૬૯. આસયાનુસયઞાણનિદ્દેસો

૧૧૩. કતમં તથાગતસ્સ સત્તાનં આસયાનુસયે ઞાણં? ઇધ તથાગતો સત્તાનં આસયં જાનાતિ, અનુસયં જાનાતિ, ચરિતં જાનાતિ, અધિમુત્તિં જાનાતિ, ભબ્બાભબ્બે સત્તે પજાનાતિ. કતમો [કતમો ચ (સ્યા. ક.)] સત્તાનં આસયો? ‘‘સસ્સતો લોકો’’તિ વા, ‘‘અસસ્સતો લોકો’’તિ વા, ‘‘અન્તવા લોકો’’તિ વા, ‘‘અનન્તવા લોકો’’તિ વા, ‘‘તં જીવં તં સરીર’’ન્તિ વા, ‘‘અઞ્ઞં જીવં અઞ્ઞં સરીર’’ન્તિ વા, ‘‘હોતિ તથાગતો પરં મરણા’’તિ વા, ‘‘ન હોતિ તથાગતો પરં મરણા’’તિ વા, ‘‘હોતિ ચ ન ચ હોતિ તથાગતો પરં મરણા’’તિ વા, ‘‘નેવ હોતિ ન ન હોતિ તથાગતો પરં મરણા’’તિ વા. ઇતિ ભવદિટ્ઠિસન્નિસ્સિતા વા સત્તા હોન્તિ વિભવદિટ્ઠિસન્નિસ્સિતા વા.

એતે વા પન ઉભો અન્તે અનુપગમ્મ ઇદપ્પચ્ચયતાપટિચ્ચસમુપ્પન્નેસુ ધમ્મેસુ અનુલોમિકા ખન્તિ પટિલદ્ધા હોતિ, યથાભૂતં વા ઞાણં. કામં સેવન્તઞ્ઞેવ જાનાતિ – ‘‘અયં પુગ્ગલો કામગરુકો કામાસયો કામાધિમુત્તો’’તિ. કામં સેવન્તઞ્ઞેવ જાનાતિ – ‘‘અયં પુગ્ગલો નેક્ખમ્મગરુકો નેક્ખમ્માસયો નેક્ખમ્માધિમુત્તો’’તિ. નેક્ખમ્મં સેવન્તઞ્ઞેવ જાનાતિ – ‘‘અયં પુગ્ગલો (નેક્ખમ્મગરુકો નેક્ખમ્માસયો નેક્ખમ્માધિમુત્તો’’તિ. નેક્ખમ્મં સેવન્તઞ્ઞેવ જાનાતિ – ‘‘અયં પુગ્ગલો કામગરુકો કામાસયો કામાધિમુત્તો’’તિ. બ્યાપાદં સેવન્તઞ્ઞેવ જાનાતિ) [( ) એત્થન્તરે પાઠા નત્થિ સ્યામપોત્થકે, એવમુપરિપિ] – ‘‘અયં પુગ્ગલો બ્યાપાદગરુકો બ્યાપાદાસયો બ્યાપાદાધિમુત્તો’’તિ. બ્યાપાદં સેવન્તઞ્ઞેવ જાનાતિ – ‘‘અયં પુગ્ગલો (અબ્યાપાદગરુકો અબ્યાપાદાસયો અબ્યાપાદાધિમુત્તો’’તિ. અબ્યાપાદં સેવન્તઞ્ઞેવ જાનાતિ – ‘‘અયં પુગ્ગલો અબ્યાપાદગરુકો અબ્યાપાદાસયો અબ્યાપાદાધિમુત્તો’’તિ. અબ્યાપાદં સેવન્તઞ્ઞેવ જાનાતિ – ‘‘અયં પુગ્ગલો બ્યાપાદગરુકો બ્યાપાદાસયો બ્યાપાદાધિમુત્તો’’તિ. થિનમિદ્ધં સેવન્તઞ્ઞેવ જાનાતિ) – ‘‘અયં પુગ્ગલો થિનમિદ્ધગરુકો થિનમિદ્ધાસયો થિનમિદ્ધાધિમુત્તો’’તિ. થિનમિદ્ધં સેવન્તઞ્ઞેવ જાનાતિ – ‘‘અયં પુગ્ગલો આલોકસઞ્ઞાગરુકો આલોકસઞ્ઞાસયો આલોકસઞ્ઞાધિમુત્તો’’તિ. આલોકસઞ્ઞં સેવન્તઞ્ઞેવ જાનાતિ – ‘‘અયં પુગ્ગલો (આલોકસઞ્ઞાગરુકો આલોકસઞ્ઞાસયો આલોકસઞ્ઞાધિમુત્તો’’તિ. આલોકસઞ્ઞં સેવન્તઞ્ઞેવ જાનાતિ – ‘‘અયં પુગ્ગલો થિનમિદ્ધગરુકો થિનમિદ્ધાસયો થિનમિદ્ધાધિમુત્તો’’તિ.) અયં સત્તાનં આસયો.

૧૧૪. કતમો ચ સત્તાનં અનુસયો? સત્તાનુસયા – કામરાગાનુસયો, પટિઘાનુસયો, માનાનુસયો, દિટ્ઠાનુસયો, વિચિકિચ્છાનુસયો, ભવરાગાનુસયો, અવિજ્જાનુસયો. યં લોકે પિયરૂપં સાતરૂપં, એત્થ સત્તાનં કામરાગાનુસયો અનુસેતિ. યં લોકે અપ્પિયરૂપં અસાતરૂપં, એત્થ સત્તાનં પટિઘાનુસયો અનુસેતિ. ઇતિ ઇમેસુ દ્વીસુ ધમ્મેસુ અવિજ્જા અનુપતિતા, તદેકટ્ઠો માનો ચ દિટ્ઠિ ચ વિચિકિચ્છા ચ દટ્ઠબ્બા. અયં સત્તાનં અનુસયો.

કતમઞ્ચ સત્તાનં ચરિતં? પુઞ્ઞાભિસઙ્ખારો અપુઞ્ઞાભિસઙ્ખારો આનેઞ્જાભિસઙ્ખારો પરિત્તભૂમકો વા મહાભૂમકો વા. ઇદં સત્તાનં ચરિતં.

૧૧૫. કતમા ચ સત્તાનં અધિમુત્તિ? સન્તિ સત્તા હીનાધિમુત્તિકા, સન્તિ સત્તા પણીતાધિમુત્તિકા. હીનાધિમુત્તિકા સત્તા હીનાધિમુત્તિકે સત્તે સેવન્તિ ભજન્તિ પયિરુપાસન્તિ. પણીતાધિમુત્તિકા સત્તા પણીતાધિમુત્તિકે સત્તે સેવન્તિ ભજન્તિ પયિરુપાસન્તિ. અતીતમ્પિ અદ્ધાનં હીનાધિમુત્તિકા સત્તા હીનાધિમુત્તિકે સત્તે સેવિંસુ ભજિંસુ પયિરુપાસિંસુ; પણીતાધિમુત્તિકા સત્તા પણીતાધિમુત્તિકે સત્તે સેવિંસુ ભજિંસુ પયિરુપાસિંસુ. અનાગતમ્પિ અદ્ધાનં હીનાધિમુત્તિકા સત્તા હીનાધિમુત્તિકે સત્તે સેવિસ્સન્તિ ભજિસ્સન્તિ પયિરુપાસિસ્સન્તિ; પણીતાધિમુત્તિકા સત્તા પણીતાધિમુત્તિકે સત્તે સેવિસ્સન્તિ ભજિસ્સન્તિ પયિરુપાસિસ્સન્તિ. અયં સત્તાનં અધિમુત્તિ.

કતમે સત્તા અભબ્બા? યે તે સત્તા કમ્માવરણેન સમન્નાગતા, કિલેસાવરણેન સમન્નાગતા, વિપાકાવરણેન સમન્નાગતા, અસ્સદ્ધા અચ્છન્દિકા દુપ્પઞ્ઞા, અભબ્બા નિયામં ઓક્કમિતું કુસલેસુ ધમ્મેસુ સમ્મત્તં – ઇમે તે સત્તા અભબ્બા.

કતમે સત્તા ભબ્બા? યે તે સત્તા ન કમ્માવરણેન સમન્નાગતા, ન કિલેસાવરણેન સમન્નાગતા, ન વિપાકાવરણેન સમન્નાગતા, સદ્ધા છન્દિકા પઞ્ઞવન્તો, ભબ્બા નિયામં ઓક્કમિતું કુસલેસુ ધમ્મેસુ સમ્મત્તં – ઇમે તે સત્તા ભબ્બા. ઇદં તથાગતસ્સ સત્તાનં આસયાનુસયે ઞાણં.

આસયાનુસયઞાણનિદ્દેસો નવસટ્ઠિમો.