૬. ઉદયબ્બયઞાણનિદ્દેસો

૪૯. કથં પચ્ચુપ્પન્નાનં ધમ્માનં વિપરિણામાનુપસ્સને પઞ્ઞા ઉદયબ્બયાનુપસ્સને ઞાણં? જાતં રૂપં પચ્ચુપ્પન્નં, તસ્સ નિબ્બત્તિલક્ખણં ઉદયો, વિપરિણામલક્ખણં વયો, અનુપસ્સના ઞાણં. જાતા વેદના…પે… જાતા સઞ્ઞા… જાતા સઙ્ખારા… જાતં વિઞ્ઞાણં… જાતં ચક્ખુ…પે… જાતો ભવો પચ્ચુપ્પન્નો, તસ્સ નિબ્બત્તિલક્ખણં ઉદયો, વિપરિણામલક્ખણં વયો, અનુપસ્સના ઞાણં.

૫૦. પઞ્ચન્નં ખન્ધાનં ઉદયં પસ્સન્તો કતિ લક્ખણાનિ પસ્સતિ, વયં પસ્સન્તો કતિ લક્ખણાનિ પસ્સતિ, ઉદયબ્બયં પસ્સન્તો કતિ લક્ખણાનિ પસ્સતિ? પઞ્ચન્નં ખન્ધાનં ઉદયં પસ્સન્તો પઞ્ચવીસતિ લક્ખણાનિ પસ્સતિ, વયં પસ્સન્તો પઞ્ચવીસતિ લક્ખણાનિ પસ્સતિ; ઉદયબ્બયં પસ્સન્તો પઞ્ઞાસ લક્ખણાનિ પસ્સતિ.

રૂપક્ખન્ધસ્સ ઉદયં પસ્સન્તો કતિ લક્ખણાનિ પસ્સતિ, વયં પસ્સન્તો કતિ લક્ખણાનિ પસ્સતિ, ઉદયબ્બયં પસ્સન્તો કતિ લક્ખણાનિ પસ્સતિ? વેદનાક્ખન્ધસ્સ…પે… સઞ્ઞાક્ખન્ધસ્સ…પે… સઙ્ખારક્ખન્ધસ્સ…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધસ્સ ઉદયં પસ્સન્તો કતિ લક્ખણાનિ પસ્સતિ, વયં પસ્સન્તો કતિ લક્ખણાનિ પસ્સતિ, ઉદયબ્બયં પસ્સન્તો કતિ લક્ખણાનિ પસ્સતિ? રૂપક્ખન્ધસ્સ ઉદયં પસ્સન્તો પઞ્ચ લક્ખણાનિ પસ્સતિ, વયં પસ્સન્તો પઞ્ચ લક્ખણાનિ પસ્સતિ; ઉદયબ્બયં પસ્સન્તો દસ લક્ખણાનિ પસ્સતિ. વેદનાક્ખન્ધસ્સ…પે… સઞ્ઞાક્ખન્ધસ્સ… સઙ્ખારક્ખન્ધસ્સ… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધસ્સ ઉદયં પસ્સન્તો પઞ્ચ લક્ખણાનિ પસ્સતિ, વયં પસ્સન્તો પઞ્ચ લક્ખણાનિ પસ્સતિ; ઉદયબ્બયં પસ્સન્તો દસ લક્ખણાનિ પસ્સતિ.

રૂપક્ખન્ધસ્સ ઉદયં પસ્સન્તો કતમાનિ પઞ્ચ લક્ખણાનિ પસ્સતિ? અવિજ્જાસમુદયા રૂપસમુદયોતિ – પચ્ચયસમુદયટ્ઠેન રૂપક્ખન્ધસ્સ ઉદયં પસ્સતિ. તણ્હાસમુદયા રૂપસમુદયોતિ – પચ્ચયસમુદયટ્ઠેન રૂપક્ખન્ધસ્સ ઉદયં પસ્સતિ. કમ્મસમુદયા રૂપસમુદયોતિ – પચ્ચયસમુદયટ્ઠેન રૂપક્ખન્ધસ્સ ઉદયં પસ્સતિ. આહારસમુદયા રૂપસમુદયોતિ – પચ્ચયસમુદયટ્ઠેન રૂપક્ખન્ધસ્સ ઉદયં પસ્સતિ. નિબ્બત્તિલક્ખણં પસ્સન્તોપિ રૂપક્ખન્ધસ્સ ઉદયં પસ્સતિ. રૂપક્ખન્ધસ્સ ઉદયં પસ્સન્તો ઇમાનિ પઞ્ચ લક્ખણાનિ પસ્સતિ.

વયં પસ્સન્તો કતમાનિ પઞ્ચ લક્ખણાનિ પસ્સતિ? અવિજ્જાનિરોધા રૂપનિરોધોતિ – પચ્ચયનિરોધટ્ઠેન રૂપક્ખન્ધસ્સ વયં પસ્સતિ. તણ્હાનિરોધા રૂપનિરોધોતિ – પચ્ચયનિરોધટ્ઠેન રૂપક્ખન્ધસ્સ વયં પસ્સતિ. કમ્મનિરોધા રૂપનિરોધોતિ – પચ્ચયનિરોધટ્ઠેન રૂપક્ખન્ધસ્સ વયં પસ્સતિ. આહારનિરોધા રૂપનિરોધોતિ – પચ્ચયનિરોધટ્ઠેન રૂપક્ખન્ધસ્સ વયં પસ્સતિ. વિપરિણામલક્ખણં પસ્સન્તોપિ રૂપક્ખન્ધસ્સ વયં પસ્સતિ. રૂપક્ખન્ધસ્સ વયં પસ્સન્તો ઇમાનિ પઞ્ચ લક્ખણાનિ પસ્સતિ. ઉદયબ્બયં પસ્સન્તો ઇમાનિ દસ લક્ખણાનિ પસ્સતિ.

વેદનાક્ખન્ધસ્સ ઉદયં પસ્સન્તો કતમાનિ પઞ્ચ લક્ખણાનિ પસ્સતિ? અવિજ્જાસમુદયા વેદનાસમુદયોતિ – પચ્ચયસમુદયટ્ઠેન વેદનાક્ખન્ધસ્સ ઉદયં પસ્સતિ. તણ્હાસમુદયા વેદનાસમુદયોતિ – પચ્ચયસમુદયટ્ઠેન વેદનાક્ખન્ધસ્સ ઉદયં પસ્સતિ. કમ્મસમુદયા વેદનાસમુદયોતિ – પચ્ચયસમુદયટ્ઠેન વેદનાક્ખન્ધસ્સ ઉદયં પસ્સતિ. ફસ્સસમુદયા વેદનાસમુદયોતિ – પચ્ચયસમુદયટ્ઠેન વેદનાક્ખન્ધસ્સ ઉદયં પસ્સતિ. નિબ્બત્તિલક્ખણં પસ્સન્તોપિ વેદનાક્ખન્ધસ્સ ઉદયં પસ્સતિ. વેદનાક્ખન્ધસ્સ ઉદયં પસ્સન્તો ઇમાનિ પઞ્ચ લક્ખણાનિ પસ્સતિ.

વયં પસ્સન્તો કતમાનિ પઞ્ચ લક્ખણાનિ પસ્સતિ? અવિજ્જાનિરોધા વેદનાનિરોધોતિ – પચ્ચયનિરોધટ્ઠેન વેદનાક્ખન્ધસ્સ વયં પસ્સતિ. તણ્હાનિરોધા વેદનાનિરોધોતિ – પચ્ચયનિરોધટ્ઠેન વેદનાક્ખન્ધસ્સ વયં પસ્સતિ. કમ્મનિરોધા વેદનાનિરોધોતિ – પચ્ચયનિરોધટ્ઠેન વેદનાક્ખન્ધસ્સ વયં પસ્સતિ. ફસ્સનિરોધા વેદનાનિરોધોતિ – પચ્ચયનિરોધટ્ઠેન વેદનાક્ખન્ધસ્સ વયં પસ્સતિ. વિપરિણામલક્ખણં પસ્સન્તોપિ વેદનાક્ખન્ધસ્સ વયં પસ્સતિ. વેદનાક્ખન્ધસ્સ વયં પસ્સન્તો ઇમાનિ પઞ્ચ લક્ખણાનિ પસ્સતિ. ઉદયબ્બયં પસ્સન્તો ઇમાનિ દસ લક્ખણાનિ પસ્સતિ.

સઞ્ઞાક્ખન્ધસ્સ…પે… સઙ્ખારક્ખન્ધસ્સ…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધસ્સ ઉદયં પસ્સન્તો કતમાનિ પઞ્ચ લક્ખણાનિ પસ્સતિ? અવિજ્જાસમુદયા વિઞ્ઞાણસમુદયોતિ – પચ્ચયસમુદયટ્ઠેન વિઞ્ઞાણક્ખન્ધસ્સ ઉદયં પસ્સતિ. તણ્હાસમુદયા વિઞ્ઞાણસમુદયોતિપચ્ચયસમુદયટ્ઠેન વિઞ્ઞાણક્ખન્ધસ્સ ઉદયં પસ્સતિ. કમ્મસમુદયા વિઞ્ઞાણસમુદયોતિ – પચ્ચયસમુદયટ્ઠેન વિઞ્ઞાણક્ખન્ધસ્સ ઉદયં પસ્સતિ. નામરૂપસમુદયા વિઞ્ઞાણસમુદયોતિ – પચ્ચયસમુદયટ્ઠેન વિઞ્ઞાણક્ખન્ધસ્સ ઉદયં પસ્સતિ. નિબ્બત્તિલક્ખણં પસ્સન્તોપિ વિઞ્ઞાણક્ખન્ધસ્સ ઉદયં પસ્સતિ. વિઞ્ઞાણક્ખન્ધસ્સ ઉદયં પસ્સન્તો ઇમાનિ પઞ્ચ લક્ખણાનિ પસ્સતિ.

વયં પસ્સન્તો કતમાનિ પઞ્ચ લક્ખણાનિ પસ્સતિ? અવિજ્જાનિરોધા વિઞ્ઞાણનિરોધોતિ – પચ્ચયનિરોધટ્ઠેન વિઞ્ઞાણક્ખન્ધસ્સ વયં પસ્સતિ. તણ્હાનિરોધા વિઞ્ઞાણનિરોધોતિ – પચ્ચયનિરોધટ્ઠેન વિઞ્ઞાણક્ખન્ધસ્સ વયં પસ્સતિ. કમ્મનિરોધા વિઞ્ઞાણનિરોધોતિ – પચ્ચયનિરોધટ્ઠેન વિઞ્ઞાણક્ખન્ધસ્સ વયં પસ્સતિ. નામરૂપનિરોધા વિઞ્ઞાણનિરોધોતિ – પચ્ચયનિરોધટ્ઠેન વિઞ્ઞાણક્ખન્ધસ્સ વયં પસ્સતિ. વિપરિણામલક્ખણં પસ્સન્તોપિ વિઞ્ઞાણક્ખન્ધસ્સ વયં પસ્સતિ. વિઞ્ઞાણક્ખન્ધસ્સ વયં પસ્સન્તો ઇમાનિ પઞ્ચ લક્ખણાનિ પસ્સતિ. ઉદયબ્બયં પસ્સન્તો ઇમાનિ દસ લક્ખણાનિ પસ્સતિ.

પઞ્ચન્નં ખન્ધાનં ઉદયં પસ્સન્તો ઇમાનિ પઞ્ચવીસતિ લક્ખણાનિ પસ્સતિ, વયં પસ્સન્તો ઇમાનિ પઞ્ચવીસતિ લક્ખણાનિ પસ્સતિ, ઉદયબ્બયં પસ્સન્તો ઇમાનિ પઞ્ઞાસ લક્ખણાનિ પસ્સતિ. તં ઞાતટ્ઠેન ઞાણં, પજાનનટ્ઠેન પઞ્ઞા. તેન વુચ્ચતિ – ‘‘પચ્ચુપ્પન્નાનં ધમ્માનં વિપરિણામાનુપસ્સને પઞ્ઞા ઉદયબ્બયાનુપસ્સને ઞાણં’’. રૂપક્ખન્ધો [રૂપક્ખન્ધા (સ્યા.)] આહારસમુદયો. વેદના, સઞ્ઞા, સઙ્ખારા – તયો [સઙ્ખારાતિ સેસા (સ્યા.)] ખન્ધા ફસ્સસમુદયા. વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો નામરૂપસમુદયો.

ઉદયબ્બયઞાણનિદ્દેસો છટ્ઠો.