૮. વિસાખાસુત્તં

૭૮. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ પુબ્બારામે મિગારમાતુપાસાદે. તેન ખો પન સમયેન વિસાખાય મિગારમાતુયા નત્તા કાલઙ્કતા હોતિ પિયા મનાપા. અથ ખો વિસાખા મિગારમાતા અલ્લવત્થા અલ્લકેસા દિવા દિવસ્સ યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નં ખો વિસાખં મિગારમાતરં ભગવા એતદવોચ –

‘‘હન્દ કુતો નુ ત્વં, વિસાખે, આગચ્છસિ અલ્લવત્થા અલ્લકેસા ઇધૂપસઙ્કન્તા દિવા દિવસ્સા’’તિ? ‘‘નત્તા મે, ભન્તે, પિયા મનાપા કાલઙ્કતા. તેનાહં અલ્લવત્થા અલ્લકેસા ઇધૂપસઙ્કન્તા દિવા દિવસ્સા’’તિ. ‘‘ઇચ્છેય્યાસિ ત્વં, વિસાખે, યાવતિકા [યાવતકા (?)] સાવત્થિયા મનુસ્સા તાવતિકે [તાવતકે (?)] પુત્તે ચ નત્તારો ચા’’તિ? ‘‘ઇચ્છેય્યાહં, ભગવા [ઇચ્છેય્યાહં ભન્તે ભગવા (સ્યા.)] યાવતિકા સાવત્થિયા મનુસ્સા તાવતિકે પુત્તે ચ નત્તારો ચા’’તિ.

‘‘કીવબહુકા પન, વિસાખે, સાવત્થિયા મનુસ્સા દેવસિકં કાલં કરોન્તી’’તિ? ‘‘દસપિ, ભન્તે, સાવત્થિયા મનુસ્સા દેવસિકં કાલં કરોન્તિ; નવપિ, ભન્તે… અટ્ઠપિ, ભન્તે… સત્તપિ, ભન્તે… છપિ, ભન્તે… પઞ્ચપિ, ભન્તે… ચત્તારોપિ, ભન્તે… તીણિપિ, ભન્તે… દ્વેપિ, ભન્તે, સાવત્થિયા મનુસ્સા દેવસિકં કાલં કરોન્તિ. એકોપિ, ભન્તે, સાવત્થિયા મનુસ્સો દેવસિકં કાલં કરોતિ. અવિવિત્તા, ભન્તે, સાવત્થિ મનુસ્સેહિ કાલં કરોન્તેહી’’તિ.

‘‘તં કિં મઞ્ઞસિ, વિસાખે, અપિ નુ ત્વં કદાચિ કરહચિ અનલ્લવત્થા વા ભવેય્યાસિ અનલ્લકેસા વા’’તિ? ‘‘નો હેતં, ભન્તે. અલં મે, ભન્તે, તાવ બહુકેહિ પુત્તેહિ ચ નત્તારેહિ ચા’’તિ.

‘‘યેસં ખો, વિસાખે, સતં પિયાનિ, સતં તેસં દુક્ખાનિ; યેસં નવુતિ પિયાનિ, નવુતિ તેસં દુક્ખાનિ; યેસં અસીતિ પિયાનિ, અસીતિ તેસં દુક્ખાનિ; યેસં સત્તતિ પિયાનિ, સત્તતિ તેસં દુક્ખાનિ; યેસં સટ્ઠિ પિયાનિ, સટ્ઠિ તેસં દુક્ખાનિ; યેસં પઞ્ઞાસં પિયાનિ, પઞ્ઞાસં તેસં દુક્ખાનિ; યેસં ચત્તારીસં પિયાનિ, ચત્તારીસં તેસં દુક્ખાનિ, યેસં તિંસં પિયાનિ, તિંસં તેસં દુક્ખાનિ; યેસં વીસતિ પિયાનિ, વીસતિ તેસં દુક્ખાનિ, યેસં દસ પિયાનિ, દસ તેસં દુક્ખાનિ; યેસં નવ પિયાનિ, નવ તેસં દુક્ખાનિ; યેસં અટ્ઠ પિયાનિ, અટ્ઠ તેસં દુક્ખાનિ; યેસં સત્ત પિયાનિ, સત્ત તેસં દુક્ખાનિ; યેસં છ પિયાનિ, છ તેસં દુક્ખાનિ; યેસં પઞ્ચ પિયાનિ, પઞ્ચ તેસં દુક્ખાનિ; યેસં ચત્તારિ પિયાનિ, ચત્તારિ તેસં દુક્ખાનિ; યેસં તીણિ પિયાનિ, તીણિ તેસં દુક્ખાનિ; યેસં દ્વે પિયાનિ, દ્વે તેસં દુક્ખાનિ; યેસં એકં પિયં, એકં તેસં દુક્ખં; યેસં નત્થિ પિયં, નત્થિ તેસં દુક્ખં, અસોકા તે વિરજા અનુપાયાસાતિ વદામી’’તિ.

અથ ખો ભગવા એતમત્થં વિદિત્વા તાયં વેલાયં ઇમં ઉદાનં ઉદાનેસિ –

‘‘યે કેચિ સોકા પરિદેવિતા વા,

દુક્ખા ચ [દુક્ખા વ (અટ્ઠ.)] લોકસ્મિમનેકરૂપા;

પિયં પટિચ્ચપ્પભવન્તિ એતે,

પિયે અસન્તે ન ભવન્તિ એતે.

‘‘તસ્મા હિ તે સુખિનો વીતસોકા,

યેસં પિયં નત્થિ કુહિઞ્ચિ લોકે;

તસ્મા અસોકં વિરજં પત્થયાનો,

પિયં ન કયિરાથ કુહિઞ્ચિ લોકે’’તિ. અટ્ઠમં;