૭. સારિપુત્તસંયુત્તં

૧. વિવેકજસુત્તં

૩૩૨. એકં સમયં આયસ્મા સારિપુત્તો સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. અથ ખો આયસ્મા સારિપુત્તો પુબ્બણ્હસમયં નિવાસેત્વા પત્તચીવરમાદાય સાવત્થિં પિણ્ડાય પાવિસિ. સાવત્થિયં પિણ્ડાય ચરિત્વા પચ્છાભત્તં પિણ્ડપાતપટિક્કન્તો યેન અન્ધવનં તેનુપસઙ્કમિ દિવાવિહારાય. અન્ધવનં અજ્ઝોગાહેત્વા અઞ્ઞતરસ્મિં રુક્ખમૂલે દિવાવિહારં નિસીદિ.

અથ ખો આયસ્મા સારિપુત્તો સાયન્હસમયં પટિસલ્લાના વુટ્ઠિતો યેન જેતવનં અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામો તેનુપસઙ્કમિ. અદ્દસા ખો આયસ્મા આનન્દો આયસ્મન્તં સારિપુત્તં દૂરતોવ આગચ્છન્તં. દિસ્વાન આયસ્મન્તં સારિપુત્તં એતદવોચ – ‘‘વિપ્પસન્નાનિ ખો તે, આવુસો સારિપુત્ત, ઇન્દ્રિયાનિ; પરિસુદ્ધો મુખવણ્ણો પરિયોદાતો. કતમેનાયસ્મા સારિપુત્તો અજ્જ વિહારેન વિહાસી’’તિ?

‘‘ઇધાહં, આવુસો, વિવિચ્ચેવ કામેહિ વિવિચ્ચ અકુસલેહિ ધમ્મેહિ સવિતક્કં સવિચારં વિવેકજં પીતિસુખં પઠમં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરામિ. તસ્સ મય્હં, આવુસો, ન એવં હોતિ – ‘અહં પઠમં ઝાનં સમાપજ્જામી’તિ વા ‘અહં પઠમં ઝાનં સમાપન્નો’તિ વા ‘અહં પઠમા ઝાના વુટ્ઠિતો’તિ વા’’તિ. ‘‘તથા હિ પનાયસ્મતો સારિપુત્તસ્સ દીઘરત્તં અહઙ્કારમમઙ્કારમાનાનુસયા સુસમૂહતા. તસ્મા આયસ્મતો સારિપુત્તસ્સ ન એવં હોતિ – ‘અહં પઠમં ઝાનં સમાપજ્જામી’તિ વા ‘અહં પઠમં ઝાનં સમાપન્નો’તિ વા ‘અહં પઠમા ઝાના વુટ્ઠિતો’તિ વા’’તિ. પઠમં.

૨. અવિતક્કસુત્તં

૩૩૩. સાવત્થિનિદાનં. અદ્દસા ખો આયસ્મા આનન્દો…પે… આયસ્મન્તં સારિપુત્તં એતદવોચ – ‘‘વિપ્પસન્નાનિ ખો તે, આવુસો સારિપુત્ત, ઇન્દ્રિયાનિ; પરિસુદ્ધો મુખવણ્ણો પરિયોદાતો. કતમેનાયસ્મા સારિપુત્તો અજ્જ વિહારેન વિહાસી’’તિ?

‘‘ઇધાહં, આવુસો, વિતક્કવિચારાનં વૂપસમા અજ્ઝત્તં સમ્પસાદનં ચેતસો એકોદિભાવં અવિતક્કં અવિચારં સમાધિજં પીતિસુખં દુતિયં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરામિ. તસ્સ મય્હં, આવુસો, ન એવં હોતિ – ‘અહં દુતિયં ઝાનં સમાપજ્જામી’તિ વા ‘અહં દુતિયં ઝાનં સમાપન્નો’તિ વા ‘અહં દુતિયા ઝાના વુટ્ઠિતો’તિ વા’’તિ. ‘‘તથા હિ પનાયસ્મતો સારિપુત્તસ્સ દીઘરત્તં અહઙ્કારમમઙ્કારમાનાનુસયા સુસમૂહતા. તસ્મા આયસ્મતો સારિપુત્તસ્સ ન એવં હોતિ – ‘અહં દુતિયં ઝાનં સમાપજ્જામી’તિ વા ‘અહં દુતિયં ઝાનં સમાપન્નો’તિ વા ‘અહં દુતિયા ઝાના વુટ્ઠિતો’તિ વા’’તિ. દુતિયં.

૩. પીતિસુત્તં

૩૩૪. સાવત્થિનિદાનં. અદ્દસા ખો આયસ્મા આનન્દો…પે… ‘‘વિપ્પસન્નાનિ ખો તે, આવુસો સારિપુત્ત, ઇન્દ્રિયાનિ; પરિસુદ્ધો મુખવણ્ણો પરિયોદાતો. કતમેનાયસ્મા સારિપુત્તો અજ્જ વિહારેન વિહાસી’’તિ?

‘‘ઇધાહં, આવુસો, પીતિયા ચ વિરાગા ઉપેક્ખકો ચ વિહાસિં સતો ચ સમ્પજાનો સુખઞ્ચ કાયેન પટિસંવેદેમિ; યં તં અરિયા આચિક્ખન્તિ ‘ઉપેક્ખકો સતિમા સુખવિહારી’તિ તતિયં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરામિ. તસ્સ મય્હં, આવુસો, ન એવં હોતિ – ‘અહં તતિયં ઝાનં સમાપજ્જામી’તિ વા ‘અહં તતિયં ઝાનં સમાપન્નો’તિ વા ‘અહં તતિયા ઝાના વુટ્ઠિતો’તિ વા’’તિ. ‘‘તથા હિ પનાયસ્મતો સારિપુત્તસ્સ દીઘરત્તં અહઙ્કારમમઙ્કારમાનાનુસયા સુસમૂહતા. તસ્મા આયસ્મતો સારિપુત્તસ્સ ન એવં હોતિ – ‘અહં તતિયં ઝાનં સમાપજ્જામી’તિ વા ‘અહં તતિયં ઝાનં સમાપન્નો’તિ વા ‘અહં તતિયા ઝાના વુટ્ઠિતો’તિ વા’’તિ. તતિયં.

૪. ઉપેક્ખાસુત્તં

૩૩૫. સાવત્થિનિદાનં. અદ્દસા ખો આયસ્મા આનન્દો…પે… ‘‘વિપ્પસન્નાનિ ખો તે, આવુસો સારિપુત્ત, ઇન્દ્રિયાનિ; પરિસુદ્ધો મુખવણ્ણો પરિયોદાતો. કતમેનાયસ્મા સારિપુત્તો અજ્જ વિહારેન વિહાસી’’તિ?

‘‘ઇધાહં, આવુસો, સુખસ્સ ચ પહાના દુક્ખસ્સ ચ પહાના પુબ્બેવ સોમનસ્સદોમનસ્સાનં અત્થઙ્ગમા અદુક્ખમસુખં ઉપેક્ખાસતિપારિસુદ્ધિં ચતુત્થં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરામિ. તસ્સ મય્હં, આવુસો, ન એવં હોતિ – ‘અહં ચતુત્થં ઝાનં સમાપજ્જામી’તિ વા ‘અહં ચતુત્થં ઝાનં સમાપન્નો’તિ વા ‘અહં ચતુત્થા ઝાના વુટ્ઠિતો’તિ વા’’તિ. ‘‘તથા હિ પનાયસ્મતો સારિપુત્તસ્સ દીઘરત્તં અહઙ્કારમમઙ્કારમાનાનુસયા સુસમૂહતા. તસ્મા આયસ્મતો સારિપુત્તસ્સ ન એવં હોતિ – ‘અહં ચતુત્થં ઝાનં સમાપજ્જામી’તિ વા ‘અહં ચતુત્થં ઝાનં સમાપન્નો’તિ વા ‘અહં ચતુત્થા ઝાના વુટ્ઠિતો’તિ વા’’તિ. ચતુત્થં.

૫. આકાસાનઞ્ચાયતનસુત્તં

૩૩૬. સાવત્થિનિદાનં. અદ્દસા ખો આયસ્મા આનન્દો…પે… ‘‘ઇધાહં, આવુસો, સબ્બસો રૂપસઞ્ઞાનં સમતિક્કમા પટિઘસઞ્ઞાનં અત્થઙ્ગમા નાનત્તસઞ્ઞાનં અમનસિકારા અનન્તો આકાસોતિ આકાસાનઞ્ચાયતનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરામિ…પે… વુટ્ઠિતોતિ વા’’તિ. પઞ્ચમં.

૬. વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનસુત્તં

૩૩૭. સાવત્થિનિદાનં. અદ્દસા ખો આયસ્મા આનન્દો…પે… ‘‘ઇધાહં, આવુસો, સબ્બસો આકાસાનઞ્ચાયતનં સમતિક્કમ્મ અનન્તં વિઞ્ઞાણન્તિ વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરામિ…પે… વુટ્ઠિતોતિ વા’’તિ. છટ્ઠં.

૭. આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનસુત્તં

૩૩૮. સાવત્થિનિદાનં. અથ ખો આયસ્મા સારિપુત્તો…પે… ‘‘ઇધાહં, આવુસો, સબ્બસો વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનં સમતિક્કમ્મ, નત્થિ કિઞ્ચીતિ આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરામિ…પે… વુટ્ઠિતોતિ વા’’તિ. સત્તમં.

૮. નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનસુત્તં

૩૩૯. સાવત્થિનિદાનં. અથ ખો આયસ્મા સારિપુત્તો…પે… ‘‘ઇધાહં, આવુસો, આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનં સમતિક્કમ્મ નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરામિ…પે… વુટ્ઠિતોતિ વા’’તિ. અટ્ઠમં.

૯. નિરોધસમાપત્તિસુત્તં

૩૪૦. સાવત્થિનિદાનં. અથ ખો આયસ્મા સારિપુત્તો…પે…. ‘‘ઇધાહં, આવુસો, સબ્બસો નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનં સમતિક્કમ્મ સઞ્ઞાવેદયિતનિરોધં ઉપસમ્પજ્જ વિહરામિ. તસ્સ મય્હં, આવુસો, ન એવં હોતિ – ‘અહં સઞ્ઞાવેદયિતનિરોધં સમાપજ્જામી’તિ વા ‘અહં સઞ્ઞાવેદયિતનિરોધં સમાપન્નો’તિ વા ‘અહં સઞ્ઞાવેદયિતનિરોધા વુટ્ઠિતો’તિ વા’’તિ. ‘‘તથા હિ પનાયસ્મતો સારિપુત્તસ્સ દીઘરત્તં અહઙ્કારમમઙ્કારમાનાનુસયા સુસમૂહતા. તસ્મા આયસ્મતો સારિપુત્તસ્સ ન એવં હોતિ – ‘અહં સઞ્ઞાવેદયિતનિરોધં સમાપજ્જામી’તિ વા ‘અહં સઞ્ઞાવેદયિતનિરોધં સમાપન્નો’તિ વા ‘અહં સઞ્ઞાવેદયિતનિરોધા વુટ્ઠિતો’તિ વા’’તિ. નવમં.

૧૦. સૂચિમુખીસુત્તં

૩૪૧. એકં સમયં આયસ્મા સારિપુત્તો રાજગહે વિહરતિ વેળુવને કલન્દકનિવાપે. અથ ખો આયસ્મા સારિપુત્તો પુબ્બણ્હસમયં નિવાસેત્વા પત્તચીવરમાદાય રાજગહે પિણ્ડાય પાવિસિ. રાજગહે સપદાનં પિણ્ડાય ચરિત્વા તં પિણ્ડપાતં અઞ્ઞતરં કુટ્ટમૂલં [કુડ્ડમૂલં (સી. સ્યા. કં.), કુડ્ડં (પી.)] નિસ્સાય પરિભુઞ્જતિ. અથ ખો સૂચિમુખી પરિબ્બાજિકા યેનાયસ્મા સારિપુત્તો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મન્તં સારિપુત્તં એતદવોચ –

‘‘કિં નુ ખો, સમણ, અધોમુખો ભુઞ્જસી’’તિ? ‘‘ન ખ્વાહં, ભગિનિ, અધોમુખો ભુઞ્જામી’’તિ. ‘‘તેન હિ, સમણ, ઉબ્ભમુખો [ઉદ્ધંમુખો (સી. અટ્ઠ.)] ભુઞ્જસી’’તિ? ‘‘ન ખ્વાહં, ભગિનિ, ઉબ્ભમુખો ભુઞ્જામી’’તિ. ‘‘તેન હિ, સમણ, દિસામુખો ભુઞ્જસી’’તિ? ‘‘ન ખ્વાહં, ભગિનિ, દિસામુખો ભુઞ્જામી’’તિ. ‘‘તેન હિ, સમણ, વિદિસામુખો ભુઞ્જસી’’તિ? ‘‘ન ખ્વાહં, ભગિનિ, વિદિસામુખો ભુઞ્જામી’’તિ.

‘‘‘કિં નુ, સમણ, અધોમુખો ભુઞ્જસી’તિ ઇતિ પુટ્ઠો સમાનો ‘ન ખ્વાહં, ભગિનિ, અધોમુખો ભુઞ્જામી’તિ વદેસિ. ‘તેન હિ, સમણ, ઉબ્ભમુખો ભુઞ્જસી’તિ ઇતિ પુટ્ઠો સમાનો ‘ન ખ્વાહં, ભગિનિ, ઉબ્ભમુખો ભુઞ્જામી’તિ વદેસિ. ‘તેન હિ, સમણ, દિસામુખો ભુઞ્જસી’તિ ઇતિ પુટ્ઠો સમાનો ‘ન ખ્વાહં, ભગિનિ, દિસામુખો ભુઞ્જામી’તિ વદેસિ. ‘તેન હિ, સમણ, વિદિસામુખો ભુઞ્જસી’તિ ઇતિ પુટ્ઠો સમાનો ‘ન ખ્વાહં, ભગિનિ, વિદિસામુખો ભુઞ્જામી’તિ વદેસિ’’.

‘‘કથઞ્ચરહિ, સમણ, ભુઞ્જસી’’તિ? ‘‘યે હિ કેચિ, ભગિનિ, સમણબ્રાહ્મણા [સમણા વા બ્રાહ્મણા વા (સી.) નિગમનવાક્યે પન સબ્બત્થાપિ સમાસોયેવ દિસ્સતિ] વત્થુવિજ્જાતિરચ્છાનવિજ્જાય મિચ્છાજીવેન જીવિકં [જીવિતં (ક.)] કપ્પેન્તિ, ઇમે વુચ્ચન્તિ, ભગિનિ, સમણબ્રાહ્મણા ‘અધોમુખા ભુઞ્જન્તી’તિ. યે હિ કેચિ, ભગિનિ, સમણબ્રાહ્મણા નક્ખત્તવિજ્જાતિરચ્છાનવિજ્જાય મિચ્છાજીવેન જીવિકં કપ્પેન્તિ, ઇમે વુચ્ચન્તિ, ભગિનિ, સમણબ્રાહ્મણા ‘ઉબ્ભમુખા ભુઞ્જન્તી’તિ. યે હિ કેચિ, ભગિનિ, સમણબ્રાહ્મણા દૂતેય્યપહિણગમનાનુયોગાય [… નુયોગા (સી. સ્યા. કં. પી.), … નુયોગેન (?)] મિચ્છાજીવેન જીવિકં કપ્પેન્તિ, ઇમે વુચ્ચન્તિ, ભગિનિ, સમણબ્રાહ્મણા ‘દિસામુખા ભુઞ્જન્તી’તિ. યે હિ કેચિ, ભગિનિ, સમણબ્રાહ્મણા અઙ્ગવિજ્જાતિરચ્છાનવિજ્જાય મિચ્છાજીવેન જીવિકં કપ્પેન્તિ, ઇમે વુચ્ચન્તિ, ભગિનિ, સમણબ્રાહ્મણા ‘વિદિસામુખા ભુઞ્જન્તી’’’તિ.

‘‘સો ખ્વાહં, ભગિનિ, ન વત્થુવિજ્જાતિરચ્છાનવિજ્જાય મિચ્છાજીવેન જીવિકં કપ્પેમિ, ન નક્ખત્તવિજ્જાતિરચ્છાનવિજ્જાય મિચ્છાજીવેન જીવિકં કપ્પેમિ, ન દૂતેય્યપહિણગમનાનુયોગાય મિચ્છાજીવેન જીવિકં કપ્પેમિ, ન અઙ્ગવિજ્જાતિરચ્છાનવિજ્જાય મિચ્છાજીવેન જીવિકં કપ્પેમિ. ધમ્મેન ભિક્ખં પરિયેસામિ; ધમ્મેન ભિક્ખં પરિયેસિત્વા ભુઞ્જામી’’તિ.

અથ ખો સૂચિમુખી પરિબ્બાજિકા રાજગહે રથિયાય રથિયં, સિઙ્ઘાટકેન સિઙ્ઘાટકં ઉપસઙ્કમિત્વા એવમારોચેસિ – ‘‘ધમ્મિકં સમણા સક્યપુત્તિયા આહારં આહારેન્તિ; અનવજ્જં [અનવજ્જેન (ક.)] સમણા સક્યપુત્તિયા આહારં આહારેન્તિ. દેથ સમણાનં સક્યપુત્તિયાનં પિણ્ડ’’ન્તિ. દસમં.

સારિપુત્તસંયુત્તં સમત્તં.