૬. જરાવગ્ગો

૧. જરાસુત્તવણ્ણના

૫૧. હિતસ્સ સાધનતો સાધુ, યં કિઞ્ચિ અત્થજાતં. તં પન અત્થકામેન લભિતબ્બતો ઉપસેવિતબ્બતો લદ્ધકં, કલ્યાણટ્ઠેન ભદ્દકન્તિ વુચ્ચતીતિ આહ ‘‘સાધૂતિ લદ્ધકં ભદ્દક’’ન્તિ. ‘‘સીલં યાવ જરા સાધૂ’’તિ વુત્તમત્થં બ્યતિરેકતો વિભાવેતું ‘‘ઇમિના ઇદં દસ્સેતી’’તિ વુત્તં. ઇદન્તિ ઇદં અત્થજાતં.

પતિટ્ઠિતાતિ ચિત્તસન્તાને લદ્ધપતિટ્ઠા, કેનચિ અસંહારિયા. તેનાહ ‘‘મગ્ગેન આગતા’’તિ. ચિત્તીકતટ્ઠાદીહીતિ પૂજનીયભાવાદીહિ. વુત્તં હેતં પોરાણટ્ઠકથાયં. ચિત્તીકતન્તિ રતનન્તિ ઇદં રતનં નામ લોકે ચિત્તીકતં વત્થૂનં સહસ્સગ્ઘનતાદિવસેન. યેપિ લોકે ચિત્તીકતા ખત્તિયપણ્ડિત-ચતુમહારાજ-સક્ક-સુયામ-મહાબ્રહ્માદયો, તેસં ચિત્તીકતો તેહિ સરણન્તિ ઉપગન્તબ્બતાદિવસેન. રતિકરન્તિ પીતિસુખાવહં. ઝાનરતિસુખેનાતિ દુવિધેનપિ ઝાનરતિસુખેન. તુલેતુન્તિ પરિચ્છિન્દિતું. ગુણપારમિન્તિ ગુણાનં ઉક્કંસપારમિં. દુલ્લભો અનેકાનિ અસઙ્ખ્યેય્યાનિ અતિધાવિત્વાપિ લદ્ધું અસક્કુણેય્યત્તા. અનોમોતિ અનૂનો પરિપુણ્ણો. તત્થ વિસેસતો અનોમસત્તપરિભોગતો તેહિ ‘‘સમ્માસમ્બુદ્ધો ભગવા’’તિ અનુસ્સરિતબ્બતોતિ આહ ‘‘ભગવા અનોમો સીલેના’’તિઆદિ.

અરિયમગ્ગપઞ્ઞાયેવ ઇધ અધિપ્પેતાતિ ‘‘ઇધ પન દુલ્લભપાતુભાવટ્ઠેન પઞ્ઞા ‘રતન’ન્તિ વુત્ત’’ન્તિ આહ. પુજ્જફલનિબ્બત્તનતો, અત્તનો સન્તાનં પુનાતીતિ ચ પુઞ્ઞચેતના પુઞ્ઞં, સા પન યસ્સ ઉપ્પન્ના, તસ્સેવ આવેણિકતાય અનઞ્ઞસાધારણત્તા કેનચિપિ અનાહટા, અટ્ઠકથાયં પન ‘‘અરૂપત્તા’’તિ વુત્તં.

જરાસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૨. અજરસાસુત્તવણ્ણના

૫૨. અજીરણેનાતિ જિણ્ણભાવાનાપજ્જનેન. લક્ખણવચનઞ્ચેતં અવિનાસપ્પત્તિયા. તેનાહ ‘‘અવિપત્તિયાતિ અત્થો’’તિ. નિદ્ધમિતબ્બોતિ નીહરિતબ્બો.

અજરસાસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૩. મિત્તસુત્તવણ્ણના

૫૩. સહ અત્થેન વત્તતીતિ સત્થો, ભણ્ડમૂલં ગહેત્વા વાણિજ્જવસેન દેસન્તરાદીસુ વિચરણકજનસમૂહો. તેનાહ ‘‘સદ્ધિંચરો’’તિ, સહચરણકોતિ અત્થો. મિત્તન્તિ સિનેહયોગેન મિત્તકિચ્ચયુત્તં. ઇધાધિપ્પેતપ્પકારં દસ્સેતું ‘‘રોગે ઉપ્પન્ને’’તિઆદિ વુત્તં. તથારૂપેતિ જિગુચ્છનીયે, દુત્તિકિચ્છે વા. યથા અસણ્ઠિતાનં સણ્ઠાપનવસેન પવસતો પુરિસસ્સ ભોગબ્યસને નાથતા, એવં પુત્તસિનેહવસેન પુત્તસ્સ માતુયા અન્તોગેહે નાથતાતિ વુત્તં ‘‘માતા મિત્તં સકે ઘરે’’તિ. અત્થજાતસ્સાતિ ઉપટ્ઠિતપયોજનસ્સાતિ અત્થોતિ આહ ‘‘ઉપ્પન્નકિચ્ચસ્સા’’તિ. સમ્પરાયહિતન્તિ સમ્પરાયે હિતાવહં.

મિત્તસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૪. વત્થુસુત્તવણ્ણના

૫૪. પતિટ્ઠાતિ અવસ્સયો. ગુય્હસ્સાતિ ગુહિતબ્બસ્સ રહસ્સસ્સ. પરમો સખા નામ અતિપિયટ્ઠાનતાય.

વત્થુસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૫. પઠમજનસુત્તવણ્ણના

૫૫. વિધાવતીતિ વિવિધં રૂપં પધાવતિ, યથાકામં પવત્તતીતિ અત્થો.

પઠમજનસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૬. દુતિયજનસુત્તવણ્ણના

૫૬. વટ્ટદુક્ખતોતિ સંસારદુક્ખતો. સંસારો હિ કિલેસકમ્મવિપાકાનં અપરાપરુપ્પત્તિતાય વિધાવતિ. તઞ્ચ દુક્ખં દુક્ખમત્તાય નાનાવિધદુક્ખરાસિભાવતો.

દુતિયજનસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૭. તતિયજનસુત્તવણ્ણના

૫૭. નિપ્ફત્તીતિ ઇટ્ઠાનિટ્ઠવિપાકાનં નિપ્ફજ્જનતો નિપ્ફત્તિ. તતો એવ અવસ્સયો, નિપ્ફત્તિતવિપાકસ્સ અવસ્સયો અધિટ્ઠાનં કારણન્તિ અત્થો.

તતિયજનસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૮. ઉપ્પથસુત્તવણ્ણના

૫૮. અમગ્ગોતિ ન મગ્ગો અનુપાયો. રત્તિન્દિવક્ખયોતિ તત્થ વયક્ખણસ્સ પાકટભાવતો. વુત્તક્ખણોપિ હિ સયં ખીયતેવ. સેસં બાહિરમલં વત્થસરીરાદિભૂતં. તથા હિ ‘‘ભસ્મખારાદીહિ ધોવિત્વા સક્કા સોધેતુ’’ન્તિ વુત્તં. દુટ્ઠોતિ દૂસિતો સત્તસન્તાનો ન સક્કા સુદ્ધો નામ કાતું અબ્ભન્તરમલીનભાવાપાદનતો. ઇત્થિયન્તિ બ્રહ્મચરિયસ્સ અન્તરાયકરાયપિ. પજાતિ સત્તકાયો સજ્જતિ સઙ્ગં કરોતિ યાથાવતો આદીનવં અપસ્સન્તો. ઇન્દ્રિયસંવરાદિ કિલેસાનં તાપનતો તપો, તેનાહ ‘‘સબ્બાપી’’તિઆદિ.

ઉપ્પથસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૯. દુતિયસુત્તવણ્ણના

૫૯. કિસ્સાતિ ભુમ્મત્થે સામિવચનન્તિ આહ ‘‘કિસ્મિં અભિરતો’’તિ. સદ્ધા નામ અનવજ્જસભાવા, તસ્મા લોકિયલોકુત્તરહિતસુખાવહાતિ આહ ‘‘સુગતિઞ્ચેવ નિબ્બાનઞ્ચ ગચ્છન્તસ્સ દુતિયિકા’’તિ. અનુસાસતિ હિતચરિયાય પરિણાયિકભાવતો.

દુતિયસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૧૦. કવિસુત્તવણ્ણના

૬૦. ગાયત્તિઆદિકોતિ છબ્બીસતિયા છન્દેસુ ગાયત્તિઆદિકો ઉક્કતિપરિયોસાનો છન્દો ગાથાનં નિદાનં સમુટ્ઠાનં ‘‘સમુટ્ઠહતિ એતેના’’તિ કત્વા. તેહિ પન અનુટ્ઠુભાદિકો હોતીતિ આહ ‘‘છન્દો ગાથાનં નિદાન’’ન્તિ. પુબ્બપટ્ઠાપનગાથાતિ ધમ્મકથાય આદિતો આરોચનભાવજાનનત્થં સતિજનનં વિય પવત્તિતગાથા. અક્ખરઞ્હિ પદં જનેતીતિ યસ્મા અક્ખરસમુદાયો પદં, પદસમુદાયો ગાથા, સમુદાયો ચ સમુદાયીહિ બ્યઞ્જીયતિ તંપવત્તનતો, તસ્મા બ્યઞ્જનભાવે ઠિતં અક્ખરં, તંસમુદાયો પદં, પદં તં વિયઞ્જેતા જનેતા વિય હોતીતિ ‘‘અક્ખરઞ્હિ પદં જનેતી’’તિ વુત્તં. અક્ખરં હિ ઉચ્ચારિતવિદ્ધંસિતાય તંતંખણમત્તાવટ્ઠાયીપિ પરતો પવત્તિયા મનોવિઞ્ઞાણવીથિયા સઙ્કલનવસેન એકજ્ઝં કત્વા પદભાવેન ગય્હમાનં યથાસઙ્કેતમત્થં બ્યઞ્જેતિ. પદં ગાથં જનેતીતિ એત્થાપિ એસેવ નયો. ગાથા અત્થં પકાસેતીતિ ગાથાસઞ્ઞિતો પદસમુદાયો કિરિયાકારકસમ્બન્ધવસેન સમ્બન્ધિતો કત્તુઅધિપ્પાયાનુરૂપં આલોચિતવિલોચિતં સંહિતં અત્થં વિભાવેતિ. સમુદ્દાદિપણ્ણત્તિનિસ્સિતા વોહારસન્નિસ્સયેનેવ પવત્તતીતિ કત્વા. તેનાહ ‘‘ગાથા આરભન્તો’’તિઆદિ. આસયોતિ અવસ્સયોતિ આહ ‘‘પતિટ્ઠા’’તિ કવિતોતિ વિચિત્તકથીઆદિતો.

કવિસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

જરાવગ્ગવણ્ણના નિટ્ઠિતા.