૬. સોણસુત્તં

૪૬. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન આયસ્મા મહાકચ્ચાનો અવન્તીસુ વિહરતિ કુરરઘરે [કુરુરઘરે (સ્યા. મહાવ. ૨૫૭), કુલઘરે (ક.)] પવત્તે પબ્બતે. તેન ખો પન સમયેન સોણો ઉપાસકો કુટિકણ્ણો આયસ્મતો મહાકચ્ચાનસ્સ ઉપટ્ઠાકો હોતિ.

અથ ખો સોણસ્સ ઉપાસકસ્સ કુટિકણ્ણસ્સ રહોગતસ્સ પટિસલ્લીનસ્સ એવં ચેતસો પરિવિતક્કો ઉદપાદિ – ‘‘યથા યથા ખો અય્યો મહાકચ્ચાનો ધમ્મં દેસેતિ નયિદં સુકરં અગારં અજ્ઝાવસતા એકન્તપરિપુણ્ણં એકન્તપરિસુદ્ધં સઙ્ખલિખિતં બ્રહ્મચરિયં ચરિતું. યંનૂનાહં કેસમસ્સું ઓહારેત્વા કાસાયાનિ વત્થાનિ અચ્છાદેત્વા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજેય્ય’’ન્તિ.

અથ ખો સોણો ઉપાસકો કુટિકણ્ણો યેનાયસ્મા મહાકચ્ચાનો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મન્તં મહાકચ્ચાનં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો સોણો ઉપાસકો કુટિકણ્ણો આયસ્મન્તં મહાકચ્ચાનં એતદવોચ –

‘‘ઇધ મય્હં, ભન્તે, રહોગતસ્સ પટિસલ્લીનસ્સ એવં ચેતસો પરિવિતક્કો ઉદપાદિ – ‘યથા યથા ખો અય્યો મહાકચ્ચાનો ધમ્મં દેસેતિ નયિદં સુકરં અગારં અજ્ઝાવસતા એકન્તપરિપુણ્ણં એકન્તપરિસુદ્ધં સઙ્ખલિખિતં બ્રહ્મચરિયં ચરિતું. યંનૂનાહં કેસમસ્સું ઓહારેત્વા કાસાયાનિ વત્થાનિ અચ્છાદેત્વા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજેય્ય’ન્તિ. પબ્બાજેતુ મં, ભન્તે, અય્યો મહાકચ્ચાનો’’તિ.

એવં વુત્તે, આયસ્મા મહાકચ્ચાનો સોણં ઉપાસકં કુટિકણ્ણં એતદવોચ – ‘‘દુક્કરં ખો, સોણ, યાવજીવં એકભત્તં એકસેય્યં બ્રહ્મચરિયં. ઇઙ્ઘ ત્વં, સોણ, તત્થેવ આગારિકભૂતો સમાનો બુદ્ધાનં સાસનં અનુયુઞ્જ કાલયુત્તં એકભત્તં એકસેય્યં બ્રહ્મચરિય’’ન્તિ. અથ ખો સોણસ્સ ઉપાસકસ્સ કુટિકણ્ણસ્સ યો અહોસિ પબ્બજ્જાભિસઙ્ખારો સો પટિપસ્સમ્ભિ.

દુતિયમ્પિ ખો…પે… દુતિયમ્પિ ખો આયસ્મા મહાકચ્ચાનો સોણં ઉપાસકં કુટિકણ્ણં એતદવોચ – ‘‘દુક્કરં ખો, સોણ, યાવજીવં એકભત્તં એકસેય્યં બ્રહ્મચરિયં. ઇઙ્ઘ ત્વં, સોણ, તત્થેવ આગારિકભૂતો સમાનો બુદ્ધાનં સાસનં અનુયુઞ્જ કાલયુત્તં એકભત્તં એકસેય્યં બ્રહ્મચરિય’’ન્તિ. દુતિયમ્પિ ખો સોણસ્સ ઉપાસકસ્સ કુટિકણ્ણસ્સ યો અહોસિ પબ્બજ્જાભિસઙ્ખારો સો પટિપસ્સમ્ભિ.

તતિયમ્પિ ખો સોણસ્સ ઉપાસકસ્સ કુટિકણ્ણસ્સ રહોગતસ્સ પટિસલ્લીનસ્સ એવં ચેતસો પરિવિતક્કો ઉદપાદિ – ‘‘યથા યથા ખો અય્યો મહાકચ્ચાનો ધમ્મં દેસેતિ નયિદં સુકરં અગારં અજ્ઝાવસતા એકન્તપરિપુણ્ણં એકન્તપરિસુદ્ધં સઙ્ખલિખિતં બ્રહ્મચરિયં ચરિતું. યંનૂનાહં કેસમસ્સું ઓહારેત્વા કાસાયાનિ વત્થાનિ અચ્છાદેત્વા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજેય્ય’’ન્તિ. તતિયમ્પિ ખો સોણો ઉપાસકો કુટિકણ્ણો યેનાયસ્મા મહાકચ્ચાનો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મન્તં મહાકચ્ચાનં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો સોણો ઉપાસકો કુટિકણ્ણો આયસ્મન્તં મહાકચ્ચાનં એતદવોચ –

‘‘ઇધ મય્હં, ભન્તે, રહોગતસ્સ પટિસલ્લીનસ્સ એવં ચેતસો પરિવિતક્કો ઉદપાદિ – ‘યથા યથા ખો અય્યો મહાકચ્ચાનો ધમ્મં દેસેતિ નયિદં સુકરં અગારં અજ્ઝાવસતા એકન્તપરિપુણ્ણં એકન્તપરિસુદ્ધં સઙ્ખલિખિતં બ્રહ્મચરિયં ચરિતું. યંનૂનાહં કેસમસ્સું ઓહારેત્વા કાસાયાનિ વત્થાનિ અચ્છાદેત્વા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજેય્ય’ન્તિ. પબ્બાજેતુ મં, ભન્તે, અય્યો મહાકચ્ચાનો’’તિ.

અથ ખો આયસ્મા મહાકચ્ચાનો સોણં ઉપાસકં કુટિકણ્ણં પબ્બાજેસિ. તેન ખો પન સમયેન અવન્તિદક્ખિણાપથો [અવન્તિ દક્ખિણપથો (સી.)] અપ્પભિક્ખુકો હોતિ. અથ ખો આયસ્મા મહાકચ્ચાનો તિણ્ણં વસ્સાનં અચ્ચયેન કિચ્છેન કસિરેન તતો તતો દસવગ્ગં ભિક્ખુસઙ્ઘં સન્નિપાતેત્વા આયસ્મન્તં સોણં ઉપસમ્પાદેસિ.

અથ ખો આયસ્મતો સોણસ્સ વસ્સંવુટ્ઠસ્સ [વસ્સંવુત્થસ્સ (સી. સ્યા. કં. પી.)] રહોગતસ્સ પટિસલ્લીનસ્સ એવં ચેતસો પરિવિતક્કો ઉદપાદિ – ‘‘ન ખો મે સો ભગવા સમ્મુખા દિટ્ઠો, અપિ ચ સુતોયેવ મે સો ભગવા – ‘ઈદિસો ચ ઈદિસો ચા’તિ. સચે મં ઉપજ્ઝાયો અનુજાનેય્ય, ગચ્છેય્યાહં તં ભગવન્તં દસ્સનાય અરહન્તં સમ્માસમ્બુદ્ધ’’ન્તિ.

અથ ખો આયસ્મા સોણો સાયન્હસમયં પટિસલ્લાના વુટ્ઠિતો યેનાયસ્મા મહાકચ્ચાનો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મન્તં મહાકચ્ચાનં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા સોણો આયસ્મન્તં મહાકચ્ચાનં એતદવોચ –

‘‘ઇધ મય્હં, ભન્તે, રહોગતસ્સ પટિસલ્લીનસ્સ એવં ચેતસો પરિવિતક્કો ઉદપાદિ – ‘ન ખો મે સો ભગવા સમ્મુખા દિટ્ઠો, અપિ ચ સુતોયેવ મે સો ભગવા – ઈદિસો ચ ઈદિસો ચા’તિ. સચે મં ઉપજ્ઝાયો અનુજાનેય્ય, ગચ્છેય્યાહં તં ભગવન્તં દસ્સનાય અરહન્તં સમ્માસમ્બુદ્ધ’’ન્તિ ( ) [(ગચ્છેય્યાહં ભન્તે તં ભગવન્તં દસ્સનાય અરહન્તં સમ્માસમ્બુદ્ધં, સચે મં ઉપજ્ઝાયો અનુજાનાતીતિ (મહાવ. ૨૫૭)].

‘‘સાધુ સાધુ, સોણ; ગચ્છ ત્વં, સોણ, તં ભગવન્તં દસ્સનાય અરહન્તં સમ્માસમ્બુદ્ધં [સમાસમ્બુદ્ધન્તિ (સબ્બત્થ)]. દક્ખિસ્સસિ ત્વં, સોણ, તં ભગવન્તં પાસાદિકં પસાદનીયં સન્તિન્દ્રિયં સન્તમાનસં ઉત્તમદમથસમથમનુપ્પત્તં દન્તં ગુત્તં યતિન્દ્રિયં નાગં. દિસ્વાન મમ વચનેન ભગવતો પાદે સિરસા વન્દાહિ, અપ્પાબાધં અપ્પાતઙ્કં લહુટ્ઠાનં બલં ફાસુવિહારં [ફાસુવિહારઞ્ચ (સી.)] પુચ્છ – ‘ઉપજ્ઝાયો મે, ભન્તે, આયસ્મા મહાકચ્ચાનો ભગવતો પાદે સિરસા વન્દતિ, અપ્પાબાધં અપ્પાતઙ્કં લહુટ્ઠાનં બલં ફાસુવિહારં [ફાસુવિહારઞ્ચ (સી.)] પુચ્છતી’’’તિ.

‘‘એવં, ભન્તે’’તિ ખો આયસ્મા સોણો આયસ્મતો મહાકચ્ચાનસ્સ ભાસિતં અભિનન્દિત્વા અનુમોદિત્વા ઉટ્ઠાયાસના આયસ્મન્તં મહાકચ્ચાનં અભિવાદેત્વા પદક્ખિણં કત્વા સેનાસનં સંસામેત્વા પત્તચીવરમાદાય યેન સાવત્થિ તેન ચારિકં પક્કામિ. અનુપુબ્બેન ચારિકં ચરમાનો યેન સાવત્થિ જેતવનં અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામો, યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા સોણો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘ઉપજ્ઝાયો મે, ભન્તે, આયસ્મા મહાકચ્ચાનો ભગવતો પાદે સિરસા વન્દતિ, અપ્પાબાધં અપ્પાતઙ્કં લહુટ્ઠાનં બલં ફાસુવિહારં [ફાસુવિહારઞ્ચ (સી.)] પુચ્છતી’’તિ.

‘‘કચ્ચિ, ભિક્ખુ, ખમનીયં, કચ્ચિ યાપનીયં, કચ્ચિસિ અપ્પકિલમથેન અદ્ધાનં આગતો, ન ચ પિણ્ડકેન કિલન્તોસી’’તિ? ‘‘ખમનીયં ભગવા, યાપનીયં ભગવા, અપ્પકિલમથેન ચાહં, ભન્તે, અદ્ધાનં આગતો, ન પિણ્ડકેન કિલન્તોમ્હી’’તિ.

અથ ખો ભગવા આયસ્મન્તં આનન્દં આમન્તેસિ – ‘‘ઇમસ્સાનન્દ, આગન્તુકસ્સ ભિક્ખુનો સેનાસનં પઞ્ઞાપેહી’’તિ. અથ ખો આયસ્મતો આનન્દસ્સ એતદહોસિ – ‘‘યસ્સ ખો મં ભગવા આણાપેતિ – ‘ઇમસ્સાનન્દ, આગન્તુકસ્સ ભિક્ખુનો સેનાસનં પઞ્ઞાપેહી’તિ, ઇચ્છતિ ભગવા તેન ભિક્ખુના સદ્ધિં એકવિહારે વત્થું, ઇચ્છતિ ભગવા આયસ્મતા સોણેન સદ્ધિં એકવિહારે વત્થુ’’ન્તિ. યસ્મિં વિહારે ભગવા વિહરતિ, તસ્મિં વિહારે આયસ્મતો સોણસ્સ સેનાસનં પઞ્ઞાપેસિ.

અથ ખો ભગવા બહુદેવ રત્તિં અબ્ભોકાસે નિસજ્જાય વીતિનામેત્વા પાદે પક્ખાલેત્વા વિહારં પાવિસિ. આયસ્માપિ ખો સોણો બહુદેવ રત્તિં અબ્ભોકાસે નિસજ્જાય વીતિનામેત્વા પાદે પક્ખાલેત્વા વિહારં પાવિસિ. અથ ખો ભગવા રત્તિયા પચ્ચૂસસમયં પચ્ચુટ્ઠાય આયસ્મન્તં સોણં અજ્ઝેસિ – ‘‘પટિભાતુ તં ભિક્ખુ ધમ્મો ભાસિતુ’’ન્તિ.

‘‘એવં, ભન્તે’’તિ ખો આયસ્મા સોણો ભગવતો પટિસ્સુત્વા સોળસ અટ્ઠકવગ્ગિકાનિ સબ્બાનેવ સરેન અભણિ. અથ ખો ભગવા આયસ્મતો સોણસ્સ સરભઞ્ઞપરિયોસાને અબ્ભનુમોદિ – ‘‘સાધુ સાધુ, ભિક્ખુ, સુગ્ગહિતાનિ તે, ભિક્ખુ, સોળસ અટ્ઠકવગ્ગિકાનિ સુમનસિકતાનિ સૂપધારિતાનિ, કલ્યાણિયાસિ [કલ્યાણિયા ચ (ક.), કલ્યાણિયા ચાસિ (?)] વાચાય સમન્નાગતો વિસ્સટ્ઠાય અનેલગળાય અત્થસ્સ વિઞ્ઞાપનિયા. કતિ વસ્સોસિ ત્વં, ભિક્ખૂ’’તિ? ‘‘એકવસ્સો અહં ભગવા’’તિ. ‘‘કિસ્સ પન ત્વં, ભિક્ખુ, એવં ચિરં અકાસી’’તિ? ‘‘ચિરં દિટ્ઠો [ચિરદિટ્ઠો (સી.)] મે, ભન્તે, કામેસુ આદીનવો; અપિ ચ સમ્બાધો ઘરાવાસો બહુકિચ્ચો બહુકરણીયો’’તિ.

અથ ખો ભગવા એતમત્થં વિદિત્વા તાયં વેલાયં ઇમં ઉદાનં ઉદાનેસિ –

‘‘દિસ્વા આદીનવં લોકે, ઞત્વા ધમ્મં નિરૂપધિં;

અરિયો ન રમતી પાપે, પાપે ન રમતી સુચી’’તિ. છટ્ઠં;