૧. પરિમણ્ડલસિક્ખાપદવણ્ણના

સેખિયેસુ પઠમે પરિમણ્ડલન્તિ સમન્તતો મણ્ડલં. સિક્ખા કરણીયાતિ ‘‘એવં નિવાસેસ્સામી’’તિ આરામેપિ અન્તરઘરેપિ સબ્બત્થ સિક્ખા કાતબ્બા, એત્થ ચ યસ્મા વત્તક્ખન્ધકે વુત્તવત્તાનિપિ સિક્ખિતબ્બત્તા સેખિયાનેવ હોન્તિ, તસ્મા પારાજિકાદીસુ વિય પરિચ્છેદો ન કતો. ચારિત્તવિનયદસ્સનત્થઞ્ચ ‘‘યો પન ભિક્ખુ ઓલમ્બેન્તો નિવાસેય્ય, દુક્કટ’’ન્તિ એવં આપત્તિનામેન અવત્વા ‘‘સિક્ખા કરણીયા’’તિ એવં સબ્બસિક્ખાપદેસુ પાળિ આરોપિતા, પદભાજને (પાચિ. ૫૭૬) પન ‘‘આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ વુત્તત્તા સબ્બત્થ અનાદરિયકરણે દુક્કટં વેદિતબ્બં.

ઇદાનિ પરિમણ્ડલન્તિ એત્થ નાભિમણ્ડલં પટિચ્છાદેત્વા જાણુમણ્ડલસ્સ હેટ્ઠા જઙ્ઘટ્ઠિકતો પટ્ઠાય અટ્ઠઙ્ગુલમત્તં નિવાસનં ઓતારેત્વા નિવાસેન્તેન પરિમણ્ડલં નિવત્થં નામ હોતિ, એવં અનિવાસેત્વા અનાદરિયેન પુરતો વા પચ્છતો વા ઓલમ્બેત્વા નિવાસેન્તસ્સ દુક્કટં. ન કેવલઞ્ચ તસ્સેવ, યે ચઞ્ઞે ‘‘તેન ખો પન સમયેન છબ્બગ્ગિયા ગિહિનિવત્થં નિવાસેન્તિ, હત્થિસોણ્ડકં મચ્છવાલકં ચતુક્કણ્ણકં તાલવણ્ટકં સતવલિકં નિવાસેન્તિ, સંવલ્લિયં નિવાસેન્તી’’તિ ખન્ધકે (ચૂળવ. ૨૮૦) નિવાસનદોસા વુત્તા, તથા નિવાસેન્તસ્સપિ દુક્કટમેવ.

તત્થ હત્થિસોણ્ડકં નામ નાભિમૂલતો હત્થિસોણ્ડસણ્ઠાનં ઓલમ્બકં કત્વા નિવત્થં ચોળિકઇત્થીનં નિવાસનં વિય. મચ્છવાલકં નામ એકતોદસન્તં એકતો પાસન્તં ઓલમ્બેત્વા નિવત્થં. ચતુક્કણ્ણકં નામ ઉપરિ દ્વે, હેટ્ઠતો દ્વેતિ એવં ચત્તારો કણ્ણે દસ્સેત્વા નિવત્થં. તાલવણ્ટકં નામ તાલવણ્ટાકારેન સાટકં ઓલમ્બેત્વા નિવત્થં. સતવલિકં નામ દીઘસાટકં અનેકક્ખત્તું ઓભુજિત્વા ઓવટ્ટિકં કરોન્તેન નિવત્થં, વામદક્ખિણપસ્સેસુ વા નિરન્તરં વલિયો દસ્સેત્વા નિવત્થં. સચે પન જાણુતો પટ્ઠાય એકા વા દ્વે વા વલિયો પઞ્ઞાયન્તિ, વટ્ટતિ. સંવલ્લિયન્તિ મલ્લકમ્મકારાદીહિ વિય કચ્છં બન્ધિત્વા નિવત્થં. એવં નિવાસેતું ગિલાનસ્સાપિ મગ્ગપ્પટિપન્નસ્સાપિ ન વટ્ટતિ. યમ્પિ મગ્ગં ગચ્છન્તા એકં વા દ્વે વા કણ્ણે ઉક્ખિપિત્વા અન્તરવાસકસ્સ ઉપરિ લગ્ગન્તિ, અન્તો વા એકં કાસાવં તથા નિવાસેત્વા બહિ અપરં નિવાસેન્તિ, સબ્બં ન વટ્ટતિ.

ગિલાનો પન અન્તોકાસાવસ્સ ઓવટ્ટિકં દસ્સેત્વા અપરં ઉપરિ નિવાસેતું લભતિ, અગિલાનેન દ્વે નિવાસેન્તેન સગુણં કત્વા નિવાસેતબ્બાનિ. ઇતિ ઇમં ખન્ધકે પટિક્ખિત્તઞ્ચ ઓલમ્બકઞ્ચ સબ્બં વિવજ્જેત્વા વુત્તલક્ખણસમ્પન્નં નિબ્બિકારં પરિમણ્ડલં નિવાસેતબ્બં, તથા અનિવાસેત્વા યંકિઞ્ચિ વિકારં કરોન્તસ્સ દુક્કટં.

‘‘નિદાનં પુગ્ગલં વત્થુ’’ન્તિઆદિકે (કઙ્ખા. અટ્ઠ. પઠમપારાજિકવણ્ણના ) પન વિનિચ્છયે સુરુસુરુકારકં કોસમ્બિયં પઞ્ઞત્તં, સામિસેન હત્થેન પાનીયથાલકસસિત્થકપત્તધોવનપટિસંયુત્તદ્વયં ભગ્ગેસુ સમ્બહુલે ભિક્ખૂ આરબ્ભ, સેસાનિ સબ્બાનેવ સાવત્થિયં છબ્બગ્ગિયે આરબ્ભ ઓલમ્બેત્વા નિવાસનાદિવત્થુસ્મિં પઞ્ઞત્તાનિ. સૂપોદનવિઞ્ઞત્તિયં ધમ્મદેસનાદીસુ ચ ગિલાનવસેન એકા અનુપઞ્ઞત્તિ, સબ્બાનિ સાધારણપઞ્ઞત્તિયો, અનાણત્તિકાનિ, સબ્બેસુ દુક્કટમેવ, અઞ્ઞો આપત્તિભેદો નત્થિ, વિપત્તિવિચારણા વુત્તાયેવ, સમુટ્ઠાનાદીનિ સબ્બેસં અવસાને દસ્સયિસ્સામ. અનાપત્તિમત્તં પન અઙ્ગઞ્ચ સબ્બત્થ વત્તબ્બં, તયિદં વુચ્ચતિ. ઇમસ્મિં તાવ સિક્ખાપદે અસઞ્ચિચ્ચ, અસ્સતિયા, અજાનન્તસ્સ, ગિલાનસ્સ, આપદાસુ, ઉમ્મત્તકાદીનઞ્ચ અનાપત્તિ.

તત્થ અસઞ્ચિચ્ચાતિ ‘‘અપરિમણ્ડલં નિવાસેસ્સામી’’તિ એવં અસઞ્ચિચ્ચ, અથ ખો ‘‘પરિમણ્ડલંયેવ નિવાસેસ્સામી’’તિ વિરજ્ઝિત્વા અપરિમણ્ડલં નિવાસેન્તસ્સ અનાપત્તિ. અસ્સતિયાતિ અઞ્ઞાવિહિતસ્સાપિ તથા નિવાસેન્તસ્સ અનાપત્તિ. અજાનન્તસ્સાતિ પરિમણ્ડલં નિવાસેતું અજાનન્તસ્સ અનાપત્તિ, અપિચ નિવાસનવત્તં ઉગ્ગહેતબ્બં. યો પન સુક્ખજઙ્ઘો વા હોતિ મહાપિણ્ડિકમંસો વા, તસ્સ સારુપ્પત્થાય અટ્ઠઙ્ગુલાધિકમ્પિ ઓતારેત્વા નિવાસેતું વટ્ટતિ. ગિલાનસ્સાતિ યસ્સ જઙ્ઘાય વા પાદે વા વણો હોતિ, તસ્સ ઉક્ખિપિત્વા વા ઓતારેત્વા વા નિવાસેતું વટ્ટતિ. આપદાસૂતિ વાળા વા ચોરા વા અનુબન્ધન્તિ, એવરૂપાસુ આપદાસુ અનાપત્તિ. ઉમ્મત્તકાદયો વુત્તનયા એવ. અનાદરિયં, અનાપત્તિકારણાભાવો, અપરિમણ્ડલનિવાસનન્તિ ઇમાનેત્થ તીણિ અઙ્ગાનિ. યથા ચેત્થ, એવં સબ્બત્થ પુરિમાનિ દ્વે તત્થ તત્થ વુત્તપ્પટિપક્ખકરણઞ્ચાતિ તીણિયેવ હોન્તિ, તસ્મા ઇતો પરં તાનિપિ અવત્વા અનાપત્તિમત્તમેવ વક્ખામાતિ.