૧૫. દિટ્ઠિવગ્ગો

૧. અજ્ઝત્તસુત્તં

૧૫૦. સાવત્થિનિદાનં. ‘‘કિસ્મિં નુ ખો, ભિક્ખવે, સતિ, કિં ઉપાદાય ઉપ્પજ્જતિ અજ્ઝત્તં સુખદુક્ખ’’ન્તિ? ભગવંમૂલકા નો, ભન્તે, ધમ્મા…પે… ‘‘રૂપે ખો, ભિક્ખવે, સતિ રૂપં ઉપાદાય ઉપ્પજ્જતિ અજ્ઝત્તં સુખદુક્ખં. વેદનાય સતિ…પે… સઞ્ઞાય સતિ… સઙ્ખારેસુ સતિ… વિઞ્ઞાણે સતિ વિઞ્ઞાણં ઉપાદાય ઉપ્પજ્જતિ અજ્ઝત્તં સુખદુક્ખં. તં કિં મઞ્ઞથ, ભિક્ખવે, રૂપં નિચ્ચં વા અનિચ્ચં વા’’તિ? ‘‘અનિચ્ચં, ભન્તે’’. ‘‘યં પનાનિચ્ચં દુક્ખં વા તં સુખં વા’’તિ? ‘‘દુક્ખં, ભન્તે’’. ‘‘યં પનાનિચ્ચં દુક્ખં વિપરિણામધમ્મં, અપિ નુ તં અનુપાદાય ઉપ્પજ્જેય્ય અજ્ઝત્તં સુખદુક્ખ’’ન્તિ? ‘‘નો હેતં, ભન્તે’’. ‘‘વેદના…પે… સઞ્ઞા… સઙ્ખારા… વિઞ્ઞાણં નિચ્ચં વા અનિચ્ચં વા’’તિ? ‘‘અનિચ્ચં, ભન્તે’’. ‘‘યં પનાનિચ્ચં, દુક્ખં વા તં સુખં વા’’તિ? ‘‘દુક્ખં, ભન્તે’’. ‘‘યં પનાનિચ્ચં દુક્ખં વિપરિણામધમ્મં, અપિ નુ તં અનુપાદાય ઉપ્પજ્જેય્ય અજ્ઝત્તં સુખદુક્ખ’’ન્તિ? ‘‘નો હેતં, ભન્તે’’. ‘‘એવં પસ્સં…પે… નાપરં ઇત્થત્તાયાતિ પજાનાતી’’તિ. પઠમં.

૨. એતંમમસુત્તં

૧૫૧. સાવત્થિનિદાનં. ‘‘કિસ્મિં નુ ખો, ભિક્ખવે, સતિ, કિં ઉપાદાય, કિં અભિનિવિસ્સ – ‘એતં મમ, એસોહમસ્મિ, એસો મે અત્તા’તિ સમનુપસ્સતી’’તિ? ભગવંમૂલકા નો, ભન્તે, ધમ્મા…પે… ‘‘રૂપે ખો, ભિક્ખવે, સતિ, રૂપં ઉપાદાય, રૂપં અભિનિવિસ્સ …પે… વિઞ્ઞાણે સતિ, વિઞ્ઞાણં ઉપાદાય, વિઞ્ઞાણં અભિનિવિસ્સ – ‘એતં મમ, એસોહમસ્મિ, એસો મે અત્તા’તિ સમનુપસ્સતિ. તં કિં મઞ્ઞથ, ભિક્ખવે, રૂપં નિચ્ચં વા અનિચ્ચં વા’’તિ? ‘‘અનિચ્ચં, ભન્તે’’…પે… વિપરિણામધમ્મં, અપિ નુ તં અનુપાદાય એતં મમ, એસોહમસ્મિ, એસો મે અત્તાતિ સમનુપસ્સેય્યાતિ? ‘‘નો હેતં, ભન્તે’’. ‘‘વેદના… સઞ્ઞા… સઙ્ખારા… વિઞ્ઞાણં નિચ્ચં વા અનિચ્ચં વા’’તિ? ‘‘અનિચ્ચં ભન્તે’’…પે… વિપરિણામધમ્મં, અપિ નુ તં અનુપાદાય એતં મમ, એસોહમસ્મિ, એસો મે અત્તાતિ સમનુપસ્સેય્યાતિ? ‘‘નો હેતં, ભન્તે’’. ‘‘એવં પસ્સં..પે… નાપરં ઇત્થત્તાયાતિ પજાનાતી’’તિ. દુતિયં.

૩. સોઅત્તાસુત્તં

૧૫૨. સાવત્થિનિદાનં. ‘‘કિસ્મિં નુ ખો, ભિક્ખવે, સતિ, કિં ઉપાદાય, કિં અભિનિવિસ્સ એવં દિટ્ઠિ ઉપ્પજ્જતિ – ‘સો અત્તા, સો લોકો, સો પેચ્ચ ભવિસ્સામિ નિચ્ચો ધુવો સસ્સતો અવિપરિણામધમ્મો’’’તિ? ભગવંમૂલકા નો, ભન્તે, ધમ્મા…પે…. ‘‘રૂપે ખો, ભિક્ખવે, સતિ, રૂપં ઉપાદાય, રૂપં અભિનિવિસ્સ એવં દિટ્ઠિ ઉપ્પજ્જતિ – ‘સો અત્તા, સો લોકો, સો પેચ્ચ ભવિસ્સામિ નિચ્ચો ધુવો સસ્સતો અવિપરિણામધમ્મો’તિ. વેદનાય…પે… સઞ્ઞાય… સઙ્ખારેસુ …પે… વિઞ્ઞાણે સતિ, વિઞ્ઞાણં ઉપાદાય, વિઞ્ઞાણં અભિનિવિસ્સ એવં દિટ્ઠિ ઉપ્પજ્જતિ – ‘સો અત્તા, સો લોકો, સો પેચ્ચ ભવિસ્સામિ નિચ્ચો ધુવો સસ્સતો અવિપરિણામધમ્મો’’’તિ.

‘‘તં કિં મઞ્ઞથ, ભિક્ખવે, રૂપં નિચ્ચં વા અનિચ્ચં વા’’તિ? ‘‘અનિચ્ચં, ભન્તે’’. ‘‘યં પનાનિચ્ચં, દુક્ખં વા તં સુખં વા’’તિ? ‘‘દુક્ખં, ભન્તે’’. ‘‘યં પનાનિચ્ચં દુક્ખં વિપરિણામધમ્મં, અપિ નુ તં અનુપાદાય એવં દિટ્ઠિ ઉપ્પજ્જેય્ય – ‘સો અત્તા, સો લોકો, સો પેચ્ચ ભવિસ્સામિ નિચ્ચો ધુવો સસ્સતો અવિપરિણામધમ્મો’’’તિ? ‘‘નો હેતં, ભન્તે’’. ‘‘વેદના… સઞ્ઞા… સઙ્ખારા… વિઞ્ઞાણં નિચ્ચં વા અનિચ્ચં વા’’તિ? ‘‘અનિચ્ચં, ભન્તે’’. ‘‘યં પનાનિચ્ચં દુક્ખં વા તં સુખં વા’’તિ? ‘‘દુક્ખં, ભન્તે’’. ‘‘યં પનાનિચ્ચં દુક્ખં વિપરિણામધમ્મં, અપિ નુ તં અનુપાદાય એવં દિટ્ઠિ ઉપ્પજ્જેય્ય – ‘સો અત્તા સો લોકો, સો પેચ્ચ ભવિસ્સામિ નિચ્ચો ધુવો સસ્સતો અવિપરિણામધમ્મો’’’તિ? ‘‘નો હેતં, ભન્તે’’. એવં પસ્સં…પે… નાપરં ઇત્થત્તાયાતિ પજાનાતીતિ. તતિયં.

૪. નોચમેસિયાસુત્તં

૧૫૩. સાવત્થિનિદાનં. ‘‘કિસ્મિં નુ ખો, ભિક્ખવે, સતિ, કિં ઉપાદાય, કિં અભિનિવિસ્સ એવં દિટ્ઠિ ઉપ્પજ્જતિ – ‘નો ચસ્સં, નો ચ મે સિયા, નાભવિસ્સ, ન મે ભવિસ્સતી’’’તિ? ભગવંમૂલકા નો, ભન્તે, ધમ્મા…પે… ‘‘રૂપે ખો, ભિક્ખવે, સતિ, રૂપં ઉપાદાય, રૂપં અભિનિવિસ્સ એવં દિટ્ઠિ ઉપ્પજ્જતિ – ‘નો ચસ્સં, નો ચ મે સિયા, નાભવિસ્સ, ન મે ભવિસ્સતી’તિ. વેદનાય સતિ… સઞ્ઞાય સતિ… સઙ્ખારેસુ સતિ… વિઞ્ઞાણે સતિ, વિઞ્ઞાણં ઉપાદાય, વિઞ્ઞાણં અભિનિવિસ્સ, એવં દિટ્ઠિ ઉપ્પજ્જતિ – ‘નો ચસ્સં, નો ચ મે સિયા, નાભવિસ્સ, ન મે ભવિસ્સતી’તિ. તં કિં મઞ્ઞથ, ભિક્ખવે, રૂપં નિચ્ચં વા અનિચ્ચં વા’’તિ? ‘‘અનિચ્ચં, ભન્તે’’. ‘‘યં પનાનિચ્ચં, દુક્ખં વા તં સુખં વા’’તિ? ‘‘દુક્ખં, ભન્તે’’. ‘‘યં પનાનિચ્ચં દુક્ખં વિપરિણામધમ્મં, અપિ નુ તં અનુપાદાય એવં દિટ્ઠિ ઉપ્પજ્જેય્ય – ‘નો ચસ્સં, નો ચ મે સિયા, નાભવિસ્સ, ન મે ભવિસ્સતી’’’તિ? ‘‘નો હેતં, ભન્તે’’. ‘‘વેદના… સઞ્ઞા… સઙ્ખારા… વિઞ્ઞાણં નિચ્ચં વા અનિચ્ચં વા’’તિ? ‘‘અનિચ્ચં, ભન્તે’’. ‘‘યં પનાનિચ્ચં, દુક્ખં વા તં સુખં વા’’તિ? ‘‘દુક્ખં, ભન્તે’’. ‘‘યં પનાનિચ્ચં દુક્ખં વિપરિણામધમ્મં, અપિ નુ તં અનુપાદાય એવં દિટ્ઠિ ઉપ્પજ્જેય્ય – ‘નો ચસ્સં, નો ચ મે સિયા, નાભવિસ્સ, ન મે ભવિસ્સતી’’’તિ? ‘‘નો હેતં, ભન્તે’’. ‘‘એવં પસ્સં…પે… નાપરં ઇત્થત્તાયાતિ પજાનાતી’’તિ. ચતુત્થં.

૫. મિચ્છાદિટ્ઠિસુત્તં

૧૫૪. સાવત્થિનિદાનં. ‘‘કિસ્મિં નુ ખો, ભિક્ખવે, સતિ, કિં ઉપાદાય, કિં અભિનિવિસ્સ મિચ્છાદિટ્ઠિ ઉપ્પજ્જતી’’તિ? ભગવંમૂલકા નો, ભન્તે, ધમ્મા…પે… ‘‘રૂપે ખો, ભિક્ખવે, સતિ, રૂપં ઉપાદાય, રૂપં અભિનિવિસ્સ મિચ્છાદિટ્ઠિ ઉપ્પજ્જતિ. વેદનાય સતિ… મિચ્છાદિટ્ઠિ ઉપ્પજ્જતિ. સઞ્ઞાય સતિ… સઙ્ખારેસુ સતિ… વિઞ્ઞાણે સતિ, વિઞ્ઞાણં ઉપાદાય, વિઞ્ઞાણં અભિનિવિસ્સ મિચ્છાદિટ્ઠિ ઉપ્પજ્જતિ. તં કિં મઞ્ઞથ, ભિક્ખવે, રૂપં નિચ્ચં વા અનિચ્ચં વા’’તિ? ‘‘અનિચ્ચં, ભન્તે’’. ‘‘યં પનાનિચ્ચં…પે… અપિ નુ તં અનુપાદાય મિચ્છાદિટ્ઠિ ઉપ્પજ્જેય્યા’’તિ? ‘‘નો હેતં, ભન્તે’’. ‘‘વેદના… સઞ્ઞા… સઙ્ખારા… વિઞ્ઞાણં નિચ્ચં વા અનિચ્ચં વા’’તિ? ‘‘અનિચ્ચં, ભન્તે’’. ‘‘યં પનાનિચ્ચં, દુક્ખં વા તં સુખં વા’’તિ? ‘‘દુક્ખં, ભન્તે’’. ‘‘યં પનાનિચ્ચં દુક્ખં વિપરિણામધમ્મં, અપિ નુ તં અનુપાદાય મિચ્છાદિટ્ઠિ ઉપ્પજ્જેય્યા’’તિ? ‘‘નો હેતં, ભન્તે’’. ‘‘એવં પસ્સં…પે… નાપરં ઇત્થત્તાયાતિ પજાનાતી’’તિ.‘પઞ્ચમં.

૬. સક્કાયદિટ્ઠિસુત્તં

૧૫૫. સાવત્થિનિદાનં. ‘‘કિસ્મિં નુ ખો, ભિક્ખવે, સતિ, કિં ઉપાદાય, કિં અભિનિવિસ્સ સક્કાયદિટ્ઠિ ઉપ્પજ્જતી’’તિ? ભગવંમૂલકા નો, ભન્તે, ધમ્મા…પે… ‘‘રૂપે ખો, ભિક્ખવે, સતિ, રૂપં ઉપાદાય, રૂપં અભિનિવિસ્સ સક્કાયદિટ્ઠિ ઉપ્પજ્જતિ. વેદનાય સતિ… સઞ્ઞાય સતિ… સઙ્ખારેસુ સતિ… વિઞ્ઞાણે સતિ, વિઞ્ઞાણં ઉપાદાય, વિઞ્ઞાણં અભિનિવિસ્સ સક્કાયદિટ્ઠિ ઉપ્પજ્જતિ. તં કિં મઞ્ઞથ, ભિક્ખવે, રૂપં નિચ્ચં વા અનિચ્ચં વા’’તિ? ‘‘અનિચ્ચં, ભન્તે’’. ‘‘યં પનાનિચ્ચં…પે… અપિ નુ તં અનુપાદાય સક્કાયદિટ્ઠિ ઉપ્પજ્જેય્યા’’તિ? ‘‘નો હેતં, ભન્તે’’. ‘‘વેદના… સઞ્ઞા… સઙ્ખારા… વિઞ્ઞાણં નિચ્ચં વા અનિચ્ચં વા’’તિ? ‘‘અનિચ્ચં, ભન્તે’’. ‘‘યં પનાનિચ્ચં…પે… અપિ નુ તં અનુપાદાય સક્કાયદિટ્ઠિ ઉપ્પજ્જેય્યા’’તિ? ‘‘નો હેતં, ભન્તે’’. ‘‘એવં પસ્સં…પે… નાપરં ઇત્થત્તાયાતિ પજાનાતી’’તિ. છટ્ઠં.

૭. અત્તાનુદિટ્ઠિસુત્તં

૧૫૬. સાવત્થિનિદાનં. ‘‘કિસ્મિં નુ ખો, ભિક્ખવે, સતિ, કિં ઉપાદાય, કિં અભિનિવિસ્સ અત્તાનુદિટ્ઠિ ઉપ્પજ્જતી’’તિ? ભગવંમૂલકા નો, ભન્તે, ધમ્મા…પે… ‘‘રૂપે ખો, ભિક્ખવે, સતિ, રૂપં ઉપાદાય, રૂપં અભિનિવિસ્સ અત્તાનુદિટ્ઠિ ઉપ્પજ્જતિ. વેદનાય સતિ… સઞ્ઞાય સતિ… સઙ્ખારેસુ સતિ… વિઞ્ઞાણે સતિ, વિઞ્ઞાણં ઉપાદાય, વિઞ્ઞાણં અભિનિવિસ્સ અત્તાનુદિટ્ઠિ ઉપ્પજ્જતિ. તં કિં મઞ્ઞથ, ભિક્ખવે, રૂપં નિચ્ચં વા અનિચ્ચં વા’’તિ? ‘‘અનિચ્ચં, ભન્તે’’. ‘‘યં પનાનિચ્ચં…પે… અપિ નુ તં અનુપાદાય અત્તાનુદિટ્ઠિ ઉપ્પજ્જેય્યા’’તિ? ‘‘નો હેતં, ભન્તે’’. ‘‘વેદના… સઞ્ઞા… સઙ્ખારા… વિઞ્ઞાણં નિચ્ચં વા અનિચ્ચં વા’’તિ? ‘‘અનિચ્ચં, ભન્તે’’. ‘‘યં પનાનિચ્ચં…પે… અપિ નુ તં અનુપાદાય અત્તાનુદિટ્ઠિ ઉપ્પજ્જેય્યા’’તિ? ‘‘નો હેતં, ભન્તે’’. ‘‘એવં પસ્સં…પે… નાપરં ઇત્થત્તાયાતિ પજાનાતી’’તિ. સત્તમં.

૮. અભિનિવેસસુત્તં

૧૫૭. સાવત્થિનિદાનં. ‘‘કિસ્મિં નુ ખો, ભિક્ખવે, સતિ, કિં ઉપાદાય, કિં અભિનિવિસ્સ ઉપ્પજ્જન્તિ સંયોજનાભિનિવેસવિનિબન્ધા’’તિ? ભગવંમૂલકા નો, ભન્તે, ધમ્મા…પે… ‘‘રૂપે ખો, ભિક્ખવે, સતિ, રૂપં ઉપાદાય, રૂપં અભિનિવિસ્સ ઉપ્પજ્જન્તિ સંયોજનાભિનિવેસવિનિબન્ધા. વેદનાય સતિ… સઞ્ઞાય સતિ… સઙ્ખારેસુ સતિ… વિઞ્ઞાણે સતિ, વિઞ્ઞાણં ઉપાદાય, વિઞ્ઞાણં અભિનિવિસ્સ ઉપ્પજ્જન્તિ સંયોજનાભિનિવેસવિનિબન્ધા. તં કિં મઞ્ઞથ, ભિક્ખવે, રૂપં નિચ્ચં વા અનિચ્ચં વા’’તિ? ‘‘અનિચ્ચં, ભન્તે’’. ‘‘યં પનાનિચ્ચં…પે… અપિ નુ તં અનુપાદાય ઉપ્પજ્જેય્યું સંયોજનાભિનિવેસવિનિબન્ધા’’તિ? ‘‘નો હેતં, ભન્તે’’…પે… ‘‘એવં પસ્સં…પે… નાપરં ઇત્થત્તાયાતિ પજાનાતી’’તિ. અટ્ઠમં.

૯. દુતિયઅભિનિવેસસુત્તં

૧૫૮. સાવત્થિનિદાનં. ‘‘કિસ્મિં નુ ખો, ભિક્ખવે, સતિ, કિં ઉપાદાય, કિં અભિનિવિસ્સ ઉપ્પજ્જન્તિ સંયોજનાભિનિવેસવિનિબન્ધાજ્ઝોસાના’’તિ? [વિનિબન્ધા અજ્ઝોસાનાતિ (સી. ક.)] ભગવંમૂલકા નો, ભન્તે, ધમ્મા…પે… ‘‘રૂપે ખો, ભિક્ખવે, સતિ, રૂપં ઉપાદાય, રૂપં અભિનિવિસ્સ ઉપ્પજ્જન્તિ સંયોજનાભિનિવેસવિનિબન્ધાજ્ઝોસાના. વેદનાય સતિ … સઞ્ઞાય સતિ… સઙ્ખારેસુ સતિ… વિઞ્ઞાણે સતિ, વિઞ્ઞાણં ઉપાદાય, વિઞ્ઞાણં અભિનિવિસ્સ ઉપ્પજ્જન્તિ સંયોજનાભિનિવેસવિનિબન્ધાજ્ઝોસાના. તં કિં મઞ્ઞથ, ભિક્ખવે, રૂપં નિચ્ચં વા અનિચ્ચં વા’’તિ? ‘‘અનિચ્ચં, ભન્તે’’. ‘‘યં પનાનિચ્ચં…પે… અપિ નુ તં અનુપાદાય ઉપ્પજ્જેય્યું સંયોજનાભિનિવેસવિનિબન્ધાજ્ઝોસાના’’તિ? ‘‘નો હેતં, ભન્તે’’…પે… ‘‘એવં પસ્સં…પે… નાપરં ઇત્થત્તાયાતિ પજાનાતી’’તિ. નવમં.

૧૦. આનન્દસુત્તં

૧૫૯. સાવત્થિનિદાનં. અથ ખો આયસ્મા આનન્દો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા…પે… ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘સાધુ મે, ભન્તે, ભગવા સંખિત્તેન ધમ્મં દેસેતુ, યમહં ભગવતો ધમ્મં સુત્વા એકો વૂપકટ્ઠો અપ્પમત્તો આતાપી પહિતત્તો વિહરેય્ય’’ન્તિ.

‘‘તં કિં મઞ્ઞસિ, આનન્દ, રૂપં નિચ્ચં વા અનિચ્ચં વા’’તિ? ‘‘અનિચ્ચં, ભન્તે’’. ‘‘યં પનાનિચ્ચં, દુક્ખં વા તં સુખં વા’’તિ? ‘‘દુક્ખં, ભન્તે’’. ‘‘યં પનાનિચ્ચં દુક્ખં વિપરિણામધમ્મં, કલ્લં નુ તં સમનુપસ્સિતું – ‘એતં મમ, એસોહમસ્મિ, એસો મે અત્તા’’’તિ? ‘‘નો હેતં, ભન્તે’’. ‘‘વેદના… સઞ્ઞા… સઙ્ખારા… વિઞ્ઞાણં નિચ્ચં વા અનિચ્ચં વા’’તિ? ‘‘અનિચ્ચં, ભન્તે’’. ‘‘યં પનાનિચ્ચં, દુક્ખં વા તં સુખં વા’’તિ? ‘‘દુક્ખં, ભન્તે’’. ‘‘યં પનાનિચ્ચં દુક્ખં વિપરિણામધમ્મં, કલ્લં નુ તં સમનુપસ્સિતું – ‘એતં મમ, એસોહમસ્મિ, એસો મે અત્તા’’’તિ? ‘‘નો હેતં, ભન્તે’’ [નો હેતં ભન્તે. તસ્માતિહાનન્દ યં કિઞ્ચિ રૂપં અતીતાનાગતપચ્ચુપ્પન્નં…પે… દટ્ઠબ્બં. (સી. સ્યા. કં. પી.)]. ‘‘એવં પસ્સં…પે… નાપરં ઇત્થત્તાયાતિ પજાનાતી’’તિ. દસમં.

દિટ્ઠિવગ્ગો પઞ્ચદસમો.

તસ્સુદ્દાનં –

અજ્ઝત્તિકં એતંમમ, સોઅત્તા નોચમેસિયા;

મિચ્છાસક્કાયત્તાનુ દ્વે, અભિનિવેસા આનન્દેનાતિ.

ઉપરિપણ્ણાસકો સમત્તો.

તસ્સ ઉપરિપણ્ણાસકસ્સ વગ્ગુદ્દાનં –

અન્તો ધમ્મકથિકા વિજ્જા, કુક્કુળં દિટ્ઠિપઞ્ચમં;

તતિયો પણ્ણાસકો વુત્તો, નિપાતોતિ પવુચ્ચતીતિ [નિપાતો તેન વુચ્ચતીતિ (સી. સ્યા. કં.)].

ખન્ધસંયુત્તં સમત્તં.