૧. બ્રહ્માયુસુત્તં
૩૮૩. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા વિદેહેસુ ચારિકં ચરતિ મહતા ભિક્ખુસઙ્ઘેન સદ્ધિં પઞ્ચમત્તેહિ ભિક્ખુસતેહિ. તેન ખો પન સમયેન બ્રહ્માયુ બ્રાહ્મણો મિથિલાયં પટિવસતિ જિણ્ણો વુડ્ઢો મહલ્લકો અદ્ધગતો વયોઅનુપ્પત્તો, વીસવસ્સસતિકો જાતિયા, તિણ્ણં વેદાનં [બેદાનં (ક.)] પારગૂ સનિઘણ્ડુકેટુભાનં સાક્ખરપ્પભેદાનં ઇતિહાસપઞ્ચમાનં, પદકો, વેય્યાકરણો, લોકાયતમહાપુરિસલક્ખણેસુ અનવયો. અસ્સોસિ ખો બ્રહ્માયુ બ્રાહ્મણો – ‘‘સમણો ખલુ ભો, ગોતમો સક્યપુત્તો સક્યકુલા પબ્બજિતો વિદેહેસુ ચારિકં ચરતિ મહતા ભિક્ખુસઙ્ઘેન સદ્ધિં પઞ્ચમત્તેહિ ભિક્ખુસતેહિ. તં ખો પન ભવન્તં ગોતમં એવં કલ્યાણો કિત્તિસદ્દો અબ્ભુગ્ગતો – ‘ઇતિપિ સો ભગવા અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો વિજ્જાચરણસમ્પન્નો સુગતો લોકવિદૂ અનુત્તરો પુરિસદમ્મસારથિ સત્થા દેવમનુસ્સાનં બુદ્ધો ભગવાતિ. સો ઇમં લોકં સદેવકં સમારકં સબ્રહ્મકં સસ્સમણબ્રાહ્મણિં પજં સદેવમનુસ્સં સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા પવેદેતિ. સો ધમ્મં દેસેતિ આદિકલ્યાણં મજ્ઝેકલ્યાણં પરિયોસાનકલ્યાણં સાત્થં સબ્યઞ્જનં, કેવલપરિપુણ્ણં પરિસુદ્ધં બ્રહ્મચરિયં પકાસેતિ. સાધુ ખો પન તથારૂપાનં અરહતં દસ્સનં હોતી’’’તિ.
૩૮૪. તેન ખો પન સમયેન બ્રહ્માયુસ્સ બ્રાહ્મણસ્સ ઉત્તરો નામ માણવો અન્તેવાસી હોતિ તિણ્ણં વેદાનં પારગૂ સનિઘણ્ડુકેટુભાનં સાક્ખરપ્પભેદાનં ઇતિહાસપઞ્ચમાનં, પદકો, વેય્યાકરણો, લોકાયતમહાપુરિસલક્ખણેસુ અનવયો. અથ ખો બ્રહ્માયુ બ્રાહ્મણો ઉત્તરં માણવં આમન્તેસિ – ‘‘અયં, તાત ઉત્તર, સમણો ગોતમો સક્યપુત્તો સક્યકુલા પબ્બજિતો વિદેહેસુ ચારિકં ચરતિ મહતા ભિક્ખુસઙ્ઘેન સદ્ધિં પઞ્ચમત્તેહિ ભિક્ખુસતેહિ. તં ખો પન ભવન્તં ગોતમં એવં કલ્યાણો કિત્તિસદ્દો અબ્ભુગ્ગતો – ‘ઇતિપિ સો ભગવા અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો…પે… સાધુ ખો પન તથારૂપાનં અરહતં દસ્સનં હોતી’તિ. એહિ ત્વં, તાત ઉત્તર, યેન સમણો ગોતમો તેનુપસઙ્કમ; ઉપસઙ્કમિત્વા સમણં ગોતમં જાનાહિ યદિ વા તં ભવન્તં ગોતમં તથા સન્તંયેવ સદ્દો અબ્ભુગ્ગતો, યદિ વા નો તથા; યદિ વા સો ભવં ગોતમો તાદિસો, યદિ વા ન તાદિસો. તથા મયં તં ભવન્તં ગોતમં વેદિસ્સામા’’તિ. ‘‘યથા કથં પનાહં, ભો, તં ભવન્તં ગોતમં જાનિસ્સામિ યદિ વા તં ભવન્તં ગોતમં તથા સન્તંયેવ સદ્દો અબ્ભુગ્ગતો, યદિ વા નો તથા; યદિ વા સો ભવં ગોતમો તાદિસો, યદિ વા ન તાદિસો’’તિ. ‘‘આગતાનિ ખો, તાત ઉત્તર, અમ્હાકં મન્તેસુ દ્વત્તિંસમહાપુરિસલક્ખણાનિ, યેહિ સમન્નાગતસ્સ મહાપુરિસસ્સ દ્વેયેવ ગતિયો ભવન્તિ અનઞ્ઞા. સચે અગારં અજ્ઝાવસતિ, રાજા હોતિ ચક્કવત્તી ધમ્મિકો ધમ્મરાજા ચાતુરન્તો વિજિતાવી જનપદત્થાવરિયપ્પત્તો સત્તરતનસમન્નાગતો. તસ્સિમાનિ સત્ત રતનાનિ ભવન્તિ, સેય્યથિદં – ચક્કરતનં, હત્થિરતનં, અસ્સરતનં, મણિરતનં, ઇત્થિરતનં, ગહપતિરતનં, પરિણાયકરતનમેવ સત્તમં. પરોસહસ્સં ખો પનસ્સ પુત્તા ભવન્તિ સૂરા વીરઙ્ગરૂપા પરસેનપ્પમદ્દના. સો ઇમં પથવિં સાગરપરિયન્તં અદણ્ડેન અસત્થેન ધમ્મેન [ધમ્મેન સમેન (ક.)] અભિવિજિય અજ્ઝાવસતિ. સચે ખો પન અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજતિ, અરહં હોતિ સમ્માસમ્બુદ્ધો લોકે વિવટ્ટચ્છદો. અહં ખો પન, તાત ઉત્તર, મન્તાનં દાતા; ત્વં મન્તાનં પટિગ્ગહેતા’’તિ.
૩૮૫. ‘‘એવં, ભો’’તિ ખો ઉત્તરો માણવો બ્રહ્માયુસ્સ બ્રાહ્મણસ્સ પટિસ્સુત્વા ઉટ્ઠાયાસના બ્રહ્માયું બ્રાહ્મણં અભિવાદેત્વા પદક્ખિણં કત્વા વિદેહેસુ યેન ભગવા તેન ચારિકં પક્કામિ. અનુપુબ્બેન ચારિકં ચરમાનો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવતા સદ્ધિં સમ્મોદિ. સમ્મોદનીયં કથં સારણીયં વીતિસારેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો ઉત્તરો માણવો ભગવતો કાયે દ્વત્તિંસમહાપુરિસલક્ખણાનિ સમન્નેસિ. અદ્દસા ખો ઉત્તરો માણવો ભગવતો કાયે દ્વત્તિંસમહાપુરિસલક્ખણાનિ, યેભુય્યેન થપેત્વા દ્વે. દ્વીસુ મહાપુરિસલક્ખણેસુ કઙ્ખતિ વિચિકિચ્છતિ નાધિમુચ્ચતિ ન સમ્પસીદતિ – કોસોહિતે ચ વત્થગુય્હે, પહૂતજિવ્હતાય ચ. અથ ખો ભગવતો એતદહોસિ – ‘‘પસ્સતિ ખો મે અયં ઉત્તરો માણવો દ્વત્તિંસમહાપુરિસલક્ખણાનિ, યેભુય્યેન થપેત્વા દ્વે. દ્વીસુ મહાપુરિસલક્ખણેસુ કઙ્ખતિ વિચિકિચ્છતિ નાધિમુચ્ચતિ ન સમ્પસીદતિ – કોસોહિતે ચ વત્થગુય્હે, પહૂતજિવ્હતાય ચા’’તિ. અથ ખો ભગવા તથારૂપં ઇદ્ધાભિસઙ્ખારં અભિસઙ્ખાસિ યથા અદ્દસ ઉત્તરો માણવો ભગવતો કોસોહિતં વત્થગુય્હં. અથ ખો ભગવા જિવ્હં નિન્નામેત્વા ઉભોપિ કણ્ણસોતાનિ અનુમસિ પટિમસિ [પરિમસિ (સી. ક.)]; ઉભોપિ નાસિકસોતાનિ [નાસિકાસોતાનિ (સી.)] અનુમસિ પટિમસિ; કેવલમ્પિ નલાટમણ્ડલં જિવ્હાય છાદેસિ. અથ ખો ઉત્તરસ્સ માણવસ્સ એતદહોસિ – ‘‘સમન્નાગતો ખો સમણો ગોતમો દ્વત્તિંસમહાપુરિસલક્ખણેહિ. યંનૂનાહં સમણં ગોતમં અનુબન્ધેય્યં, ઇરિયાપથમસ્સ પસ્સેય્ય’’ન્તિ. અથ ખો ઉત્તરો માણવો સત્તમાસાનિ ભગવન્તં અનુબન્ધિ છાયાવ અનપાયિની [અનુપાયિની (સ્યા. કં. ક.)].
૩૮૬. અથ ખો ઉત્તરો માણવો સત્તન્નં માસાનં અચ્ચયેન વિદેહેસુ યેન મિથિલા તેન ચારિકં પક્કામિ. અનુપુબ્બેન ચારિકં ચરમાનો યેન મિથિલા યેન બ્રહ્માયુ બ્રાહ્મણો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા બ્રહ્માયું બ્રાહ્મણં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નં ખો ઉત્તરં માણવં બ્રહ્માયુ બ્રાહ્મણો એતદવોચ – ‘‘કચ્ચિ, તાત ઉત્તર, તં ભવન્તં ગોતમં તથા સન્તંયેવ સદ્દો અબ્ભુગ્ગતો, નો અઞ્ઞથા? કચ્ચિ પન સો ભવં ગોતમો તાદિસો, નો અઞ્ઞાદિસો’’તિ? ‘‘તથા સન્તંયેવ, ભો, તં ભવન્તં ગોતમં સદ્દો અબ્ભુગ્ગતો, નો અઞ્ઞથા; તાદિસોવ [તાદિસોવ ભો (સી. પી.), તાદિસો ચ ખો (સ્યા. કં. ક.)] સો ભવં ગોતમો, નો અઞ્ઞાદિસો. સમન્નાગતો ચ [સમન્નાગતો ચ ભો (સબ્બત્થ)] સો ભવં ગોતમો દ્વત્તિંસમહાપુરિસલક્ખણેહિ.
‘‘સુપ્પતિટ્ઠિતપાદો ખો પન ભવં ગોતમો; ઇદમ્પિ તસ્સ ભોતો ગોતમસ્સ મહાપુરિસસ્સ મહાપુરિસલક્ખણં ભવતિ.
‘‘હેટ્ઠા ખો પન તસ્સ ભોતો ગોતમસ્સ પાદતલેસુ ચક્કાનિ જાતાનિ સહસ્સારાનિ સનેમિકાનિ સનાભિકાનિ સબ્બાકારપરિપૂરાનિ…
‘‘આયતપણ્હિ ખો પન સો ભવં ગોતમો…
‘‘દીઘઙ્ગુલિ ખો પન સો ભવં ગોતમો…
‘‘મુદુતલુનહત્થપાદો ખો પન સો ભવં ગોતમો…
‘‘જાલહત્થપાદો ખો પન સો ભવં ગોતમો…
‘‘ઉસ્સઙ્ખપાદો ખો પન સો ભવં ગોતમો…
‘‘એણિજઙ્ઘો ખો પન સો ભવં ગોતમો…
‘‘ઠિતકો ખો પન સો ભવં ગોતમો અનોનમન્તો ઉભોહિ પાણિતલેહિ જણ્ણુકાનિ પરિમસતિ પરિમજ્જતિ…
‘‘કોસોહિતવત્થગુય્હો ખો પન સો ભવં ગોતમો…
‘‘સુવણ્ણવણ્ણો ખો પન સો ભવં ગોતમો કઞ્ચનસન્નિભત્તચો…
‘‘સુખુમચ્છવિ ખો પન સો ભવં ગોતમો. સુખુમત્તા છવિયા રજોજલ્લં કાયે ન ઉપલિમ્પતિ…
‘‘એકેકલોમો ખો પન સો ભવં ગોતમો; એકેકાનિ લોમાનિ લોમકૂપેસુ જાતાનિ…
‘‘ઉદ્ધગ્ગલોમો ખો પન સો ભવં ગોતમો; ઉદ્ધગ્ગાનિ લોમાનિ જાતાનિ નીલાનિ અઞ્જનવણ્ણાનિ કુણ્ડલાવટ્ટાનિ દક્ખિણાવટ્ટકજાતાનિ…
‘‘બ્રહ્મુજુગત્તો ખો પન સો ભવં ગોતમો…
‘‘સત્તુસ્સદો ખો પન સો ભવં ગોતમો…
‘‘સીહપુબ્બદ્ધકાયો ખો પન સો ભવં ગોતમો…
‘‘ચિતન્તરંસો ખો પન સો ભવં ગોતમો…
‘‘નિગ્રોધપરિમણ્ડલો ખો પન સો ભવં ગોતમો; યાવતક્વસ્સ કાયો તાવતક્વસ્સ બ્યામો, યાવતક્વસ્સ બ્યામો તાવતક્વસ્સ કાયો…
‘‘સમવટ્ટક્ખન્ધો ખો પન સો ભવં ગોતમો…
‘‘રસગ્ગસગ્ગી ખો પન સો ભવં ગોતમો…
‘‘સીહહનુ ખો પન સો ભવં ગોતમો…
‘‘ચત્તાલીસદન્તો ખો પન સો ભવં ગોતમો…
‘‘સમદન્તો ખો પન સો ભવં ગોતમો…
‘‘અવિરળદન્તો ખો પન સો ભવં ગોતમો…
‘‘સુસુક્કદાઠો ખો પન સો ભવં ગોતમો…
‘‘પહૂતજિવ્હો ખો પન સો ભવં ગોતમો…
‘‘બ્રહ્મસ્સરો ખો પન સો ભવં ગોતમો કરવિકભાણી…
‘‘અભિનીલનેત્તો ખો પન સો ભવં ગોતમો…
‘‘ગોપખુમો ખો પન સો ભવં ગોતમો…
‘‘ઉણ્ણા ખો પનસ્સ ભોતો ગોતમસ્સ ભમુકન્તરે જાતા ઓદાતા મુદુતૂલસન્નિભા…
‘‘ઉણ્હીસસીસો ખો પન સો ભવં ગોતમો; ઇદમ્પિ તસ્સ ભોતો ગોતમસ્સ મહાપુરિસસ્સ મહાપુરિસલક્ખણં ભવતિ.
‘‘ઇમેહિ ખો, ભો, સો ભવં ગોતમો દ્વત્તિંસમહાપુરિસલક્ખણેહિ સમન્નાગતો.
૩૮૭. ‘‘ગચ્છન્તો ખો પન સો ભવં ગોતમો દક્ખિણેનેવ પાદેન પઠમં પક્કમતિ. સો નાતિદૂરે પાદં ઉદ્ધરતિ, નાચ્ચાસન્ને પાદં નિક્ખિપતિ; સો નાતિસીઘં ગચ્છતિ, નાતિસણિકં ગચ્છતિ; ન ચ અદ્દુવેન અદ્દુવં સઙ્ઘટ્ટેન્તો ગચ્છતિ, ન ચ ગોપ્ફકેન ગોપ્ફકં સઙ્ઘટ્ટેન્તો ગચ્છતિ. સો ગચ્છન્તો ન સત્થિં ઉન્નામેતિ, ન સત્થિં ઓનામેતિ; ન સત્થિં સન્નામેતિ, ન સત્થિં વિનામેતિ. ગચ્છતો ખો પન તસ્સ ભોતો ગોતમસ્સ અધરકાયોવ [અડ્ઢકાયોવ (ક.), આરદ્ધકાયોવ (સ્યા. કં.)] ઇઞ્જતિ, ન ચ કાયબલેન ગચ્છતિ. અપલોકેન્તો ખો પન સો ભવં ગોતમો સબ્બકાયેનેવ અપલોકેતિ; સો ન ઉદ્ધં ઉલ્લોકેતિ, ન અધો ઓલોકેતિ; ન ચ વિપેક્ખમાનો ગચ્છતિ, યુગમત્તઞ્ચ પેક્ખતિ; તતો ચસ્સ ઉત્તરિ અનાવટં ઞાણદસ્સનં ભવતિ. સો અન્તરઘરં પવિસન્તો ન કાયં ઉન્નામેતિ, ન કાયં ઓનામેતિ; ન કાયં સન્નામેતિ, ન કાયં વિનામેતિ. સો નાતિદૂરે નાચ્ચાસન્ને આસનસ્સ પરિવત્તતિ, ન ચ પાણિના આલમ્બિત્વા આસને નિસીદતિ, ન ચ આસનસ્મિં કાયં પક્ખિપતિ. સો અન્તરઘરે નિસિન્નો સમાનો ન હત્થકુક્કુચ્ચં આપજ્જતિ, ન પાદકુક્કુચ્ચં આપજ્જતિ; ન અદ્દુવેન અદ્દુવં આરોપેત્વા નિસીદતિ; ન ચ ગોપ્ફકેન ગોપ્ફકં આરોપેત્વા નિસીદતિ; ન ચ પાણિના હનુકં ઉપદહિત્વા [ઉપાદિયિત્વા (સી. પી.)] નિસીદતિ. સો અન્તરઘરે નિસિન્નો સમાનો ન છમ્ભતિ ન કમ્પતિ ન વેધતિ ન પરિતસ્સતિ. સો અછમ્ભી અકમ્પી અવેધી અપરિતસ્સી વિગતલોમહંસો. વિવેકવત્તો ચ સો ભવં ગોતમો અન્તરઘરે નિસિન્નો હોતિ. સો પત્તોદકં પટિગ્ગણ્હન્તો ન પત્તં ઉન્નામેતિ, ન પત્તં ઓનામેતિ; ન પત્તં સન્નામેતિ, ન પત્તં વિનામેતિ. સો પત્તોદકં પટિગ્ગણ્હાતિ નાતિથોકં નાતિબહું. સો ન ખુલુખુલુકારકં [બુલુબુલુકારકં (સી.)] પત્તં ધોવતિ, ન સમ્પરિવત્તકં પત્તં ધોવતિ, ન પત્તં ભૂમિયં નિક્ખિપિત્વા હત્થે ધોવતિ; હત્થેસુ ધોતેસુ પત્તો ધોતો હોતિ, પત્તે ધોતે હત્થા ધોતા હોન્તિ. સો પત્તોદકં છડ્ડેતિ નાતિદૂરે નાચ્ચાસન્ને, ન ચ વિચ્છડ્ડયમાનો. સો ઓદનં પટિગ્ગણ્હન્તો ન પત્તં ઉન્નામેતિ, ન પત્તં ઓનામેતિ; ન પત્તં સન્નામેતિ, ન પત્તં વિનામેતિ. સો ઓદનં પટિગ્ગણ્હાતિ નાતિથોકં નાતિબહું. બ્યઞ્જનં ખો પન ભવં ગોતમો બ્યઞ્જનમત્તાય આહારેતિ, ન ચ બ્યઞ્જનેન આલોપં અતિનામેતિ. દ્વત્તિક્ખત્તું ખો ભવં ગોતમો મુખે આલોપં સમ્પરિવત્તેત્વા અજ્ઝોહરતિ; ન ચસ્સ કાચિ ઓદનમિઞ્જા અસમ્ભિન્ના કાયં પવિસતિ, ન ચસ્સ કાચિ ઓદનમિઞ્જા મુખે અવસિટ્ઠા હોતિ; અથાપરં આલોપં ઉપનામેતિ. રસપટિસંવેદી ખો પન સો ભવં ગોતમો આહારં આહારેતિ, નો ચ રસરાગપટિસંવેદી.
‘‘અટ્ઠઙ્ગસમન્નાગતં [અટ્ઠઙ્ગસમન્નાગતો (ક.)] ખો પન સો ભવં ગોતમો આહારં આહારેતિ – નેવ દવાય, ન મદાય ન મણ્ડનાય ન વિભૂસનાય, યાવદેવ ઇમસ્સ કાયસ્સ ઠિતિયા યાપનાય, વિહિંસૂપરતિયા બ્રહ્મચરિયાનુગ્ગહાય – ‘ઇતિ પુરાણઞ્ચ વેદનં પટિહઙ્ખામિ નવઞ્ચ વેદનં ન ઉપ્પાદેસ્સામિ, યાત્રા ચ મે ભવિસ્સતિ અનવજ્જતા ચ ફાસુવિહારો ચા’તિ. સો ભુત્તાવી પત્તોદકં પટિગ્ગણ્હન્તો ન પત્તં ઉન્નામેતિ, ન પત્તં ઓનામેતિ; ન પત્તં સન્નામેતિ, ન પત્તં વિનામેતિ. સો પત્તોદકં પટિગ્ગણ્હાતિ નાતિથોકં નાતિબહું. સો ન ખુલુખુલુકારકં પત્તં ધોવતિ, ન સમ્પરિવત્તકં પત્તં ધોવતિ, ન પત્તં ભૂમિયં નિક્ખિપિત્વા હત્થે ધોવતિ; હત્થેસુ ધોતેસુ પત્તો ધોતો હોતિ, પત્તે ધોતે હત્થા ધોતા હોન્તિ. સો પત્તોદકં છડ્ડેતિ નાતિદૂરે નાચ્ચાસન્ને, ન ચ વિચ્છડ્ડયમાનો. સો ભુત્તાવી ન પત્તં ભૂમિયં નિક્ખિપતિ નાતિદૂરે નાચ્ચાસન્ને, ન ચ અનત્થિકો પત્તેન હોતિ, ન ચ અતિવેલાનુરક્ખી પત્તસ્મિં. સો ભુત્તાવી મુહુત્તં તુણ્હી નિસીદતિ, ન ચ અનુમોદનસ્સ કાલમતિનામેતિ. સો ભુત્તાવી અનુમોદતિ, ન તં ભત્તં ગરહતિ, ન અઞ્ઞં ભત્તં પટિકઙ્ખતિ; અઞ્ઞદત્થુ ધમ્મિયા કથાય તં પરિસં સન્દસ્સેતિ સમાદપેતિ સમુત્તેજેતિ સમ્પહંસેતિ. સો તં પરિસં ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સેત્વા સમાદપેત્વા સમુત્તેજેત્વા સમ્પહંસેત્વા ઉટ્ઠાયાસના પક્કમતિ. સો નાતિસીઘં ગચ્છતિ, નાતિસણિકં ગચ્છતિ, ન ચ મુચ્ચિતુકામો ગચ્છતિ; ન ચ તસ્સ ભોતો ગોતમસ્સ કાયે ચીવરં અચ્ચુક્કટ્ઠં હોતિ ન ચ અચ્ચોક્કટ્ઠં, ન ચ કાયસ્મિં અલ્લીનં ન ચ કાયસ્મા અપકટ્ઠં; ન ચ તસ્સ ભોતો ગોતમસ્સ કાયમ્હા વાતો ચીવરં અપવહતિ; ન ચ તસ્સ ભોતો ગોતમસ્સ કાયે રજોજલ્લં ઉપલિમ્પતિ. સો આરામગતો નિસીદતિ પઞ્ઞત્તે આસને. નિસજ્જ પાદે પક્ખાલેતિ; ન ચ સો ભવં ગોતમો પાદમણ્ડનાનુયોગમનુયુત્તો વિહરતિ. સો પાદે પક્ખાલેત્વા નિસીદતિ પલ્લઙ્કં આભુજિત્વા ઉજું કાયં પણિધાય પરિમુખં સતિં ઉપટ્ઠપેત્વા. સો નેવ અત્તબ્યાબાધાય ચેતેતિ, ન પરબ્યાબાધાય ચેતેતિ, ન ઉભયબ્યાબાધાય ચેતેતિ; અત્તહિતપરહિતઉભયહિતસબ્બલોકહિતમેવ સો ભવં ગોતમો ચિન્તેન્તો નિસિન્નો હોતિ. સો આરામગતો પરિસતિ ધમ્મં દેસેતિ, ન તં પરિસં ઉસ્સાદેતિ, ન તં પરિસં અપસાદેતિ; અઞ્ઞદત્થુ ધમ્મિયા કથાય તં પરિસં સન્દસ્સેતિ સમાદપેતિ સમુત્તેજેતિ સમ્પહંસેતિ.
‘‘અટ્ઠઙ્ગસમન્નાગતો ખો પનસ્સ ભોતો ગોતમસ્સ મુખતો ઘોસો નિચ્છરતિ – વિસ્સટ્ઠો ચ, વિઞ્ઞેય્યો ચ, મઞ્જુ ચ, સવનીયો ચ, બિન્દુ ચ, અવિસારી ચ, ગમ્ભીરો ચ, નિન્નાદી ચ. યથાપરિસં ખો પન સો ભવં ગોતમો સરેન વિઞ્ઞાપેતિ, ન ચસ્સ બહિદ્ધા પરિસાય ઘોસો નિચ્છરતિ. તે તેન ભોતા ગોતમેન ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સિતા સમાદપિતા સમુત્તેજિતા સમ્પહંસિતા ઉટ્ઠાયાસના પક્કમન્તિ અવલોકયમાનાયેવ [અપલોકયમાનાયેવ (સી. ક.)] અવિજહિતત્તા [અવિજહન્તાભાવેન (સી. સ્યા. કં. પી.)]. અદ્દસામ ખો મયં, ભો, તં ભવન્તં ગોતમં ગચ્છન્તં, અદ્દસામ ઠિતં, અદ્દસામ અન્તરઘરં પવિસન્તં, અદ્દસામ અન્તરઘરે નિસિન્નં તુણ્હીભૂતં, અદ્દસામ અન્તરઘરે ભુઞ્જન્તં, અદ્દસામ ભુત્તાવિં નિસિન્નં તુણ્હીભૂતં, અદ્દસામ ભુત્તાવિં અનુમોદન્તં, અદ્દસામ આરામં ગચ્છન્તં, અદ્દસામ આરામગતં નિસિન્નં તુણ્હીભૂતં, અદ્દસામ આરામગતં પરિસતિ ધમ્મં દેસેન્તં. એદિસો ચ એદિસો ચ સો ભવં ગોતમો, તતો ચ ભિય્યો’’તિ.
૩૮૮. એવં વુત્તે, બ્રહ્માયુ બ્રાહ્મણો ઉટ્ઠાયાસના એકંસં ઉત્તરાસઙ્ગં કરિત્વા યેન ભગવા તેનઞ્જલિં પણામેત્વા તિક્ખત્તું ઉદાનં ઉદાનેતિ –
‘‘નમો તસ્સ ભગવતો અરહતો સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ.
‘‘નમો તસ્સ ભગવતો અરહતો સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ.
‘‘નમો તસ્સ ભગવતો અરહતો સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સા’’તિ.
‘‘અપ્પેવ નામ મયં કદાચિ કરહચિ તેન ભોતા ગોતમેન સમાગચ્છેય્યામ? અપ્પેવ નામ સિયા કોચિદેવ કથાસલ્લાપો’’તિ!
૩૮૯. અથ ખો ભગવા વિદેહેસુ અનુપુબ્બેન ચારિકં ચરમાનો યેન મિથિલા તદવસરિ. તત્ર સુદં ભગવા મિથિલાયં વિહરતિ મઘદેવમ્બવને. અસ્સોસું ખો મિથિલેય્યકા [મેથિલેય્યકા (સી. પી.)] બ્રાહ્મણગહપતિકા – ‘‘સમણો ખલુ, ભો, ગોતમો સક્યપુત્તો સક્યકુલા પબ્બજિતો વિદેહેસુ ચારિકં ચરમાનો મહતા ભિક્ખુસઙ્ઘેન સદ્ધિં પઞ્ચમત્તેહિ ભિક્ખુસતેહિ મિથિલં અનુપ્પત્તો, મિથિલાયં વિહરતિ મઘદેવમ્બવને. તં ખો પન ભવન્તં ગોતમં એવં કલ્યાણો કિત્તિસદ્દો અબ્ભુગ્ગતો – ‘ઇતિપિ સો ભગવા અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો વિજ્જાચરણસમ્પન્નો સુગતો લોકવિદૂ અનુત્તરો પુરિસદમ્મસારથિ સત્થા દેવમનુસ્સાનં બુદ્ધો ભગવાતિ. સો ઇમં લોકં સદેવકં સમારકં સબ્રહ્મકં સસ્સમણબ્રાહ્મણિં પજં સદેવમનુસ્સં સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા પવેદેતિ. સો ધમ્મં દેસેતિ આદિકલ્યાણં મજ્ઝેકલ્યાણં પરિયોસાનકલ્યાણં સાત્થં સબ્યઞ્જનં, કેવલપરિપુણ્ણં પરિસુદ્ધં બ્રહ્મચરિયં પકાસેતિ. સાધુ ખો પન તથારૂપાનં અરહતં દસ્સનં હોતી’’’તિ.
અથ ખો મિથિલેય્યકા બ્રાહ્મણગહપતિકા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિંસુ; ઉપસઙ્કમિત્વા અપ્પેકચ્ચે ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિંસુ; અપ્પેકચ્ચે ભગવતા સદ્ધિં સમ્મોદિંસુ, સમ્મોદનીયં કથં સારણીયં વીતિસારેત્વા એકમન્તં નિસીદિંસુ; અપ્પેકચ્ચે યેન ભગવા તેનઞ્જલિં પણામેત્વા એકમન્તં નિસીદિંસુ; અપ્પેકચ્ચે ભગવતો સન્તિકે નામગોત્તં સાવેત્વા એકમન્તં નિસીદિંસુ; અપ્પેકચ્ચે તુણ્હીભૂતા એકમન્તં નિસીદિંસુ.
૩૯૦. અસ્સોસિ ખો બ્રહ્માયુ બ્રાહ્મણો – ‘‘સમણો ખલુ, ભો, ગોતમો સક્યપુત્તો સક્યકુલા પબ્બજિતો મિથિલં અનુપ્પત્તો, મિથિલાયં વિહરતિ મઘદેવમ્બવને’’તિ. અથ ખો બ્રહ્માયુ બ્રાહ્મણો સમ્બહુલેહિ સાવકેહિ સદ્ધિં યેન મઘદેવમ્બવનં તેનુપસઙ્કમિ. અથ ખો બ્રહ્માયુનો બ્રાહ્મણસ્સ અવિદૂરે અમ્બવનસ્સ એતદહોસિ – ‘‘ન ખો મેતં પતિરૂપં યોહં પુબ્બે અપ્પટિસંવિદિતો સમણં ગોતમં દસ્સનાય ઉપસઙ્કમેય્ય’’ન્તિ. અથ ખો બ્રહ્માયુ બ્રાહ્મણો અઞ્ઞતરં માણવકં આમન્તેસિ – ‘‘એહિ ત્વં, માણવક, યેન સમણો ગોતમો તેનુપસઙ્કમ; ઉપસઙ્કમિત્વા મમ વચનેન સમણં ગોતમં અપ્પાબાધં અપ્પાતઙ્કં લહુટ્ઠાનં બલં ફાસુવિહારં પુચ્છ – ‘બ્રહ્માયુ, ભો ગોતમ, બ્રાહ્મણો ભવન્તં ગોતમં અપ્પાબાધં અપ્પાતઙ્કં લહુટ્ઠાનં બલં ફાસુવિહારં પુચ્છતી’તિ. એવઞ્ચ વદેહિ – ‘બ્રહ્માયુ, ભો ગોતમ, બ્રાહ્મણો જિણ્ણો વુડ્ઢો મહલ્લકો અદ્ધગતો વયોઅનુપ્પત્તો, વીસવસ્સસતિકો જાતિયા, તિણ્ણં વેદાનં પારગૂ સનિઘણ્ડુકેટુભાનં સાક્ખરપ્પભેદાનં ઇતિહાસપઞ્ચમાનં, પદકો, વેય્યાકરણો, લોકાયતમહાપુરિસલક્ખણેસુ અનવયો. યાવતા, ભો, બ્રાહ્મણગહપતિકા મિથિલાયં પટિવસન્તિ, બ્રહ્માયુ તેસં બ્રાહ્મણો અગ્ગમક્ખાયતિ – યદિદં ભોગેહિ; બ્રહ્માયુ તેસં બ્રાહ્મણો અગ્ગમક્ખાયતિ – યદિદં મન્તેહિ; બ્રહ્માયુ તેસં બ્રાહ્મણો અગ્ગમક્ખાયતિ – યદિદં આયુના ચેવ યસસા ચ. સો ભોતો ગોતમસ્સ દસ્સનકામો’’’તિ.
‘‘એવં, ભો’’તિ ખો સો માણવકો બ્રહ્માયુસ્સ બ્રાહ્મણસ્સ પટિસ્સુત્વા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવતા સદ્ધિં સમ્મોદિ. સમ્મોદનીયં કથં સારણીયં વીતિસારેત્વા એકમન્તં અટ્ઠાસિ. એકમન્તં ઠિતો ખો સો માણવકો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘બ્રહ્માયુ, ભો ગોતમ, બ્રાહ્મણો ભવન્તં ગોતમં અપ્પાબાધં અપ્પાતઙ્કં લહુટ્ઠાનં બલં ફાસુવિહારં પુચ્છતિ; એવઞ્ચ વદેતિ – ‘બ્રહ્માયુ, ભો ગોતમ, બ્રાહ્મણો જિણ્ણો વુડ્ઢો મહલ્લકો અદ્ધગતો વયોઅનુપ્પત્તો, વીસવસ્સસતિકો જાતિયા, તિણ્ણં વેદાનં પારગૂ સનિઘણ્ડુકેટુભાનં સાક્ખરપ્પભેદાનં ઇતિહાસપઞ્ચમાનં, પદકો, વેય્યાકરણો, લોકાયતમહાપુરિસલક્ખણેસુ અનવયો. યાવતા, ભો, બ્રાહ્મણગહપતિકા મિથિલાયં પટિવસન્તિ, બ્રહ્માયુ તેસં બ્રાહ્મણો અગ્ગમક્ખાયતિ – યદિદં ભોગેહિ; બ્રહ્માયુ તેસં બ્રાહ્મણો અગ્ગમક્ખાયતિ – યદિદં મન્તેહિ; બ્રહ્માયુ તેસં બ્રાહ્મણો અગ્ગમક્ખાયતિ – યદિદં આયુના ચેવ યસસા ચ. સો ભોતો ગોતમસ્સ દસ્સનકામો’’’તિ. ‘‘યસ્સદાનિ, માણવ, બ્રહ્માયુ બ્રાહ્મણો કાલં મઞ્ઞતી’’તિ. અથ ખો સો માણવકો યેન બ્રહ્માયુ બ્રાહ્મણો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા બ્રહ્માયું બ્રાહ્મણં એતદવોચ – ‘‘કતાવકાસો ખોમ્હિ ભવતા સમણેન ગોતમેન. યસ્સદાનિ ભવં કાલં મઞ્ઞતી’’તિ.
૩૯૧. અથ ખો બ્રહ્માયુ બ્રાહ્મણો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ. અદ્દસા ખો સા પરિસા બ્રહ્માયું બ્રાહ્મણં દૂરતોવ આગચ્છન્તં. દિસ્વાન ઓરમિય [ઓરમત્થ (સ્યા. કં. પી.), ઓરમથ, ઓરમતિ (ક.), અથ નં (સી.), ઓરમિયાતિ પન ત્વાપચ્ચયન્તતથસંવણ્ણનાનુરૂપં વિસોધિતપદં] ઓકાસમકાસિ યથા તં ઞાતસ્સ યસસ્સિનો. અથ ખો બ્રહ્માયુ બ્રાહ્મણો તં પરિસં એતદવોચ – ‘‘અલં, ભો! નિસીદથ તુમ્હે સકે આસને. ઇધાહં સમણસ્સ ગોતમસ્સ સન્તિકે નિસીદિસ્સામી’’તિ.
અથ ખો બ્રહ્માયુ બ્રાહ્મણો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવતા સદ્ધિં સમ્મોદિ. સમ્મોદનીયં કથં સારણીયં વીતિસારેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો બ્રહ્માયુ બ્રાહ્મણો ભગવતો કાયે દ્વત્તિંસમહાપુરિસલક્ખણાનિ સમન્નેસિ. અદ્દસા ખો બ્રહ્માયુ બ્રાહ્મણો ભગવતો કાયે દ્વત્તિંસમહાપુરિસલક્ખણાનિ, યેભુય્યેન ઠપેત્વા દ્વે. દ્વીસુ મહાપુરિસલક્ખણેસુ કઙ્ખતિ વિચિકિચ્છતિ નાધિમુચ્ચતિ ન સમ્પસીદતિ – કોસોહિતે ચ વત્થગુય્હે, પહૂતજિવ્હતાય ચ. અથ ખો બ્રહ્માયુ બ્રાહ્મણો ભગવન્તં ગાથાહિ અજ્ઝભાસિ –
‘‘યે મે દ્વત્તિંસાતિ સુતા, મહાપુરિસલક્ખણા;
દુવે તેસં ન પસ્સામિ, ભોતો કાયસ્મિં ગોતમ.
‘‘કચ્ચિ કોસોહિતં ભોતો, વત્થગુય્હં નરુત્તમ;
નારીસમાનસવ્હયા, કચ્ચિ જિવ્હા ન દસ્સકા [નારીસહનામ સવ્હયા, કચ્ચિ જિવ્હા નરસ્સિકા; (સી. સ્યા. કં. પી.)].
‘‘કચ્ચિ પહૂતજિવ્હોસિ, યથા તં જાનિયામસે;
નિન્નામયેતં પહૂતં, કઙ્ખં વિનય નો ઇસે.
‘‘દિટ્ઠધમ્મહિતત્થાય, સમ્પરાયસુખાય ચ;
કતાવકાસા પુચ્છામ, યં કિઞ્ચિ અભિપત્થિત’’ન્તિ.
૩૯૨. અથ ખો ભગવતો એતદહોસિ – ‘‘પસ્સતિ ખો મે અયં બ્રહ્માયુ બ્રાહ્મણો દ્વત્તિંસમહાપુરિસલક્ખણાનિ, યેભુય્યેન ઠપેત્વા દ્વે. દ્વીસુ મહાપુરિસલક્ખણેસુ કઙ્ખતિ વિચિકિચ્છતિ નાધિમુચ્ચતિ ન સમ્પસીદતિ – કોસોહિતે ચ વત્થગુય્હે, પહૂતજિવ્હતાય ચા’’તિ. અથ ખો ભગવા તથારૂપં ઇદ્ધાભિસઙ્ખારં અભિસઙ્ખાસિ યથા અદ્દસ બ્રહ્માયુ બ્રાહ્મણો ભગવતો કોસોહિતં વત્થગુય્હં. અથ ખો ભગવા જિવ્હં નિન્નામેત્વા ઉભોપિ કણ્ણસોતાનિ અનુમસિ પટિમસિ; ઉભોપિ નાસિકસોતાનિ અનુમસિ પટિમસિ; કેવલમ્પિ નલાટમણ્ડલં જિવ્હાય છાદેસિ. અથ ખો ભગવા બ્રહ્માયું બ્રાહ્મણં ગાથાહિ પચ્ચભાસિ –
‘‘યે તે દ્વત્તિંસાતિ સુતા, મહાપુરિસલક્ખણા;
સબ્બે તે મમ કાયસ્મિં, મા તે [મા વો (ક.)] કઙ્ખાહુ બ્રાહ્મણ.
‘‘અભિઞ્ઞેય્યં અભિઞ્ઞાતં, ભાવેતબ્બઞ્ચ ભાવિતં;
પહાતબ્બં પહીનં મે, તસ્મા બુદ્ધોસ્મિ બ્રાહ્મણ.
‘‘દિટ્ઠધમ્મહિતત્થાય, સમ્પરાયસુખાય ચ;
કતાવકાસો પુચ્છસ્સુ, યં કિઞ્ચિ અભિપત્થિત’’ન્તિ.
૩૯૩. અથ ખો બ્રહ્માયુસ્સ બ્રાહ્મણસ્સ એતદહોસિ – ‘‘કતાવકાસો ખોમ્હિ સમણેન ગોતમેન. કિં નુ ખો અહં સમણં ગોતમં પુચ્છેય્યં – ‘દિટ્ઠધમ્મિકં વા અત્થં સમ્પરાયિકં વા’’’તિ. અથ ખો બ્રહ્માયુસ્સ બ્રાહ્મણસ્સ એતદહોસિ – ‘‘કુસલો ખો અહં દિટ્ઠધમ્મિકાનં અત્થાનં. અઞ્ઞેપિ મં દિટ્ઠધમ્મિકં અત્થં પુચ્છન્તિ. યંનૂનાહં સમણં ગોતમં સમ્પરાયિકંયેવ અત્થં પુચ્છેય્ય’’ન્તિ. અથ ખો બ્રહ્માયુ બ્રાહ્મણો ભગવન્તં ગાથાહિ અજ્ઝભાસિ –
‘‘કથં ખો બ્રાહ્મણો હોતિ, કથં ભવતિ વેદગૂ;
તેવિજ્જો ભો કથં હોતિ, સોત્થિયો કિન્તિ વુચ્ચતિ.
‘‘અરહં ભો કથં હોતિ, કથં ભવતિ કેવલી;
મુનિ ચ ભો કથં હોતિ, બુદ્ધો કિન્તિ પવુચ્ચતી’’તિ.
૩૯૪. અથ ખો ભગવા બ્રહ્માયું બ્રાહ્મણં ગાથાહિ પચ્ચભાસિ –
‘‘પુબ્બેનિવાસં યો વેદિ, સગ્ગાપાયઞ્ચ પસ્સતિ;
અથો જાતિક્ખયં પત્તો, અભિઞ્ઞા વોસિતો મુનિ.
‘‘ચિત્તં વિસુદ્ધં જાનાતિ, મુત્તં રાગેહિ સબ્બસો;
પહીનજાતિમરણો, બ્રહ્મચરિયસ્સ કેવલી;
પારગૂ સબ્બધમ્માનં, બુદ્ધો તાદી પવુચ્ચતી’’તિ.
એવં વુત્તે, બ્રહ્માયુ બ્રાહ્મણો ઉટ્ઠાયાસના એકંસં ઉત્તરાસઙ્ગં કરિત્વા ભગવતો પાદેસુ સિરસા નિપતિત્વા ભગવતો પાદાનિ મુખેન ચ પરિચુમ્બતિ, પાણીહિ ચ પરિસમ્બાહતિ, નામઞ્ચ સાવેતિ – ‘‘બ્રહ્માયુ અહં, ભો ગોતમ, બ્રાહ્મણો; બ્રહ્માયુ અહં, ભો ગોતમ, બ્રાહ્મણો’’તિ. અથ ખો સા પરિસા અચ્છરિયબ્ભુતચિત્તજાતા અહોસિ – ‘‘અચ્છરિયં વત, ભો, અબ્ભુતં વત, ભો! યત્ર હિ નામાયં બ્રહ્માયુ બ્રાહ્મણો ઞાતો યસસ્સી એવરૂપં પરમનિપચ્ચકારં કરિસ્સતી’’તિ. અથ ખો ભગવા બ્રહ્માયું બ્રાહ્મણં એતદવોચ – ‘‘અલં, બ્રાહ્મણ, ઉટ્ઠહ નિસીદ ત્વં સકે આસને યતો તે મયિ ચિત્તં પસન્ન’’ન્તિ. અથ ખો બ્રહ્માયુ બ્રાહ્મણો ઉટ્ઠહિત્વા સકે આસને નિસીદિ.
૩૯૫. અથ ખો ભગવા બ્રહ્માયુસ્સ બ્રાહ્મણસ્સ અનુપુબ્બિં કથં કથેસિ, સેય્યથિદં – દાનકથં, સીલકથં, સગ્ગકથં; કામાનં આદીનવં ઓકારં સંકિલેસં નેક્ખમ્મે આનિસંસં પકાસેસિ. યદા ભગવા અઞ્ઞાસિ બ્રહ્માયું બ્રાહ્મણં કલ્લચિત્તં મુદુચિત્તં વિનીવરણચિત્તં ઉદગ્ગચિત્તં પસન્નચિત્તં, અથ યા બુદ્ધાનં સામુક્કંસિકા ધમ્મદેસના તં પકાસેસિ – દુક્ખં, સમુદયં, નિરોધં, મગ્ગં. સેય્યથાપિ નામ સુદ્ધં વત્થં અપગતકાળકં સમ્મદેવ રજનં પટિગ્ગણ્હેય્ય, એવમેવ બ્રહ્માયુસ્સ બ્રાહ્મણસ્સ તસ્મિંયેવ આસને વિરજં વીતમલં ધમ્મચક્ખું ઉદપાદિ – ‘‘યં કિઞ્ચિ સમુદયધમ્મં સબ્બં તં નિરોધધમ્મ’’ન્તિ. અથ ખો બ્રહ્માયુ બ્રાહ્મણો દિટ્ઠધમ્મો પત્તધમ્મો વિદિતધમ્મો પરિયોગાળ્હધમ્મો તિણ્ણવિચિકિચ્છો વિગતકથંકથો વેસારજ્જપ્પત્તો અપરપ્પચ્ચયો સત્થુસાસને ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘અભિક્કન્તં, ભો ગોતમ, અભિક્કન્તં, ભો ગોતમ! સેય્યથાપિ, ભો ગોતમ, નિક્કુજ્જિતં વા ઉક્કુજ્જેય્ય, પટિચ્છન્નં વા વિવરેય્ય, મૂળ્હસ્સ વા મગ્ગં આચિક્ખેય્ય, અન્ધકારે વા તેલપજ્જોતં ધારેય્ય – ચક્ખુમન્તો રૂપાનિ દક્ખન્તીતિ – એવમેવં ભોતા ગોતમેન અનેકપરિયાયેન ધમ્મો પકાસિતો. એસાહં ભવન્તં ગોતમં સરણં ગચ્છામિ ધમ્મઞ્ચ ભિક્ખુસઙ્ઘઞ્ચ. ઉપાસકં મં ભવં ગોતમો ધારેતુ અજ્જતગ્ગે પાણુપેતં સરણં ગતં. અધિવાસેતુ ચ મે ભવં ગોતમો સ્વાતનાય ભત્તં સદ્ધિં ભિક્ખુસઙ્ઘેના’’તિ. અધિવાસેસિ ભગવા તુણ્હીભાવેન. અથ ખો બ્રહ્માયુ બ્રાહ્મણો ભગવતો અધિવાસનં વિદિત્વા ઉટ્ઠાયાસના ભગવન્તં અભિવાદેત્વા પદક્ખિણં કત્વા પક્કામિ. અથ ખો બ્રહ્માયુ બ્રાહ્મણો તસ્સા રત્તિયા અચ્ચયેન સકે નિવેસને પણીતં ખાદનીયં ભોજનીયં પટિયાદાપેત્વા ભગવતો કાલં આરોચાપેસિ – ‘‘કાલો, ભો ગોતમ, નિટ્ઠિતં ભત્ત’’ન્તિ.
અથ ખો ભગવા પુબ્બણ્હસમયં નિવાસેત્વા પત્તચીવરમાદાય યેન બ્રહ્માયુસ્સ બ્રાહ્મણસ્સ નિવેસનં તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા પઞ્ઞત્તે આસને નિસીદિ સદ્ધિં ભિક્ખુસઙ્ઘેન. અથ ખો બ્રહ્માયુ બ્રાહ્મણો સત્તાહં બુદ્ધપ્પમુખં ભિક્ખુસઙ્ઘં પણીતેન ખાદનીયેન ભોજનીયેન સહત્થા સન્તપ્પેસિ સમ્પવારેસિ. અથ ખો ભગવા તસ્સ સત્તાહસ્સ અચ્ચયેન વિદેહેસુ ચારિકં પક્કામિ. અથ ખો બ્રહ્માયુ બ્રાહ્મણો અચિરપક્કન્તસ્સ ભગવતો કાલમકાસિ. અથ ખો સમ્બહુલા ભિક્ખૂ યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિંસુ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિંસુ. એકમન્તં નિસિન્ના ખો તે ભિક્ખૂ ભગવન્તં એતદવોચું – ‘‘બ્રહ્માયુ, ભન્તે, બ્રાહ્મણો કાલઙ્કતો. તસ્સ કા ગતિ, કો અભિસમ્પરાયો’’તિ? ‘‘પણ્ડિતો, ભિક્ખવે, બ્રહ્માયુ બ્રાહ્મણો પચ્ચપાદિ ધમ્મસ્સાનુધમ્મં, ન ચ મં ધમ્માધિકરણં વિહેસેસિ. બ્રહ્માયુ, ભિક્ખવે, બ્રાહ્મણો પઞ્ચન્નં ઓરમ્ભાગિયાનં સંયોજનાનં પરિક્ખયા ઓપપાતિકો હોતિ, તત્થ પરિનિબ્બાયી, અનાવત્તિધમ્મો તસ્મા લોકા’’તિ.
ઇદમવોચ ભગવા. અત્તમના તે ભિક્ખૂ ભગવતો ભાસિતં અભિનન્દુન્તિ.
બ્રહ્માયુસુત્તં નિટ્ઠિતં પઠમં.