૩. સૂચિલોમસુત્તવણ્ણના

૨૩૭. ગયાય અવિદૂરે ભવો ગામો ‘‘ગયા’’તિ વુત્તોતિ આહ ‘‘ગયાય’’ન્તિ, તેનાહ ‘‘ગયાય અવિદૂરે નિવિટ્ઠગામં ઉપનિસાયાતિ અત્થો’’તિ. ગોચરગામનિદસ્સનં હેતં. ઇદં ઉપરિ ઇદં હેટ્ઠાતિ નત્થિ ઉપ્પટિપાટિયો મઞ્ચપાદાનં દ્વીસુ પસ્સેસુ દીઘભાવેન. બલિકમ્મત્થાય કતં દેવતાધિટ્ઠાનન્તિ અધિપ્પાયેન દેવટ્ઠાને ઠપેન્તિ. અટ્ઠપાદમઞ્ચસદિસો કિર સો હેટ્ઠુપરિપરિવત્તેતબ્બતો. કથિનસિબ્બનસૂચિ કથિનસૂચિ. અપચ્ચત્થરિત્વાતિ કિઞ્ચિ સઙ્ઘિકસેનાસનસ્સ ઉપરિ પટિચ્છદનં અપચ્ચત્થરિત્વા. ગવચ્છિવિજ્ઝિતં વિયાતિ તેહિ સૂચિલોમેહિ ગવચ્છિજાલં વિય ગતં સબ્બસો સમોહતં.

ઇધાપિ ‘‘ખરસરીરો’’તિ વત્વા ખરસરીરં કથિનસૂચિસદિસતાય લોમસ્સાતિ તસ્સ તથાભાવસ્સ કારણં દસ્સેન્તો ‘‘સો કિરા’’તિઆદિમાહ. અત્તનો હત્થેહીતિ સઙ્ઘિકતેલસમ્મક્ખિતેહિ અત્તનો સરીરં મક્ખેસિ. ઇતીતિ વુત્તાકારેન.

સમાગમટ્ઠાનન્તિ યક્ખસન્નિપાતટ્ઠાનં. સોતિ સૂચિલોમો યક્ખો. મન્તિ ચ તમેવ વદતિ.

ઉટ્ઠાપેત્વાતિ ઉદ્ધગ્ગા કત્વા. અપનામેસીતિ યથા સો અત્તનો કાયં ઉપનેતું ન સક્કોતિ, તથા કરોન્તો થોકં અપનામેસિ. અમનુઞ્ઞોતિ ફરુસતિક્ખતાય ન મનુઞ્ઞો. ચિત્તં વા તે ખિપિસ્સામીતિ મય્હં આનુભાવેન તવ ચિત્તવિક્ખેપં વા કરિસ્સામિ. યથા પન સો ચિત્તવિક્ખેપં કરેય્ય, તં દસ્સેતું ‘‘યેસઞ્હી’’તિઆદિ વુત્તં. ભેરવં વાતિ વુત્તાકારેન અઞ્ઞથા વા ભયાનકં દસ્સનમત્તેનેવ સત્તાનં ભયં છમ્ભિતત્તં લોમહંસં ઉપ્પાદેતું સમત્થં. ‘‘કથેન્તાનંયેવા’’તિ વા પાઠો. તં દ્વીસુ પાદેસુ ગહેત્વા પારં ગઙ્ગાય ખિપિસ્સામીતિ યોજના.

કુતોનિદાનાતિ કસ્મા કારણા? અટ્ઠકથાયં પન સમાસપદમેતં, વિભત્તિઅલોપેન નિદ્દેસોતિ દસ્સેતું ‘‘કિંનિદાના કિંપચ્ચયા’’તિ? અત્થો વુત્તો. ચિત્તં ઓસ્સજન્તીતિ કુસલચિત્તં પવત્તિતું અપ્પદાનવસેન પુરતો ખિપન્તિ. કુતો સમુટ્ઠાયાતિ મિચ્છાવિતક્કાનં સમુટ્ઠાનં પુચ્છતિ?

કામરાગાદયો સુભનિમિત્તાદીસુ અયોનિસોમનસિકારહેતૂ. કામો પન અયોનિસોમનસિકારો ચ નિયકજ્ઝત્તપરિયાપન્નોતિ આહ ‘‘અયં અત્તભાવો નિદાનં એતેસન્તિ ઇતોનિદાના’’તિઆદિ. એવમેવાતિ અટ્ઠકથાયં કીળાપસુતકુમારકા વિય મિચ્છાવિતક્કા દટ્ઠબ્બા, તેસં ઉપ્પત્તિટ્ઠાનભૂતો લોકો વિય અયં અત્તભાવલોકો. તેહિ ઓસ્સજિયમાનં ધઙ્કં વિય ચિત્તં, તસ્સ પાદે બદ્ધદીઘસુત્તકં વિય તં દૂરાનુબન્ધં સંયોજનન્તિ એવં ઉપમાય સંસન્દનં દટ્ઠબ્બં.

પાપવિતક્કાનં તંસમ્પયુત્તકિલેસાનઞ્ચ તણ્હા વિસેસપચ્ચયો તદભાવેન તેસં અભાવતોતિ આહ ‘‘તણ્હાસિનેહતો જાતા’’તિ. અત્તભાવપરિયાપન્નત્તા ‘‘અત્તનિ સમ્ભૂતા’’તિ વુત્તં. તેન નેસં અનઞ્ઞહેતુકતં દસ્સેતિ, નિગ્રોધસ્સેવ ખન્ધજાતીતિ ઇમિના પન પુથુભાવઞ્ચ, વિસત્તાતિઆદિના દુબ્બિનિસ્સટતઞ્ચ. વત્થુકામેસુ રૂપારમ્મણાદીસુ પુથૂસુ. પુથૂ કિલેસકામા કામરૂપતણ્હાદયો. તેહિ કિલેસકામેહિ કરણભૂતેહિ. અત્તભાવં ખન્ધપઞ્ચકં. યે વિપસ્સનાય યુત્તપયુત્તા યાથાવતો જાનન્તિ.

યતોતિ પચ્ચત્તે નિસ્સક્કવચનન્તિ આહ ‘‘યં નિદાનમસ્સા’’તિ. ‘‘વિનોદેન્તી’’તિ કત્તુનિદ્દેસેન યેન ન વિનોદેન્તિ, તં કારણં બાધિતમેવાતિ આહ ‘‘મગ્ગસચ્ચેન વિનોદેન્તી’’તિ. વિનોદનઞ્ચેત્થ સન્તાનતો નીહરણં બહિકરણં સબ્બસો પહાનં, પહીને ચ તસ્મિં કિલેસે ઓઘં તરન્તીતિ દસ્સેન્તો ‘‘દુત્તર’’ન્તિઆદિમાહ. એતસ્મિં અધિગતે ન પુન ભવોતિ અપુનબ્ભવો, નિબ્બાનન્તિ આહ ‘‘અપુનબ્ભવસઙ્ખાતસ્સા’’તિઆદિ. યસ્મા એત્થ ‘‘યે નં પજાનન્તિ, યતોનિદાન’’ન્તિ પદદ્વયેન દુક્ખસમુદયસચ્ચાનિ, વિનોદનગ્ગહણેન મગ્ગસચ્ચં, અપુનબ્ભવગ્ગહણેન નિરોધસચ્ચં પકાસિતં, તસ્મા વુત્તં ‘‘ચત્તારિ સચ્ચાનિ પકાસેન્તો’’તિ.

તસ્મિંયેવાતિ યત્થ ઠિતો ‘‘રાગો ચ દોસો ચા’’તિઆદિના પઞ્હં પુચ્છિ, તસ્મિંયેવ પદેસે ઠિતો. દેસનાનુસારેનાતિ સત્થુ સામુક્કંસિકધમ્મદેસનાય અનુસ્સરણેન. ઞાણં પેસેત્વાતિ વિપસ્સનાપટિપાટિયા નિબ્બાનં પતિ અનુબોધઞાણં પેસેત્વા પવત્તેત્વા. સોતાપત્તિફલે પતિટ્ઠિતોતિ સહસ્સનયપટિમણ્ડિતસ્સ પઠમમગ્ગસ્સ અધિગમેન પઠમફલે પતિટ્ઠિતો પટિલભતીતિ યોજના. ન કિલિટ્ઠત્તભાવે તિટ્ઠન્તિ મહાનુભાવત્તા અરિયધમ્મસ્સ. સેતકણ્ડુપીળકસૂચિયોતિ સેતભાવં પત્વા કણ્ડુપીળકા લોમસૂચિયો સબ્બા અનવસેસા પતિતા પરિભટ્ઠા અપગતા. ભુમ્મદેવતાપરિહારન્તિ ભુમ્મદેવત્તભાવન્તિ.

સૂચિલોમસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.