૬. મહાધમ્મસમાદાનસુત્તં

૪૭૩. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તત્ર ખો ભગવા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘ભિક્ખવો’’તિ. ‘‘ભદન્તે’’તિ તે ભિક્ખૂ ભગવતો પચ્ચસ્સોસું. ભગવા એતદવોચ – ‘‘યેભુય્યેન, ભિક્ખવે, સત્તા એવંકામા એવંછન્દા એવંઅધિપ્પાયા – ‘અહો વત અનિટ્ઠા અકન્તા અમનાપા ધમ્મા પરિહાયેય્યું, ઇટ્ઠા કન્તા મનાપા ધમ્મા અભિવડ્ઢેય્યુ’ન્તિ. તેસં, ભિક્ખવે, સત્તાનં એવંકામાનં એવંછન્દાનં એવંઅધિપ્પાયાનં અનિટ્ઠા અકન્તા અમનાપા ધમ્મા અભિવડ્ઢન્તિ, ઇટ્ઠા કન્તા મનાપા ધમ્મા પરિહાયન્તિ. તત્ર તુમ્હે, ભિક્ખવે, કં હેતું પચ્ચેથા’’તિ? ‘‘ભગવંમૂલકા નો, ભન્તે, ધમ્મા, ભગવંનેત્તિકા, ભગવંપટિસરણા. સાધુ વત, ભન્તે, ભગવન્તઞ્ઞેવ પટિભાતુ એતસ્સ ભાસિતસ્સ અત્થો; ભગવતો સુત્વા ભિક્ખૂ ધારેસ્સન્તી’’તિ. ‘‘તેન હિ, ભિક્ખવે, સુણાથ, સાધુકં મનસિ કરોથ, ભાસિસ્સામી’’તિ. ‘‘એવં, ભન્તે’’તિ ખો તે ભિક્ખૂ ભગવતો પચ્ચસ્સોસું. ભગવા એતદવોચ –

૪૭૪. ‘‘ઇધ, ભિક્ખવે, અસ્સુતવા પુથુજ્જનો, અરિયાનં અદસ્સાવી અરિયધમ્મસ્સ અકોવિદો અરિયધમ્મે અવિનીતો, સપ્પુરિસાનં અદસ્સાવી સપ્પુરિસધમ્મસ્સ અકોવિદો સપ્પુરિસધમ્મે અવિનીતો, સેવિતબ્બે ધમ્મે ન જાનાતિ અસેવિતબ્બે ધમ્મે ન જાનાતિ, ભજિતબ્બે ધમ્મે ન જાનાતિ અભજિતબ્બે ધમ્મે ન જાનાતિ. સો સેવિતબ્બે ધમ્મે અજાનન્તો અસેવિતબ્બે ધમ્મે અજાનન્તો, ભજિતબ્બે ધમ્મે અજાનન્તો અભજિતબ્બે ધમ્મે અજાનન્તો, અસેવિતબ્બે ધમ્મે સેવતિ સેવિતબ્બે ધમ્મે ન સેવતિ, અભજિતબ્બે ધમ્મે ભજતિ ભજિતબ્બે ધમ્મે ન ભજતિ. તસ્સ અસેવિતબ્બે ધમ્મે સેવતો સેવિતબ્બે ધમ્મે અસેવતો, અભજિતબ્બે ધમ્મે ભજતો ભજિતબ્બે ધમ્મે અભજતો અનિટ્ઠા અકન્તા અમનાપા ધમ્મા અભિવડ્ઢન્તિ, ઇટ્ઠા કન્તા મનાપા ધમ્મા પરિહાયન્તિ. તં કિસ્સ હેતુ? એવઞ્હેતં, ભિક્ખવે, હોતિ યથા તં અવિદ્દસુનો.

‘‘સુતવા ચ ખો, ભિક્ખવે, અરિયસાવકો, અરિયાનં દસ્સાવી અરિયધમ્મસ્સ કોવિદો અરિયધમ્મે સુવિનીતો, સપ્પુરિસાનં દસ્સાવી સપ્પુરિસધમ્મસ્સ કોવિદો સપ્પુરિસધમ્મે સુવિનીતો, સેવિતબ્બે ધમ્મે જાનાતિ અસેવિતબ્બે ધમ્મે જાનાતિ, ભજિતબ્બે ધમ્મે જાનાતિ અભજિતબ્બે ધમ્મે જાનાતિ. સો સેવિતબ્બે ધમ્મે જાનન્તો અસેવિતબ્બે ધમ્મે જાનન્તો, ભજિતબ્બે ધમ્મે જાનન્તો અભજિતબ્બે ધમ્મે જાનન્તો, અસેવિતબ્બે ધમ્મે ન સેવતિ સેવિતબ્બે ધમ્મે સેવતિ, અભજિતબ્બે ધમ્મે ન ભજતિ ભજિતબ્બે ધમ્મે ભજતિ. તસ્સ અસેવિતબ્બે ધમ્મે અસેવતો સેવિતબ્બે ધમ્મે સેવતો, અભજિતબ્બે ધમ્મે અભજતો ભજિતબ્બે ધમ્મે ભજતો, અનિટ્ઠા અકન્તા અમનાપા ધમ્મા પરિહાયન્તિ, ઇટ્ઠા કન્તા મનાપા ધમ્મા અભિવડ્ઢન્તિ. તં કિસ્સ હેતુ? એવઞ્હેતં, ભિક્ખવે, હોતિ યથા તં વિદ્દસુનો.

૪૭૫. ‘‘ચત્તારિમાનિ, ભિક્ખવે, ધમ્મસમાદાનાનિ. કતમાનિ ચત્તારિ? અત્થિ, ભિક્ખવે, ધમ્મસમાદાનં પચ્ચુપ્પન્નદુક્ખઞ્ચેવ આયતિઞ્ચ દુક્ખવિપાકં; અત્થિ, ભિક્ખવે, ધમ્મસમાદાનં પચ્ચુપ્પન્નસુખં આયતિં દુક્ખવિપાકં; અત્થિ, ભિક્ખવે, ધમ્મસમાદાનં પચ્ચુપ્પન્નદુક્ખં આયતિં સુખવિપાકં; અત્થિ, ભિક્ખવે, ધમ્મસમાદાનં પચ્ચુપ્પન્નસુખઞ્ચેવ આયતિઞ્ચ સુખવિપાકં.

૪૭૬. ‘‘તત્ર, ભિક્ખવે, યમિદં [યદિદં (સી.)] ધમ્મસમાદાનં પચ્ચુપ્પન્નદુક્ખઞ્ચેવ આયતિઞ્ચ દુક્ખવિપાકં, તં અવિદ્વા અવિજ્જાગતો યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ – ‘ઇદં ખો ધમ્મસમાદાનં પચ્ચુપ્પન્નદુક્ખઞ્ચેવ આયતિઞ્ચ દુક્ખવિપાક’ન્તિ. તં અવિદ્વા અવિજ્જાગતો યથાભૂતં અપ્પજાનન્તો તં સેવતિ, તં ન પરિવજ્જેતિ. તસ્સ તં સેવતો, તં અપરિવજ્જયતો, અનિટ્ઠા અકન્તા અમનાપા ધમ્મા અભિવડ્ઢન્તિ, ઇટ્ઠા કન્તા મનાપા ધમ્મા પરિહાયન્તિ. તં કિસ્સ હેતુ? એવઞ્હેતં, ભિક્ખવે, હોતિ યથા તં અવિદ્દસુનો.

‘‘તત્ર, ભિક્ખવે, યમિદં ધમ્મસમાદાનં પચ્ચુપ્પન્નસુખં આયતિં દુક્ખવિપાકં તં અવિદ્વા અવિજ્જાગતો યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ – ‘ઇદં ખો ધમ્મસમાદાનં પચ્ચુપ્પન્નસુખં આયતિં દુક્ખવિપાક’ન્તિ. તં અવિદ્વા અવિજ્જાગતો યથાભૂતં અપ્પજાનન્તો તં સેવતિ, તં ન પરિવજ્જેતિ. તસ્સ તં સેવતો, તં અપરિવજ્જયતો, અનિટ્ઠા અકન્તા અમનાપા ધમ્મા અભિવડ્ઢન્તિ, ઇટ્ઠા કન્તા મનાપા ધમ્મા પરિહાયન્તિ. તં કિસ્સ હેતુ? એવઞ્હેતં, ભિક્ખવે, હોતિ યથા તં અવિદ્દસુનો.

‘‘તત્ર, ભિક્ખવે, યમિદં ધમ્મસમાદાનં પચ્ચુપ્પન્નદુક્ખં આયતિં સુખવિપાકં, તં અવિદ્વા અવિજ્જાગતો યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ – ‘ઇદં ખો ધમ્મસમાદાનં પચ્ચુપ્પન્નદુક્ખં આયતિં સુખવિપાક’ન્તિ. તં અવિદ્વા અવિજ્જાગતો યથાભૂતં અપ્પજાનન્તો તં ન સેવતિ, તં પરિવજ્જેતિ. તસ્સ તં અસેવતો, તં પરિવજ્જયતો, અનિટ્ઠા અકન્તા અમનાપા ધમ્મા અભિવડ્ઢન્તિ, ઇટ્ઠા કન્તા મનાપા ધમ્મા પરિહાયન્તિ. તં કિસ્સ હેતુ? એવઞ્હેતં, ભિક્ખવે, હોતિ યથા તં અવિદ્દસુનો.

‘‘તત્ર, ભિક્ખવે, યમિદં ધમ્મસમાદાનં પચ્ચુપ્પન્નસુખઞ્ચેવ આયતિઞ્ચ સુખવિપાકં, તં અવિદ્વા અવિજ્જાગતો યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ – ‘ઇદં ખો ધમ્મસમાદાનં પચ્ચુપ્પન્નસુખઞ્ચેવ આયતિઞ્ચ સુખવિપાક’ન્તિ. તં અવિદ્વા અવિજ્જાગતો યથાભૂતં અપ્પજાનન્તો તં ન સેવતિ, તં પરિવજ્જેતિ. તસ્સ તં અસેવતો, તં પરિવજ્જયતો, અનિટ્ઠા અકન્તા અમનાપા ધમ્મા અભિવડ્ઢન્તિ, ઇટ્ઠા કન્તા મનાપા ધમ્મા પરિહાયન્તિ. તં કિસ્સ હેતુ? એવઞ્હેતં, ભિક્ખવે, હોતિ યથા તં અવિદ્દસુનો.

૪૭૭. ‘‘તત્ર, ભિક્ખવે, યમિદં ધમ્મસમાદાનં પચ્ચુપ્પન્નદુક્ખઞ્ચેવ આયતિઞ્ચ દુક્ખવિપાકં તં વિદ્વા વિજ્જાગતો યથાભૂતં પજાનાતિ – ‘ઇદં ખો ધમ્મસમાદાનં પચ્ચુપ્પન્નદુક્ખઞ્ચેવ આયતિઞ્ચ દુક્ખવિપાક’ન્તિ. તં વિદ્વા વિજ્જાગતો યથાભૂતં પજાનન્તો તં ન સેવતિ, તં પરિવજ્જેતિ. તસ્સ તં અસેવતો, તં પરિવજ્જયતો, અનિટ્ઠા અકન્તા અમનાપા ધમ્મા પરિહાયન્તિ, ઇટ્ઠા કન્તા મનાપા ધમ્મા અભિવડ્ઢન્તિ. તં કિસ્સ હેતુ? એવઞ્હેતં, ભિક્ખવે, હોતિ યથા તં વિદ્દસુનો.

‘‘તત્ર, ભિક્ખવે, યમિદં ધમ્મસમાદાનં પચ્ચુપ્પન્નસુખં આયતિં દુક્ખવિપાકં તં વિદ્વા વિજ્જાગતો યથાભૂતં પજાનાતિ – ‘ઇદં ખો ધમ્મસમાદાનં પચ્ચુપ્પન્નસુખં આયતિં દુક્ખવિપાક’ન્તિ. તં વિદ્વા વિજ્જાગતો યથાભૂતં પજાનન્તો તં ન સેવતિ, તં પરિવજ્જેતિ. તસ્સ તં અસેવતો, તં પરિવજ્જયતો, અનિટ્ઠા અકન્તા અમનાપા ધમ્મા પરિહાયન્તિ, ઇટ્ઠા કન્તા મનાપા ધમ્મા અભિવડ્ઢન્તિ. તં કિસ્સ હેતુ? એવઞ્હેતં, ભિક્ખવે, હોતિ યથા તં વિદ્દસુનો.

‘‘તત્ર, ભિક્ખવે, યમિદં ધમ્મસમાદાનં પચ્ચુપ્પન્નદુક્ખં આયતિં સુખવિપાકં તં વિદ્વા વિજ્જાગતો યથાભૂતં પજાનાતિ – ‘ઇદં ખો ધમ્મસમાદાનં પચ્ચુપ્પન્નદુક્ખં આયતિં સુખવિપાક’ન્તિ. તં વિદ્વા વિજ્જાગતો યથાભૂતં પજાનન્તો તં સેવતિ, તં ન પરિવજ્જેતિ. તસ્સ તં સેવતો, તં અપરિવજ્જયતો, અનિટ્ઠા અકન્તા અમનાપા ધમ્મા પરિહાયન્તિ, ઇટ્ઠા કન્તા મનાપા ધમ્મા અભિવડ્ઢન્તિ. તં કિસ્સ હેતુ? એવઞ્હેતં, ભિક્ખવે, હોતિ યથા તં વિદ્દસુનો.

‘‘તત્ર, ભિક્ખવે, યમિદં ધમ્મસમાદાનં પચ્ચુપ્પન્નસુખઞ્ચેવ આયતિઞ્ચ સુખવિપાકં તં વિદ્વા વિજ્જાગતો યથાભૂતં પજાનાતિ – ‘ઇદં ખો ધમ્મસમાદાનં પચ્ચુપ્પન્નસુખઞ્ચેવ આયતિઞ્ચ સુખવિપાક’ન્તિ. તં વિદ્વા વિજ્જાગતો યથાભૂતં પજાનન્તો તં સેવતિ, તં ન પરિવજ્જેતિ. તસ્સ તં સેવતો, તં અપરિવજ્જયતો, અનિટ્ઠા અકન્તા અમનાપા ધમ્મા પરિહાયન્તિ, ઇટ્ઠા કન્તા મનાપા ધમ્મા અભિવડ્ઢન્તિ. તં કિસ્સ હેતુ? એવઞ્હેતં, ભિક્ખવે, હોતિ યથા તં વિદ્દસુનો.

૪૭૮. ‘‘કતમઞ્ચ, ભિક્ખવે, ધમ્મસમાદાનં પચ્ચુપ્પન્નદુક્ખઞ્ચેવ આયતિઞ્ચ દુક્ખવિપાકં? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો સહાપિ દુક્ખેન સહાપિ દોમનસ્સેન પાણાતિપાતી હોતિ, પાણાતિપાતપચ્ચયા ચ દુક્ખં દોમનસ્સં પટિસંવેદેતિ; સહાપિ દુક્ખેન સહાપિ દોમનસ્સેન અદિન્નાદાયી હોતિ, અદિન્નાદાનપચ્ચયા ચ દુક્ખં દોમનસ્સં પટિસંવેદેતિ; સહાપિ દુક્ખેન સહાપિ દોમનસ્સેન કામેસુ મિચ્છાચારી હોતિ, કામેસુ મિચ્છાચારપચ્ચયા ચ દુક્ખં દોમનસ્સં પટિસંવેદેતિ; સહાપિ દુક્ખેન સહાપિ દોમનસ્સેન મુસાવાદી હોતિ, મુસાવાદપચ્ચયા ચ દુક્ખં દોમનસ્સં પટિસંવેદેતિ; સહાપિ દુક્ખેન સહાપિ દોમનસ્સેન પિસુણવાચો હોતિ, પિસુણવાચાપચ્ચયા ચ દુક્ખં દોમનસ્સં પટિસંવેદેતિ; સહાપિ દુક્ખેન સહાપિ દોમનસ્સેન ફરુસવાચો હોતિ, ફરુસવાચાપચ્ચયા ચ દુક્ખં દોમનસ્સં પટિસંવેદેતિ; સહાપિ દુક્ખેન સહાપિ દોમનસ્સેન સમ્ફપ્પલાપી હોતિ, સમ્ફપ્પલાપપચ્ચયા ચ દુક્ખં દોમનસ્સં પટિસંવેદેતિ; સહાપિ દુક્ખેન સહાપિ દોમનસ્સેન અભિજ્ઝાલુ હોતિ, અભિજ્ઝાપચ્ચયા ચ દુક્ખં દોમનસ્સં પટિસંવેદેતિ; સહાપિ દુક્ખેન સહાપિ દોમનસ્સેન બ્યાપન્નચિત્તો હોતિ, બ્યાપાદપચ્ચયા ચ દુક્ખં દોમનસ્સં પટિસંવેદેતિ; સહાપિ દુક્ખેન સહાપિ દોમનસ્સેન મિચ્છાદિટ્ઠિ હોતિ, મિચ્છાદિટ્ઠિપચ્ચયા ચ દુક્ખં દોમનસ્સં પટિસંવેદેતિ. સો કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપજ્જતિ. ઇદં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, ધમ્મસમાદાનં પચ્ચુપ્પન્નદુક્ખઞ્ચેવ આયતિઞ્ચ દુક્ખવિપાકં.

૪૭૯. ‘‘કતમઞ્ચ, ભિક્ખવે, ધમ્મસમાદાનં પચ્ચુપ્પન્નસુખં આયતિં દુક્ખવિપાકં? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો સહાપિ સુખેન સહાપિ સોમનસ્સેન પાણાતિપાતી હોતિ, પાણાતિપાતપચ્ચયા ચ સુખં સોમનસ્સં પટિસંવેદેતિ; સહાપિ સુખેન સહાપિ સોમનસ્સેન અદિન્નાદાયી હોતિ, અદિન્નાદાનપચ્ચયા ચ સુખં સોમનસ્સં પટિસંવેદેતિ; સહાપિ સુખેન સહાપિ સોમનસ્સેન કામેસુમિચ્છાચારી હોતિ, કામેસુમિચ્છાચારપચ્ચયા ચ સુખં સોમનસ્સં પટિસંવેદેતિ; સહાપિ સુખેન સહાપિ સોમનસ્સેન મુસાવાદી હોતિ, મુસાવાદપચ્ચયા ચ સુખં સોમનસ્સં પટિસંવેદેતિ; સહાપિ સુખેન સહાપિ સોમનસ્સેન પિસુણવાચો હોતિ, પિસુણવાચાપચ્ચયા ચ સુખં સોમનસ્સં પટિસંવેદેતિ; સહાપિ સુખેન સહાપિ સોમનસ્સેન ફરુસવાચો હોતિ, ફરુસવાચાપચ્ચયા ચ સુખં સોમનસ્સં પટિસંવેદેતિ; સહાપિ સુખેન સહાપિ સોમનસ્સેન સમ્ફપ્પલાપી હોતિ, સમ્ફપ્પલાપપચ્ચયા ચ સુખં સોમનસ્સં પટિસંવેદેતિ; સહાપિ સુખેન સહાપિ સોમનસ્સેન અભિજ્ઝાલુ હોતિ, અભિજ્ઝાપચ્ચયા ચ સુખં સોમનસ્સં પટિસંવેદેતિ; સહાપિ સુખેન સહાપિ સોમનસ્સેન બ્યાપન્નચિત્તો હોતિ, બ્યાપાદપચ્ચયા ચ સુખં સોમનસ્સં પટિસંવેદેતિ; સહાપિ સુખેન સહાપિ સોમનસ્સેન મિચ્છાદિટ્ઠિ હોતિ, મિચ્છાદિટ્ઠિપચ્ચયા ચ સુખં સોમનસ્સં પટિસંવેદેતિ. સો કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપજ્જતિ. ઇદં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, ધમ્મસમાદાનં પચ્ચુપ્પન્નસુખં આયતિં દુક્ખવિપાકં.

૪૮૦. ‘‘કતમઞ્ચ, ભિક્ખવે, ધમ્મસમાદાનં પચ્ચુપ્પન્નદુક્ખં આયતિં સુખવિપાકં? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો સહાપિ દુક્ખેન સહાપિ દોમનસ્સેન પાણાતિપાતા પટિવિરતો હોતિ, પાણાતિપાતા વેરમણીપચ્ચયા ચ દુક્ખં દોમનસ્સં પટિસંવેદેતિ; સહાપિ દુક્ખેન સહાપિ દોમનસ્સેન અદિન્નાદાના પટિવિરતો હોતિ, અદિન્નાદાના વેરમણીપચ્ચયા ચ દુક્ખં દોમનસ્સં પટિસંવેદેતિ; સહાપિ દુક્ખેન સહાપિ દોમનસ્સેન કામેસુમિચ્છાચારા પટિવિરતો હોતિ, કામેસુમિચ્છાચારા વેરમણીપચ્ચયા ચ દુક્ખં દોમનસ્સં પટિસંવેદેતિ; સહાપિ દુક્ખેન સહાપિ દોમનસ્સેન મુસાવાદા પટિવિરતો હોતિ, મુસાવાદા વેરમણીપચ્ચયા ચ દુક્ખં દોમનસ્સં પટિસંવેદેતિ; સહાપિ દુક્ખેન સહાપિ દોમનસ્સેન પિસુણાય વાચાય પટિવિરતો હોતિ, પિસુણાય વાચાય વેરમણીપચ્ચયા ચ દુક્ખં દોમનસ્સં પટિસંવેદેતિ; સહાપિ દુક્ખેન સહાપિ દોમનસ્સેન ફરુસાય વાચાય પટિવિરતો હોતિ, ફરુસાય વાચાય વેરમણીપચ્ચયા ચ દુક્ખં દોમનસ્સં પટિસંવેદેતિ; સહાપિ દુક્ખેન સહાપિ દોમનસ્સેન સમ્ફપ્પલાપા પટિવિરતો હોતિ, સમ્ફપ્પલાપા વેરમણીપચ્ચયા ચ દુક્ખં દોમનસ્સં પટિસંવેદેતિ; સહાપિ દુક્ખેન સહાપિ દોમનસ્સેન અનભિજ્ઝાલુ હોતિ, અનભિજ્ઝાપચ્ચયા ચ દુક્ખં દોમનસ્સં પટિસંવેદેતિ; સહાપિ દુક્ખેન સહાપિ દોમનસ્સેન અબ્યાપન્નચિત્તો હોતિ, અબ્યાપાદપચ્ચયા ચ દુક્ખં દોમનસ્સં પટિસંવેદેતિ; સહાપિ દુક્ખેન સહાપિ દોમનસ્સેન સમ્માદિટ્ઠિ હોતિ, સમ્માદિટ્ઠિપચ્ચયા ચ દુક્ખં દોમનસ્સં પટિસંવેદેતિ. સો કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા સુગતિં સગ્ગં લોકં ઉપપજ્જતિ. ઇદં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, ધમ્મસમાદાનં પચ્ચુપ્પન્નદુક્ખં આયતિં સુખવિપાકં.

૪૮૧. ‘‘કતમઞ્ચ, ભિક્ખવે, ધમ્મસમાદાનં પચ્ચુપ્પન્નસુખઞ્ચેવ આયતિઞ્ચ સુખવિપાકં? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો સહાપિ સુખેન સહાપિ સોમનસ્સેન પાણાતિપાતા પટિવિરતો હોતિ, પાણાતિપાતા વેરમણીપચ્ચયા ચ સુખં સોમનસ્સં પટિસંવેદેતિ; સહાપિ સુખેન સહાપિ સોમનસ્સેન અદિન્નાદાના પટિવિરતો હોતિ, અદિન્નાદાના વેરમણીપચ્ચયા ચ સુખં સોમનસ્સં પટિસંવેદેતિ; સહાપિ સુખેન સહાપિ સોમનસ્સેન કામેસુમિચ્છાચારા પટિવિરતો હોતિ, કામેસુમિચ્છાચારા વેરમણીપચ્ચયા ચ સુખં સોમનસ્સં પટિસંવેદેતિ; સહાપિ સુખેન સહાપિ સોમનસ્સેન મુસાવાદા પટિવિરતો હોતિ, મુસાવાદા વેરમણીપચ્ચયા ચ સુખં સોમનસ્સં પટિસંવેદેતિ; સહાપિ સુખેન સહાપિ સોમનસ્સેન પિસુણાય વાચાય પટિવિરતો હોતિ, પિસુણાય વાચાય વેરમણીપચ્ચયા ચ સુખં સોમનસ્સં પટિસંવેદેતિ; સહાપિ સુખેન સહાપિ સોમનસ્સેન ફરુસાય વાચાય પટિવિરતો હોતિ, ફરુસાય વાચાય વેરમણીપચ્ચયા ચ સુખં સોમનસ્સં પટિસંવેદેતિ; સહાપિ સુખેન સહાપિ સોમનસ્સેન સમ્ફપ્પલાપા પટિવિરતો હોતિ, સમ્ફપ્પલાપા વેરમણીપચ્ચયા ચ સુખં સોમનસ્સં પટિસંવેદેતિ; સહાપિ સુખેન સહાપિ સોમનસ્સેન અનભિજ્ઝાલુ હોતિ, અનભિજ્ઝાપચ્ચયા ચ સુખં સોમનસ્સં પટિસંવેદેતિ; સહાપિ સુખેન સહાપિ સોમનસ્સેન અબ્યાપન્નચિત્તો હોતિ, અબ્યાપાદપચ્ચયા ચ સુખં સોમનસ્સં પટિસંવેદેતિ; સહાપિ સુખેન સહાપિ સોમનસ્સેન સમ્માદિટ્ઠિ હોતિ, સમ્માદિટ્ઠિપચ્ચયા ચ સુખં સોમનસ્સં પટિસંવેદેતિ. સો કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા સુગતિં સગ્ગં લોકં ઉપપજ્જતિ. ઇદં, વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, ધમ્મસમાદાનં પચ્ચુપ્પન્નસુખઞ્ચેવ આયતિઞ્ચ સુખવિપાકં. ઇમાનિ ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારિ ધમ્મસમાદાનાનિ.

૪૮૨. ‘‘સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, તિત્તકાલાબુ વિસેન સંસટ્ઠો. અથ પુરિસો આગચ્છેય્ય જીવિતુકામો અમરિતુકામો સુખકામો દુક્ખપ્પટિકૂલો. તમેનં એવં વદેય્યું – ‘અમ્ભો પુરિસ, અયં તિત્તકાલાબુ વિસેન સંસટ્ઠો, સચે આકઙ્ખસિ પિવ [પિપ (સી. પી.)]. તસ્સ તે પિવતો [પિપતો (સી. પી.)] ચેવ નચ્છાદેસ્સતિ વણ્ણેનપિ ગન્ધેનપિ રસેનપિ, પિવિત્વા [પીત્વા (સી.)] ચ પન મરણં વા નિગચ્છસિ મરણમત્તં વા દુક્ખ’ન્તિ. સો તં અપ્પટિસઙ્ખાય પિવેય્ય, નપ્પટિનિસ્સજ્જેય્ય. તસ્સ તં પિવતો ચેવ નચ્છાદેય્ય વણ્ણેનપિ ગન્ધેનપિ રસેનપિ, પિવિત્વા ચ પન મરણં વા નિગચ્છેય્ય મરણમત્તં વા દુક્ખં. તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં ધમ્મસમાદાનં વદામિ, યમિદં ધમ્મસમાદાનં પચ્ચુપ્પન્નદુક્ખઞ્ચેવ આયતિઞ્ચ દુક્ખવિપાકં.

૪૮૩. ‘‘સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, આપાનીયકંસો વણ્ણસમ્પન્નો ગન્ધસમ્પન્નો રસસમ્પન્નો. સો ચ ખો વિસેન સંસટ્ઠો. અથ પુરિસો આગચ્છેય્ય જીવિતુકામો અમરિતુકામો સુખકામો દુક્ખપ્પટિકૂલો. તમેનં એવં વદેય્યું – ‘અમ્ભો પુરિસ, અયં આપાનીયકંસો વણ્ણસમ્પન્નો ગન્ધસમ્પન્નો રસસમ્પન્નો. સો ચ ખો વિસેન સંસટ્ઠો, સચે આકઙ્ખસિ પિવ. તસ્સ તે પિવતોહિ [પિવતોપિ (ક.)] ખો છાદેસ્સતિ વણ્ણેનપિ ગન્ધેનપિ રસેનપિ, પિવિત્વા ચ પન મરણં વા નિગચ્છસિ મરણમત્તં વા દુક્ખ’ન્તિ. સો તં અપ્પટિસઙ્ખાય પિવેય્ય, નપ્પટિનિસ્સજ્જેય્ય. તસ્સ તં પિવતોહિ ખો છાદેય્ય વણ્ણેનપિ ગન્ધેનપિ રસેનપિ, પિવિત્વા ચ પન મરણં વા નિગચ્છેય્ય મરણમત્તં વા દુક્ખં. તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં ધમ્મસમાદાનં વદામિ, યમિદં ધમ્મસમાદાનં પચ્ચુપ્પન્નસુખં આયતિં દુક્ખવિપાકં.

૪૮૪. ‘‘સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, પૂતિમુત્તં નાનાભેસજ્જેહિ સંસટ્ઠં. અથ પુરિસો આગચ્છેય્ય પણ્ડુકરોગી. તમેનં એવં વદેય્યું – ‘અમ્ભો પુરિસ, ઇદં પૂતિમુત્તં નાનાભેસજ્જેહિ સંસટ્ઠં, સચે આકઙ્ખસિ પિવ. તસ્સ તે પિવતોહિ ખો નચ્છાદેસ્સતિ વણ્ણેનપિ ગન્ધેનપિ રસેનપિ, પિવિત્વા ચ પન સુખી ભવિસ્સસી’તિ. સો તં પટિસઙ્ખાય પિવેય્ય, નપ્પટિનિસ્સજ્જેય્ય. તસ્સ તં પિવતોહિ ખો નચ્છાદેય્ય વણ્ણેનપિ ગન્ધેનપિ રસેનપિ, પિવિત્વા ચ પન સુખી અસ્સ. તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં ધમ્મસમાદાનં વદામિ, યમિદં ધમ્મસમાદાનં પચ્ચુપ્પન્નદુક્ખં આયતિં સુખવિપાકં.

૪૮૫. ‘‘સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, દધિ ચ મધુ ચ સપ્પિ ચ ફાણિતઞ્ચ એકજ્ઝં સંસટ્ઠં. અથ પુરિસો આગચ્છેય્ય લોહિતપક્ખન્દિકો. તમેનં એવં વદેય્યું – ‘અમ્ભો પુરિસ, ઇદં દધિં ચ મધું ચ સપ્પિં ચ ફાણિતઞ્ચ એકજ્ઝં સંસટ્ઠં, સચે આકઙ્ખસિ પિવ. તસ્સ તે પિવતો ચેવ છાદેસ્સતિ વણ્ણેનપિ ગન્ધેનપિ રસેનપિ, પિવિત્વા ચ પન સુખી ભવિસ્સસી’તિ. સો તં પટિસઙ્ખાય પિવેય્ય, નપ્પટિનિસ્સજ્જેય્ય. તસ્સ તં પિવતો ચેવ છાદેય્ય વણ્ણેનપિ ગન્ધેનપિ રસેનપિ, પિવિત્વા ચ પન સુખી અસ્સ. તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં ધમ્મસમાદાનં વદામિ, યમિદં ધમ્મસમાદાનં પચ્ચુપ્પન્નસુખઞ્ચેવ આયતિઞ્ચ સુખવિપાકં.

૪૮૬. ‘‘સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, વસ્સાનં પચ્છિમે માસે સરદસમયે વિદ્ધે વિગતવલાહકે દેવે આદિચ્ચો નભં અબ્ભુસ્સક્કમાનો સબ્બં આકાસગતં તમગતં અભિવિહચ્ચ ભાસતે ચ તપતે ચ વિરોચતે ચ; એવમેવ ખો, ભિક્ખવે, યમિદં ધમ્મસમાદાનં પચ્ચુપ્પન્નસુખઞ્ચેવ આયતિઞ્ચ સુખવિપાકં તદઞ્ઞે પુથુસમણબ્રાહ્મણપરપ્પવાદે અભિવિહચ્ચ ભાસતે ચ તપતે ચ વિરોચતે ચા’’તિ.

ઇદમવોચ ભગવા. અત્તમના તે ભિક્ખૂ ભગવતો ભાસિતં અભિનન્દુન્તિ.

મહાધમ્મસમાદાનસુત્તં નિટ્ઠિતં છટ્ઠં.