૭. મહાસકુલુદાયિસુત્તં

૨૩૭. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા રાજગહે વિહરતિ વેળુવને કલન્દકનિવાપે. તેન ખો પન સમયેન સમ્બહુલા અભિઞ્ઞાતા અભિઞ્ઞાતા પરિબ્બાજકા મોરનિવાપે પરિબ્બાજકારામે પટિવસન્તિ, સેય્યથિદં – અન્નભારો વરધરો સકુલુદાયી ચ પરિબ્બાજકો અઞ્ઞે ચ અભિઞ્ઞાતા અભિઞ્ઞાતા પરિબ્બાજકા. અથ ખો ભગવા પુબ્બણ્હસમયં નિવાસેત્વા પત્તચીવરમાદાય રાજગહં પિણ્ડાય પાવિસિ. અથ ખો ભગવતો એતદહોસિ – ‘‘અતિપ્પગો ખો તાવ રાજગહે પિણ્ડાય ચરિતું. યંનૂનાહં યેન મોરનિવાપો પરિબ્બાજકારામો યેન સકુલુદાયી પરિબ્બાજકો તેનુપસઙ્કમેય્ય’’ન્તિ. અથ ખો ભગવા યેન મોરનિવાપો પરિબ્બાજકારામો તેનુપસઙ્કમિ. તેન ખો પન સમયેન સકુલુદાયી પરિબ્બાજકો મહતિયા પરિબ્બાજકપરિસાય સદ્ધિં નિસિન્નો હોતિ ઉન્નાદિનિયા ઉચ્ચાસદ્દમહાસદ્દાય અનેકવિહિતં તિરચ્છાનકથં કથેન્તિયા, સેય્યથિદં – રાજકથં ચોરકથં મહામત્તકથં સેનાકથં ભયકથં યુદ્ધકથં અન્નકથં પાનકથં વત્થકથં સયનકથં માલાકથં ગન્ધકથં ઞાતિકથં યાનકથં ગામકથં નિગમકથં નગરકથં જનપદકથં ઇત્થિકથં સૂરકથં વિસિખાકથં કુમ્ભટ્ઠાનકથં પુબ્બપેતકથં નાનત્તકથં લોકક્ખાયિકં સમુદ્દક્ખાયિકં ઇતિભવાભવકથં ઇતિ વા. અદ્દસા ખો સકુલુદાયી પરિબ્બાજકો ભગવન્તં દૂરતોવ આગચ્છન્તં. દિસ્વાન સકં પરિસં સણ્ઠાપેતિ – ‘‘અપ્પસદ્દા ભોન્તો હોન્તુ; મા ભોન્તો સદ્દમકત્થ. અયં સમણો ગોતમો આગચ્છતિ; અપ્પસદ્દકામો ખો પન સો આયસ્મા અપ્પસદ્દસ્સ વણ્ણવાદી. અપ્પેવ નામ અપ્પસદ્દં પરિસં વિદિત્વા ઉપસઙ્કમિતબ્બં મઞ્ઞેય્યા’’તિ. અથ ખો તે પરિબ્બાજકા તુણ્હી અહેસું. અથ ખો ભગવા યેન સકુલુદાયી પરિબ્બાજકો તેનુપસઙ્કમિ. અથ ખો સકુલુદાયી પરિબ્બાજકો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘એતુ ખો, ભન્તે, ભગવા. સ્વાગતં, ભન્તે, ભગવતો. ચિરસ્સં ખો, ભન્તે, ભગવા ઇમં પરિયાયમકાસિ યદિદં ઇધાગમનાય. નિસીદતુ, ભન્તે, ભગવા; ઇદમાસનં પઞ્ઞત્ત’’ન્તિ. નિસીદિ ભગવા પઞ્ઞત્તે આસને. સકુલુદાયીપિ ખો પરિબ્બાજકો અઞ્ઞતરં નીચં આસનં ગહેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નં ખો સકુલુદાયિં પરિબ્બાજકં ભગવા એતદવોચ –

૨૩૮. ‘‘કાયનુત્થ, ઉદાયિ, એતરહિ કથાય સન્નિસિન્ના, કા ચ પન વો અન્તરાકથા વિપ્પકતા’’તિ? ‘‘તિટ્ઠતેસા, ભન્તે, કથા યાય મયં એતરહિ કથાય સન્નિસિન્ના. નેસા, ભન્તે, કથા ભગવતો દુલ્લભા ભવિસ્સતિ પચ્છાપિ સવનાય. પુરિમાનિ, ભન્તે, દિવસાનિ પુરિમતરાનિ નાનાતિત્થિયાનં સમણબ્રાહ્મણાનં કુતૂહલસાલાયં સન્નિસિન્નાનં સન્નિપતિતાનં અયમન્તરાકથા ઉદપાદિ – ‘લાભા વત, ભો, અઙ્ગમગધાનં, સુલદ્ધલાભા વત, ભો, અઙ્ગમગધાનં! તત્રિમે [યત્થિમે (સી.)] સમણબ્રાહ્મણા સઙ્ઘિનો ગણિનો ગણાચરિયા ઞાતા યસસ્સિનો તિત્થકરા સાધુસમ્મતા બહુજનસ્સ રાજગહં વસ્સાવાસં ઓસટા. અયમ્પિ ખો પૂરણો કસ્સપો સઙ્ઘી ચેવ ગણી ચ ગણાચરિયો ચ ઞાતો યસસ્સી તિત્થકરો સાધુસમ્મતો બહુજનસ્સ; સોપિ રાજગહં વસ્સાવાસં ઓસટો. અયમ્પિ ખો મક્ખલિ ગોસાલો…પે… અજિતો કેસકમ્બલો… પકુધો કચ્ચાયનો… સઞ્જયો બેલટ્ઠપુત્તો… નિગણ્ઠો નાટપુત્તો સઙ્ઘી ચેવ ગણી ચ ગણાચરિયો ચ ઞાતો યસસ્સી તિત્થકરો સાધુસમ્મતો બહુજનસ્સ; સોપિ રાજગહં વસ્સાવાસં ઓસટો. અયમ્પિ ખો સમણો ગોતમો સઙ્ઘી ચેવ ગણી ચ ગણાચરિયો ચ ઞાતો યસસ્સી તિત્થકરો સાધુસમ્મતો બહુજનસ્સ; સોપિ રાજગહં વસ્સાવાસં ઓસટો. કો નુ ખો ઇમેસં ભવતં સમણબ્રાહ્મણાનં સઙ્ઘીનં ગણીનં ગણાચરિયાનં ઞાતાનં યસસ્સીનં તિત્થકરાનં સાધુસમ્મતાનં બહુજનસ્સ સાવકાનં સક્કતો ગરુકતો માનિતો પૂજિતો, કઞ્ચ પન સાવકા સક્કત્વા ગરું કત્વા [ગરુકત્વા (સી. સ્યા. કં. પી.)] ઉપનિસ્સાય વિહરન્તી’’’તિ?

૨૩૯. ‘‘તત્રેકચ્ચે એવમાહંસુ – ‘અયં ખો પૂરણો કસ્સપો સઙ્ઘી ચેવ ગણી ચ ગણાચરિયો ચ ઞાતો યસસ્સી તિત્થકરો સાધુસમ્મતો બહુજનસ્સ; સો ચ ખો સાવકાનં ન સક્કતો ન ગરુકતો ન માનિતો ન પૂજિતો, ન ચ પન પૂરણં કસ્સપં સાવકા સક્કત્વા ગરું કત્વા ઉપનિસ્સાય વિહરન્તિ. ભૂતપુબ્બં પૂરણો કસ્સપો અનેકસતાય પરિસાય ધમ્મં દેસેતિ. તત્રઞ્ઞતરો પૂરણસ્સ કસ્સપસ્સ સાવકો સદ્દમકાસિ – ‘‘મા ભોન્તો પૂરણં કસ્સપં એતમત્થં પુચ્છિત્થ; નેસો એતં જાનાતિ; મયમેતં જાનામ, અમ્હે એતમત્થં પુચ્છથ; મયમેતં ભવન્તાનં બ્યાકરિસ્સામા’’તિ. ભૂતપુબ્બં પૂરણો કસ્સપો બાહા પગ્ગય્હ કન્દન્તો ન લભતિ – ‘‘અપ્પસદ્દા ભોન્તો હોન્તુ, મા ભોન્તો સદ્દમકત્થ. નેતે, ભવન્તે, પુચ્છન્તિ, અમ્હે એતે પુચ્છન્તિ; મયમેતેસં બ્યાકરિસ્સામા’’તિ. બહૂ ખો પન પૂરણસ્સ કસ્સપસ્સ સાવકા વાદં આરોપેત્વા અપક્કન્તા – ‘‘ન ત્વં ઇમં ધમ્મવિનયં આજાનાસિ, અહં ઇમં ધમ્મવિનયં આજાનામિ, કિં ત્વં ઇમં ધમ્મવિનયં આજાનિસ્સસિ? મિચ્છાપટિપન્નો ત્વમસિ, અહમસ્મિ સમ્માપટિપન્નો, સહિતં મે, અસહિતં તે, પુરેવચનીયં પચ્છા અવચ, પચ્છાવચનીયં પુરે અવચ, અધિચિણ્ણં તે વિપરાવત્તં, આરોપિતો તે વાદો, નિગ્ગહિતોસિ, ચર વાદપ્પમોક્ખાય, નિબ્બેઠેહિ વા સચે પહોસી’’તિ. ઇતિ પૂરણો કસ્સપો સાવકાનં ન સક્કતો ન ગરુકતો ન માનિતો ન પૂજિતો, ન ચ પન પૂરણં કસ્સપં સાવકા સક્કત્વા ગરું કત્વા ઉપનિસ્સાય વિહરન્તિ. અક્કુટ્ઠો ચ પન પૂરણો કસ્સપો ધમ્મક્કોસેના’’’તિ.

‘‘એકચ્ચે એવમાહંસુ – ‘અયમ્પિ ખો મક્ખલિ ગોસાલો…પે… અજિતો કેસકમ્બલો… પકુધો કચ્ચાયનો… સઞ્જયો બેલટ્ઠપુત્તો… નિગણ્ઠો નાટપુત્તો સઙ્ઘી ચેવ ગણી ચ ગણાચરિયો ચ ઞાતો યસસ્સી તિત્થકરો સાધુસમ્મતો બહુજનસ્સ; સો ચ ખો સાવકાનં ન સક્કતો ન ગરુકતો ન માનિતો ન પૂજિતો, ન ચ પન નિગણ્ઠં નાટપુત્તં સાવકા સક્કત્વા ગરું કત્વા ઉપનિસ્સાય વિહરન્તિ. ભૂતપુબ્બં નિગણ્ઠો નાટપુત્તો અનેકસતાય પરિસાય ધમ્મં દેસેતિ. તત્રઞ્ઞતરો નિગણ્ઠસ્સ નાટપુત્તસ્સ સાવકો સદ્દમકાસિ – મા ભોન્તો નિગણ્ઠં નાટપુત્તં એતમત્થં પુચ્છિત્થ; નેસો એતં જાનાતિ; મયમેતં જાનામ, અમ્હે એતમત્થં પુચ્છથ; મયમેતં ભવન્તાનં બ્યાકરિસ્સામાતિ. ભૂતપુબ્બં નિગણ્ઠો નાટપુત્તો બાહા પગ્ગય્હ કન્દન્તો ન લભતિ – ‘‘અપ્પસદ્દા ભોન્તો હોન્તુ, મા ભોન્તો સદ્દમકત્થ. નેતે ભવન્તે પુચ્છન્તિ, અમ્હે એતે પુચ્છન્તિ; મયમેતેસં બ્યાકરિસ્સામા’’તિ. બહૂ ખો પન નિગણ્ઠસ્સ નાટપુત્તસ્સ સાવકા વાદં આરોપેત્વા અપક્કન્તા – ‘‘ન ત્વં ઇમં ધમ્મવિનયં આજાનાસિ, અહં ઇમં ધમ્મવિનયં આજાનામિ. કિં ત્વં ઇમં ધમ્મવિનયં આજાનિસ્સસિ? મિચ્છાપટિપન્નો ત્વમસિ. અહમસ્મિ સમ્માપટિપન્નો. સહિતં મે અસહિતં તે, પુરેવચનીયં પચ્છા અવચ, પચ્છાવચનીયં પુરે અવચ, અધિચિણ્ણં તે વિપરાવત્તં, આરોપિતો તે વાદો, નિગ્ગહિતોસિ, ચર વાદપ્પમોક્ખાય, નિબ્બેઠેહિ વા સચે પહોસી’’તિ. ઇતિ નિગણ્ઠો નાટપુત્તો સાવકાનં ન સક્કતો ન ગરુકતો ન માનિતો ન પૂજિતો, ન ચ પન નિગણ્ઠં નાટપુત્તં સાવકા સક્કત્વા ગરું કત્વા ઉપનિસ્સાય વિહરન્તિ. અક્કુટ્ઠો ચ પન નિગણ્ઠો નાટપુત્તો ધમ્મક્કોસેના’’’તિ.

૨૪૦. ‘‘એકચ્ચે એવમાહંસુ – ‘અયમ્પિ ખો સમણો ગોતમો સઙ્ઘી ચેવ ગણી ચ ગણાચરિયો ચ ઞાતો યસસ્સી તિત્થકરો સાધુસમ્મતો બહુજનસ્સ; સો ચ ખો સાવકાનં સક્કતો ગરુકતો માનિતો પૂજિતો, સમણઞ્ચ પન ગોતમં સાવકા સક્કત્વા ગરું કત્વા ઉપનિસ્સાય વિહરન્તિ. ભૂતપુબ્બં સમણો ગોતમો અનેકસતાય પરિસાય ધમ્મં દેસેસિ. તત્રઞ્ઞતરો સમણસ્સ ગોતમસ્સ સાવકો ઉક્કાસિ. તમેનાઞ્ઞતરો સબ્રહ્મચારી જણ્ણુકેન [જણ્ણુકે (સી.)] ઘટ્ટેસિ – ‘‘અપ્પસદ્દો આયસ્મા હોતુ, માયસ્મા સદ્દમકાસિ, સત્થા નો ભગવા ધમ્મં દેસેસી’’તિ. યસ્મિં સમયે સમણો ગોતમો અનેકસતાય પરિસાય ધમ્મં દેસેતિ, નેવ તસ્મિં સમયે સમણસ્સ ગોતમસ્સ સાવકાનં ખિપિતસદ્દો વા હોતિ ઉક્કાસિતસદ્દો વા. તમેનં મહાજનકાયો પચ્ચાસીસમાનરૂપો [પચ્ચાસિં સમાનરૂપો (સી. સ્યા. કં. પી.)] પચ્ચુપટ્ઠિતો હોતિ – ‘‘યં નો ભગવા ધમ્મં ભાસિસ્સતિ તં નો સોસ્સામા’’તિ. સેય્યથાપિ નામ પુરિસો ચાતુમ્મહાપથે ખુદ્દમધું [ખુદ્દં મધું (સી. સ્યા. કં. પી.)] અનેલકં પીળેય્ય [ઉપ્પીળેય્ય (સી.)]. તમેનં મહાજનકાયો પચ્ચાસીસમાનરૂપો પચ્ચુપટ્ઠિતો અસ્સ. એવમેવ યસ્મિં સમયે સમણો ગોતમો અનેકસતાય પરિસાય ધમ્મં દેસેતિ, નેવ તસ્મિં સમયે સમણસ્સ ગોતમસ્સ સાવકાનં ખિપિતસદ્દો વા હોતિ ઉક્કાસિતસદ્દો વા. તમેનં મહાજનકાયો પચ્ચાસીસમાનરૂપો પચ્ચુપટ્ઠિતો હોતિ – ‘‘યં નો ભગવા ધમ્મં ભાસિસ્સતિ તં નો સોસ્સામા’’તિ. યેપિ સમણસ્સ ગોતમસ્સ સાવકા સબ્રહ્મચારીહિ સમ્પયોજેત્વા સિક્ખં પચ્ચક્ખાય હીનાયાવત્તન્તિ તેપિ સત્થુ ચેવ વણ્ણવાદિનો હોન્તિ, ધમ્મસ્સ ચ વણ્ણવાદિનો હોન્તિ, સઙ્ઘસ્સ ચ વણ્ણવાદિનો હોન્તિ, અત્તગરહિનોયેવ હોન્તિ અનઞ્ઞગરહિનો, ‘‘મયમેવમ્હા અલક્ખિકા મયં અપ્પપુઞ્ઞા તે મયં એવં સ્વાક્ખાતે ધમ્મવિનયે પબ્બજિત્વા નાસક્ખિમ્હા યાવજીવં પરિપુણ્ણં પરિસુદ્ધં બ્રહ્મચરિયં ચરિતુ’’ન્તિ. તે આરામિકભૂતા વા ઉપાસકભૂતા વા પઞ્ચસિક્ખાપદે સમાદાય વત્તન્તિ. ઇતિ સમણો ગોતમો સાવકાનં સક્કતો ગરુકતો માનિતો પૂજિતો, સમણઞ્ચ પન ગોતમં સાવકા સક્કત્વા ગરું કત્વા ઉપનિસ્સાય વિહરન્તી’’’તિ.

૨૪૧. ‘‘કતિ પન ત્વં, ઉદાયિ, મયિ ધમ્મે સમનુપસ્સસિ, યેહિ મમં [મમ (સબ્બત્થ)] સાવકા સક્કરોન્તિ ગરું કરોન્તિ [ગરુકરોન્તિ (સી. સ્યા. કં. પી.)] માનેન્તિ પૂજેન્તિ, સક્કત્વા ગરું કત્વા ઉપનિસ્સાય વિહરન્તી’’તિ? ‘‘પઞ્ચ ખો અહં, ભન્તે, ભગવતિ ધમ્મે સમનુપસ્સામિ યેહિ ભગવન્તં સાવકા સક્કરોન્તિ ગરું કરોન્તિ માનેન્તિ પૂજેન્તિ, સક્કત્વા ગરું કત્વા ઉપનિસ્સાય વિહરન્તિ. કતમે પઞ્ચ? ભગવા હિ, ભન્તે, અપ્પાહારો, અપ્પાહારતાય ચ વણ્ણવાદી. યમ્પિ, ભન્તે, ભગવા અપ્પાહારો, અપ્પાહારતાય ચ વણ્ણવાદી ઇમં ખો અહં, ભન્તે, ભગવતિ પઠમં ધમ્મં સમનુપસ્સામિ યેન ભગવન્તં સાવકા સક્કરોન્તિ ગરું કરોન્તિ માનેન્તિ પૂજેન્તિ, સક્કત્વા ગરું કત્વા ઉપનિસ્સાય વિહરન્તિ.

‘‘પુન ચપરં, ભન્તે, ભગવા સન્તુટ્ઠો ઇતરીતરેન ચીવરેન, ઇતરીતરચીવરસન્તુટ્ઠિયા ચ વણ્ણવાદી. યમ્પિ, ભન્તે, ભગવા સન્તુટ્ઠો ઇતરીતરેન ચીવરેન, ઇતરીતરચીવરસન્તુટ્ઠિયા ચ વણ્ણવાદી, ઇમં ખો અહં, ભન્તે, ભગવતિ દુતિયં ધમ્મં સમનુપસ્સામિ યેન ભગવન્તં સાવકા સક્કરોન્તિ ગરું કરોન્તિ માનેન્તિ પૂજેન્તિ, સક્કત્વા ગરું કત્વા ઉપનિસ્સાય વિહરન્તિ.

‘‘પુન ચપરં, ભન્તે, ભગવા સન્તુટ્ઠો ઇતરીતરેન પિણ્ડપાતેન, ઇતરીતરપિણ્ડપાતસન્તુટ્ઠિયા ચ વણ્ણવાદી. યમ્પિ, ભન્તે, ભગવા સન્તુટ્ઠો ઇતરીતરેન પિણ્ડપાતેન, ઇતરીતરપિણ્ડપાતસન્તુટ્ઠિયા ચ વણ્ણવાદી, ઇમં ખો અહં, ભન્તે, ભગવતિ તતિયં ધમ્મં સમનુપસ્સામિ યેન ભગવન્તં સાવકા સક્કરોન્તિ ગરું કરોન્તિ માનેન્તિ પૂજેન્તિ, સક્કત્વા ગરું કત્વા ઉપનિસ્સાય વિહરન્તિ.

‘‘પુન ચપરં, ભન્તે, ભગવા સન્તુટ્ઠો ઇતરીતરેન સેનાસનેન, ઇતરીતરસેનાસનસન્તુટ્ઠિયા ચ વણ્ણવાદી. યમ્પિ, ભન્તે, ભગવા સન્તુટ્ઠો ઇતરીતરેન સેનાસનેન, ઇતરીતરસેનાસનસન્તુટ્ઠિયા ચ વણ્ણવાદી, ઇમં ખો અહં, ભન્તે, ભગવતિ ચતુત્થં ધમ્મં સમનુપસ્સામિ યેન ભગવન્તં સાવકા સક્કરોન્તિ ગરું કરોન્તિ માનેન્તિ પૂજેન્તિ, સક્કત્વા ગરું કત્વા ઉપનિસ્સાય વિહરન્તિ.

‘‘પુન ચપરં, ભન્તે, ભગવા પવિવિત્તો, પવિવેકસ્સ ચ વણ્ણવાદી. યમ્પિ, ભન્તે, ભગવા પવિવિત્તો, પવિવેકસ્સ ચ વણ્ણવાદી, ઇમં ખો અહં, ભન્તે, ભગવતિ પઞ્ચમં ધમ્મં સમનુપસ્સામિ યેન ભગવન્તં સાવકા સક્કરોન્તિ ગરું કરોન્તિ માનેન્તિ પૂજેન્તિ, સક્કત્વા ગરું કત્વા ઉપનિસ્સાય વિહરન્તિ.

‘‘ઇમે ખો અહં, ભન્તે, ભગવતિ પઞ્ચ ધમ્મે સમનુપસ્સામિ યેહિ ભગવન્તં સાવકા સક્કરોન્તિ ગરું કરોન્તિ માનેન્તિ પૂજેન્તિ, સક્કત્વા ગરું કત્વા ઉપનિસ્સાય વિહરન્તી’’તિ.

૨૪૨. ‘‘‘અપ્પાહારો સમણો ગોતમો, અપ્પાહારતાય ચ વણ્ણવાદી’તિ, ઇતિ ચે મં, ઉદાયિ, સાવકા સક્કરેય્યું ગરું કરેય્યું માનેય્યું પૂજેય્યું, સક્કત્વા ગરું કત્વા ઉપનિસ્સાય વિહરેય્યું, સન્તિ ખો પન મે, ઉદાયિ, સાવકા કોસકાહારાપિ અડ્ઢકોસકાહારાપિ બેલુવાહારાપિ અડ્ઢબેલુવાહારાપિ. અહં ખો પન, ઉદાયિ, અપ્પેકદા ઇમિના પત્તેન સમતિત્તિકમ્પિ ભુઞ્જામિ ભિય્યોપિ ભુઞ્જામિ. ‘અપ્પાહારો સમણો ગોતમો, અપ્પાહારતાય ચ વણ્ણવાદી’તિ, ઇતિ ચે મં, ઉદાયિ, સાવકા સક્કરેય્યું ગરું કરેય્યું માનેય્યું પૂજેય્યું, સક્કત્વા ગરું કત્વા ઉપનિસ્સાય વિહરેય્યું, યે તે, ઉદાયિ, મમ સાવકા કોસકાહારાપિ અડ્ઢકોસકાહારાપિ બેલુવાહારાપિ અડ્ઢબેલુવાહારાપિ ન મં તે ઇમિના ધમ્મેન સક્કરેય્યું ગરું કરેય્યું માનેય્યું પૂજેય્યું, સક્કત્વા ગરું કત્વા ઉપનિસ્સાય વિહરેય્યું.

‘‘‘સન્તુટ્ઠો સમણો ગોતમો ઇતરીતરેન ચીવરેન, ઇતરીતરચીવરસન્તુટ્ઠિયા ચ વણ્ણવાદી’તિ, ઇતિ ચે મં, ઉદાયિ, સાવકા સક્કરેય્યું ગરું કરેય્યું માનેય્યું પૂજેય્યું, સક્કત્વા ગરું કત્વા ઉપનિસ્સાય વિહરેય્યું, સન્તિ ખો પન મે, ઉદાયિ, સાવકા પંસુકૂલિકા લૂખચીવરધરા તે સુસાના વા સઙ્કારકૂટા વા પાપણિકા વા નન્તકાનિ [પાપણિકાનિ વા નન્તકાનિ વા (સી.)] ઉચ્ચિનિત્વા [ઉચ્છિન્દિત્વા (ક.)] સઙ્ઘાટિં કરિત્વા ધારેન્તિ. અહં ખો પનુદાયિ, અપ્પેકદા ગહપતિચીવરાનિ ધારેમિ દળ્હાનિ સત્થલૂખાનિ અલાબુલોમસાનિ. ‘સન્તુટ્ઠો સમણો ગોતમો ઇતરીતરેન ચીવરેન, ઇતરીતરચીવરસન્તુટ્ઠિયા ચ વણ્ણવાદી’તિ, ઇતિ ચે મં, ઉદાયિ, સાવકા સક્કરેય્યું ગરું કરેય્યું માનેય્યું પૂજેય્યું, સક્કત્વા ગરું કત્વા ઉપનિસ્સાય વિહરેય્યું, યે તે, ઉદાયિ, મમ સાવકા પંસુકૂલિકા લૂખચીવરધરા તે સુસાના વા સઙ્કારકૂટા વા પાપણિકા વા નન્તકાનિ ઉચ્ચિનિત્વા સઙ્ઘાટિં કરિત્વા ધારેન્તિ, ન મં તે ઇમિના ધમ્મેન સક્કરેય્યું ગરું કરેય્યું માનેય્યું પૂજેય્યું, સક્કત્વા ગરું કત્વા ઉપનિસ્સાય વિહરેય્યું.

‘‘‘સન્તુટ્ઠો સમણો ગોતમો ઇતરીતરેન પિણ્ડપાતેન, ઇતરીતરપિણ્ડપાતસન્તુટ્ઠિયા ચ વણ્ણવાદી’તિ, ઇતિ ચે મં, ઉદાયિ, સાવકા સક્કરેય્યું ગરું કરેય્યું માનેય્યું પૂજેય્યું, સક્કત્વા ગરું કત્વા ઉપનિસ્સાય વિહરેય્યું, સન્તિ ખો પન મે, ઉદાયિ, સાવકા પિણ્ડપાતિકા સપદાનચારિનો ઉઞ્છાસકે વતે રતા, તે અન્તરઘરં પવિટ્ઠા સમાના આસનેનપિ નિમન્તિયમાના ન સાદિયન્તિ. અહં ખો પનુદાયિ, અપ્પેકદા નિમન્તનેપિ [નિમન્તનસ્સાપિ (ક.)] ભુઞ્જામિ સાલીનં ઓદનં વિચિતકાળકં અનેકસૂપં અનેકબ્યઞ્જનં. ‘સન્તુટ્ઠો સમણો ગોતમો ઇતરીતરેન પિણ્ડપાતેન, ઇતરીતરપિણ્ડપાતસન્તુટ્ઠિયા ચ વણ્ણવાદી’તિ, ઇતિ ચે મં, ઉદાયિ, સાવકા સક્કરેય્યું ગરું કરેય્યું માનેય્યું પૂજેય્યું, સક્કત્વા ગરું કત્વા ઉપનિસ્સાય વિહરેય્યું, યે તે, ઉદાયિ, મમ સાવકા પિણ્ડપાતિકા સપદાનચારિનો ઉઞ્છાસકે વતે રતા તે અન્તરઘરં પવિટ્ઠા સમાના આસનેનપિ નિમન્તિયમાના ન સાદિયન્તિ, ન મં તે ઇમિના ધમ્મેન સક્કરેય્યું ગરું કરેય્યું માનેય્યું પૂજેય્યું, સક્કત્વા ગરું કત્વા ઉપનિસ્સાય વિહરેય્યું.

‘‘‘સન્તુટ્ઠો સમણો ગોતમો ઇતરીતરેન સેનાસનેન, ઇતરીતરસેનાસનસન્તુટ્ઠિયા ચ વણ્ણવાદી’તિ, ઇતિ ચે મં, ઉદાયિ, સાવકા સક્કરેય્યું ગરું કરેય્યું માનેય્યું પૂજેય્યું, સક્કત્વા ગરું કત્વા ઉપનિસ્સાય વિહરેય્યું, સન્તિ ખો પન મે, ઉદાયિ, સાવકા રુક્ખમૂલિકા અબ્ભોકાસિકા, તે અટ્ઠમાસે છન્નં ન ઉપેન્તિ. અહં ખો પનુદાયિ, અપ્પેકદા કૂટાગારેસુપિ વિહરામિ ઉલ્લિત્તાવલિત્તેસુ નિવાતેસુ ફુસિતગ્ગળેસુ [ફુસ્સિતગ્ગળેસુ (સી. પી.)] પિહિતવાતપાનેસુ. ‘સન્તુટ્ઠો સમણો ગોતમો ઇતરીતરેન સેનાસનેન, ઇતરીતરસેનાસનસન્તુટ્ઠિયા ચ વણ્ણવાદી’તિ, ઇતિ ચે મં, ઉદાયિ, સાવકા સક્કરેય્યું ગરું કરેય્યું માનેય્યું પૂજેય્યું, સક્કત્વા ગરું કત્વા ઉપનિસ્સાય વિહરેય્યું, યે તે, ઉદાયિ, મમ સાવકા રુક્ખમૂલિકા અબ્ભોકાસિકા તે અટ્ઠમાસે છન્નં ન ઉપેન્તિ, ન મં તે ઇમિના ધમ્મેન સક્કરેય્યું ગરું કરેય્યું માનેય્યું પૂજેય્યું, સક્કત્વા ગરું કત્વા ઉપનિસ્સાય વિહરેય્યું.

‘‘‘પવિવિત્તો સમણો ગોતમો, પવિવેકસ્સ ચ વણ્ણવાદી’તિ, ઇતિ ચે મં, ઉદાયિ, સાવકા સક્કરેય્યું ગરું કરેય્યું માનેય્યું પૂજેય્યું, સક્કત્વા ગરું કત્વા ઉપનિસ્સાય વિહરેય્યું, સન્તિ ખો પન મે, ઉદાયિ, સાવકા આરઞ્ઞિકા પન્તસેનાસના અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ અજ્ઝોગાહેત્વા વિહરન્તિ, તે અન્વદ્ધમાસં સઙ્ઘમજ્ઝે ઓસરન્તિ પાતિમોક્ખુદ્દેસાય. અહં ખો પનુદાયિ, અપ્પેકદા આકિણ્ણો વિહરામિ ભિક્ખૂહિ ભિક્ખુનીહિ ઉપાસકેહિ ઉપાસિકાહિ રઞ્ઞા રાજમહામત્તેહિ તિત્થિયેહિ તિત્થિયસાવકેહિ. ‘પવિવિત્તો સમણો ગોતમો, પવિવેકસ્સ ચ વણ્ણવાદી’તિ, ઇતિ ચે મં, ઉદાયિ, સાવકા સક્કરેય્યું ગરું કરેય્યું માનેય્યું પૂજેય્યું, સક્કત્વા ગરું કત્વા ઉપનિસ્સાય વિહરેય્યું, યે તે, ઉદાયિ, મમ સાવકા આરઞ્ઞકા પન્તસેનાસના અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ અજ્ઝોગાહેત્વા વિહરન્તિ તે અન્વદ્ધમાસં સઙ્ઘમજ્ઝે ઓસરન્તિ પાતિમોક્ખુદ્દેસાય, ન મં તે ઇમિના ધમ્મેન સક્કરેય્યું ગરું કરેય્યું માનેય્યું પૂજેય્યું, સક્કત્વા ગરું કત્વા ઉપનિસ્સાય વિહરેય્યું.

‘‘ઇતિ ખો, ઉદાયિ, ન મમં સાવકા ઇમેહિ પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સક્કરોન્તિ ગરું કરોન્તિ માનેન્તિ પૂજેન્તિ, સક્કત્વા ગરું કત્વા ઉપનિસ્સાય વિહરન્તિ.

૨૪૩. ‘‘અત્થિ ખો, ઉદાયિ, અઞ્ઞે ચ પઞ્ચ ધમ્મા યેહિ પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ મમં સાવકા સક્કરોન્તિ ગરું કરોન્તિ માનેન્તિ પૂજેન્તિ, સક્કત્વા ગરું કત્વા ઉપનિસ્સાય વિહરન્તિ. કતમે પઞ્ચ? ઇધુદાયિ, મમં સાવકા અધિસીલે સમ્ભાવેન્તિ – ‘સીલવા સમણો ગોતમો પરમેન સીલક્ખન્ધેન સમન્નાગતો’તિ. યમ્પુદાયિ [યમુદાયિ (સ્યા. ક.)], મમં સાવકા અધિસીલે સમ્ભાવેન્તિ – ‘સીલવા સમણો ગોતમો પરમેન સીલક્ખન્ધેન સમન્નાગતો’તિ, અયં ખો, ઉદાયિ, પઠમો ધમ્મો યેન મમં સાવકા સક્કરોન્તિ ગરું કરોન્તિ માનેન્તિ પૂજેન્તિ, સક્કત્વા ગરું કત્વા ઉપનિસ્સાય વિહરન્તિ.

૨૪૪. ‘‘પુન ચપરં, ઉદાયિ, મમં સાવકા અભિક્કન્તે ઞાણદસ્સને સમ્ભાવેન્તિ – ‘જાનંયેવાહ સમણો ગોતમો – જાનામીતિ, પસ્સંયેવાહ સમણો ગોતમો – પસ્સામીતિ; અભિઞ્ઞાય સમણો ગોતમો ધમ્મં દેસેતિ નો અનભિઞ્ઞાય; સનિદાનં સમણો ગોતમો ધમ્મં દેસેતિ નો અનિદાનં; સપ્પાટિહારિયં સમણો ગોતમો ધમ્મં દેસેતિ નો અપ્પાટિહારિય’ન્તિ. યમ્પુદાયિ, મમં સાવકા અભિક્કન્તે ઞાણદસ્સને સમ્ભાવેન્તિ – ‘જાનંયેવાહ સમણો ગોતમો – જાનામીતિ, પસ્સંયેવાહ સમણો ગોતમો – પસ્સામીતિ; અભિઞ્ઞાય સમણો ગોતમો ધમ્મં દેસેતિ નો અનભિઞ્ઞાય; સનિદાનં સમણો ગોતમો ધમ્મં દેસેતિ નો અનિદાનં; સપ્પાટિહારિયં સમણો ગોતમો ધમ્મં દેસેતિ નો અપ્પાટિહારિય’ન્તિ, અયં ખો, ઉદાયિ, દુતિયો ધમ્મો યેન મમં સાવકા સક્કરોન્તિ ગરું કરોન્તિ માનેન્તિ પૂજેન્તિ, સક્કત્વા ગરું કત્વા ઉપનિસ્સાય વિહરન્તિ.

૨૪૫. ‘‘પુન ચપરં, ઉદાયિ, મમં સાવકા અધિપઞ્ઞાય સમ્ભાવેન્તિ – ‘પઞ્ઞવા સમણો ગોતમો પરમેન પઞ્ઞાક્ખન્ધેન સમન્નાગતો; તં વત અનાગતં વાદપથં ન દક્ખતિ, ઉપ્પન્નં વા પરપ્પવાદં ન સહધમ્મેન સુનિગ્ગહિતં નિગ્ગણ્હિસ્સતીતિ – નેતં ઠાનં વિજ્જતિ’. તં કિં મઞ્ઞસિ, ઉદાયિ, અપિ નુ મે સાવકા એવં જાનન્તા એવં પસ્સન્તા અન્તરન્તરા કથં ઓપાતેય્યુ’’ન્તિ?

‘‘નો હેતં, ભન્તે’’.

‘‘ન ખો પનાહં, ઉદાયિ, સાવકેસુ અનુસાસનિં પચ્ચાસીસામિ [પચ્ચાસિંસામિ (સી. સ્યા. કં. પી.)]; અઞ્ઞદત્થુ મમયેવ સાવકા અનુસાસનિં પચ્ચાસીસન્તિ.

‘‘યમ્પુદાયિ, મમં સાવકા અધિપઞ્ઞાય સમ્ભાવેન્તિ – ‘પઞ્ઞવા સમણો ગોતમો પરમેન પઞ્ઞાક્ખન્ધેન સમન્નાગતો; તં વત અનાગતં વાદપથં ન દક્ખતિ, ઉપ્પન્નં વા પરપ્પવાદં ન સહધમ્મેન નિગ્ગહિતં નિગ્ગણ્હિસ્સતીતિ – નેતં ઠાનં વિજ્જતિ’. અયં ખો, ઉદાયિ, તતિયો ધમ્મો યેન મમં સાવકા સક્કરોન્તિ ગરું કરોન્તિ માનેન્તિ પૂજેન્તિ, સક્કત્વા ગરું કત્વા ઉપનિસ્સાય વિહરન્તિ.

૨૪૬. ‘‘પુન ચપરં, ઉદાયિ, મમ સાવકા યેન દુક્ખેન દુક્ખોતિણ્ણા દુક્ખપરેતા તે મં ઉપસઙ્કમિત્વા દુક્ખં અરિયસચ્ચં પુચ્છન્તિ, તેસાહં દુક્ખં અરિયસચ્ચં પુટ્ઠો બ્યાકરોમિ, તેસાહં ચિત્તં આરાધેમિ પઞ્હસ્સ વેય્યાકરણેન; તે મં દુક્ખસમુદયં… દુક્ખનિરોધં… દુક્ખનિરોધગામિનિં પટિપદં અરિયસચ્ચં પુચ્છન્તિ, તેસાહં દુક્ખનિરોધગામિનિં પટિપદં અરિયસચ્ચં પુટ્ઠો બ્યાકરોમિ, તેસાહં ચિત્તં આરાધેમિ પઞ્હસ્સ વેય્યાકરણેન. યમ્પુદાયિ, મમ સાવકા યેન દુક્ખેન દુક્ખોતિણ્ણા દુક્ખપરેતા તે મં ઉપસઙ્કમિત્વા દુક્ખં અરિયસચ્ચં પુચ્છન્તિ, તેસાહં દુક્ખં અરિયસચ્ચં પુટ્ઠો બ્યાકરોમિ, તેસાહં ચિત્તં આરાધેમિ પઞ્હસ્સ વેય્યાકરણેન. તે મં દુક્ખસમુદયં … દુક્ખનિરોધં… દુક્ખનિરોધગામિનિં પટિપદં અરિયસચ્ચં પુચ્છન્તિ. તેસાહં દુક્ખનિરોધગામિનિં પટિપદં અરિયસચ્ચં પુટ્ઠો બ્યાકરોમિ. તેસાહં ચિત્તં આરાધેમિ પઞ્હસ્સ વેય્યાકરણેન. અયં ખો, ઉદાયિ, ચતુત્થો ધમ્મો યેન મમં સાવકા સક્કરોન્તિ ગરું કરોન્તિ માનેન્તિ પૂજેન્તિ, સક્કત્વા ગરું કત્વા ઉપનિસ્સાય વિહરન્તિ.

૨૪૭. ‘‘પુન ચપરં, ઉદાયિ, અક્ખાતા મયા સાવકાનં પટિપદા, યથાપટિપન્ના મે સાવકા ચત્તારો સતિપટ્ઠાને ભાવેન્તિ. ઇધુદાયિ, ભિક્ખુ કાયે કાયાનુપસ્સી વિહરતિ આતાપી સમ્પજાનો સતિમા વિનેય્ય લોકે અભિજ્ઝાદોમનસ્સં; વેદનાસુ વેદનાનુપસ્સી વિહરતિ… ચિત્તે ચિત્તાનુપસ્સી વિહરતિ… ધમ્મેસુ ધમ્માનુપસ્સી વિહરતિ આતાપી સમ્પજાનો સતિમા વિનેય્ય લોકે અભિજ્ઝાદોમનસ્સં. તત્ર ચ પન મે સાવકા બહૂ અભિઞ્ઞાવોસાનપારમિપ્પત્તા વિહરન્તિ.

‘‘પુન ચપરં, ઉદાયિ, અક્ખાતા મયા સાવકાનં પટિપદા, યથાપટિપન્ના મે સાવકા ચત્તારો સમ્મપ્પધાને ભાવેન્તિ. ઇધુદાયિ, ભિક્ખુ અનુપ્પન્નાનં પાપકાનં અકુસલાનં ધમ્માનં અનુપ્પાદાય છન્દં જનેતિ, વાયમતિ, વીરિયં આરભતિ, ચિત્તં પગ્ગણ્હાતિ, પદહતિ; ઉપ્પન્નાનં પાપકાનં અકુસલાનં ધમ્માનં પહાનાય છન્દં જનેતિ, વાયમતિ, વીરિયં આરભતિ, ચિત્તં પગ્ગણ્હાતિ, પદહતિ; અનુપ્પન્નાનં કુસલાનં ધમ્માનં ઉપ્પાદાય છન્દં જનેતિ, વાયમતિ, વીરિયં આરભતિ, ચિત્તં પગ્ગણ્હાતિ, પદહતિ; ઉપ્પન્નાનં કુસલાનં ધમ્માનં ઠિતિયા અસમ્મોસાય ભિય્યોભાવાય વેપુલ્લાય ભાવનાય પારિપૂરિયા છન્દં જનેતિ, વાયમતિ, વીરિયં આરભતિ, ચિત્તં પગ્ગણ્હાતિ, પદહતિ. તત્ર ચ પન મે સાવકા બહૂ અભિઞ્ઞાવોસાનપારમિપ્પત્તા વિહરન્તિ.

‘‘પુન ચપરં, ઉદાયિ, અક્ખાતા મયા સાવકાનં પટિપદા, યથાપટિપન્ના મે સાવકા ચત્તારો ઇદ્ધિપાદે ભાવેન્તિ. ઇધુદાયિ, ભિક્ખુ છન્દસમાધિપધાનસઙ્ખારસમન્નાગતં ઇદ્ધિપાદં ભાવેતિ, વીરિયસમાધિપધાનસઙ્ખારસમન્નાગતં ઇદ્ધિપાદં ભાવેતિ, ચિત્તસમાધિપધાનસઙ્ખારસમન્નાગતં ઇદ્ધિપાદં ભાવેતિ, વીમંસાસમાધિપધાનસઙ્ખારસમન્નાગતં ઇદ્ધિપાદં ભાવેતિ. તત્ર ચ પન મે સાવકા બહૂ અભિઞ્ઞાવોસાનપારમિપ્પત્તા વિહરન્તિ.

‘‘પુન ચપરં, ઉદાયિ, અક્ખાતા મયા સાવકાનં પટિપદા, યથાપટિપન્ના મે સાવકા પઞ્ચિન્દ્રિયાનિ ભાવેન્તિ. ઇધુદાયિ, ભિક્ખુ સદ્ધિન્દ્રિયં ભાવેતિ ઉપસમગામિં સમ્બોધગામિં; વીરિયિન્દ્રિયં ભાવેતિ…પે… સતિન્દ્રિયં ભાવેતિ… સમાધિન્દ્રિયં ભાવેતિ… પઞ્ઞિન્દ્રિયં ભાવેતિ ઉપસમગામિં સમ્બોધગામિં. તત્ર ચ પન મે સાવકા બહૂ અભિઞ્ઞાવોસાનપારમિપ્પત્તા વિહરન્તિ.

‘‘પુન ચપરં, ઉદાયિ, અક્ખાતા મયા સાવકાનં પટિપદા, યથાપટિપન્ના મે સાવકા પઞ્ચ બલાનિ ભાવેન્તિ. ઇધુદાયિ, ભિક્ખુ સદ્ધાબલં ભાવેતિ ઉપસમગામિં સમ્બોધગામિં; વીરિયબલં ભાવેતિ…પે… સતિબલં ભાવેતિ… સમાધિબલં ભાવેતિ… પઞ્ઞાબલં ભાવેતિ ઉપસમગામિં સમ્બોધગામિં. તત્ર ચ પન મે સાવકા બહૂ અભિઞ્ઞાવોસાનપારમિપ્પત્તા વિહરન્તિ.

‘‘પુન ચપરં, ઉદાયિ, અક્ખાતા મયા સાવકાનં પટિપદા, યથાપટિપન્ના મે સાવકા સત્તબોજ્ઝઙ્ગે ભાવેન્તિ. ઇધુદાયિ, ભિક્ખુ સતિસમ્બોજ્ઝઙ્ગં ભાવેતિ વિવેકનિસ્સિતં વિરાગનિસ્સિતં નિરોધનિસ્સિતં વોસ્સગ્ગપરિણામિં; ધમ્મવિચયસમ્બોજ્ઝઙ્ગં ભાવેતિ…પે… વીરિયસમ્બોજ્ઝઙ્ગં ભાવેતિ… પીતિસમ્બોજ્ઝઙ્ગં ભાવેતિ… પસ્સદ્ધિસમ્બોજ્ઝઙ્ગં ભાવેતિ… સમાધિસમ્બોજ્ઝઙ્ગં ભાવેતિ… ઉપેક્ખાસમ્બોજ્ઝઙ્ગં ભાવેતિ વિવેકનિસ્સિતં વિરાગનિસ્સિતં નિરોધનિસ્સિતં વોસ્સગ્ગપરિણામિં. તત્ર ચ પન મે સાવકા બહૂ અભિઞ્ઞાવોસાનપારમિપ્પત્તા વિહરન્તિ.

‘‘પુન ચપરં, ઉદાયિ, અક્ખાતા મયા સાવકાનં પટિપદા, યથાપટિપન્ના મે સાવકા અરિયં અટ્ઠઙ્ગિકં મગ્ગં ભાવેન્તિ. ઇધુદાયિ, ભિક્ખુ સમ્માદિટ્ઠિં ભાવેતિ, સમ્માસઙ્કપ્પં ભાવેતિ, સમ્માવાચં ભાવેતિ, સમ્માકમ્મન્તં ભાવેતિ, સમ્માઆજીવં ભાવેતિ, સમ્માવાયામં ભાવેતિ, સમ્માસતિં ભાવેતિ, સમ્માસમાધિં ભાવેતિ. તત્ર ચ પન મે સાવકા બહૂ અભિઞ્ઞાવોસાનપારમિપ્પત્તા વિહરન્તિ.

૨૪૮. ‘‘પુન ચપરં, ઉદાયિ, અક્ખાતા મયા સાવકાનં પટિપદા, યથાપટિપન્ના મે સાવકા અટ્ઠ વિમોક્ખે ભાવેન્તિ. રૂપી રૂપાનિ પસ્સતિ, અયં પઠમો વિમોક્ખો; અજ્ઝત્તં અરૂપસઞ્ઞી બહિદ્ધા રૂપાનિ પસ્સતિ, અયં દુતિયો વિમોક્ખો; સુભન્તેવ અધિમુત્તો હોતિ, અયં તતિયો વિમોક્ખો; સબ્બસો રૂપસઞ્ઞાનં સમતિક્કમા પટિઘસઞ્ઞાનં અત્થઙ્ગમા નાનત્તસઞ્ઞાનં અમનસિકારા ‘અનન્તો આકાસો’તિ આકાસાનઞ્ચાયતનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ, અયં ચતુત્થો વિમોક્ખો; સબ્બસો આકાસાનઞ્ચાયતનં સમતિક્કમ્મ ‘અનન્તં વિઞ્ઞાણ’ન્તિ વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ, અયં પઞ્ચમો વિમોક્ખો; સબ્બસો વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનં સમતિક્કમ્મ ‘નત્થિ કિઞ્ચી’તિ આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ, અયં છટ્ઠો વિમોક્ખો; સબ્બસો આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનં સમતિક્કમ્મ નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ, અયં સત્તમો વિમોક્ખો; સબ્બસો નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનં સમતિક્કમ્મ સઞ્ઞાવેદયિતનિરોધં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ, અયં અટ્ઠમો વિમોક્ખો. તત્ર ચ પન મે સાવકા બહૂ અભિઞ્ઞાવોસાનપારમિપ્પત્તા વિહરન્તિ.

૨૪૯. ‘‘પુન ચપરં, ઉદાયિ, અક્ખાતા મયા સાવકાનં પટિપદા, યથાપટિપન્ના મે સાવકા અટ્ઠ અભિભાયતનાનિ ભાવેન્તિ. અજ્ઝત્તં રૂપસઞ્ઞી એકો બહિદ્ધા રૂપાનિ પસ્સતિ પરિત્તાનિ સુવણ્ણદુબ્બણ્ણાનિ. ‘તાનિ અભિભુય્ય જાનામિ, પસ્સામી’તિ એવં સઞ્ઞી હોતિ. ઇદં પઠમં અભિભાયતનં.

‘‘અજ્ઝત્તં રૂપસઞ્ઞી એકો બહિદ્ધા રૂપાનિ પસ્સતિ અપ્પમાણાનિ સુવણ્ણદુબ્બણ્ણાનિ. ‘તાનિ અભિભુય્ય જાનામિ, પસ્સામી’તિ એવં સઞ્ઞી હોતિ. ઇદં દુતિયં અભિભાયતનં.

‘‘અજ્ઝત્તં અરૂપસઞ્ઞી એકો બહિદ્ધા રૂપાનિ પસ્સતિ પરિત્તાનિ સુવણ્ણદુબ્બણ્ણાનિ. ‘તાનિ અભિભુય્ય જાનામિ, પસ્સામી’તિ એવં સઞ્ઞી હોતિ. ઇદં તતિયં અભિભાયતનં.

‘‘અજ્ઝત્તં અરૂપસઞ્ઞી એકો બહિદ્ધા રૂપાનિ પસ્સતિ અપ્પમાણાનિ સુવણ્ણદુબ્બણ્ણાનિ. ‘તાનિ અભિભુય્ય જાનામિ, પસ્સામી’તિ એવં સઞ્ઞી હોતિ. ઇદં ચતુત્થં અભિભાયતનં.

‘‘અજ્ઝત્તં અરૂપસઞ્ઞી એકો બહિદ્ધા રૂપાનિ પસ્સતિ નીલાનિ નીલવણ્ણાનિ નીલનિદસ્સનાનિ નીલનિભાસાનિ. સેય્યથાપિ નામ ઉમાપુપ્ફં નીલં નીલવણ્ણં નીલનિદસ્સનં નીલનિભાસં, સેય્યથાપિ વા પન તં વત્થં બારાણસેય્યકં ઉભતોભાગવિમટ્ઠં નીલં નીલવણ્ણં નીલનિદસ્સનં નીલનિભાસં; એવમેવ અજ્ઝત્તં અરૂપસઞ્ઞી એકો બહિદ્ધા રૂપાનિ પસ્સતિ નીલાનિ નીલવણ્ણાનિ નીલનિદસ્સનાનિ નીલનિભાસાનિ. ‘તાનિ અભિભુય્ય જાનામિ, પસ્સામી’તિ એવં સઞ્ઞી હોતિ. ઇદં પઞ્ચમં અભિભાયતનં.

‘‘અજ્ઝત્તં અરૂપસઞ્ઞી એકો બહિદ્ધા રૂપાનિ પસ્સતિ પીતાનિ પીતવણ્ણાનિ પીતનિદસ્સનાનિ પીતનિભાસાનિ. સેય્યથાપિ નામ કણિકારપુપ્ફં પીતં પીતવણ્ણં પીતનિદસ્સનં પીતનિભાસં, સેય્યથાપિ વા પન તં વત્થં બારાણસેય્યકં ઉભતોભાગવિમટ્ઠં પીતં પીતવણ્ણં પીતનિદસ્સનં પીતનિભાસં; એવમેવ અજ્ઝત્તં અરૂપસઞ્ઞી એકો બહિદ્ધા રૂપાનિ પસ્સતિ પીતાનિ પીતવણ્ણાનિ પીતનિદસ્સનાનિ પીતનિભાસાનિ. ‘તાનિ અભિભુય્ય જાનામિ, પસ્સામી’તિ એવં સઞ્ઞી હોતિ. ઇદં છટ્ઠં અભિભાયતનં.

‘‘અજ્ઝત્તં અરૂપસઞ્ઞી એકો બહિદ્ધા રૂપાનિ પસ્સતિ લોહિતકાનિ લોહિતકવણ્ણાનિ લોહિતકનિદસ્સનાનિ લોહિતકનિભાસાનિ. સેય્યથાપિ નામ બન્ધુજીવકપુપ્ફં લોહિતકં લોહિતકવણ્ણં લોહિતકનિદસ્સનં લોહિતકનિભાસં, સેય્યથાપિ વા પન તં વત્થં બારાણસેય્યકં ઉભતોભાગવિમટ્ઠં લોહિતકં લોહિતકવણ્ણં લોહિતકનિદસ્સનં લોહિતકનિભાસં; એવમેવ અજ્ઝત્તં અરૂપસઞ્ઞી એકો બહિદ્ધા રૂપાનિ પસ્સતિ લોહિતકાનિ લોહિતકવણ્ણાનિ લોહિતકનિદસ્સનાનિ લોહિતકનિભાસાનિ. ‘તાનિ અભિભુય્ય જાનામિ, પસ્સામી’તિ એવં સઞ્ઞી હોતિ. ઇદં સત્તમં અભિભાયતનં.

‘‘અજ્ઝત્તં અરૂપસઞ્ઞી એકો બહિદ્ધા રૂપાનિ પસ્સતિ ઓદાતાનિ ઓદાતવણ્ણાનિ ઓદાતનિદસ્સનાનિ ઓદાતનિભાસાનિ. સેય્યથાપિ નામ ઓસધિતારકા ઓદાતા ઓદાતવણ્ણા ઓદાતનિદસ્સના ઓદાતનિભાસા, સેય્યથાપિ વા પન તં વત્થં બારાણસેય્યકં ઉભતોભાગવિમટ્ઠં ઓદાતં ઓદાતવણ્ણં ઓદાતનિદસ્સનં ઓદાતનિભાસં; એવમેવ અજ્ઝત્તં અરૂપસઞ્ઞી એકો બહિદ્ધા રૂપાનિ પસ્સતિ ઓદાતાનિ ઓદાતવણ્ણાનિ ઓદાતનિદસ્સનાનિ ઓદાતનિભાસાનિ. ‘તાનિ અભિભુય્ય જાનામિ, પસ્સામી’તિ એવંસઞ્ઞી હોતિ. ઇદં અટ્ઠમં અભિભાયતનં. તત્ર ચ પન મે સાવકા બહૂ અભિઞ્ઞાવોસાનપારમિપ્પત્તા વિહરન્તિ.

૨૫૦. ‘‘પુન ચપરં, ઉદાયિ, અક્ખાતા મયા સાવકાનં પટિપદા, યથાપટિપન્ના મે સાવકા દસ કસિણાયતનાનિ ભાવેન્તિ. પથવીકસિણમેકો સઞ્જાનાતિ ઉદ્ધમધો તિરિયં અદ્વયં અપ્પમાણં; આપોકસિણમેકો સઞ્જાનાતિ…પે… તેજોકસિણમેકો સઞ્જાનાતિ… વાયોકસિણમેકો સઞ્જાનાતિ… નીલકસિણમેકો સઞ્જાનાતિ… પીતકસિણમેકો સઞ્જાનાતિ… લોહિતકસિણમેકો સઞ્જાનાતિ… ઓદાતકસિણમેકો સઞ્જાનાતિ… આકાસકસિણમેકો સઞ્જાનાતિ … વિઞ્ઞાણકસિણમેકો સઞ્જાનાતિ ઉદ્ધમધો તિરિયં અદ્વયં અપ્પમાણં. તત્ર ચ પન મે સાવકા બહૂ અભિઞ્ઞાવોસાનપારમિપ્પત્તા વિહરન્તિ.

૨૫૧. ‘‘પુન ચપરં, ઉદાયિ, અક્ખાતા મયા સાવકાનં પટિપદા, યથાપટિપન્ના મે સાવકા ચત્તારિ ઝાનાનિ ભાવેન્તિ. ઇધુદાયિ, ભિક્ખુ વિવિચ્ચેવ કામેહિ વિવિચ્ચ અકુસલેહિ ધમ્મેહિ સવિતક્કં સવિચારં વિવેકજં પીતિસુખં પઠમં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. સો ઇમમેવ કાયં વિવેકજેન પીતિસુખેન અભિસન્દેતિ પરિસન્દેતિ પરિપૂરેતિ પરિપ્ફરતિ, નાસ્સ કિઞ્ચિ સબ્બાવતો કાયસ્સ વિવેકજેન પીતિસુખેન અપ્ફુટં હોતિ. સેય્યથાપિ, ઉદાયિ, દક્ખો ન્હાપકો [નહાપકો (સી. પી.)] વા ન્હાપકન્તેવાસી વા કંસથાલે ન્હાનીયચુણ્ણાનિ [નહાનીયચુણ્ણાનિ (સી. પી.)] આકિરિત્વા ઉદકેન પરિપ્ફોસકં પરિપ્ફોસકં સન્નેય્ય, સાયં ન્હાનીયપિણ્ડિ [સાસ્સ નહાનીયપિણ્ડી (સી. સ્યા. કં.)] સ્નેહાનુગતા સ્નેહપરેતો સન્તરબાહિરા ફુટા સ્નેહેન ન ચ પગ્ઘરિણી; એવમેવ ખો, ઉદાયિ, ભિક્ખુ ઇમમેવ કાયં વિવેકજેન પીતિસુખેન અભિસન્દેતિ પરિસન્દેતિ પરિપૂરેતિ પરિપ્ફરતિ, નાસ્સ કિઞ્ચિ સબ્બાવતો કાયસ્સ વિવેકજેન પીતિસુખેન અપ્ફુટં હોતિ.

‘‘પુન ચપરં, ઉદાયિ, ભિક્ખુ વિતક્કવિચારાનં વૂપસમા અજ્ઝત્તં સમ્પસાદનં…પે… દુતિયં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. સો ઇમમેવ કાયં સમાધિજેન પીતિસુખેન અભિસન્દેતિ પરિસન્દેતિ પરિપૂરેતિ પરિપ્ફરતિ, નાસ્સ કિઞ્ચિ સબ્બાવતો કાયસ્સ સમાધિજેન પીતિસુખેન અપ્ફુટં હોતિ. સેય્યથાપિ, ઉદાયિ, ઉદકરહદો ગમ્ભીરો ઉબ્ભિદોદકો [ઉબ્ભિતોદકો (સ્યા. કં. ક.)]. તસ્સ નેવસ્સ પુરત્થિમાય દિસાય ઉદકસ્સ આયમુખં, ન પચ્છિમાય દિસાય ઉદકસ્સ આયમુખં, ન ઉત્તરાય દિસાય ઉદકસ્સ આયમુખં, ન દક્ખિણાય દિસાય ઉદકસ્સ આયમુખં, દેવો ચ ન કાલેન કાલં સમ્મા ધારં અનુપ્પવેચ્છેય્ય; અથ ખો તમ્હાવ ઉદકરહદા સીતા વારિધારા ઉબ્ભિજ્જિત્વા તમેવ ઉદકરહદં સીતેન વારિના અભિસન્દેય્ય પરિસન્દેય્ય પરિપૂરેય્ય પરિપ્ફરેય્ય, નાસ્સ [ન નેસં (સી.)] કિઞ્ચિ સબ્બાવતો ઉદકરહદસ્સ સીતેન વારિના અપ્ફુટં અસ્સ. એવમેવ ખો, ઉદાયિ, ભિક્ખુ ઇમમેવ કાયં સમાધિજેન પીતિસુખેન અભિસન્દેતિ પરિસન્દેતિ પરિપૂરેતિ પરિપ્ફરતિ, નાસ્સ કિઞ્ચિ સબ્બાવતો કાયસ્સ સમાધિજેન પીતિસુખેન અપ્ફુટં હોતિ.

‘‘પુન ચપરં, ઉદાયિ, ભિક્ખુ પીતિયા ચ વિરાગા…પે… તતિયં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. સો ઇમમેવ કાયં નિપ્પીતિકેન સુખેન અભિસન્દેતિ પરિસન્દેતિ પરિપૂરેતિ પરિપ્ફરતિ, નાસ્સ કિઞ્ચિ સબ્બાવતો કાયસ્સ નિપ્પીતિકેન સુખેન અપ્ફુટં હોતિ. સેય્યથાપિ, ઉદાયિ, ઉપ્પલિનિયં વા પદુમિનિયં વા પુણ્ડરીકિનિયં વા અપ્પેકચ્ચાનિ ઉપ્પલાનિ વા પદુમાનિ વા પુણ્ડરીકાનિ વા ઉદકે જાતાનિ ઉદકે સંવડ્ઢાનિ ઉદકાનુગ્ગતાનિ અન્તો નિમુગ્ગપોસીનિ, તાનિ યાવ ચગ્ગા યાવ ચ મૂલા સીતેન વારિના અભિસન્નાનિ પરિસન્નાનિ પરિપૂરાનિ પરિપ્ફુટાનિ, નાસ્સ કિઞ્ચિ સબ્બાવતં, ઉપ્પલાનં વા પદુમાનં વા પુણ્ડરીકાનં વા સીતેન વારિના અપ્ફુટં અસ્સ; એવમેવ ખો, ઉદાયિ, ભિક્ખુ ઇમમેવ કાયં નિપ્પીતિકેન સુખેન અભિસન્દેતિ પરિસન્દેતિ પરિપૂરેતિ પરિપ્ફરતિ, નાસ્સ કિઞ્ચિ સબ્બાવતો કાયસ્સ નિપ્પીતિકેન સુખેન અપ્ફુટં હોતિ.

‘‘પુન ચપરં, ઉદાયિ, ભિક્ખુ સુખસ્સ ચ પહાના દુક્ખસ્સ ચ પહાના પુબ્બેવ સોમનસ્સદોમનસ્સાનં અત્થઙ્ગમા અદુક્ખમસુખં ઉપેક્ખાસતિપારિસુદ્ધિં ચતુત્થં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. સો ઇમમેવ કાયં પરિસુદ્ધેન ચેતસા પરિયોદાતેન ફરિત્વા નિસિન્નો હોતિ, નાસ્સ કિઞ્ચિ સબ્બાવતો કાયસ્સ પરિસુદ્ધેન ચેતસા પરિયોદાતેન અપ્ફુટં હોતિ. સેય્યથાપિ, ઉદાયિ, પુરિસો ઓદાતેન વત્થેન સસીસં પારુપિત્વા નિસિન્નો અસ્સ, નાસ્સ કિઞ્ચિ સબ્બાવતો કાયસ્સ ઓદાતેન વત્થેન અપ્ફુટં અસ્સ; એવમેવ ખો, ઉદાયિ, ભિક્ખુ ઇમમેવ કાયં પરિસુદ્ધેન ચેતસા પરિયોદાતેન ફરિત્વા નિસિન્નો હોતિ, નાસ્સ કિઞ્ચિ સબ્બાવતો કાયસ્સ પરિસુદ્ધેન ચેતસા પરિયોદાતેન અપ્ફુટં હોતિ. તત્ર ચ પન મે સાવકા બહૂ અભિઞ્ઞાવોસાનપારમિપ્પત્તા વિહરન્તિ.

૨૫૨. ‘‘પુન ચપરં, ઉદાયિ, અક્ખાતા મયા સાવકાનં પટિપદા, યથાપટિપન્ના મે સાવકા એવં પજાનન્તિ – ‘અયં ખો મે કાયો રૂપી ચાતુમહાભૂતિકો માતાપેત્તિકસમ્ભવો ઓદનકુમ્માસૂપચયો અનિચ્ચુચ્છાદનપરિમદ્દનભેદનવિદ્ધંસનધમ્મો; ઇદઞ્ચ પન મે વિઞ્ઞાણં એત્થ સિતં એત્થ પટિબદ્ધં’. સેય્યથાપિ, ઉદાયિ, મણિ વેળુરિયો સુભો જાતિમા અટ્ઠંસો સુપરિકમ્મકતો અચ્છો વિપ્પસન્નો સબ્બાકારસમ્પન્નો; તત્રિદં સુત્તં આવુતં નીલં વા પીતં વા લોહિતં વા ઓદાતં વા પણ્ડુસુત્તં વા. તમેનં ચક્ખુમા પુરિસો હત્થે કરિત્વા પચ્ચવેક્ખેય્ય – ‘અયં ખો મણિ વેળુરિયો સુભો જાતિમા અટ્ઠંસો સુપરિકમ્મકતો અચ્છો વિપ્પસન્નો સબ્બાકારસમ્પન્નો; તત્રિદં સુત્તં આવુતં નીલં વા પીતં વા લોહિતં વા ઓદાતં વા પણ્ડુસુત્તં વા’તિ. એવમેવ ખો, ઉદાયિ, અક્ખાતા મયા સાવકાનં પટિપદા, યથાપટિપન્ના મે સાવકા એવં પજાનન્તિ – ‘અયં ખો મે કાયો રૂપી ચાતુમહાભૂતિકો માતાપેત્તિકસમ્ભવો ઓદનકુમ્માસૂપચયો અનિચ્ચુચ્છાદનપરિમદ્દનભેદનવિદ્ધંસનધમ્મો; ઇદઞ્ચ પન મે વિઞ્ઞાણં એત્થ સિતં એત્થ પટિબદ્ધ’ન્તિ. તત્ર ચ પન મે સાવકા બહૂ અભિઞ્ઞાવોસાનપારમિપ્પત્તા વિહરન્તિ.

૨૫૩. ‘‘પુન ચપરં, ઉદાયિ, અક્ખાતા મયા સાવકાનં પટિપદા, યથાપટિપન્ના મે સાવકા ઇમમ્હા કાયા અઞ્ઞં કાયં અભિનિમ્મિનન્તિ રૂપિં મનોમયં સબ્બઙ્ગપચ્ચઙ્ગિં અહીનિન્દ્રિયં. સેય્યથાપિ, ઉદાયિ, પુરિસો મુઞ્જમ્હા ઈસિકં પબ્બાહેય્ય; તસ્સ એવમસ્સ – ‘અયં મુઞ્જો, અયં ઈસિકા; અઞ્ઞો મુઞ્જો, અઞ્ઞા ઈસિકા; મુઞ્જમ્હાત્વેવ ઈસિકા પબ્બાળ્હા’તિ. સેય્યથા વા પનુદાયિ, પુરિસો અસિં કોસિયા પબ્બાહેય્ય; તસ્સ એવમસ્સ – ‘અયં અસિ, અયં કોસિ; અઞ્ઞો અસિ અઞ્ઞા કોસિ; કોસિયાત્વેવ અસિ પબ્બાળ્હો’તિ. સેય્યથા વા, પનુદાયિ, પુરિસો અહિં કરણ્ડા ઉદ્ધરેય્ય; તસ્સ એવમસ્સ – ‘અયં અહિ, અયં કરણ્ડો; અઞ્ઞો અહિ, અઞ્ઞો કરણ્ડો; કરણ્ડાત્વેવ અહિ ઉબ્ભતો’તિ. એવમેવ ખો, ઉદાયિ, અક્ખાતા મયા સાવકાનં પટિપદા, યથાપટિપન્ના મે સાવકા ઇમમ્હા કાયા અઞ્ઞં કાયં અભિનિમ્મિનન્તિ રૂપિં મનોમયં સબ્બઙ્ગપચ્ચઙ્ગિં અહીનિન્દ્રિયં. તત્ર ચ પન મે સાવકા બહૂ અભિઞ્ઞાવોસાનપારમિપ્પત્તા વિહરન્તિ.

૨૫૪. ‘‘પુન ચપરં, ઉદાયિ, અક્ખાતા મયા સાવકાનં પટિપદા, યથાપટિપન્ના મે સાવકા અનેકવિહિતં ઇદ્ધિવિધં પચ્ચનુભોન્તિ – એકોપિ હુત્વા બહુધા હોન્તિ, બહુધાપિ હુત્વા એકો હોતિ; આવિભાવં, તિરોભાવં; તિરોકુટ્ટં તિરોપાકારં તિરોપબ્બતં અસજ્જમાના ગચ્છન્તિ, સેય્યથાપિ આકાસે; પથવિયાપિ ઉમ્મુજ્જનિમુજ્જં કરોન્તિ, સેય્યથાપિ ઉદકે; ઉદકેપિ અભિજ્જમાને [અભિજ્જમાના (ક.)] ગચ્છન્તિ, સેય્યથાપિ પથવિયં; આકાસેપિ પલ્લઙ્કેન કમન્તિ, સેય્યથાપિ પક્ખી સકુણો; ઇમેપિ ચન્દિમસૂરિયે એવંમહિદ્ધિકે એવંમહાનુભાવે પાણિના પરિમસન્તિ પરિમજ્જન્તિ, યાવ બ્રહ્મલોકાપિ કાયેન વસં વત્તેન્તિ. સેય્યથાપિ, ઉદાયિ, દક્ખો કુમ્ભકારો વા કુમ્ભકારન્તેવાસી વા સુપરિકમ્મકતાય મત્તિકાય યં યદેવ ભાજનવિકતિં આકઙ્ખેય્ય તં તદેવ કરેય્ય અભિનિપ્ફાદેય્ય; સેય્યથા વા પનુદાયિ, દક્ખો દન્તકારો વા દન્તકારન્તેવાસી વા સુપરિકમ્મકતસ્મિં દન્તસ્મિં યં યદેવ દન્તવિકતિં આકઙ્ખેય્ય તં તદેવ કરેય્ય અભિનિપ્ફાદેય્ય; સેય્યથા વા પનુદાયિ, દક્ખો સુવણ્ણકારો વા સુવણ્ણકારન્તેવાસી વા સુપરિકમ્મકતસ્મિં સુવણ્ણસ્મિં યં યદેવ સુવણ્ણવિકતિં આકઙ્ખેય્ય તં તદેવ કરેય્ય અભિનિપ્ફાદેય્ય. એવમેવ ખો, ઉદાયિ, અક્ખાતા મયા સાવકાનં પટિપદા, યથાપટિપન્ના મે સાવકા અનેકવિહિતં ઇદ્ધિવિધં પચ્ચનુભોન્તિ – એકોપિ હુત્વા બહુધા હોન્તિ, બહુધાપિ હુત્વા એકો હોતિ; આવિભાવં, તિરોભાવં; તિરોકુટ્ટં તિરોપાકારં તિરોપબ્બતં અસજ્જમાના ગચ્છન્તિ, સેય્યથાપિ આકાસે; પથવિયાપિ ઉમ્મુજ્જનિમુજ્જં કરોન્તિ, સેય્યથાપિ ઉદકે; ઉદકેપિ અભિજ્જમાને ગચ્છન્તિ, સેય્યથાપિ પથવિયં; આકાસેપિ પલ્લઙ્કેન કમન્તિ, સેય્યથાપિ પક્ખી સકુણો; ઇમેપિ ચન્દિમસૂરિયે એવંમહિદ્ધિકે એવંમહાનુભાવે પાણિના પરિમસન્તિ પરિમજ્જન્તિ, યાવ બ્રહ્મલોકાપિ કાયેન વસં વત્તેન્તિ. તત્ર ચ પન મે સાવકા બહૂ અભિઞ્ઞાવોસાનપારમિપ્પત્તા વિહરન્તિ.

૨૫૫. ‘‘પુન ચપરં, ઉદાયિ, અક્ખાતા મયા સાવકાનં પટિપદા, યથાપટિપન્ના મે સાવકા દિબ્બાય સોતધાતુયા વિસુદ્ધાય અતિક્કન્તમાનુસિકાય ઉભો સદ્દે સુણન્તિ – દિબ્બે ચ માનુસે ચ, યે દૂરે સન્તિકે ચ. સેય્યથાપિ, ઉદાયિ, બલવા સઙ્ખધમો અપ્પકસિરેનેવ ચાતુદ્દિસા વિઞ્ઞાપેય્ય; એવમેવ ખો, ઉદાયિ, અક્ખાતા મયા સાવકાનં પટિપદા, યથાપટિપન્ના મે સાવકા દિબ્બાય સોતધાતુયા વિસુદ્ધાય અતિક્કન્તમાનુસિકાય ઉભો સદ્દે સુણન્તિ – દિબ્બે ચ માનુસે ચ, યે દૂરે સન્તિકે ચ. તત્ર ચ પન મે સાવકા બહૂ અભિઞ્ઞાવોસાનપારમિપ્પત્તા વિહરન્તિ.

૨૫૬. ‘‘પુન ચપરં, ઉદાયિ, અક્ખાતા મયા સાવકાનં પટિપદા, યથાપટિપન્ના મે સાવકા પરસત્તાનં પરપુગ્ગલાનં ચેતસા ચેતો પરિચ્ચ પજાનન્તિ – સરાગં વા ચિત્તં ‘સરાગં ચિત્ત’ન્તિ પજાનન્તિ, વીતરાગં વા ચિત્તં ‘વીતરાગં ચિત્ત’ન્તિ પજાનન્તિ; સદોસં વા ચિત્તં ‘સદોસં ચિત્ત’ન્તિ પજાનન્તિ, વીતદોસં વા ચિત્તં ‘વીતદોસં ચિત્ત’ન્તિ પજાનન્તિ; સમોહં વા ચિત્તં ‘સમોહં ચિત્ત’ન્તિ પજાનન્તિ, વીતમોહં વા ચિત્તં ‘વીતમોહં ચિત્ત’ન્તિ પજાનન્તિ; સંખિત્તં વા ચિત્તં ‘સઙ્ખિત્તં ચિત્ત’ન્તિ પજાનન્તિ, વિક્ખિત્તં વા ચિત્તં ‘વિક્ખિત્તં ચિત્ત’ન્તિ પજાનન્તિ; મહગ્ગતં વા ચિત્તં ‘મહગ્ગતં ચિત્ત’ન્તિ પજાનન્તિ, અમહગ્ગતં વા ચિત્તં ‘અમહગ્ગતં ચિત્ત’ન્તિ પજાનન્તિ; સઉત્તરં વા ચિત્તં ‘સઉત્તરં ચિત્ત’ન્તિ પજાનન્તિ, અનુત્તરં વા ચિત્તં ‘અનુત્તરં ચિત્ત’ન્તિ પજાનન્તિ; સમાહિતં વા ચિત્તં ‘સમાહિતં ચિત્ત’ન્તિ પજાનન્તિ, અસમાહિતં વા ચિત્તં ‘અસમાહિતં ચિત્ત’ન્તિ પજાનન્તિ; વિમુત્તં વા ચિત્તં ‘વિમુત્તં ચિત્ત’ન્તિ પજાનન્તિ, અવિમુત્તં વા ચિત્તં ‘અવિમુત્તં ચિત્ત’ન્તિ પજાનન્તિ. સેય્યથાપિ, ઉદાયિ, ઇત્થી વા પુરિસો વા દહરો યુવા મણ્ડનકજાતિકો આદાસે વા પરિસુદ્ધે પરિયોદાતે અચ્છે વા ઉદકપત્તે સકં મુખનિમિત્તં પચ્ચવેક્ખમાનો સકણિકં વા ‘સકણિક’ન્તિ [સકણિકઙ્ગં વા સકણિકઙ્ગન્તિ (સી.)] જાનેય્ય, અકણિકં વા ‘અકણિક’ન્તિ [અકણિકઙ્ગં વા અકણિકઙ્ગન્તિ (સી.)] જાનેય્ય; એવમેવ ખો, ઉદાયિ, અક્ખાતા મયા સાવકાનં પટિપદા, યથાપટિપન્ના મે સાવકા પરસત્તાનં પરપુગ્ગલાનં ચેતસા ચેતો પરિચ્ચ પજાનન્તિ – સરાગં વા ચિત્તં ‘સરાગં ચિત્ત’ન્તિ પજાનન્તિ, વીતરાગં વા ચિત્તં…પે… સદોસં વા ચિત્તં… વીતદોસં વા ચિત્તં… સમોહં વા ચિત્તં… વીતમોહં વા ચિત્તં… સઙ્ખિત્તં વા ચિત્તં… વિક્ખિત્તં વા ચિત્તં… મહગ્ગતં વા ચિત્તં… અમહગ્ગતં વા ચિત્તં… સઉત્તરં વા ચિત્તં… અનુત્તરં વા ચિત્તં… સમાહિતં વા ચિત્તં… અસમાહિતં વા ચિત્તં… વિમુત્તં વા ચિત્તં… અવિમુત્તં વા ચિત્તં ‘અવિમુત્તં ચિત્ત’ન્તિ પજાનન્તિ. તત્ર ચ પન મે સાવકા બહૂ અભિઞ્ઞાવોસાનપારમિપ્પત્તા વિહરન્તિ.

૨૫૭. ‘‘પુન ચપરં, ઉદાયિ, અક્ખાતા મયા સાવકાનં પટિપદા, યથાપટિપન્ના મે સાવકા અનેકવિહિતં પુબ્બેનિવાસં અનુસ્સરન્તિ, સેય્યથિદં – એકમ્પિ જાતિં દ્વેપિ જાતિયો તિસ્સોપિ જાતિયો ચતસ્સોપિ જાતિયો પઞ્ચપિ જાતિયો દસપિ જાતિયો વીસમ્પિ જાતિયો તિંસમ્પિ જાતિયો ચત્તાલીસમ્પિ જાતિયો પઞ્ઞાસમ્પિ જાતિયો જાતિસતમ્પિ જાતિસહસ્સમ્પિ જાતિસતસહસ્સમ્પિ, અનેકેપિ સંવટ્ટકપ્પે અનેકેપિ વિવટ્ટકપ્પે અનેકેપિ સંવટ્ટવિવટ્ટકપ્પે – ‘અમુત્રાસિં એવંનામો એવંગોત્તો એવંવણ્ણો એવમાહારો એવંસુખદુક્ખપ્પટિસંવેદી એવમાયુપરિયન્તો, સો તતો ચુતો અમુત્ર ઉદપાદિં; તત્રાપાસિં એવંનામો એવંગોત્તો એવંવણ્ણો એવમાહારો એવંસુખદુક્ખપ્પટિસંવેદી એવમાયુપરિયન્તો, સો તતો ચુતો ઇધૂપપન્નો’તિ. ઇતિ સાકારં સઉદ્દેસં અનેકવિહિતં પુબ્બેનિવાસં અનુસ્સરતિ. સેય્યથાપિ, ઉદાયિ, પુરિસો સકમ્હા ગામા અઞ્ઞં ગામં ગચ્છેય્ય, તમ્હાપિ ગામા અઞ્ઞં ગામં ગચ્છેય્ય; સો તમ્હા ગામા સકંયેવ ગામં પચ્ચાગચ્છેય્ય; તસ્સ એવમસ્સ – ‘અહં ખો સકમ્હા ગામા અઞ્ઞં ગામં અગચ્છિં, તત્ર એવં અટ્ઠાસિં એવં નિસીદિં એવં અભાસિં એવં તુણ્હી અહોસિં; તમ્હાપિ ગામા અમું ગામં અગચ્છિં, તત્રાપિ એવં અટ્ઠાસિં એવં નિસીદિં એવં અભાસિં એવં તુણ્હી અહોસિં, સોમ્હિ તમ્હા ગામા સકંયેવ ગામં પચ્ચાગતો’તિ. એવમેવ ખો, ઉદાયિ, અક્ખાતા મયા સાવકાનં પટિપદા, યથાપટિપન્ના મે સાવકા અનેકવિહિતં પુબ્બેનિવાસં અનુસ્સરન્તિ, સેય્યથિદં – એકમ્પિ જાતિં…પે… ઇતિ સાકારં સઉદ્દેસં અનેકવિહિતં પુબ્બેનિવાસં અનુસ્સરન્તિ. તત્ર ચ પન મે સાવકા બહૂ અભિઞ્ઞાવોસાનપારમિપ્પત્તા વિહરન્તિ.

૨૫૮. ‘‘પુન ચપરં, ઉદાયિ, અક્ખાતા મયા સાવકાનં પટિપદા, યથાપટિપન્ના મે સાવકા દિબ્બેન ચક્ખુના વિસુદ્ધેન અતિક્કન્તમાનુસકેન સત્તે પસ્સન્તિ ચવમાને ઉપપજ્જમાને હીને પણીતે સુવણ્ણે દુબ્બણ્ણે સુગતે દુગ્ગતે યથાકમ્મૂપગે સત્તે પજાનન્તિ – ‘ઇમે વત ભોન્તો સત્તા કાયદુચ્ચરિતેન સમન્નાગતા વચીદુચ્ચરિતેન સમન્નાગતા મનોદુચ્ચરિતેન સમન્નાગતા અરિયાનં ઉપવાદકા મિચ્છાદિટ્ઠિકા મિચ્છાદિટ્ઠિકમ્મસમાદાના, તે કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપન્ના; ઇમે વા પન ભોન્તો સત્તા કાયસુચરિતેન સમન્નાગતા વચીસુચરિતેન સમન્નાગતા મનોસુચરિતેન સમન્નાગતા અરિયાનં અનુપવાદકા સમ્માદિટ્ઠિકા સમ્માદિટ્ઠિકમ્મસમાદાના, તે કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા સુગતિં સગ્ગં લોકં ઉપપન્ના’તિ. ઇતિ દિબ્બેન ચક્ખુના વિસુદ્ધેન અતિક્કન્તમાનુસકેન સત્તે પસ્સન્તિ ચવમાને ઉપપજ્જમાને હીને પણીતે સુવણ્ણે દુબ્બણ્ણે સુગતે દુગ્ગતે યથાકમ્મૂપગે સત્તે પજાનન્તિ. સેય્યથાપિ, ઉદાયિ, દ્વે અગારા સદ્વારા [સન્નદ્વારા (ક.)]. તત્ર ચક્ખુમા પુરિસો મજ્ઝે ઠિતો પસ્સેય્ય મનુસ્સે ગેહં પવિસન્તેપિ નિક્ખમન્તેપિ અનુચઙ્કમન્તેપિ અનુવિચરન્તેપિ; એવમેવ ખો, ઉદાયિ, અક્ખાતા મયા સાવકાનં પટિપદા, યથાપટિપન્ના મે સાવકા દિબ્બેન ચક્ખુના વિસુદ્ધેન અતિક્કન્તમાનુસકેન સત્તે પસ્સન્તિ ચવમાને ઉપપજ્જમાને હીને પણીતે સુવણ્ણે દુબ્બણ્ણે સુગતે દુગ્ગતે યથાકમ્મૂપગે સત્તે પજાનન્તિ…પે… તત્ર ચ પ મે સાવકા બહૂ અભિઞ્ઞાવોસાનપારમિપ્પત્તા વિહરન્તિ.

૨૫૯. ‘‘પુન ચપરં, ઉદાયિ, અક્ખાતા મયા સાવકાનં પટિપદા, યથાપટિપન્ના મે સાવકા આસવાનં ખયા અનાસવં ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરન્તિ. સેય્યથાપિ, ઉદાયિ, પબ્બતસઙ્ખેપે ઉદકરહદો અચ્છો વિપ્પસન્નો અનાવિલો, તત્થ ચક્ખુમા પુરિસો તીરે ઠિતો પસ્સેય્ય સિપ્પિસમ્બુકમ્પિ [સિપ્પિકસમ્બુકમ્પિ (સ્યા. કં. ક.)] સક્ખરકઠલમ્પિ મચ્છગુમ્બમ્પિ ચરન્તમ્પિ તિટ્ઠન્તમ્પિ. તસ્સ એવમસ્સ – ‘અયં ખો ઉદકરહદો અચ્છો વિપ્પસન્નો અનાવિલો, તત્રિમે સિપ્પિસમ્બુકાપિ સક્ખરકઠલાપિ મચ્છગુમ્બાપિ ચરન્તિપિ તિટ્ઠન્તિપી’તિ. એવમેવ ખો, ઉદાયિ, અક્ખાતા મયા સાવકાનં પટિપદા, યથાપટિપન્ના મે સાવકા આસવાનં ખયા અનાસવં ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરન્તિ. તત્ર ચ પન મે સાવકા બહૂ અભિઞ્ઞાવોસાનપારમિપ્પત્તા વિહરન્તિ. અયં ખો, ઉદાયિ, પઞ્ચમો ધમ્મો યેન મમ સાવકા સક્કરોન્તિ ગરું કરોન્તિ માનેન્તિ પૂજેન્તિ, સક્કત્વા ગરું કત્વા ઉપનિસ્સાય વિહરન્તિ.

‘‘ઇમે ખો, ઉદાયિ, પઞ્ચ ધમ્મા યેહિ મમં સાવકા સક્કરોન્તિ ગરું કરોન્તિ માનેન્તિ પૂજેન્તિ, સક્કત્વા ગરું કત્વા ઉપનિસ્સાય વિહરન્તી’’તિ.

ઇદમવોચ ભગવા. અત્તમનો સકુલુદાયી પરિબ્બાજકો ભગવતો ભાસિતં અભિનન્દીતિ.

મહાસકુલુદાયિસુત્તં નિટ્ઠિતં સત્તમં.