૬. ઉપયવગ્ગો

૧. ઉપયસુત્તવણ્ણના

૫૩. ઉપેતીતિ ઉપયો. કથમુપેતિ? તણ્હામાનાદિવસેનાતિ આહ ‘‘તણ્હામાનદિટ્ઠિવસેના’’તિ. કથમિદં લબ્ભતીતિ? ‘‘અવિમુત્તો’’તિ વચનતો. તણ્હાદિટ્ઠિવસેન હિ બદ્ધો, કિં ઉપેતીતિ આહ ‘‘પઞ્ચક્ખન્ધે’’તિ તબ્બિનિમુત્તસ્સ તથા ઉપેતસ્સ અભાવતો. કો પનુપેતીતિ? તંસમઙ્ગીપુગ્ગલો. તણ્હાદિટ્ઠિવસેન ઉપગમસ્સ વુત્તત્તા વિઞ્ઞાણન્તિ અકુસલકમ્મવિઞ્ઞાણમેવાતિ વદન્તિ. જવાપેત્વાતિ ગહિતજવં કત્વા. યથા પટિસન્ધિં આકડ્ઢિતું સમત્થં, એવં કત્વા. તેનાહ ‘‘પટિસન્ધી’’તિઆદિ. અગ્ગહણે કારણં વુત્તમેવ ‘‘ઓકં પહાય અનિકેતસારી’’તિ ગાથાય વિસ્સજ્જને. કમ્મનિમિત્તાદિવસેન પટિસન્ધિયા પચ્ચયભૂતં આરમ્મણં પટિસન્ધિજનકસ્સ કમ્મસ્સ વસેન વોચ્છિજ્જતિ. પતિટ્ઠા ન હોતિ સરાગકાલે વિય અનુપટ્ઠાનતો. અપ્પતિટ્ઠિતં વિઞ્ઞાણં વુત્તપ્પકારેન. અનભિસઙ્ખરિત્વાતિ અનુપ્પાદેત્વા પચ્ચયઘાતેન.

ઉપયસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૨. બીજસુત્તવણ્ણના

૫૪. બીજજાતાનીતિ જાત-સદ્દો પદપૂરણમત્તન્તિ આહ ‘‘બીજાની’’તિ. વચન્તિ સેતવચં. અજ્જુકન્તિ તચ્છકં. ફણિજ્જકં તુલસિ. અભિન્નાનીતિ એકદેસેનપિ અખણ્ડિતાનિ. બીજત્થાયાતિ બીજકિચ્ચાય. ન ઉપકપ્પતીતિ પચ્ચયો ન હોતીતિ દસ્સેતિ. ન પાપિતાનીતિ પૂતિતં ન ઉપગતાનિ. તણ્ડુલસારસ્સ આદાનતો સારાદાનિ. આરમ્મણગ્ગહણવસેન વિઞ્ઞાણં તિટ્ઠતિ એત્થાતિ વિઞ્ઞાણટ્ઠિતિયો. આરમ્મણવસેનાતિ આરમ્મણભાવવસેન. સિનેહનટ્ઠેનાતિ તણ્હાયનવસેન સિનિદ્ધતાપાદનેન, યતો ‘‘નન્દૂપસેચન’’ન્તિ વુત્તં. તથા હિ વિરોપિતં તં કમ્મવિઞ્ઞાણં પટિસન્ધિઅઙ્કુરુપ્પાદનસમત્થં હોતિ. સપ્પચ્ચયન્તિ અવિજ્જાઅયોનિસોનમનસિકારાદિપચ્ચયેહિ સપ્પચ્ચયં. વિરુહતિ વિપાકસન્તાનુપ્પાદનસમત્થો હુત્વા.

બીજસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૩. ઉદાનસુત્તવણ્ણના

૫૫. ઉદાનં ઉદાહરીતિ અત્તમનવાચં નિચ્છારેસિ. એસ વુત્તપ્પકારો ઉદાહારો. ભુસો નિસ્સયો ઉપનિસ્સયો, દાનમેવ ઉપનિસ્સયો દાનૂપનિસ્સયો. એસ નયો સેસેસુપિ. તત્થ દાનૂપનિસ્સયો અન્નાદિવત્થૂસુ બલવાતિ બલવભાવેન હોતિ, તસ્મા ઉપનિસ્સયબહુલો કામરાગપ્પહાનેનેવ કતપરિચયત્તા વિપસ્સનમનુયુઞ્જન્તો ન ચિરસ્સેવ અનાગામિફલં પાપુણાતિ, તથા સુવિસુદ્ધસીલૂપનિસ્સયો કામદોસજિગુચ્છનેન. યદિ એવં કસ્મા ઇમે દ્વે ઉપનિસ્સયા દુબ્બલાતિ વુત્તા? વિજ્જૂપમઞ્ઞાણસ્સેવ પચ્ચયભાવતો. સોપિ ભાવનૂપનિસ્સયસહાયલાભેનેવ, ન કેવલં. ભાવના પન પટિવેધસ્સ વિસેસહેતુભાવતો બલવા ઉપનિસ્સયો. તથા હિ સા વજિરૂપમઞાણસ્સ વિસેસપચ્ચયો. તેનાહ ‘‘ભાવનૂપનિસ્સયો અરહત્તં પાપેતી’’તિ.

સોતિ મિલકત્થેરો. વિહારન્તિ વસનટ્ઠાનં. વિહારપચ્ચન્તે હિ પણ્ણસાલાય થેરો વિહરતિ. ઉપટ્ઠાતિ એકલક્ખણેન. કૂટગોણો વિય ગમનવીથિં. તત્થાતિ અલ્લકટ્ઠરાસિમ્હિ. ઉદકમણિકાનન્તિ ઉદકથેવાનં.

અત્તનિયેવ ઉપનેસિ ઉદાનકથાય વુત્તધમ્માનં પરિપુણ્ણાનં અત્તનિ સંવિજ્જમાનત્તા. તેનાહ ‘‘ઉટ્ઠાનવતા’’તિઆદિ. અયઞ્હિ મિલકત્થેરો સિક્ખાય ગારવો સપ્પતિસ્સો વત્તપટિવત્તં પૂરેન્તો વિસુદ્ધસીલો હુત્વા ઠિતો, તસ્મા ‘‘દુબ્બલૂપનિસ્સયે’’તિ વુત્તં. તેનાહ ભગવા ઉદાનેન્તો ‘‘નો ચસ્સં…પે… સઞ્ઞોજનાની’’તિ.

સચે અહં ન ભવેય્યન્તિ યદિ અહં નામ કોચિ ન ભવેય્યં તાદિસસ્સ અહંસદ્દવચનીયસ્સ કસ્સચિ અત્થસ્સ અભાવતો. તતો એવ મમ પરિક્ખારોપિ ન ભવેય્યતસ્સ ચ પભઙ્ગુભાવેન અનવટ્ઠિતભાવતો. એવં અત્તુદ્દેસિકભાવેન પદદ્વયસ્સ અત્થં વત્વા ઇદાનિ કમ્મફલવસેન વત્તું ‘‘સચે વા પના’’તિઆદિ વુત્તં. અતીતપચ્ચુપ્પન્નવસેન સુઞ્ઞતં દસ્સેત્વા ઇદાનિ પચ્ચુપ્પન્નાનાગતવસેન તં દસ્સેન્તો ‘‘ઇદાનિ પના’’તિઆદિ વુત્તં. એવં અધિમુચ્ચન્તોતિ એદિસં અધિમુત્તિં પવત્તેન્તો. વિભવિસ્સતીતિ વિનસ્સિસ્સતિ. વિભવો હિ વિનાસો. તેનાહ ‘‘ભિજ્જિસ્સતી’’તિ. વિભવદસ્સનં વિભવોતિ ઉત્તરપદલોપેન વુત્તન્તિ આહ ‘‘વિભવદસ્સનેના’’તિ. વિભવદસ્સનં નામ અચ્ચન્તાય વિનાસસ્સ દસ્સનં. તન્તિ અરિયમગ્ગં. સામઞ્ઞજોતના હેસા વિસેસનિટ્ઠા હોતીતિ તતિયમગ્ગવસેન અત્થો વેદિતબ્બો.

ઉપરિ મગ્ગફલન્તિ અગ્ગમગ્ગફલં. નત્થિ એતિસ્સા જાતિયા અન્તરન્તિ અનન્તરા, અનન્તરા વિપસ્સના મગ્ગસ્સ. ગોત્રભૂ પન અનુલોમવીથિપરિયાપન્નત્તા વિપસ્સનાગતિકં વા સિયા, નિબ્બાનારમ્મણત્તા મગ્ગગતિકં વાતિ ન તેન મગ્ગો અન્તરિકો નામ હોતિ. તેનાહ ‘‘વિપસ્સના મગ્ગસ્સ આસન્નાનન્તરં નામા’’તિ. ફલં પન નિબ્બાનારમ્મણત્તા કિલેસાનં પજહનવસેન પવત્તનતો લોકુત્તરભાવતો ચ કમ્મમગ્ગગતિકમેવ, કુસલવિપાકભાવેન પન નેસં અત્થો પભેદોતિ વિપસ્સનાય ફલસ્સ સિયા અનન્તરતાતિ વુત્તં ‘‘ફલસ્સ દૂરાનન્તરં નામા’’તિ. ‘‘આસવાનં ખયો’’તિ પન અગ્ગમગ્ગે વુચ્ચમાને વિપસ્સનાનં આસન્નતાય વત્તબ્બમેવ નત્થિ. અતસિતાયેતિ ન તસિતબ્બે તાસં અનાપજ્જિતબ્બે. તાસોતિ તાસહેતુ ‘‘તસતિ એતસ્મા’’તિ કત્વા. સોતિ અસ્સુતવા પુથુજ્જનો. તિલક્ખણાહતન્તિ અનિચ્ચતાદિલક્ખણત્તયલક્ખિતં. મનમ્હિ નટ્ઠોતિ ઈસકં નટ્ઠોમ્હિ, તતો પરમ્પિ તત્થેવ ઠત્વા કિઞ્ચિ અપૂરિતત્તા એવ મુત્તોતિ અધિપ્પાયો. ‘‘ન તાસો નામ હોતી’’તિ વત્વા તસ્સ અતાસભાવં દસ્સેતું ‘‘ન હી’’તિઆદિ વુત્તં. કલ્યાણપુથુજ્જનો હિ ભયતુપટ્ઠાનઞાણેન ‘‘સભયા સઙ્ખારા’’તિ વિપસ્સન્તો ન ઉત્તસતિ.

ઉદાનસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૪. ઉપાદાનપરિપવત્તસુત્તવણ્ણના

૫૬. ચતુન્નં પરિવટ્ટનવસેનાતિ પચ્ચેકક્ખન્ધેસુ ચતુન્નં અરિયસચ્ચાનં પરિવટ્ટનવસેન. રૂપં અબ્ભઞ્ઞાસિન્તિ સકલભૂતુપાદારૂપં કુચ્છિતભાવતો તત્થ ચ તુચ્છવિપલ્લાસતાય ‘‘દુક્ખસચ્ચ’’ન્તિ અભિવિસિટ્ઠેન ઞાણેન અઞ્ઞાસિં પટિવિજ્ઝિં. આહારવસેન રૂપકાયસ્સ હાનિવુદ્ધાદીનં પાકટભાવતો વિસેસપચ્ચયતો ચ તસ્સ ‘‘આહારસમુદયા’’તિ વુત્તં. દુક્ખસમુદયકથા નામ વટ્ટકથાતિ ‘‘સચ્છન્દરાગો’’તિ વિસેસેત્વા વુત્તં. છન્દરાગગ્ગહણેન ચ ઉપાદાનકમ્માવિજ્જાપિ ગહિતા એવ. પટિપન્ના હોન્તીતિ અત્થો. વત્તમાનકાલપ્પયોગો હેસ યથા ‘‘કુસલં ચિત્તં ઉપ્પન્નં હોતી’’તિ. પતિટ્ઠહન્તીતિ પતિટ્ઠં લભન્તિ. કેવલિનોતિ ઇધ વિમુત્તિગુણેન પારિપૂરીતિ આહ ‘‘સકલિનો કતસબ્બકિચ્ચા’’તિ. યેન તેતિ યેન અવસિટ્ઠેન તે અસેક્ખે પઞ્ઞાપેન્તા પઞ્ઞાપેય્યું, તં નેસં વટ્ટં સેક્ખાનં વિય નત્થિ પઞ્ઞાપનાય. વટ્ટન્તિ કારણં વટ્ટનટ્ઠેન ફલસ્સ પવત્તનટ્ઠેન. અસેક્ખભૂમિવારોતિ અસેક્ખભૂમિપ્પવત્તિ.

ઉપાદાનપરિપવત્તસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૫. સત્તટ્ઠાનસુત્તવણ્ણના

૫૭. સત્તસુ ઓકાસેસૂતિ રૂપપજાનનાદીસુ સત્તસુ ઓકાસેસુ. વુસિતવાસોતિ વુસિતઅરિયવાસો. એત્થાતિ ઇમસ્મિં ઉદ્દેસે. સેસં નામ ઇધ વુત્તાવસેસં. વુત્તનયેનાતિ હેટ્ઠા વુત્તનયેન વેદિતબ્બં. ઉસ્સદનન્દિયન્તિ ઉસ્સન્નગુણવતો તોસનં સમ્મોદાપનં. ગુણકિત્તનેન પલોભનીયં સેક્ખકલ્યાણપુથુજ્જનાનં પસાદુપ્પાદનેન. ઇદાનિ વુત્તમેવ અત્થં પાકટં કાતું ‘‘યથા હી’’તિઆદિ વુત્તં.

એત્તાવતાતિ પઞ્ચન્નં ખન્ધાનં વસેન સત્તસુ ઠાનેસુ કોસલ્લદીપનેન એત્તકેન દેસનાક્કમેન. તન્તિ આરમ્મણં. ધાતુઆદિમત્તમેવાતિ ધાતાયતનપટિચ્ચસમુપ્પાદમત્તમેવ. ઇમેસુ ધમ્મેસૂતિ ઇમેસુ જાતાદીસુ. કમ્મં કત્વાતિ સમ્મસનકમ્મં નિટ્ઠપેત્વાતિ અત્થો. એવમેત્થ પઞ્ચન્નં ખન્ધાનં વસેન સત્તટ્ઠાનકોસલ્લપવત્તિયા પભેદેન વિભજિત્વા ‘‘તિવિધૂપપરિક્ખી’’તિ દસ્સેતિ ધમ્મરાજા.

સત્તટ્ઠાનસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૬. સમ્માસમ્બુદ્ધસુત્તવણ્ણના

૫૮. અધિકં સવિસેસં પયસતિ પયુઞ્જતિ એતેનાતિ અધિપ્પયાસો, વિસિટ્ઠપયોગો. તેનાહ ‘‘અધિકપયોગો’’તિ. ઇમઞ્હિ મગ્ગન્તિ અટ્ઠઙ્ગિકં અરિયમગ્ગમાહ. ઇધાતિ ઇમસ્મિં સુત્તે. અવત્તમાનટ્ઠેનાતિ બુદ્ધુપ્પાદતો પુબ્બે ન વત્તમાનભાવેન. મગ્ગં જાનાતીતિ સમુદાગમતો પટ્ઠાય સપુબ્બભાગં સસમ્ભારવિસયં સફલં સઉદ્રયં અરિયં મગ્ગં જાનાતિ અવબુજ્ઝતીતિ મગ્ગઞ્ઞૂ. વિદિતન્તિ અઞ્ઞેસમ્પિ ઞાતં પટિલદ્ધં હત્થતલે આમલકં વિય પાકટં અકાસિ, તથા કત્વા દેસેસિ. અમગ્ગે પરિવજ્જનેન મગ્ગે પટિપત્તીતિ તસ્સ મગ્ગકુસલતા વિય અમગ્ગકુસલતાપિ ઇચ્છિતબ્બાતિ આહ ‘‘મગ્ગે ચ અમગ્ગે ચ કોવિદો’’તિ. અહં પઠમં ગતોતિ અહં પઠમમગ્ગેન સમન્નાગતો.

સમ્માસમ્બુદ્ધસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૭. અનત્તલક્ખણસુત્તવણ્ણના

૫૯. પુરાણુપટ્ઠાકેતિ પુબ્બે પધાનપદહનકાલે ઉપટ્ઠાકભૂતે. ‘‘અવસવત્તનટ્ઠેન અસ્સામિકટ્ઠેન સુઞ્ઞતટ્ઠેન અત્તપટિક્ખેપટ્ઠેના’’તિ એવં પુબ્બે વુત્તેહિ. એત્તકેન ઠાનેનાતિ ‘‘રૂપં, ભિક્ખવે, અનત્તા’’તિ આરભિત્વા યાવ ‘‘એવં મે વિઞ્ઞાણં મા અહોસી’’તિ એત્તકેન સુત્તપદેસેન. અકથિતસ્સેવ કથનં ઉત્તરં, ન કથિતસ્સાતિ વુત્તં ‘‘તાનિ દસ્સેત્વા’’તિ. સમોધાનેત્વાતિ સમ્પિણ્ડિત્વા. વિત્થારકથાતિ વિત્થારતો અટ્ઠકથા. અનત્તલક્ખણમેવાતિ તબ્બહુલતાય તપ્પધાનતાય ચ વુત્તં. અનિચ્ચતાદીનમ્પિ હિ તત્થ તંદીપનત્થમેવ વુત્તત્તા તદેવ જેટ્ઠં પધાનં તથા વેનેય્યજ્ઝાસયતો.

અનત્તલક્ખણસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૮. મહાલિસુત્તવણ્ણના

૬૦. એકન્તદુક્ખન્તિઆદીનિ પદાનિ વુત્તનયાનેવ, તસ્મા તત્થ વુત્તનયેનેવ અત્થો વેદિતબ્બો. એત્થ ચ યથા સરાગો હેતુ પચ્ચયો સંકિલેસાય, એવં સવિપસ્સનો મગ્ગો હેતુ પચ્ચયો ચ વિસુદ્ધિયાતિ દટ્ઠબ્બં.

મહાલિસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૯. આદિત્તસુત્તવણ્ણના

૬૧. એકાદસહીતિ રાગાદીહિ ઉપાયાસપરિયોસાનેહિ એકાદસહિ સન્તાપનટ્ઠેન અગ્ગીહિ. દ્વીસૂતિ અટ્ઠમનવમેસુ. દુક્ખલક્ખણમેવાતિ તબ્બહુલતાય તપ્પધાનતાય ચ વુત્તં.

આદિત્તસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૧૦. નિરુત્તિપથસુત્તવણ્ણના

૬૨. નિરુત્તિયોવ નિરુત્તિપથાતિ પથ-સદ્દેન પદવડ્ઢનમાહ યથા ‘‘બીજાનિયેવ બીજજાતાની’’તિ. નિરુત્તિવસેનાતિ નિબ્બચનવસેન. પથા ચ અત્થાનુરૂપભાવતો. તીણિપીતિ નિરુત્તિઅધિવચનપઞ્ઞત્તિપથપદાનિ. તથા હિ ‘‘ફુસતીતિ ફસ્સો’’તિઆદિના નીહરિત્વા વચનં નિરુત્તિ, ‘‘સિરીવડ્ઢકો ધનવડ્ઢકો’’તિઆદિના વચનમત્તમેવ અધિકારં કત્વા પવત્તં અધિવચનં, ‘‘તક્કો વિતક્કો’’તિઆદિના તંતંપકારેન ઞાપનતો પઞ્ઞત્તિ. અથ વા તંતંઅત્થપ્પકાસનેન નિચ્છિતં, નિયતં વા વચનં નિરુત્તિ. અધિ-સદ્દો ઉપરિભાગે, ઉપરિ વચનં અધિવચનં. કસ્સ ઉપરિ? પકાસેતબ્બસ્સ અત્થસ્સાતિ પાકટોયમત્થો. અધીનં વચનં અધિવચનં. કેન અધીનં? અત્થેન. અત્થસ્સ પઞ્ઞાપનત્થેન પઞ્ઞત્તીતિ એવં નિરુત્તિઆદિપદાનં સબ્બવચનેસુ પવત્તિ વેદિતબ્બા. અઞ્ઞથા ‘‘ફુસતીતિ ફસ્સો’’તિઆદિપ્પકારેન નિદ્ધારણવચનાનંયેવ નિરુત્તિતા, સિરિવડ્ઢકધનવડ્ઢકપકારાનમેવ અભિલાપનં અધિવચનતા. ‘‘તક્કો વિતક્કો’’તિ એવંપકારાનમેવ એકમેવ અત્થં તેન તેન પકારેન ઞાપેન્તાનં વચનાનં પઞ્ઞત્તિતા ચ આપજ્જેય્ય. અસંકિણ્ણાતિ ન સંકિણ્ણા. તેનાહ ‘‘અવિજહિતા…પે… અછડ્ડિતા’’તિ. ન સંકીયન્તીતિ ન સંકિરીયન્તિ, ન સંકીયિસ્સન્તિ ન સંકિરીયિસ્સન્તીતિ અત્થો. અપ્પટિકુટ્ઠાતિ ન પટિક્ખિત્તા. યસ્મા ભઙ્ગં અતિક્કન્તં ઉપ્પાદાદિ અતિક્કન્તમેવ હોતિ, તસ્મા વુત્તં ‘‘ભઙ્ગમેવા’’તિ. યસ્મા દેસન્તરં સઙ્કન્તોપિ અતિક્કન્તન્તિ વુચ્ચતિ, તસ્મા તદાભાવં દસ્સેતું ‘‘દેસન્તરં અસઙ્કમિત્વા’’તિ વુત્તં. યત્થ યત્થ હિ સઙ્ખારા ઉપ્પજ્જન્તિ, તત્થ તત્થેવ ભિજ્જન્તિ નિરુજ્ઝન્તિ વિપરિણમન્તિ વિનાસં આપજ્જન્તિ. તેનાહ ‘‘વિપરિણતન્તિ…પે… નટ્ઠ’’ન્તિ. અપાકટીભૂતં અજાતત્તા એવ.

વસભણગોત્તતાય વસ્સભઞ્ઞા. મૂલદિટ્ઠિગતિકાતિ મૂલભૂતા દિટ્ઠિગતિકા, ઇમસ્મિં કપ્પે સબ્બપઠમં તાદિસદિટ્ઠિસમુપ્પાદકા. પુનપ્પુનં આવજ્જેન્તસ્સાતિ અહેતુવાદપટિસંયુત્તગન્થં ઉગ્ગહેત્વા પરિયાપુણિત્વા તદત્થં વીમંસન્તસ્સ ‘‘નત્થિ હેતુ, નત્થિ પચ્ચયો સત્તાનં સંકિલેસાયા’’તિઆદિનયપ્પવત્તાય લદ્ધિયા આરમ્મણે મિચ્છાસતિ સન્તિટ્ઠતિ, ‘‘નત્થિ હેતૂ’’તિઆદિવસેન અનુસ્સવૂપલદ્ધે અત્થે તદાકારપરિવિતક્કનેહિ સવિગ્ગહે વિય સરૂપતો ચિત્તસ્સ પચ્ચુપટ્ઠિતે ચિરકાલપરિચયેન ‘‘એવમેત’’ન્તિ નિજ્ઝાનક્ખમભાવૂપગમનેન નિજ્ઝાનક્ખન્તિયા તથાગહિતે પુનપ્પુનં તથેવ આસેવન્તસ્સ બહુલીકરોન્તસ્સ મિચ્છાવિતક્કેન સમાદિયમાના મિચ્છાવાયામૂપત્થમ્ભિતા અતંસભાવં ‘‘તંસભાવ’’ન્તિ ગણ્હન્તી મિચ્છાસતીતિ લદ્ધનામા તંલદ્ધિસહગતા તણ્હા સન્તિટ્ઠતિ. યથાસકં વિતક્કાદિપચ્ચયલાભેન તસ્મિં આરમ્મણે અધિટ્ઠિતતાય અનેકગ્ગતં પહાય ચિત્તં એકગ્ગતં અપ્પિતં વિય હોતિ મિચ્છાસમાધિના. સોપિ હિ પચ્ચયવિસેસેહિ લદ્ધભાવનાબલો ઈદિસે ઠાને સમાધાનપતિરૂપકિચ્ચકરો હોતિયેવ વાલવિજ્ઝનાદીસુ વિયાતિ દટ્ઠબ્બં. તથા હિ અનેકક્ખત્તું તેનાકારેન પુબ્બભાગિયેસુ જવનવારેસુ પવત્તેસુ સબ્બપચ્છિમે જવનવારે સત્ત જવનાનિ જવન્તિ. તત્થ પઠમે સતેકિચ્છો હોતિ, તથા દુતિયાદીસુ. સત્તમે પન જવને સમ્પત્તે અતેકિચ્છો હોતિ. તેનાહ ‘‘અસ્સાદેન્તસ્સા’’તિઆદિ. ઇમેસુપીતિ દ્વીસુપિ ઠાનેસુ.

પચ્ચુપ્પન્નં વાતિ એત્થ ઇતિ-સદ્દો આદિઅત્થો. તેન ‘‘યદેતં અનાગતં નામ, નયિદં અનાગત’’ન્તિઆદિકં સઙ્ગણ્હાતિ. તેપીતિ તે વસ્સભઞ્ઞાપિ ન મઞ્ઞિંસુ લોકસમઞ્ઞાય અનતિક્કમનીયતો. તેનાહ ‘‘અતીતં પના’’તિઆદિ. ખન્ધાનં ઉપરિ નિરુળ્હા પણ્ણત્તિ.

નિરુત્તિપથસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

ઉપયવગ્ગવણ્ણના નિટ્ઠિતા.