૮. સુદત્તસુત્તવણ્ણના

૨૪૨. કરણીયેનાતિ એત્થ કરણીયન્તિ વાણિજ્જકમ્મં અધિપ્પેતન્તિ તં વિવરન્તો ‘‘અનાથપિણ્ડિકો ચા’’તિઆદિમાહ. વિક્કીયતીતિ વિક્કયં ગચ્છતિ. તથેવ કરોતીતિ યથા રાજગહસેટ્ઠિના સાવત્થિં ગન્ત્વા કતં, તથેવ રાજગહં ગન્ત્વા કરોતિ. સ્વાયન્તિ અનાથપિણ્ડિકો.

તં દિવસન્તિ યં દિવસં અનાથપિણ્ડિકો, ગહપતિ, રાજગહસમીપં ઉપગતો, તં દિવસં. પણ્ણન્તિ સાસનં. ન સુણીતિ અસુણન્તો ‘‘પણ્ણં ન સુણી’’તિ વુત્તો. ધમ્મગારવેન હિ સો સેટ્ઠિ અઞ્ઞં કિચ્ચં તિણાયપિ ન મઞ્ઞિ. તેનાહ ‘‘ધમ્મસ્સવનત્થાયા’’તિઆદિ. દારકરૂપાનન્તિ દારકાનં. અનત્થન્તરકરો હિ રૂપ-સદ્દો યથા ‘‘ગોરૂપાન’’ન્તિ. પઞ્ચવણ્ણન્તિ ખુદ્દિકાદિભેદં પઞ્ચપ્પકારં પીતિં પટિલભિ. અનુક્કમેન હિ તા એતસ્સ સમ્ભવન્તિ. ‘‘સીસેન ઉટ્ઠાય…પે… ગચ્છતી’’તિ પદં પીતિસમુટ્ઠાનરૂપવસેન લક્ખેત્વા વુત્તં.

સિવથિકાય વસતીતિ સિવથિકાય સમીપે વસતિ. સુસાનસ્સાસન્નટ્ઠાને હિ સો વિહારો. અથસ્સાતિ અથસ્સ અનાથપિણ્ડિકસ્સ ‘‘અકાલો…પે… ઉપસઙ્કમિસ્સામી’’તિ એતં અહોસિ. બુદ્ધગતાય સતિયાતિ અઞ્ઞં કિઞ્ચિ અચિન્તેત્વા બુદ્ધગતાય એવ સતિયા સયનવરગતો નિપજ્જિ. તેન વુત્તં ‘‘તં દિવસ’’ન્તિઆદિ.

બલવપ્પસાદોતિ બુદ્ધારમ્મણા બલવતી સદ્ધા. પીતિઆલોકોતિ પુરિમબુદ્ધેસુ ચિરકાલં પરિચયં ગતસ્સ બલવતો પસાદસ્સ વસેન ‘‘બુદ્ધો’’તિ નામં સવનમત્તેન ઉપ્પન્નાય ઉળારાય પીતિયા સમુટ્ઠાપિતો વિપસ્સનોભાસસદિસો સાતિસયો આલોકો હોતિ ચિત્તપચ્ચયઉતુસમુટ્ઠાનો. તેનાહ ‘‘સબ્બતમં વિગચ્છી’’તિઆદિ. ‘‘દેવતા હિ કતા’’તિપિ વદન્તિ, પુરિમો એવેત્થ યુત્તો.

અમનુસ્સાતિ અધિગતવિસેસા દેવતા. તા હિ સેટ્ઠિસ્સ સમ્પત્તિં પચ્ચક્ખતો પસ્સિંસુ. તેનાહ ‘‘અયં મહાસેટ્ઠી’’તિઆદિ. અલ્લસરીરન્તિ તાવદેવ છડ્ડિતં અચ્છિન્નં વા કળેવરં. અપરમ્પીતિ મતં કુથિતકુણપં. પરિકિરિંસૂતિ સમન્તતો ઓસરિતા અહેસું. આલોકો અન્તરધાયિપીતિવેગસ્સ મન્દભાવેન તંસમુટ્ઠાનરૂપાનં દુબ્બલભાવતો.

ઇમિનાવાતિ અધિકારેન સહસ્સપદેન એવ સમ્બન્ધિતબ્બાનિ. પદં વીતિહરતિ એત્થાતિ પદવીતિહારો, પદવીતિહારટ્ઠાનં. સમગમનેતિ દુતવિલમ્બિતં અકત્વા સમગમને. તતોતિ તેસુ સોળસભાગેસુ. એકો કોટ્ઠાસોતિ યથાવુત્તં પદવીતિહારપદેસં સોળસધા ભિન્નસ્સ એકો ભાગો. પવત્તચેતનાતિ યથાવુત્તકલાસઙ્ખાતસ્સ પદેસસ્સ લઙ્ઘનધાવનપવત્તચેતના. પદં વા વીતિહરતિ એતેનાતિ પદવીતિહારો, તથાપવત્તા કુસલચેતના. ‘‘તસ્સા ફલં સોળસધા કત્વા’’તિ વદન્તિ. પતિટ્ઠહન્તસ્સ વસેન ગહિતન્તિ યોજના. વિવટ્ટનિસ્સિતાય એવ રતનત્તયપૂજાય ધમ્મસ્સવનસ્સ સિક્ખાપદસમાદાનસ્સ સરણગમનસ્સ ચ અત્થાય ગચ્છતોપિ વસેન વટ્ટતિ. પઠમં વુત્તગમનં લોકુત્તરવિસેસાધિગમસ્સ એકન્તિકં, દુતિયં અનેકન્તિકન્તિ ‘‘વટ્ટતિયેવા’’તિ સાસઙ્કવચનં.

સોતિ અનાથપિણ્ડિકો સેટ્ઠિ. અનુયુત્તાતિ અનુગામિનો સહાયા. તેવ સન્ધાય વદતિ. ‘‘સિવકો અમનુસ્સો’’તિ અપરે. ન કેવલં ‘‘અનુયુત્તાપિ મે અત્થિ, કસ્મા ભાયામી’’તિ એવં સૂરો અહોસિ? અથ ખો બુદ્ધગતાય તિક્ખવિસદસભાવેન સબ્બં પરિસ્સયં મદ્દિત્વાપિ અગમાસીતિ દસ્સેતું ‘‘અપિચા’’તિઆદિ વુત્તં. પક્ખન્દનલક્ખણા હિ સદ્ધા, તાય યુત્તકો સપ્પુરિસોપિ સદ્ધમ્મગુણવસેન સબ્બં પરિસ્સયં મદ્દિત્વા પક્ખન્દતીતિ દટ્ઠબ્બં.

સબ્બકામસમિદ્ધતા પરિચ્ચાગસીલતા ઉળારજ્ઝાસયતા પરદુક્ખાપનયકામતા પરેસં હિતેસિતા પરસમ્પત્તિપમોદનાતિ એવમાદીનં મહાગુણાનં વસેન નિચ્ચકાલં અનાથાનં પિણ્ડદાયકત્તા ‘‘અનાથપિણ્ડિકો’’તિ એવં ઉપ્પન્નં નામં. એવમાહાતિ ‘‘એહિ સુદત્તા’’તિ એવં આહ.

કિલેસપરિનિબ્બાનેનાતિ સબ્બસો રાગાદિકિલેસવૂપસમેન. કિલેસવૂપસમન્તિ સબ્બસો સબ્બેસં કિલેસાનં વૂપસમં અગ્ગમગ્ગેન પત્વા. અનુપુબ્બિકથન્તિ દાનાદિકથં. સા હિ અનુપુબ્બેન કથેતબ્બત્તા ‘‘અનુપુબ્બિકથા’’તિ વુચ્ચતિ. તં સન્ધાય વુત્તં – ‘‘અથ ખો ભગવા અનુપુબ્બિં કથં કથેસિ. સેય્યથિદં – દાનકથં સીલકથં સગ્ગકથં કામાનં આદીનવં ઓકારં સંકિલેસં નેક્ખમ્મે આનિસંસં પકાસેસી’’તિ (ચૂળવ. ૩૦૫). મત્થકેતિ અનુપુબ્બિકથાય ઉપરિ પરતો. ચત્તારિ સચ્ચાનિ પકાસેસીતિ યથા મહાસેટ્ઠિ સહસ્સનયપટિમણ્ડિતે સોતાપત્તિફલે પતિટ્ઠાતિ, એવં પવત્તિનિવત્તિયો સહ હેતુના વિભજન્તો ચત્તારિ અરિયસચ્ચાનિ પકાસેસીતિ.

સુદત્તસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.