયો આપજ્જિ અપ્પટિચ્છન્નાયો, સો સઙ્ઘં તાસં સમ્બહુલાનં આપત્તીનં પટિચ્છન્નાનઞ્ચ અપ્પટિચ્છન્નાનઞ્ચ છારત્તં માનત્તં યાચતિ, યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લં, સઙ્ઘો ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો તાસં સમ્બહુલાનં આપત્તીનં પટિચ્છન્નાનઞ્ચ અપ્પટિચ્છન્નાનઞ્ચ છારત્તં માનત્તં દદેય્ય, એસા ઞત્તિ.

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો, અયં ઇત્થન્નામો ભિક્ખુ સમ્બહુલા આપત્તિયો આપજ્જિ એકાહપ્પટિચ્છન્નાયો, સો સઙ્ઘં સમ્બહુલાનં આપત્તીનં એકાહપ્પટિચ્છન્નાનં એકાહપરિવાસં યાચિ, સઙ્ઘો ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો સમ્બહુલાનં આપત્તીનં એકાહપ્પટિચ્છન્નાનં એકાહપરિવાસં અદાસિ, સો પરિવુત્થપરિવાસો, અયં ઇત્થન્નામો ભિક્ખુ સમ્બહુલા આપત્તિયો આપજ્જિ અપ્પટિચ્છન્નાયો, સો સઙ્ઘં તાસં સમ્બહુલાનં આપત્તીનં પટિચ્છન્નાનઞ્ચ અપ્પટિચ્છન્નાનઞ્ચ છારત્તં માનત્તં યાચતિ, સઙ્ઘો ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો તાસં સમ્બહુલાનં આપત્તીનં પટિચ્છન્નાનઞ્ચ અપ્પટિચ્છન્નાનઞ્ચ છારત્તં માનત્તં દેતિ, યસ્સાયસ્મતો ખમતિ ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો તાસં સમ્બહુલાનં આપત્તીનં પટિચ્છન્નાનઞ્ચ અપ્પટિચ્છન્નાનઞ્ચ છારત્તં માનત્તસ્સ દાનં, સો તુણ્હસ્સ. યસ્સ નક્ખમતિ, સો ભાસેય્ય.

‘‘દુતિયમ્પિ એતમત્થં વદામિ…પે… તતિયમ્પિ એતમત્થં વદામિ…પે….

‘‘દિન્નં સઙ્ઘેન ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો તાસં સમ્બહુલાનં આપત્તીનં પટિચ્છન્નાનઞ્ચ અપ્પટિચ્છન્નાનઞ્ચ છારત્તં માનત્તં, ખમતિ સઙ્ઘસ્સ, તસ્મા તુણ્હી, એવમેતં ધારયામી’’તિ –

એવં કમ્મવાચા કાતબ્બા.

કમ્મવાચાપરિયોસાને ચ વત્તસમાદાનાદિ સબ્બં વુત્તનયમેવ. આરોચેન્તેન પન –

‘‘અહં, ભન્તે, સમ્બહુલા આપત્તિયો આપજ્જિં એકાહપ્પટિચ્છન્નાયો, સોહં સઙ્ઘં સમ્બહુલાનં આપત્તીનં એકાહપ્પટિચ્છન્નાનં એકાહપરિવાસં યાચિં, તસ્સ મે સઙ્ઘો સમ્બહુલાનં આપત્તીનં એકાહપ્પટિચ્છન્નાનં એકાહપરિવાસં અદાસિ, સોહં પરિવુત્થપરિવાસો, અહં, ભન્તે, સમ્બહુલા આપત્તિયો આપજ્જિં અપ્પટિચ્છન્નાયો, સોહં, ભન્તે, સઙ્ઘં તાસં સમ્બહુલાનં આપત્તીનં પટિચ્છન્નાનઞ્ચ અપ્પટિચ્છન્નાનઞ્ચ છારત્તં માનત્તં યાચિં, તસ્સ મે સઙ્ઘો તાસં સમ્બહુલાનં આપત્તીનં પટિચ્છન્નાનઞ્ચ અપ્પટિચ્છન્નાનઞ્ચ છારત્તં માનત્તં અદાસિ, સોહં માનત્તં ચરામિ, વેદિયામહં, ભન્તે, વેદિયતીતિ મં સઙ્ઘો ધારેતૂ’’તિ –

એવં આરોચેતબ્બં.

સમાદિન્નમાનત્તેન ચ અનૂનં કત્વા વુત્તનયેન છારત્તં માનત્તં ચરિતબ્બં. ચિણ્ણમાનત્તો ચ યત્થ સિયા વીસતિગણો ભિક્ખુસઙ્ઘો, તત્થ સો અબ્ભેતબ્બો. અબ્ભેન્તેન ચ –

‘‘અહં, ભન્તે, સમ્બહુલા આપત્તિયો આપજ્જિં એકાહપ્પટિચ્છન્નાયો, સોહં સઙ્ઘં સમ્બહુલાનં આપત્તીનં એકાહપ્પટિચ્છન્નાનં એકાહપરિવાસં યાચિં, તસ્સ મે સઙ્ઘો સમ્બહુલાનં આપત્તીનં એકાહપ્પટિચ્છન્નાનં એકાહપરિવાસં અદાસિ, સોહં પરિવુત્થપરિવાસો, અહં, ભન્તે, સમ્બહુલા આપત્તિયો આપજ્જિં અપ્પટિચ્છન્નાયો, સોહં, ભન્તે, સઙ્ઘં તાસં સમ્બહુલાનં આપત્તીનં પટિચ્છન્નાનઞ્ચ અપ્પટિચ્છન્નાનઞ્ચ છારત્તં માનત્તં યાચિં, તસ્સ મે સઙ્ઘો તાસં સમ્બહુલાનં આપત્તીનં પટિચ્છન્નાનઞ્ચ અપ્પટિચ્છન્નાનઞ્ચ છારત્તં માનત્તં અદાસિ, સોહં, ભન્તે, ચિણ્ણમાનત્તો સઙ્ઘં અબ્ભાનં યાચામી’’તિ –

એવં તિક્ખત્તું યાચાપેત્વા –

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો, અયં ઇત્થન્નામો ભિક્ખુ સમ્બહુલા આપત્તિયો આપજ્જિ એકાહપ્પટિચ્છન્નાયો, સો સઙ્ઘં સમ્બહુલાનં આપત્તીનં એકાહપ્પટિચ્છન્નાનં એકાહપરિવાસં યાચિ, સઙ્ઘો ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો સમ્બહુલાનં આપત્તીનં એકાહપ્પટિચ્છન્નાનં એકાહપરિવાસં અદાસિ, સો પરિવુત્થપરિવાસો, અયં ઇત્થન્નામો ભિક્ખુ સમ્બહુલા આપત્તિયો આપજ્જિ અપ્પટિચ્છન્નાયો, સો સઙ્ઘં તાસં સમ્બહુલાનં આપત્તીનં પટિચ્છન્નાનઞ્ચ અપ્પટિચ્છન્નાનઞ્ચ છારત્તં માનત્તં યાચિ, સઙ્ઘો ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો તાસં સમ્બહુલાનં આપત્તીનં પટિચ્છન્નાઞ્ચ અપ્પટિચ્છન્નાનઞ્ચ છારત્તં માનત્તં અદાસિ, સો ચિણ્ણમાનત્તો સઙ્ઘં અબ્ભાનં યાચતિ, યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લં, સઙ્ઘો ઇત્થન્નામં ભિક્ખું અબ્ભેય્ય, એસા ઞત્તિ.

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો, અયં ઇત્થન્નામો ભિક્ખુ સમ્બહુલા આપત્તિયો આપજ્જિ એકાહપ્પટિચ્છન્નાયો, સો સઙ્ઘં તાસં સમ્બહુલાનં આપત્તીનં એકાહપ્પટિચ્છન્નાનં એકાહપરિવાસં યાચિ, સઙ્ઘો ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો સમ્બહુલાનં આપત્તીનં એકાહપ્પટિચ્છન્નાનં એકાહપરિવાસં અદાસિ, સો પરિવુત્થપરિવાસો, અયં ઇત્થન્નામો ભિક્ખુ સમ્બહુલા આપત્તિયો આપજ્જિ અપ્પટિચ્છન્નાયો, સો સઙ્ઘં તાસં સમ્બહુલાનં આપત્તીનં પટિચ્છન્નાનઞ્ચ અપ્પટિચ્છન્નાનઞ્ચ છારત્તં માનત્તં યાચિ, સઙ્ઘો ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો તાસં સમ્બહુલાનં આપત્તીનં પટિચ્છન્નાનઞ્ચ અપ્પટિચ્છન્નાનઞ્ચ છારત્તં માનત્તં અદાસિ, સો ચિણ્ણમાનત્તો સઙ્ઘં અબ્ભાનં યાચતિ, સઙ્ઘો ઇત્થન્નામં ભિક્ખું અબ્ભેતિ, યસ્સાયસ્મતો ખમતિ ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો અબ્ભાનં, સો તુણ્હસ્સ. યસ્સ નક્ખમતિ, સો ભાસેય્ય.

‘‘દુતિયમ્પિ એતમત્થં વદામિ…પે… તતિયમ્પિ એતમત્થં વદામિ…પે….

એવં કમ્મવાચં કત્વા અબ્ભેતબ્બો.

પટિચ્છન્નપરિવાસકથા નિટ્ઠિતા.

૨૪૨. સુદ્ધન્તપરિવાસો સમોધાનપરિવાસોતિ દ્વે અવસેસા. તત્થ (ચૂળવ. અટ્ઠ. ૧૦૨) સુદ્ધન્તપરિવાસો દુવિધો ચૂળસુદ્ધન્તો મહાસુદ્ધન્તોતિ. દુવિધોપિ ચેસ રત્તિપરિચ્છેદં સકલં વા એકચ્ચં વા અજાનન્તસ્સ ચ અસ્સરન્તસ્સ ચ તત્થ વેમતિકસ્સ ચ દાતબ્બો. આપત્તિપરિયન્તં પન ‘‘એત્તકા અહં આપત્તિયો આપન્નો’’તિ જાનાતુ વા મા વા, અકારણમેતં, તત્થ યો ઉપસમ્પદતો પટ્ઠાય અનુલોમક્કમેન વા આરોચિતદિવસતો પટ્ઠાય પટિલોમક્કમેન વા ‘‘અસુકઞ્ચ અસુકઞ્ચ દિવસં વા પક્ખં વા માસં વા સંવચ્છરં વા તવ સુદ્ધભાવં જાનાસી’’તિ પુચ્છિયમાનો ‘‘આમ, ભન્તે, જાનામિ, એત્તકં નામ કાલં અહં સુદ્ધો’’તિ વદતિ, તસ્સ દિન્નો સુદ્ધન્તપરિવાસો ચૂળસુદ્ધન્તોતિ વુચ્ચતિ.

તં ગહેત્વા પરિવસન્તેન યત્તકં કાલં અત્તનો સુદ્ધિં જાનાતિ, તત્તકં અપનેત્વા અવસેસં માસં વા દ્વેમાસં વા પરિવસિતબ્બં. સચે ‘‘માસમત્તં અસુદ્ધોમ્હી’’તિ સલ્લક્ખેત્વા અગ્ગહેસિ, પરિવસન્તો ચ પુન અઞ્ઞં માસં સરતિ, તમ્પિ માસં પરિવસિતબ્બમેવ, પુન પરિવાસદાનકિચ્ચં નત્થિ. અથ ‘‘દ્વેમાસં અસુદ્ધોમ્હી’’તિ સલ્લક્ખેત્વા અગ્ગહેસિ, પરિવસન્તો ચ ‘‘માસમત્તમેવાહં અસુદ્ધોમ્હી’’તિ સન્નિટ્ઠાનં કરોતિ, માસમેવ પરિવસિતબ્બં, પુન પરિવાસદાનકિચ્ચં નત્થિ. અયઞ્હિ સુદ્ધન્તપરિવાસો નામ ઉદ્ધમ્પિ આરોહતિ, હેટ્ઠાપિ ઓરોહતિ. ઇદમસ્સ લક્ખણં. અઞ્ઞસ્મિં પન આપત્તિવુટ્ઠાને ઇદં લક્ખણં – યો અપ્પટિચ્છન્નં આપત્તિં ‘‘પટિચ્છન્ના’’તિ વિનયકમ્મં કરોતિ, તસ્સાપત્તિ વુટ્ઠાતિ. યો પટિચ્છન્નં ‘‘અપ્પટિચ્છન્ના’’તિ વિનયકમ્મં કરોતિ, તસ્સ ન વુટ્ઠાતિ. અચિરપટિચ્છન્નં ‘‘ચિરપટિચ્છન્ના’’તિ કરોન્તસ્સપિ વુટ્ઠાતિ, ચિરપટિચ્છન્નં ‘‘અચિરપટિચ્છન્ના’’તિ કરોન્તસ્સ ન વુટ્ઠાતિ. એકં આપત્તિં આપજ્જિત્વા ‘‘સમ્બહુલા’’તિ કરોન્તસ્સ વુટ્ઠાતિ એકં વિના સમ્બહુલાનં અભાવતો. સમ્બહુલા પન આપજ્જિત્વા ‘‘એકં આપજ્જિ’’ન્તિ કરોન્તસ્સ ન વુટ્ઠાતિ.

યો પન યથાવુત્તેન અનુલોમપટિલોમનયેન પુચ્છિયમાનોપિ રત્તિપરિયન્તં ન જાનાતિ નસ્સરતિ, વેમતિકો વા હોતિ, તસ્સ દિન્નો સુદ્ધન્તપરિવાસો મહાસુદ્ધન્તોતિ વુચ્ચતિ. તં ગહેત્વા ગહિતદિવસતો પટ્ઠાય યાવ ઉપસમ્પદદિવસો, તાવ રત્તિયો ગણેત્વા પરિવસિતબ્બં, અયં ઉદ્ધં નારોહતિ, હેટ્ઠા પન ઓરોહતિ. તસ્મા સચે પરિવસન્તો રત્તિપરિચ્છેદે સન્નિટ્ઠાનં કરોતિ ‘‘માસો વા સંવચ્છરો વા મય્હં આપન્નસ્સા’’તિ, માસં વા સંવચ્છરં વા પરિવસિતબ્બં.

પરિવાસયાચનદાનલક્ખણં પનેત્થ એવં વેદિતબ્બં – તેન ભિક્ખુના સઙ્ઘં ઉપસઙ્કમિત્વા એકંસં ઉત્તરાસઙ્ગં કરિત્વા વુડ્ઢાનં ભિક્ખૂનં પાદે વન્દિત્વા ઉક્કુટિકં નિસીદિત્વા અઞ્જલિં પગ્ગહેત્વા એવમસ્સ વચનીયો –

દુતિયમ્પિ યાચિતબ્બો. તતિયમ્પિ યાચિતબ્બો.

બ્યત્તેન ભિક્ખુના પટિબલેન સઙ્ઘો ઞાપેતબ્બો –

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો, અયં ઇત્થન્નામો ભિક્ખુ સમ્બહુલા સઙ્ઘાદિસેસા આપત્તિયો આપજ્જિ, આપત્તિપરિયન્તં ન જાનાતિ, રત્તિપરિયન્તં ન જાનાતિ, આપત્તિપરિયન્તં નસ્સરતિ, રત્તિપરિયન્તં નસ્સરતિ, આપત્તિપરિયન્તે વેમતિકો, રત્તિપરિયન્તે વેમતિકો, સો સઙ્ઘં તાસં આપત્તીનં સુદ્ધન્તપરિવાસં યાચતિ, સઙ્ઘો ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો તાસં આપત્તીનં સુદ્ધન્તપરિવાસં દેતિ, યસ્સાયસ્મતો ખમતિ ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો તાસં આપત્તીનં સુદ્ધન્તપરિવાસસ્સ દાનં, સો તુણ્હસ્સ. યસ્સ નક્ખમતિ, સો ભાસેય્ય.

‘‘દુતિયમ્પિ એતમત્થં વદામિ…પે… તતિયમ્પિ એતમત્થં વદામિ…પે….

‘‘દિન્નો સઙ્ઘેન ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો તાસં આપત્તીનં. સુદ્ધન્તપરિવાસો, ખમતિ સઙ્ઘસ્સ, તસ્મા તુણ્હી, એવમેતં ધારયામી’’તિ –

એવં સુદ્ધન્તપરિવાસો દાતબ્બો.

કમ્મવાચાપરિયોસાને વત્તસમાદાનાદિ સબ્બં વુત્તનયમેવ. આરોચેન્તેન પન –

‘‘અહં, ભન્તે, સમ્બહુલા સઙ્ઘાદિસેસા આપત્તિયો આપજ્જિં, આપત્તિપરિયન્તં ન જાનામિ, રત્તિપરિયન્તં ન જાનામિ, આપત્તિપરિયન્તં નસ્સરામિ, રત્તિપરિયન્તં નસ્સરામિ, આપત્તિપરિયન્તે વેમતિકો, રત્તિપરિયન્તે વેમતિકો, સોહં, ભન્તે, સઙ્ઘં તાસં આપત્તીનં સુદ્ધન્તપરિવાસં યાચિં, તસ્સ મે સઙ્ઘો તાસં આપત્તીનં સુદ્ધન્તપરિવાસં અદાસિ, સોહં પરિવસામિ, વેદિયામહં, ભન્તે, વેદિયતીતિ મં સઙ્ઘો ધારેતૂ’’તિ આરોચેતબ્બં.

એકસ્સ દ્વિન્નં વા તિણ્ણં વા આરોચનં વુત્તનયમેવ. પરિવુત્થપરિવાસસ્સ માનત્તં દેન્તેન –

‘‘અહં, ભન્તે, સમ્બહુલા સઙ્ઘાદિસેસા આપત્તિયો આપજ્જિં, આપત્તિપરિયન્તં ન જાનામિ, રત્તિપરિયન્તં ન જાનામિ, આપત્તિપરિયન્તં નસ્સરામિ, રત્તિપરિયન્તં નસ્સરામિ, આપત્તિપરિયન્તે વેમતિકો, રત્તિપરિયન્તે વેમતિકો, સોહં, ભન્તે, સઙ્ઘં તાસં આપત્તીનં સુદ્ધન્તપરિવાસં યાચિં, તસ્સ મે સઙ્ઘો તાસં આપત્તીનં સુદ્ધન્તપરિવાસં અદાસિ, સોહં, ભન્તે, પરિવુત્થપરિવાસો સઙ્ઘં તાસં આપત્તીનં છારત્તં મારત્તં યાચામી’’તિ –

એવં તિક્ખત્તું યાચાપેત્વા –

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો, અયં ઇત્થન્નામો ભિક્ખુ સમ્બહુલા સઙ્ઘાદિસેસા આપત્તિયો આપજ્જિ, આપત્તિપરિયન્તં ન જાનાતિ, રત્તિપરિયન્તં ન જાનાતિ, આપત્તિપરિયન્તં નસ્સરતિ, રત્તિપરિયન્તં નસ્સરતિ, આપત્તિપરિયન્તે વેમતિકો, રત્તિપરિયન્તે વેમતિકો, સો સઙ્ઘં તાસં આપત્તીનં સુદ્ધન્તપરિવાસં યાચિ, સઙ્ઘો ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો તાસં આપત્તીનં સુદ્ધન્તપરિવાસં અદાસિ, સો પરિવુત્થપરિવાસો સઙ્ઘં તાસં આપત્તીનં છારત્તં માનત્તં યાચતિ, યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લં, સઙ્ઘો ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો તાસં આપત્તીનં છારત્તં માનત્તં દદેય્ય, એસા ઞત્તિ.

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો, અયં ઇત્થન્નામો ભિક્ખુ સમ્બહુલા સઙ્ઘાદિસેસા આપત્તિયો આપજ્જિ, આપત્તિપરિયન્તં ન જાનાતિ, રત્તિપરિયન્તં ન જાનાતિ, આપત્તિપરિયન્તં નસ્સરતિ, રત્તિપરિયન્તં નસ્સરતિ, આપત્તિપરિયન્તે વેમતિકો, રત્તિપરિયન્તે વેમતિકો, સો સઙ્ઘં તાસં આપત્તીનં સુદ્ધન્તપરિવાસં યાચિ, સઙ્ઘો ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો તાસં આપત્તીનં સુદ્ધન્તપરિવાસં અદાસિ, સો પરિવુત્થપરિવાસો સઙ્ઘં તાસં આપત્તીનં છારત્તં માનત્તં યાચતિ, સઙ્ઘો ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો તાસં આપત્તીનં છારત્તં માનત્તં દેતિ, યસ્સાયસ્મતો ખમતિ ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો તાસં આપત્તીનં છારત્તં માનત્તસ્સ દાનં, સો તુણ્હસ્સ. યસ્સ નક્ખમતિ, સો ભાસેય્ય.

‘‘દુતિયમ્પિ એતમત્થં વદામિ…પે… તતિયમ્પિ એતમત્થં વદામિ…પે….

‘‘દિન્નં સઙ્ઘેન ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો તાસં આપત્તીનં છારત્તં માનત્તં, ખમતિ સઙ્ઘસ્સ, તસ્મા તુણ્હી, એવમેતં ધારયામી’’તિ –

એવં કમ્મવાચા કાતબ્બા.

કમ્મવાચાપરિયોસાને માનત્તસમાદાનાદિ સબ્બં વુત્તનયમેવ. આરોચેન્તેન પન –

‘‘અહં, ભન્તે, સમ્બહુલા સઙ્ઘાદિસેસા આપત્તિયો આપજ્જિં, આપત્તિપરિયન્તં ન જાનામિ, રત્તિપરિયન્તં ન જાનામિ, આપત્તિપરિયન્તં નસ્સરામિ, રત્તિપરિયન્તં નસ્સરામિ, આપત્તિપરિયન્તે વેમતિકો, રત્તિપરિયન્તે વેમતિકો, સોહં સઙ્ઘં તાસં આપત્તીનં સુદ્ધન્તપરિવાસં યાચિં, તસ્સ મે સઙ્ઘો તાસં આપત્તીનં સુદ્ધન્તપરિવાસં અદાસિ, સોહં પરિવુત્થપરિવાસો સઙ્ઘં તાસં આપત્તીનં છારત્તં માનત્તં યાચિં, તસ્સ મે સઙ્ઘો તાસં આપત્તીનં છારત્તં માનત્તં અદાસિ, સોહં માનત્તં ચરામિ, વેદિયામહં, ભન્તે, વેદિયતીતિ મં સઙ્ઘો ધારેતૂ’’તિ –

એવં આરોચેતબ્બં.

ચિણ્ણમાનત્તો ચ યત્થ સિયા વીસતિગણો ભિક્ખુસઙ્ઘો, તત્થ સો ભિક્ખુ અબ્ભેતબ્બો. અબ્ભેન્તેન ચ –

‘‘અહં, ભન્તે, સમ્બહુલા સઙ્ઘાદિસેસા આપત્તિયો આપજ્જિં, આપત્તિપરિયન્તં ન જાનામિ, રત્તિપરિયન્તં ન જાનામિ, આપત્તિપરિયન્તં નસ્સરામિ, રત્તિપરિયન્તં નસ્સરામિ, આપત્તિપરિયન્તે વેમતિકો, રત્તિપરિયન્તે વેમતિકો, સોહં સઙ્ઘં તાસં આપત્તીનં સુદ્ધન્તપરિવાસં યાચિં, તસ્સ મે સઙ્ઘો તાસં આપત્તીનં સુદ્ધન્તપરિવાસં અદાસિ, સોહં પરિવુત્થપરિવાસો સઙ્ઘં તાસં આપત્તીનં છારત્તં માનત્તં યાચિં, તસ્સ મે સઙ્ઘો તાસં આપત્તીનં છારત્તં માનત્તં અદાસિ, સોહં ભન્તે ચિણ્ણમાનત્તો સઙ્ઘં અબ્ભાનં યાચામી’’તિ –

એવં તિક્ખત્તું યાચાપેત્વા –

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો, અયં ઇત્થન્નામો ભિક્ખુ સમ્બહુલા સઙ્ઘાદિસેસા આપત્તિયો આપજ્જિ, આપત્તિપરિયન્તં ન જાનાતિ, રત્તિપરિયન્તં ન જાનાતિ, આપત્તિપરિયન્તં નસ્સરતિ, રત્તિપરિયન્તં નસ્સરતિ, આપત્તિપરિયન્તે વેમતિકો, રત્તિપરિયન્તે વેમતિકો, સો સઙ્ઘં તાસં આપત્તીનં સુદ્ધન્તપરિવાસં યાચિ, સઙ્ઘો ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો તાસં આપત્તીનં સુદ્ધન્તપરિવાસં અદાસિ, સો પરિવુત્થપરિવાસો સઙ્ઘં તાસં આપત્તીનં છારત્તં માનત્તં યાચિ, સઙ્ઘો ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો તાસં આપત્તીનં છારત્તં માનત્તં અદાસિ, સો ચિણ્ણમાનત્તો સઙ્ઘં અબ્ભાનં યાચતિ, યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લં, સઙ્ઘો ઇત્થન્નામં ભિક્ખું અબ્ભેય્ય, એસા ઞત્તિ.

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો, અયં ઇત્થન્નામો ભિક્ખુ સમ્બહુલા સઙ્ઘાદિસેસા આપત્તિયો આપજ્જિ, આપત્તિપરિયન્તં ન જાનાતિ, રત્તિપરિયન્તં ન જાનાતિ, આપત્તિપરિયન્તં નસ્સરતિ, રત્તિપરિયન્તં નસ્સરતિ, આપત્તિપરિયન્તે વેમતિકો, રત્તિપરિયન્તે વેમતિકો, સો સઙ્ઘં તાસં આપત્તીનં સુદ્ધન્તપરિવાસં યાચિ, સઙ્ઘો ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો તાસં આપત્તીનં સુદ્ધન્તપરિવાસં અદાસિ, સો પરિવુત્થપરિવાસો સઙ્ઘં તાસં આપત્તીનં છારત્તં માનત્તં યાચિ, સઙ્ઘો ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો તાસં આપત્તીનં છારત્તં માનત્તં અદાસિ, સો ચિણ્ણમાનત્તો સઙ્ઘં અબ્ભાનં યાચતિ, સઙ્ઘો ઇત્થન્નામં ભિક્ખું અબ્ભેતિ, યસ્સાયસ્મતો ખમતિ ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો અબ્ભાનં, સો તુણ્હસ્સ. યસ્સ નક્ખમતિ, સો ભાસેય્ય.

‘‘દુતિયમ્પિ એતમત્થં વદામિ…પે… તતિયમ્પિ એતમત્થં વદામિ…પે….

એવં કમ્મવાચં કત્વા અબ્ભેતબ્બો.

સુદ્ધન્તપરિવાસકથા નિટ્ઠિતા.

૨૪૩. સમોધાનપરિવાસો પન તિવિધો હોતિ – ઓધાનસમોધાનો અગ્ઘસમોધાનો મિસ્સકસમોધાનોતિ. તત્થ (ચૂળવ. અટ્ઠ. ૧૦૨) ઓધાનસમોધાનો નામ અન્તરાપત્તિં આપજ્જિત્વા પટિચ્છાદેન્તસ્સ પરિવુત્થદિવસે ઓધુનિત્વા મક્ખેત્વા પુરિમાય આપત્તિયા મૂલદિવસપરિચ્છેદે પચ્છા આપન્નં આપત્તિં સમોદહિત્વા દાતબ્બપરિવાસો વુચ્ચતિ.

અયં પનેત્થ વિનિચ્છયો – યો પટિચ્છન્નાય આપત્તિયા પરિવાસં ગહેત્વા પરિવસન્તો વા માનત્તારહો વા માનત્તં ચરન્તો વા અબ્ભાનારહો વા અનિક્ખિત્તવત્તો અઞ્ઞં આપત્તિં આપજ્જિત્વા પુરિમાય આપત્તિયા સમા વા ઊનતરા વા રત્તિયો પટિચ્છાદેતિ, તસ્સ મૂલાયપટિકસ્સનેન તે પરિવુત્થદિવસે ચ માનત્તચિણ્ણદિવસે ચ સબ્બે ઓધુનિત્વા અદિવસે કત્વા પચ્છા આપન્નાપત્તિં મૂલઆપત્તિયં સમોધાય પરિવાસો દાતબ્બો. તેન સચે મૂલાપત્તિ પક્ખપટિચ્છન્ના, અન્તરાપત્તિ ઊનકપક્ખપટિચ્છન્ના, પુન પક્ખમેવ પરિવાસો પરિવસિતબ્બો. અથાપિ અન્તરાપત્તિ પક્ખપટિચ્છન્નાવ, પક્ખમેવ પરિવસિતબ્બં. એતેનુપાયેન યાવ સટ્ઠિવસ્સપટિચ્છન્ના મૂલાપત્તિ, તાવ વિનિચ્છયો વેદિતબ્બો. સટ્ઠિવસ્સાનિપિ પરિવસિત્વા માનત્તારહો હુત્વાપિ હિ એકદિવસં અન્તરાપત્તિં પટિચ્છાદેત્વા પુન સટ્ઠિવસ્સાનિ પરિવાસારહો હોતિ. એવં માનત્તચારિકમાનત્તારહકાલેપિ આપન્નાય આપત્તિયા મૂલાયપટિકસ્સને કતે માનત્તચિણ્ણદિવસાપિ પરિવાસવુત્થદિવસાપિ સબ્બે મક્ખિતાવ હોન્તિ. સચે પન નિક્ખિત્તવત્તો આપજ્જતિ, મૂલાયપટિકસ્સનારહો નામ ન હોતિ. કસ્મા? યસ્મા ન સો પરિવસન્તો આપન્નો, પકતત્તટ્ઠાને ઠિતો આપન્નો, તસ્મા તસ્સા આપત્તિયા વિસું માનત્તં ચરિતબ્બં. સચે પટિચ્છન્ના હોતિ, પરિવાસોપિ વસિતબ્બો.

‘‘સચે પન અન્તરાપત્તિ મૂલાપત્તિતો અતિરેકપટિચ્છન્ના હોતિ, તત્થ કિં કાતબ્બ’’ન્તિ વુત્તે મહાસુમત્થેરો આહ ‘‘અતેકિચ્છો અયં પુગ્ગલો, અતેકિચ્છો નામ આવિકારાપેત્વા વિસ્સજ્જેતબ્બો’’તિ. મહાપદુમત્થેરો પનાહ ‘‘કસ્મા અતેકિચ્છો નામ, નનુ અયં સમુચ્ચયક્ખન્ધકો નામ બુદ્ધાનં ઠિતકાલસદિસો, આપત્તિ નામ પટિચ્છન્ના વા હોતુ અપ્પટિચ્છન્ના વા સમકઊનતરઅતિરેકપટિચ્છન્ના વા, વિનયધરસ્સ કમ્મવાચં યોજેતું સમત્થભાવોયેવેત્થ પમાણં, તસ્મા યા અતિરેકપટિચ્છન્ના હોતિ, તં મૂલાપત્તિં કત્વા તત્થ ઇતરં સમોધાય પરિવાસો દાતબ્બો’’તિ. અયં ઓધાનસમોધાનો નામ.

તં દેન્તેન પઠમં મૂલાય પટિકસ્સિત્વા પચ્છા પરિવાસો દાતબ્બો. સચે કોચિ ભિક્ખુ પક્ખપટિચ્છન્નાય આપત્તિયા પરિવસન્તો અન્તરા અનિક્ખિત્તવત્તોવ પુન પઞ્ચાહપ્પટિચ્છન્નં આપત્તિં આપજ્જતિ, તેન ભિક્ખુના સઙ્ઘં ઉપસઙ્કમિત્વા એકંસં ઉત્તરાસઙ્ગં કરિત્વા વુડ્ઢાનં ભિક્ખૂનં પાદે વન્દિત્વા ઉક્કુટિકં નિસીદિત્વા અઞ્જલિં પગ્ગહેત્વા એવમસ્સ વચનીયો –

દુતિયમ્પિ યાચિતબ્બો. તતિયમ્પિ યાચિતબ્બો.

બ્યત્તેન ભિક્ખુના પટિબલેન સઙ્ઘો ઞાપેતબ્બો –

‘‘દુતિયમ્પિ એતમત્થં વદામિ…પે… તતિયમ્પિ એતમત્થં વદામિ…પે….

‘‘પટિકસ્સિતો સઙ્ઘેન ઇત્થન્નામો ભિક્ખુ અન્તરા સમ્બહુલાનં આપત્તીનં પઞ્ચાહપ્પટિચ્છન્નાનં મૂલાયપટિકસ્સના, ખમતિ સઙ્ઘસ્સ, તસ્મા તુણ્હી, એવમેતં ધારયામી’’તિ –

એવં મૂલાયપટિકસ્સના કાતબ્બા.

એવઞ્ચ સમોધાનપરિવાસો દાતબ્બો. તેન ભિક્ખુના સઙ્ઘં ઉપસઙ્કમિત્વા…પે… એવમસ્સ વચનીયો –

‘‘અહં, ભન્તે, સમ્બહુલા આપત્તિયો આપજ્જિં પક્ખપટિચ્છન્નાયો, સોહં સઙ્ઘં સમ્બહુલાનં આપત્તીનં પક્ખપટિચ્છન્નાનં પક્ખપરિવાસં યાચિં, તસ્સ મે સઙ્ઘો સમ્બહુલાનં આપત્તીનં પક્ખપટિચ્છન્નાનં પક્ખપરિવાસં અદાસિ, સોહં પરિવસન્તો અન્તરા સમ્બહુલા આપત્તિયો આપજ્જિં પઞ્ચાહપ્પટિચ્છન્નાયો, સોહં સઙ્ઘં અન્તરા સમ્બહુલાનં આપત્તીનં પઞ્ચાહપ્પટિચ્છન્નાનં મૂલાયપટિકસ્સનં યાચિં, તં મં સઙ્ઘો અન્તરા સમ્બહુલાનં આપત્તીનં પઞ્ચાહપ્પટિચ્છન્નાનં મૂલાય પટિકસ્સિ, સોહં, ભન્તે, સઙ્ઘં અન્તરા સમ્બહુલાનં આપત્તીનં પઞ્ચાહપ્પટિચ્છન્નાનં પુરિમાસુ આપત્તીસુ સમોધાનપરિવાસં યાચામી’’તિ.

દુતિયમ્પિ યાચિતબ્બો. તતિયમ્પિ યાચિતબ્બો.

બ્યત્તેન ભિક્ખુના પટિબલેન સઙ્ઘો ઞાપેતબ્બો –

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો, અયં ઇત્થન્નામો ભિક્ખુ સમ્બહુલા આપત્તિયો આપજ્જિ પક્ખપટિચ્છન્નાયો, સો સઙ્ઘં સમ્બહુલાનં આપત્તીનં પક્ખપટિચ્છન્નાનં પક્ખપરિવાસં યાચિ, સઙ્ઘો ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો સમ્બહુલાનં આપત્તીનં પક્ખપટિચ્છન્નાનં પક્ખપરિવાસં અદાસિ, સો પરિવસન્તો અન્તરા સમ્બહુલા આપત્તિયો આપજ્જિ પઞ્ચાહપ્પટિચ્છન્નાયો, સો સઙ્ઘં અન્તરા સમ્બહુલાનં આપત્તીનં પઞ્ચાહપ્પટિચ્છન્નાનં મૂલાયપટિકસ્સનં યાચિ, સઙ્ઘો ઇત્થન્નામં ભિક્ખું અન્તરા સમ્બહુલાનં આપત્તીનં પઞ્ચાહપ્પટિચ્છન્નાનં મૂલાય પટિકસ્સિ, સો સઙ્ઘં અન્તરા સમ્બહુલાનં આપત્તીનં પઞ્ચાહપ્પટિચ્છન્નાનં પુરિમાસુ આપત્તીસુ સમોધાનપરિવાસં યાચતિ, યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લં, સઙ્ઘો ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો અન્તરા સમ્બહુલાનં આપત્તીનં પઞ્ચાહપ્પટિચ્છન્નાનં પુરિમાસુ આપત્તીસુ સમોધાનપરિવાસં દદેય્ય, એસા ઞત્તિ.

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો, અયં ઇત્થન્નામો ભિક્ખુ સમ્બહુલા આપત્તિયો આપજ્જિ પક્ખપટિચ્છન્નાયો, સો સઙ્ઘં સમ્બહુલાનં આપત્તીનં પક્ખપટિચ્છન્નાનં પક્ખપરિવાસં યાચિ, સઙ્ઘો ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો સમ્બહુલાનં આપત્તીનં પક્ખપટિચ્છન્નાનં પક્ખપરિવાસં અદાસિ, સો પરિવસન્તો અન્તરા સમ્બહુલા આપત્તિયો આપજ્જિ પઞ્ચાહપ્પટિચ્છન્નાયો, સો સઙ્ઘં અન્તરા સમ્બહુલાનં આપત્તીનં પઞ્ચાહપ્પટિચ્છન્નાનં મૂલાયપટિકસ્સનં યાચિ, સઙ્ઘો ઇત્થન્નામં ભિક્ખું અન્તરા સમ્બહુલાનં આપત્તીનં પઞ્ચાહપ્પટિચ્છન્નાનં મૂલાય પટિકસ્સિ, સો સઙ્ઘં અન્તરા સમ્બહુલાનં આપત્તીનં પઞ્ચાહપ્પટિચ્છન્નાનં પુરિમાસુ આપત્તીસુ સમોધાનપરિવાસં યાચતિ, સઙ્ઘો ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો અન્તરા સમ્બહુલાનં આપત્તીનં પઞ્ચાહપ્પટિચ્છન્નાનં પુરિમાસુ આપત્તીસુ સમોધાનપરિવાસં દેતિ, યસ્સાયસ્મતો ખમતિ ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો અન્તરા સમ્બહુલાનં આપત્તીનં પઞ્ચાહપ્પટિચ્છન્નાનં પુરિમાસુ આપત્તીસુ સમોધાનપરિવાસસ્સ દાનં, સો તુણ્હસ્સ. યસ્સ નક્ખમતિ, સો ભાસેય્ય.

‘‘દુતિયમ્પિ એતમત્થં વદામિ…પે… તતિયમ્પિ એતમત્થં વદામિ…પે….

‘‘દિન્નો સઙ્ઘેન ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો અન્તરા સમ્બહુલાનં આપત્તીનં પઞ્ચાહપ્પટિચ્છન્નાનં પુરિમાસુ આપત્તીસુ સમોધાનપરિવાસો, ખમતિ સઙ્ઘસ્સ, તસ્મા તુણ્હી, એવમેતં ધારયામી’’તિ –

એવં સમોધાનપરિવાસો દાતબ્બો.

કમ્મવાચાપરિયોસાને ચ વત્તસમાદાનાદિ સબ્બં પુબ્બે વુત્તનયમેવ. આરોચેન્તેન પન –

‘‘અહં, ભન્તે, સમ્બહુલા આપત્તિયો આપજ્જિં પક્ખપટિચ્છન્નાયો, સોહં સઙ્ઘં સમ્બહુલાનં આપત્તીનં પક્ખપટિચ્છન્નાનં પક્ખપરિવાસં યાચિં, તસ્સ મે સઙ્ઘો સમ્બહુલાનં આપત્તીનં પક્ખપટિચ્છન્નાનં પક્ખપરિવાસં અદાસિ, સોહં પરિવસન્તો અન્તરા સમ્બહુલા આપત્તિયો આપજ્જિં પઞ્ચાહપ્પટિચ્છન્નાયો, સોહં સઙ્ઘં અન્તરા સમ્બહુલાનં આપત્તીનં પઞ્ચાહપ્પટિચ્છન્નાનં મૂલાયપટિકસ્સનં યાચિં, તં મં સઙ્ઘો અન્તરા સમ્બહુલાનં આપત્તીનં પઞ્ચાહપ્પટિચ્છન્નાનં મૂલાય પટિકસ્સિ, સોહં સઙ્ઘં અન્તરા સમ્બહુલાનં આપત્તીનં પઞ્ચાહપ્પટિચ્છન્નાનં પુરિમાસુ આપત્તીસુ સમોધાનપરિવાસં યાચિં, તસ્સ મે સઙ્ઘો અન્તરા સમ્બહુલાનં આપત્તીનં પઞ્ચાહપ્પટિચ્છન્નાનં પુરિમાસુ આપત્તીસુ સમોધાનપરિવાસં અદાસિ, સોહં પરિવસામિ, વેદિયામહં, ભન્તે, વેદિયતીતિ મં સઙ્ઘો ધારેતૂ’’તિ –

એવં આરોચેતબ્બં.

પરિવુત્થપરિવાસસ્સ માનત્તં દેન્તેન –

‘‘અહં, ભન્તે, સમ્બહુલા આપત્તિયો આપજ્જિં પક્ખપટિચ્છન્નાયો, સોહં સઙ્ઘં સમ્બહુલાનં આપત્તીનં પક્ખપટિચ્છન્નાનં પક્ખપરિવાસં યાચિં, તસ્સ મે સઙ્ઘો સમ્બહુલાનં આપત્તીનં પક્ખપટિચ્છન્નાનં પક્ખપરિવાસં અદાસિ, સોહં પરિવસન્તો અન્તરા સમ્બહુલા આપત્તિયો આપજ્જિં પઞ્ચાહપ્પટિચ્છન્નાયો, સોહં સઙ્ઘં અન્તરા સમ્બહુલાનં આપત્તીનં પઞ્ચાહપ્પટિચ્છન્નાનં મૂલાયપટિકસ્સનં યાચિં, તં મં સઙ્ઘો અન્તરા સમ્બહુલાનં આપત્તીનં પઞ્ચાહપ્પટિચ્છન્નાનં મૂલાય પટિકસ્સિ, સોહં સઙ્ઘં અન્તરા સમ્બહુલાનં આપત્તીનં પઞ્ચાહપ્પટિચ્છન્નાનં પુરિમાસુ આપત્તીસુ સમોધાનપરિવાસં યાચિં, તસ્સ મે સઙ્ઘો અન્તરા સમ્બહુલાનં આપત્તીનં પઞ્ચાહપ્પટિચ્છન્નાનં પુરિમાસુ આપત્તીસુ સમોધાનપરિવાસં અદાસિ, સોહં, ભન્તે, પરિવુત્થપરિવાસો સઙ્ઘં સમ્બહુલાનં આપત્તીનં છારત્તં માનત્તં યાચામી’’તિ –

એવં તિક્ખત્તું યાચાપેત્વા –

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો, અયં ઇત્થન્નામો ભિક્ખુ સમ્બહુલા આપત્તિયો આપજ્જિ પક્ખપટિચ્છન્નાયો, સો સઙ્ઘં સમ્બહુલાનં આપત્તીનં પક્ખપટિચ્છન્નાનં પક્ખપરિવાસં યાચિ, સઙ્ઘો ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો સમ્બહુલાનં આપત્તીનં પક્ખપટિચ્છન્નાનં પક્ખપરિવાસં અદાસિ, સો પરિવસન્તો અન્તરા સમ્બહુલા આપત્તિયો આપજ્જિ પઞ્ચાહપ્પટિચ્છન્નાયો, સો સઙ્ઘં અન્તરા સમ્બહુલાનં આપત્તીનં પઞ્ચાહપ્પટિચ્છન્નાનં મૂલાયપટિકસ્સનં યાચિ, સઙ્ઘો ઇત્થન્નામં ભિક્ખું અન્તરા સમ્બહુલાનં આપત્તીનં પઞ્ચાહપ્પટિચ્છન્નાનં મૂલાય પટિકસ્સિ, સો સઙ્ઘં અન્તરા સમ્બહુલાનં આપત્તીનં પઞ્ચાહપ્પટિચ્છન્નાનં પુરિમાસુ આપત્તીસુ સમોધાનપરિવાસં યાચિ, સઙ્ઘો ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો અન્તરા સમ્બહુલાનં આપત્તીનં પઞ્ચાહપ્પટિચ્છન્નાનં પુરિમાસુ આપત્તીસુ સમોધાનપરિવાસં અદાસિ, સો પરિવુત્થપરિવાસો સઙ્ઘં સમ્બહુલાનં આપત્તીનં છારત્તં માનત્તં યાચતિ, યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લં, સઙ્ઘો ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો અન્તરા સમ્બહુલાનં આપત્તીનં છારત્તં માનત્તં દદેય્ય, એસા ઞત્તિ.

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો, અયં ઇત્થન્નામો ભિક્ખુ સમ્બહુલા આપત્તિયો આપજ્જિ પક્ખપટિચ્છન્નાયો, સો સઙ્ઘં સમ્બહુલાનં આપત્તીનં પક્ખપટિચ્છન્નાનં પક્ખપરિવાસં યાચિ, સઙ્ઘો ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો સમ્બહુલાનં આપત્તીનં પક્ખપટિચ્છન્નાનં પક્ખપરિવાસં અદાસિ, સો પરિવસન્તો અન્તરા સમ્બહુલા આપત્તિયો આપજ્જિ પઞ્ચાહપ્પટિચ્છન્નાયો, સો સઙ્ઘં અન્તરા સમ્બહુલાનં આપત્તીનં પઞ્ચાહપ્પટિચ્છન્નાનં મૂલાયપટિકસ્સનં યાચિ, સઙ્ઘો ઇત્થન્નામં ભિક્ખું અન્તરા સમ્બહુલાનં આપત્તીનં પઞ્ચાહપ્પટિચ્છન્નાનં મૂલાય પટિકસ્સિ, સો સઙ્ઘં અન્તરા સમ્બહુલાનં આપત્તીનં પઞ્ચાહપ્પટિચ્છન્નાનં પુરિમાસુ આપત્તીસુ સમોધાનપરિવાસં યાચિ, સઙ્ઘો ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો અન્તરા સમ્બહુલાનં આપત્તીનં પઞ્ચાહપ્પટિચ્છન્નાનં પુરિમાસુ આપત્તીસુ સમોધાનપરિવાસં અદાસિ, સો પરિવુત્થપરિવાસો સઙ્ઘં સમ્બહુલાનં આપત્તીનં છારત્તં માનત્તં યાચતિ, સઙ્ઘો ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો સમ્બહુલાનં આપત્તીનં છારત્તં માનત્તં દેતિ, યસ્સાયસ્મતો ખમતિ ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો સમ્બહુલાનં આપત્તીનં છારત્તં માનત્તસ્સ દાનં, સો તુણ્હસ્સ. યસ્સ નક્ખમતિ, સો ભાસેય્ય.