૧. ઇન્દકસુત્તવણ્ણના

૨૩૫. અત્તનો પરિણાયકત્તેન ઇન્દો નામ મહેસક્ખો, ઇન્દોતિ સમઞ્ઞા અસ્સાતિ કત્વા ‘‘ઇન્દકો’’તિપિ વુચ્ચતિ, તસ્સ ઇન્દકસ્સ. ઇન્દકૂટે પબ્બતે નિવસતીતિ ઇન્દકૂટનિવાસી, તસ્સ ઇન્દકૂટનિવાસિનો. બલિકમ્મેહિ યજિતબ્બતો પૂજિતબ્બતો યક્ખો, તસ્સ યક્ખસ્સ. ઇન્દસ્સ નિવાસટ્ઠાનભૂતં કૂટં ઇન્દકૂટન્તિ યક્ખતો કૂટેન નામં લદ્ધં. ઇન્દકૂટો ઇન્દો ઉત્તરપદલોપેન યથા ‘‘કેલાસકૂટો કેલાસો’’તિ. ઇન્દો યક્ખોતિ કૂટતો યક્ખેન નામં લદ્ધં. ન ચેત્થ ઇતરીતરનિસ્સયદોસો અઞ્ઞમઞ્ઞૂપલક્ખણભાવતો યથા તં ‘‘કાયકમ્મટ્ઠાન’’ન્તિ. રૂપન્તિ સકલં રૂપક્ખન્ધમાહ, ન રૂપાયતનન્તિ. ઇમં સરીરં પેચ્ચ અયં કિન્તિ પટિલભતીતિ ચોદેતિ.

કુતો આગચ્છતીતિ પરાધારરૂપે જીવે અત્તનિ માતુકુચ્છિમોક્કન્તે રૂપસ્સ સમ્ભવોતિ કુતો નામ ઠાનતો આગચ્છતિ. તેનાહ ‘‘ઇમાનિ ચ અટ્ઠીનિ ઇમા ચ મંસપેસિયો’’તિઆદિ. કથં ન્વયન્તિ અયં કુચ્છિસઙ્ખાતે ગબ્ભરે કથં સજ્જતીતિ પુચ્છતિ. ‘‘સીહાનંવ નદન્તાનં, દાઠીનં ગિરિગબ્ભરે’’તિઆદિના (થેરગા. નિદાનગાથા) ગબ્ભરો ચ કુચ્છિવાચકો આગતો. તેનાહ ‘‘ગબ્ભરસ્મિન્તિ માતુકુચ્છિસ્મિ’’ન્તિ. પુગ્ગલવાદીતિ અત્તવાદુપાદાનો. યથા હિ મચ્છમંસં ભુત્તં ફેણં વિય હુત્વા વિલીયતિ, ન ચ પઞ્ઞાયતિ સત્તભાવેન અપ્પવત્તનતો, એવમેવં યદિ માતુકુચ્છિસ્મિં ગબ્ભભાવેન ઉપ્પન્નં રૂપં સત્તો ન ભવેય્ય નો વડ્ઢેય્ય, વિલીયિત્વા ગચ્છેય્ય, પઞ્ઞાયતિ ચ તં રૂપં, તસ્મા જીવોતિ ઇમાય લદ્ધિયા. એવમાહાતિ ‘‘રૂપં…પે… ગબ્ભરસ્મિ’’ન્તિ એવમવોચ. પઠમન્તિ એતેસં પઞ્ચન્નં પઠમં. તેનાહ ‘‘પઠમેન પટિસન્ધિવિઞ્ઞાણેન સદ્ધિ’’ન્તિ. ‘‘જાતિઉણ્ણંસૂહીતિ જાતિએળકાય ઉણ્ણંસૂહી’’તિ વદન્તિ. ‘‘ગબ્ભં ફાલેત્વા ગહિતઉણ્ણા જાતિઉણ્ણા. તસ્સા અંસૂહિ તીહિ કતસુત્તગ્ગે’’તિ સંયુત્તભાણકાનં અધિપ્પાયો.

અનાવિલોતિ અચ્છો, સુપ્પસન્નોતિ અત્થો. એવંવણ્ણપ્પટિભાગન્તિ વુત્તપ્પમાણસણ્ઠાનસમ્પરિચ્છિન્નં. કલલં સમ્પવુચ્ચતીતિ અત્તભાવો ભૂતુપાદારૂપસઙ્ખાતો સન્તાનવસેન પવત્તમાનો કલલં નામાતિ કથીયતિ.

કલલાતિ યથાવુત્તકલલરૂપહેતુ તં નિસ્સાય પચ્ચયં કત્વા. મંસધોવનઉદકવણ્ણન્તિ વણ્ણતો મંસધોવનઉદકવણ્ણં, સણ્ઠાનતો પન વિલીનતિપુસદિસં.

પરિપક્કન્તિ પરિપાકકલલભાવતો પરિપાકં ગતં સુપરિપાકં ગતં. સમૂહતન્તિ સમૂહભૂતં સઙ્ગતં. વિવટ્ટમાનન્તિ પરિણમન્તં. તબ્ભાવન્તિ કરણે એતં ઉપયોગવચનં, તબ્ભાવેન પરિણમન્તન્તિ અત્થો. નિસ્સક્કે વા ઉપયોગવચનં, તબ્ભાવતો કલલભાવતો કલલં વિપરિણમન્તં. અબ્બુદં નામ જાયતિ, અબ્બુદં નામ સમ્પજ્જતીતિ અત્થો.

વિલીનતિપુસદિસા સણ્ઠાનવસેન, વણ્ણવસેન પન સિતા અરત્તાવ હોતીતિ વદન્તિ. મણ્ડન્તિ દારિકાનં તથા પીળનતો નિબ્બત્તમરિચપક્કસ્સ સારભૂતં રસં. સબ્બભાગેહિ મુચ્ચતીતિ સો મણ્ડો કપાલે અલગ્ગો હુત્વા તસ્સ સબ્બભાગેહિ મુચ્છિત્વા પિણ્ડિતો હુત્વા તિટ્ઠતિ. એવરૂપા પેસિ હોતીતિ સા પેસિ ગબ્ભાસયે કત્થચિ અલગ્ગા યથાવુત્તમણ્ડો વિય પિણ્ડિતો હુત્વા તિટ્ઠતિ. તેનાહ ‘‘વિલીનતિપુસદિસા’’તિ.

પેસિ નિબ્બત્તતીતિ એત્થ પેસીતિ નિસ્સક્કે પચ્ચત્તવચનન્તિ આહ ‘‘તતો પેસિતો’’તિ.

ઘનસ્સ સણ્ઠાનં. નિબ્બત્તં કમ્મપચ્ચયાતિ તંસણ્ઠાનં રૂપધમ્મનિબ્બત્તિયા જાયતિ. ‘‘જરામરણં અનિચ્ચં સઙ્ખતં પટિચ્ચસમુપ્પન્ન’’ન્તિ (સં. નિ. ૨.૨૦) હિ વુત્તં.

પીળકાતિ પીળકસદિસા મંસપિણ્ડા જાયન્તિ.

સત્તમાદીનીતિ આદિ-સદ્દેન અટ્ઠમસત્તાહતો પટ્ઠાય યાવ એકચત્તાલીસા ચતુત્તિંસ સત્તાહાનિ સઙ્ગણ્હાતિ. પરિણતકાલન્તિ ગબ્ભસ્સ પરિણતકાલં. નવમાસતો બહિ પરિપક્કો નામ હોતિ કેસલોમાદિનિબ્બત્તિતો. તેનાહ ‘‘દ્વાચત્તાલીસે સત્તાહે એતાનિ જાયન્તી’’તિ.

તસ્સાતિ ગબ્ભસેય્યકસત્તસ્સ. માતુઉદરપટલેન એકાબદ્ધો હોતિ યતો માતરા પરિભુત્તઆહારો આમાસયે પતિટ્ઠિતે ગબ્ભસ્સ નાભિનાળાનુસારેન ગબ્ભગતસ્સ સરીરં સમ્પત્વા આહારકિચ્ચં કરોતિ. આહારસમુટ્ઠાનરૂપં સમુટ્ઠાપેતીતિ ગબ્ભગતસ્સ કાયે ઓજાય પચ્ચયો હોતિ. સા ચ તં પચ્ચયં લભિત્વા ઓજટ્ઠમકં રૂપં સમુટ્ઠાપેતિ. એવં માતરા પરિભુત્તઆહારપચ્ચયેન ગબ્ભગતો દસ માસે યાપેતિ અત્તનો નાભિનાળાનુસારગતેનેવ તેન યાવ આહારસમુટ્ઠાનસત્તાહો, તતો પટ્ઠાય આહરણતો. કેચિ પન ‘‘માતરા પરિભુત્તઆહારો બાહિરવગ્ગો વિય તસ્સ કાયં અભિસન્નેતિ પરિસન્નેતિ, તેન સો યાપેતી’’તિ વદન્તિ. કુચ્છિગતં ઉદરપટલેન તિરોહિતત્તા બહિ ઠિતન્તિ વત્તબ્બતં ન અરહતીતિ ‘‘કુચ્છિયા અબ્ભન્તરગતો’’તિ આહ. માતુકુચ્છિગતો નરોતિ માતુ તિરોકુચ્છિગતો. એવં ખોતિ ઇમિના યથાવુત્તાકારેન અયં સત્તો…પે… નિબ્બત્તતિ, તસ્મા રૂપં ન જીવો. ન હિ દિટ્ઠિગતસ્સ સત્તાહક્કમેન વુડ્ઢિપ્પત્તો ઇચ્છિતો અનિચ્ચતાપત્તિતો.

ઇન્દકસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.