૧. પઠમવગ્ગો

૧. મારસુત્તં

૧૬૦. સાવત્થિનિદાનં. અથ ખો આયસ્મા રાધો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા રાધો ભગવન્તં એતદવોચ –

‘‘‘મારો, મારો’તિ, ભન્તે, વુચ્ચતિ. કિત્તાવતા નુ ખો, ભન્તે, મારો’’તિ? ‘‘રૂપે ખો, રાધ, સતિ મારો વા અસ્સ મારેતા વા યો વા પન મીયતિ. તસ્માતિહ ત્વં, રાધ, રૂપં મારોતિ પસ્સ, મારેતાતિ પસ્સ, મીયતીતિ પસ્સ, રોગોતિ પસ્સ, ગણ્ડોતિ પસ્સ, સલ્લન્તિ પસ્સ, અઘન્તિ પસ્સ, અઘભૂતન્તિ પસ્સ. યે નં એવં પસ્સન્તિ તે સમ્મા પસ્સન્તિ. વેદનાય સતિ… સઞ્ઞાય સતિ… સઙ્ખારેસુ સતિ… વિઞ્ઞાણે સતિ મારો વા અસ્સ મારેતા વા યો વા પન મીયતિ. તસ્માતિહ ત્વં, રાધ, વિઞ્ઞાણં મારોતિ પસ્સ, મારેતાતિ પસ્સ, મીયતીતિ પસ્સ, રોગોતિ પસ્સ, ગણ્ડોતિ પસ્સ, સલ્લન્તિ પસ્સ, અઘન્તિ પસ્સ, અઘભૂતન્તિ પસ્સ. યે નં એવં પસ્સન્તિ, તે સમ્મા પસ્સન્તી’’તિ.

‘‘સમ્માદસ્સનં પન, ભન્તે, કિમત્થિય’’ન્તિ? ‘‘સમ્માદસ્સનં ખો, રાધ, નિબ્બિદત્થં’’. ‘‘નિબ્બિદા પન, ભન્તે, કિમત્થિયા’’તિ? ‘‘નિબ્બિદા ખો, રાધ, વિરાગત્થા’’. ‘‘વિરાગો પન, ભન્તે, કિમત્થિયો’’તિ? ‘‘વિરાગો ખો, રાધ, વિમુત્તત્થો’’. ‘‘વિમુત્તિ પન, ભન્તે, કિમત્થિયા’’તિ? ‘‘વિમુત્તિ ખો, રાધ, નિબ્બાનત્થા’’. ‘‘નિબ્બાનં પન, ભન્તે, કિમત્થિય’’ન્તિ? ‘‘અચ્ચયાસિ [અચ્ચસરા (સી. સ્યા. કં.), અસ્સ (પી.), અચ્ચયા (ક.)], રાધ, પઞ્હં, નાસક્ખિ પઞ્હસ્સ પરિયન્તં ગહેતું. નિબ્બાનોગધઞ્હિ, રાધ, બ્રહ્મચરિયં વુસ્સતિ, નિબ્બાનપરાયનં નિબ્બાનપરિયોસાન’’ન્તિ. પઠમં.

૨. સત્તસુત્તં

૧૬૧. સાવત્થિનિદાનં. એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા રાધો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘‘સત્તો, સત્તો’તિ, ભન્તે, વુચ્ચતિ. કિત્તાવતા નુ ખો, ભન્તે, સત્તોતિ વુચ્ચતી’’તિ? ‘‘રૂપે ખો, રાધ, યો છન્દો યો રાગો યા નન્દી યા તણ્હા, તત્ર સત્તો, તત્ર વિસત્તો, તસ્મા સત્તોતિ વુચ્ચતિ. વેદનાય… સઞ્ઞાય… સઙ્ખારેસુ… વિઞ્ઞાણે યો છન્દો યો રાગો યા નન્દી યા તણ્હા, તત્ર સત્તો, તત્ર વિસત્તો, તસ્મા સત્તોતિ વુચ્ચતિ’’.

‘‘સેય્યથાપિ, રાધ, કુમારકા વા કુમારિકાયો વા પંસ્વાગારકેહિ કીળન્તિ. યાવકીવઞ્ચ તેસુ પંસ્વાગારકેસુ અવિગતરાગા હોન્તિ અવિગતચ્છન્દા અવિગતપેમા અવિગતપિપાસા અવિગતપરિળાહા અવિગતતણ્હા, તાવ તાનિ પંસ્વાગારકાનિ અલ્લીયન્તિ કેળાયન્તિ ધનાયન્તિ [મનાયન્તિ (સી. પી. ક.)] મમાયન્તિ. યતો ચ ખો, રાધ, કુમારકા વા કુમારિકાયો વા તેસુ પંસ્વાગારકેસુ વિગતરાગા હોન્તિ વિગતચ્છન્દા વિગતપેમા વિગતપિપાસા વિગતપરિળાહા વિગતતણ્હા, અથ ખો તાનિ પંસ્વાગારકાનિ હત્થેહિ ચ પાદેહિ ચ વિકિરન્તિ વિધમન્તિ વિદ્ધંસેન્તિ વિકીળનિયં [વિકીળનિકં (સી. સ્યા. કં. પી.)] કરોન્તિ. એવમેવ ખો, રાધ, તુમ્હેપિ રૂપં વિકિરથ વિધમથ વિદ્ધંસેથ વિકીળનિયં કરોથ તણ્હાક્ખયાય પટિપજ્જથ. વેદનં વિકિરથ વિધમથ વિદ્ધંસેથ વિકીળનિયં કરોથ તણ્હાક્ખયાય પટિપજ્જથ. સઞ્ઞં… સઙ્ખારે વિકિરથ વિધમથ વિદ્ધંસેથ વિકીળનિયં કરોથ તણ્હાક્ખયાય પટિપજ્જથ. વિઞ્ઞાણં વિકિરથ વિધમથ વિદ્ધંસેથ વિકીળનિયં કરોથ તણ્હાક્ખયાય પટિપજ્જથ. તણ્હાક્ખયો હિ, રાધ, નિબ્બાન’’ન્તિ. દુતિયં.

૩. ભવનેત્તિસુત્તં

૧૬૨. સાવત્થિનિદાનં. એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા રાધો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘‘ભવનેત્તિનિરોધો [ભવનેત્તિ (સી. સ્યા. કં. પી.)], ભવનેત્તિનિરોધો’તિ [ભવનેત્તીતિ (સી. સ્યા. કં.)], ભન્તે, વુચ્ચતિ. કતમા નુ ખો, ભન્તે, ભવનેત્તિ, કતમો ભવનેત્તિનિરોધો’’તિ? ‘‘રૂપે ખો, રાધ, યો છન્દો યો રાગો યા નન્દી યા તણ્હા યે ઉપયુપાદાના ચેતસો અધિટ્ઠાનાભિનિવેસાનુસયા – અયં વુચ્ચતિ ભવનેત્તિ. તેસં નિરોધો [નિરોધા (સી. સ્યા. કં. પી.)] ભવનેત્તિનિરોધો. વેદનાય… સઞ્ઞાય… સઙ્ખારેસુ … વિઞ્ઞાણે યો છન્દો…પે… અધિટ્ઠાનાભિનિવેસાનુસયા – અયં વુચ્ચતિ ભવનેત્તિ. તેસં નિરોધો ભવનેત્તિનિરોધો’’તિ. તતિયં.

૪. પરિઞ્ઞેય્યસુત્તં

૧૬૩. સાવત્થિનિદાનં. આયસ્મા રાધો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નં ખો આયસ્મન્તં રાધં ભગવા એતદવોચ –

‘‘પરિઞ્ઞેય્યે ચ, રાધ, ધમ્મે દેસેસ્સામિ પરિઞ્ઞઞ્ચ પરિઞ્ઞાતાવિં પુગ્ગલઞ્ચ. તં સુણાહિ, સાધુકં મનસિ કરોહિ; ભાસિસ્સામી’’તિ. ‘‘એવં, ભન્તે’’તિ ખો આયસ્મા રાધો ભગવતો પચ્ચસ્સોસિ. ભગવા એતદવોચ – ‘‘કતમે ચ, રાધ, પરિઞ્ઞેય્યા ધમ્મા? રૂપં ખો, રાધ, પરિઞ્ઞેય્યો ધમ્મો, વેદના પરિઞ્ઞેય્યો ધમ્મો, સઞ્ઞા પરિઞ્ઞેય્યો ધમ્મો, સઙ્ખારા પરિઞ્ઞેય્યો ધમ્મો, વિઞ્ઞાણં પરિઞ્ઞેય્યો ધમ્મો. ઇમે વુચ્ચન્તિ, રાધ, પરિઞ્ઞેય્યા ધમ્મા. કતમા ચ, રાધ, પરિઞ્ઞા? યો ખો, રાધ, રાગક્ખયો દોસક્ખયો મોહક્ખયો – અયં વુચ્ચતિ, રાધ, પરિઞ્ઞા. કતમો ચ, રાધ, પરિઞ્ઞાતાવી પુગ્ગલો? ‘અરહા’તિસ્સ વચનીયં. ય્વાયં આયસ્મા એવંનામો એવંગોત્તો – અયં વુચ્ચતિ, રાધ, પરિઞ્ઞાતાવી પુગ્ગલો’’તિ. ચતુત્થં.

૫. સમણસુત્તં

૧૬૪. સાવત્થિનિદાનં. એકમન્તં નિસિન્નં ખો આયસ્મન્તં રાધં ભગવા એતદવોચ – ‘‘પઞ્ચિમે, રાધ, ઉપાદાનક્ખન્ધા. કતમે પઞ્ચ? રૂપુપાદાનક્ખન્ધો, વેદનુપાદાનક્ખન્ધો, સઞ્ઞુપાદાનક્ખન્ધો, સઙ્ખારુપાદાનક્ખન્ધો, વિઞ્ઞાણુપાદાનક્ખન્ધો. યે હિ કેચિ, રાધ, સમણા વા બ્રાહ્મણા વા ઇમેસં પઞ્ચન્નં ઉપાદાનક્ખન્ધાનં અસ્સાદઞ્ચ આદીનવઞ્ચ નિસ્સરણઞ્ચ યથાભૂતં નપ્પજાનન્તિ; ન મે તે, રાધ, સમણા વા બ્રાહ્મણા વા સમણેસુ વા સમણસમ્મતા બ્રાહ્મણેસુ વા બ્રાહ્મણસમ્મતા, ન ચ પન તે આયસ્મન્તો સામઞ્ઞત્થં વા બ્રહ્મઞ્ઞત્થં વા દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરન્તિ. યે ચ ખો કેચિ, રાધ, સમણા વા બ્રાહ્મણા વા ઇમેસં પઞ્ચન્નં ઉપાદાનક્ખન્ધાનં અસ્સાદઞ્ચ આદીનવઞ્ચ નિસ્સરણઞ્ચ યથાભૂતં પજાનન્તિ; તે ખો મે, રાધ, સમણા વા બ્રાહ્મણા વા સમણેસુ ચેવ સમણસમ્મતા બ્રાહ્મણેસુ ચ બ્રાહ્મણસમ્મતા, તે ચ પનાયસ્મન્તો સામઞ્ઞત્થઞ્ચ બ્રહ્મઞ્ઞત્થઞ્ચ દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરન્તી’’તિ. પઞ્ચમં.

૬. દુતિયસમણસુત્તં

૧૬૫. સાવત્થિનિદાનં. એકમન્તં નિસિન્નં ખો આયસ્મન્તં રાધં ભગવા એતદવોચ – ‘‘પઞ્ચિમે, રાધ, ઉપાદાનક્ખન્ધા. કતમે પઞ્ચ? રૂપુપાદાનક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણુપાદાનક્ખન્ધો. યે હિ કેચિ, રાધ, સમણા વા બ્રાહ્મણા વા ઇમેસં પઞ્ચન્નં ઉપાદાનક્ખન્ધાનં સમુદયઞ્ચ અત્થઙ્ગમઞ્ચ અસ્સાદઞ્ચ આદીનવઞ્ચ નિસ્સરણઞ્ચ યથાભૂતં નપ્પજાનન્તિ…પે… સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરન્તી’’તિ. છટ્ઠં.

૭. સોતાપન્નસુત્તં

૧૬૬. સાવત્થિનિદાનં. એકમન્તં નિસિન્નં ખો આયસ્મન્તં રાધં ભગવા એતદવોચ – ‘‘પઞ્ચિમે, રાધ, ઉપાદાનક્ખન્ધા. કતમે પઞ્ચ? રૂપુપાદાનક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણુપાદાનક્ખન્ધો. યતો ખો, રાધ, અરિયસાવકો ઇમેસં પઞ્ચન્નં ઉપાદાનક્ખન્ધાનં સમુદયઞ્ચ અત્થઙ્ગમઞ્ચ અસ્સાદઞ્ચ આદીનવઞ્ચ નિસ્સરણઞ્ચ યથાભૂતં પજાનાતિ – અયં વુચ્ચતિ, રાધ, અરિયસાવકો સોતાપન્નો અવિનિપાતધમ્મો નિયતો સમ્બોધિપરાયનો’’તિ. સત્તમં.

૮. અરહન્તસુત્તં

૧૬૭. સાવત્થિનિદાનં. એકમન્તં નિસિન્નં ખો આયસ્મન્તં રાધં ભગવા એતદવોચ – ‘‘પઞ્ચિમે, રાધ, ઉપાદાનક્ખન્ધા. કતમે પઞ્ચ? રૂપુપાદાનક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણુપાદાનક્ખન્ધો. યતો ખો, રાધ, ભિક્ખુ ઇમેસં પઞ્ચન્નં ઉપાદાનક્ખન્ધાનં સમુદયઞ્ચ અત્થઙ્ગમઞ્ચ અસ્સાદઞ્ચ આદીનવઞ્ચ નિસ્સરણઞ્ચ યથાભૂતં વિદિત્વા અનુપાદાવિમુત્તો હોતિ – અયં વુચ્ચતિ, રાધ, અરહં ખીણાસવો વુસિતવા કતકરણીયો ઓહિતભારો અનુપ્પત્તસદત્થો પરિક્ખીણભવસંયોજનો સમ્મદઞ્ઞાવિમુત્તો’’તિ. અટ્ઠમં.

૯. છન્દરાગસુત્તં

૧૬૮. સાવત્થિનિદાનં. એકમન્તં નિસિન્નં ખો આયસ્મન્તં રાધં ભગવા એતદવોચ – ‘‘રૂપે ખો, રાધ, યો છન્દો યો રાગો યા નન્દી યા તણ્હા, તં પજહથ. એવં તં રૂપં પહીનં ભવિસ્સતિ ઉચ્છિન્નમૂલં તાલાવત્થુકતં અનભાવંકતં આયતિં અનુપ્પાદધમ્મં. વેદનાય યો છન્દો યો રાગો યા નન્દી યા તણ્હા, તં પજહથ. એવં સા વેદના પહીના ભવિસ્સતિ ઉચ્છિન્નમૂલા તાલાવત્થુકતા અનભાવંકતા આયતિં અનુપ્પાદધમ્મા. સઞ્ઞાય… સઙ્ખારેસુ યો છન્દો યો રાગો યા નન્દી યા તણ્હા, તં પજહથ. એવં તે સઙ્ખારા પહીના ભવિસ્સન્તિ ઉચ્છિન્નમૂલા તાલાવત્થુકતા અનભાવંકતા આયતિં અનુપ્પાદધમ્મા. વિઞ્ઞાણે યો છન્દો યો રાગો યા નન્દી યા તણ્હા, તં પજહથ. એવં તં વિઞ્ઞાણં પહીનં ભવિસ્સતિ…પે… અનુપ્પાદધમ્મ’’ન્તિ. નવમં.

૧૦. દુતિયછન્દરાગસુત્તં

૧૬૯. સાવત્થિનિદાનં. એકમન્તં નિસિન્નં ખો આયસ્મન્તં રાધં ભગવા એતદવોચ – ‘‘રૂપે ખો, રાધ, યો છન્દો યો રાગો યા નન્દી યા તણ્હા યે ઉપયુપાદાના ચેતસો અધિટ્ઠાનાભિનિવેસાનુસયા, તે પજહથ. એવં તં રૂપં પહીનં ભવિસ્સતિ ઉચ્છિન્નમૂલં તાલાવત્થુકતં અનભાવંકતં આયતિં અનુપ્પાદધમ્મં. વેદનાય યો છન્દો યો રાગો યા નન્દી યા તણ્હા યે ઉપયુપાદાના ચેતસો અધિટ્ઠાનાભિનિવેસાનુસયા, તે પજહથ. એવં સા વેદના પહીના ભવિસ્સતિ ઉચ્છિન્નમૂલા તાલાવત્થુકતા અનભાવંકતા આયતિં અનુપ્પાદધમ્મા. સઞ્ઞાય… સઙ્ખારેસુ યો છન્દો યો રાગો યા નન્દી યા તણ્હા યે ઉપયુપાદાના ચેતસો અધિટ્ઠાનાભિનિવેસાનુસયા, તે પજહથ. એવં તે સઙ્ખારા પહીના ભવિસ્સન્તિ ઉચ્છિન્નમૂલા તાલાવત્થુકતા અનભાવંકતા આયતિં અનુપ્પાદધમ્મા. વિઞ્ઞાણે યો છન્દો યો રાગો યા નન્દી યા તણ્હા યે ઉપયુપાદાના ચેતસો અધિટ્ઠાનાભિનિવેસાનુસયા, તે પજહથ. એવં તં વિઞ્ઞાણં પહીનં ભવિસ્સતિ ઉચ્છિન્નમૂલં તાલાવત્થુકતં અનભાવંકતં આયતિં અનુપ્પાદધમ્મ’’ન્તિ. દસમં.

રાધસંયુત્તસ્સ પઠમો વગ્ગો.

તસ્સુદ્દાનં –

મારો સત્તો ભવનેત્તિ, પરિઞ્ઞેય્યા સમણા દુવે;

સોતાપન્નો અરહા ચ, છન્દરાગાપરે દુવેતિ.