૩. અકમ્મનિયવગ્ગવણ્ણના

૨૧. તતિયસ્સ પઠમે અભાવિતન્તિ સમથવિપસ્સનાભાવનાવસેન ન ભાવિતં તથા અભાવિતત્તા. તઞ્હિ ‘‘અવડ્ઢિત’’ન્તિ વુચ્ચતિ પટિપક્ખાભિભવેન પરિબ્રૂહનાભાવતો. તેનાહ ભગવા – ‘‘અકમ્મનિયં હોતી’’તિ.

૨૨. દુતિયે વુત્તવિપરિયાયેન અત્થો વેદિતબ્બો. પઠમેતિ તતિયવગ્ગસ્સ પઠમસુત્તે. વટ્ટવસેનાતિ વિપાકવટ્ટવસેન. તેભૂમકવટ્ટન્તિ તેભૂમકવિપાકવટ્ટં. વટ્ટપટિલાભાય કમ્મન્તિ વિપાકવટ્ટસ્સ પટિલાભાય ઉપનિસ્સયભૂતં કમ્મં, તસ્સ સહાયભૂતં કિલેસવટ્ટમ્પિ કમ્મગ્ગહણેનેવ સઙ્ગહિતન્તિ દટ્ઠબ્બં. વિવટ્ટપટિલાભાય કમ્મન્તિ વિવટ્ટાધિગમસ્સ ઉપનિસ્સયભૂતં કમ્મં. યં પન ચરિમભવનિબ્બત્તકં કમ્મં, તં વિવટ્ટપ્પટિલાભાય કમ્મં હોતિ, ન હોતીતિ? ન હોતિ વટ્ટપાદકભાવતો. ચરિમભવપટિસન્ધિ વિય પન વિવટ્ટૂપનિસ્સયોતિ સક્કા વિઞ્ઞાતું. ન હિ કદાચિ તિહેતુકપટિસન્ધિયા વિના વિસેસાધિગમો સમ્ભવતિ. ઇમેસુ સુત્તેસૂતિ ઇમેસુ પન પઠમદુતિયસુત્તેસુ યથાક્કમં વટ્ટવિવટ્ટમેવ કથિતં.

૨૩. તતિયે અભાવિતન્તિ એત્થ ભાવના નામ સમાધિભાવના. સા યત્થ આસઙ્કિતબ્બા, તં કામાવચરપઠમમહાકુસલચિત્તાદિઅભાવિતન્તિ અધિપ્પેતન્તિ આહ – ‘‘દેવમનુસ્સસમ્પત્તિયો’’તિઆદિ.

૨૪. ચતુત્થે યસ્મા ચિત્તન્તિ વિવટ્ટવસેનેવ ઉપ્પન્નચિત્તં અધિપ્પેતં, તસ્મા જાતિજરાબ્યાધિમરણસોકાદિદુક્ખસ્સ અનિબ્બત્તનતો મહતો અત્થાય સંવત્તતીતિ યોજના વેદિતબ્બા.

૨૫-૨૬. પઞ્ચમછટ્ઠેસુ ઉપ્પન્નન્તિ અવિગતુપ્પાદાદિખણત્તયમ્પિ અભાવિતં ભાવનારહિતં અપાતુભૂતમેવ પણ્ડિતસમ્મતસ્સ ઉપ્પન્નકિચ્ચસ્સ અસાધનતો યથા ‘‘અપુત્તો’’તિ. સો હિ સમત્થો હુત્વા પિતુ પુત્તકિચ્ચં અસાધેન્તો અપુત્તોતિ લોકે વુચ્ચતિ, એવં સમ્પદમિદં. તેનાહ – ‘‘કસ્મા’’તિઆદિ. તેસુ ધમ્મેસૂતિ લોકુત્તરપાદકજ્ઝાનાદીસુ. થેરો પન મત્થકપ્પત્તમેવ ભાવિતં ચિત્તં દસ્સેન્તો ‘‘મગ્ગચિત્તમેવા’’તિ આહ.

૨૭-૨૮. સત્તમટ્ઠમેસુ પુનપ્પુનં અકતન્તિ ભાવનાબહુલીકારવસેન પુનપ્પુનં ન કતં. ઇમાનિપિ દ્વેતિ ઇમેસુ દ્વીસુ સુત્તેસુ આગતાનિ ઇમાનિપિ દ્વે ચિત્તાનિ.

૨૯-૩૦. નવમે અધિવહતીતિ આનેતિ. દુક્ખેનાતિ કિચ્છેન. દુપ્પેસનતોતિ દુક્ખેન પેસેતબ્બતો. મત્થકપ્પત્તં વિપસ્સનાસુખં પાકતિકજ્ઝાનસુખતો સન્તતરપણીતતરમેવાતિ આહ – ‘‘ઝાનસુખતો વિપસ્સનાસુખ’’ન્તિ. તેનાહ ભગવા –

‘‘સુઞ્ઞાગારં પવિટ્ઠસ્સ, સન્તચિત્તસ્સ ભિક્ખુનો;

અમાનુસી રતિ હોતિ, સમ્મા ધમ્મં વિપસ્સતો.

‘‘યતો યતો સમ્મસતિ, ખન્ધાનં ઉદયબ્બયં;

લભતી પીતિપામોજ્જં, અમતં તં વિજાનત’’ન્તિ. (ધ. પ. ૩૭૪);

તઞ્હિ ચિત્તં વિસ્સટ્ઠઇન્દવજિરસદિસં અમોઘભાવતો.

અકમ્મનિયવગ્ગવણ્ણના નિટ્ઠિતા.