૪. ધમ્મટ્ઠિતિઞાણનિદ્દેસો

૪૫. કથં પચ્ચયપરિગ્ગહે પઞ્ઞા ધમ્મટ્ઠિતિઞાણં? અવિજ્જા સઙ્ખારાનં ઉપ્પાદટ્ઠિતિ ચ પવત્તટ્ઠિતિ ચ નિમિત્તટ્ઠિતિ ચ આયૂહનટ્ઠિતિ ચ સઞ્ઞોગટ્ઠિતિ ચ પલિબોધટ્ઠિતિ ચ સમુદયટ્ઠિતિ ચ હેતુટ્ઠિતિ ચ પચ્ચયટ્ઠિતિ ચ. ઇમેહિ નવહાકારેહિ અવિજ્જા પચ્ચયો, સઙ્ખારા પચ્ચયસમુપ્પન્ના. ઉભોપેતે ધમ્મા પચ્ચયસમુપ્પન્નાતિ – પચ્ચયપરિગ્ગહે પઞ્ઞા ધમ્મટ્ઠિતિઞાણં. અતીતમ્પિ અદ્ધાનં… અનાગતમ્પિ અદ્ધાનં અવિજ્જા સઙ્ખારાનં ઉપ્પાદટ્ઠિતિ ચ પવત્તટ્ઠિતિ ચ નિમિત્તટ્ઠિતિ ચ આયૂહનટ્ઠિતિ ચ સઞ્ઞોગટ્ઠિતિ ચ પલિબોધટ્ઠિતિ ચ સમુદયટ્ઠિતિ ચ હેતુટ્ઠિતિ ચ પચ્ચયટ્ઠિતિ ચ. ઇમેહિ નવહાકારેહિ અવિજ્જા પચ્ચયો, સઙ્ખારા પચ્ચયસમુપ્પન્ના. ઉભોપેતે ધમ્મા પચ્ચયસમુપ્પન્નાતિ – પચ્ચયપરિગ્ગહે પઞ્ઞા ધમ્મટ્ઠિતિઞાણં.

સઙ્ખારા વિઞ્ઞાણસ્સ…પે… વિઞ્ઞાણં નામરૂપસ્સ… નામરૂપં સળાયતનસ્સ… સળાયતનં ફસ્સસ્સ… ફસ્સો વેદનાય… વેદના તણ્હાય… તણ્હા ઉપાદાનસ્સ… ઉપાદાનં ભવસ્સ… ભવો જાતિયા… જાતિ જરામરણસ્સ ઉપ્પાદટ્ઠિતિ ચ પવત્તટ્ઠિતિ ચ નિમિત્તટ્ઠિતિ ચ આયૂહનટ્ઠિતિ ચ સઞ્ઞોગટ્ઠિતિ ચ પલિબોધટ્ઠિતિ ચ સમુદયટ્ઠિતિ ચ હેતુટ્ઠિતિ ચ પચ્ચયટ્ઠિતિ ચ. ઇમેહિ નવહાકારેહિ જાતિ પચ્ચયો, જરામરણં પચ્ચયસમુપ્પન્નં. ઉભોપેતે ધમ્મા પચ્ચયસમુપ્પન્નાતિ – પચ્ચયપરિગ્ગહે પઞ્ઞા ધમ્મટ્ઠિતિઞાણં. અતીતમ્પિ અદ્ધાનં… અનાગતમ્પિ અદ્ધાનં જાતિ જરામરણસ્સ ઉપ્પાદટ્ઠિતિ ચ પવત્તટ્ઠિતિ ચ નિમિત્તટ્ઠિતિ ચ આયૂહનટ્ઠિતિ ચ સઞ્ઞોગટ્ઠિતિ ચ પલિબોધટ્ઠિતિ ચ સમુદયટ્ઠિતિ ચ હેતુટ્ઠિતિ ચ પચ્ચયટ્ઠિતિ ચ. ઇમેહિ નવહાકારેહિ જાતિ પચ્ચયો, જરામરણં પચ્ચયસમુપ્પન્નં. ઉભોપેતે ધમ્મા પચ્ચયસમુપ્પન્નાતિ – પચ્ચયપરિગ્ગહે પઞ્ઞા ધમ્મટ્ઠિતિઞાણં.

૪૬. અવિજ્જા હેતુ, સઙ્ખારા હેતુસમુપ્પન્ના. ઉભોપેતે ધમ્મા હેતુસમુપ્પન્નાતિ – પચ્ચયપરિગ્ગહે પઞ્ઞા ધમ્મટ્ઠિતિઞાણં. અતીતમ્પિ અદ્ધાનં… અનાગતમ્પિ અદ્ધાનં અવિજ્જા હેતુ, સઙ્ખારા હેતુસમુપ્પન્ના. ઉભોપેતે ધમ્મા હેતુસમુપ્પન્નાતિ – પચ્ચયપરિગ્ગહે પઞ્ઞા ધમ્મટ્ઠિતિઞાણં.

સઙ્ખારા હેતુ, વિઞ્ઞાણં હેતુસમુપ્પન્નં…પે… વિઞ્ઞાણં હેતુ, નામરૂપં હેતુસમુપ્પન્નં… નામરૂપં હેતુ, સળાયતનં હેતુસમુપ્પન્નં… સળાયતનં હેતુ, ફસ્સો હેતુસમુપ્પન્નો… ફસ્સો હેતુ, વેદના હેતુસમુપ્પન્ના… વેદના હેતુ, તણ્હા હેતુસમુપ્પન્ના… તણ્હા હેતુ, ઉપાદાનં હેતુસમુપ્પન્નં… ઉપાદાનં હેતુ, ભવો હેતુસમુપ્પન્નો… ભવો હેતુ, જાતિ હેતુસમુપ્પન્ના… જાતિ હેતુ, જરામરણં હેતુસમુપ્પન્નં. ઉભોપેતે ધમ્મા હેતુસમુપ્પન્નાતિ – પચ્ચયપરિગ્ગહે પઞ્ઞા ધમ્મટ્ઠિતિઞાણં. અતીતમ્પિ અદ્ધાનં… અનાગતમ્પિ અદ્ધાનં જાતિ હેતુ, જરામરણં હેતુસમુપ્પન્નં. ઉભોપેતે ધમ્મા હેતુસમુપ્પન્નાતિ – પચ્ચયપરિગ્ગહે પઞ્ઞા ધમ્મટ્ઠિતિઞાણં.

અવિજ્જા પટિચ્ચા, સઙ્ખારા પટિચ્ચસમુપ્પન્ના. ઉભોપેતે ધમ્મા પટિચ્ચસમુપ્પન્નાતિ – પચ્ચયપરિગ્ગહે પઞ્ઞા ધમ્મટ્ઠિતિઞાણં. અતીતમ્પિ અદ્ધાનં… અનાગતમ્પિ અદ્ધાનં અવિજ્જા પટિચ્ચા, સઙ્ખારા પટિચ્ચસમુપ્પન્ના. ઉભોપેતે ધમ્મા પટિચ્ચસમુપ્પન્નાતિ – પચ્ચયપરિગ્ગહે પઞ્ઞા ધમ્મટ્ઠિતિઞાણં.

સઙ્ખારા પટિચ્ચા, વિઞ્ઞાણં પટિચ્ચસમુપ્પન્નં…પે… વિઞ્ઞાણં પટિચ્ચા, નામરૂપં પટિચ્ચસમુપ્પન્નં… નામરૂપં પટિચ્ચા, સળાયતનં પટિચ્ચસમુપ્પન્નં… સળાયતનં પટિચ્ચા, ફસ્સો પટિચ્ચસમુપ્પન્નો… ફસ્સો પટિચ્ચા, વેદના પટિચ્ચસમુપ્પન્ના… વેદના પટિચ્ચા, તણ્હા પટિચ્ચસમુપ્પન્ના… તણ્હા પટિચ્ચા, ઉપાદાનં પટિચ્ચસમુપ્પન્નં… ઉપાદાનં પટિચ્ચા, ભવો પટિચ્ચસમુપ્પન્નો… ભવો પટિચ્ચા, જાતિ પટિચ્ચસમુપ્પન્ના… જાતિ પટિચ્ચા, જરામરણં પટિચ્ચસમુપ્પન્નં. ઉભોપેતે ધમ્મા પટિચ્ચસમુપ્પન્નાતિ – પચ્ચયપરિગ્ગહે પઞ્ઞા ધમ્મટ્ઠિતિઞાણં. અતીતમ્પિ અદ્ધાનં… અનાગતમ્પિ અદ્ધાનં જાતિ પટિચ્ચા, જરામરણં પટિચ્ચસમુપ્પન્નં. ઉભોપેતે ધમ્મા પટિચ્ચસમુપ્પન્નાતિ – પચ્ચયપરિગ્ગહે પઞ્ઞા ધમ્મટ્ઠિતિઞાણં.

અવિજ્જા પચ્ચયો, સઙ્ખારા પચ્ચયસમુપ્પન્ના. ઉભોપેતે ધમ્મા પચ્ચયસમુપ્પન્નાતિ – પચ્ચયપરિગ્ગહે પઞ્ઞા ધમ્મટ્ઠિતિઞાણં. અતીતમ્પિ અદ્ધાનં… અનાગતમ્પિ અદ્ધાનં અવિજ્જા પચ્ચયો, સઙ્ખારા પચ્ચયસમુપ્પન્ના. ઉભોપેતે ધમ્મા પચ્ચયસમુપ્પન્નાતિ – પચ્ચયપરિગ્ગહે પઞ્ઞા ધમ્મટ્ઠિતિઞાણં.

સઙ્ખારા પચ્ચયા, વિઞ્ઞાણં પચ્ચયસમુપ્પન્નં…પે… વિઞ્ઞાણં પચ્ચયો, નામરૂપં પચ્ચયસમુપ્પન્નં… નામરૂપં પચ્ચયો, સળાયતનં પચ્ચયસમુપ્પન્નં… સળાયતનં પચ્ચયો, ફસ્સો પચ્ચયસમુપ્પન્નો… ફસ્સો પચ્ચયો, વેદના પચ્ચયસમુપ્પન્ના… વેદના પચ્ચયો, તણ્હા પચ્ચયસમુપ્પન્ના… તણ્હા પચ્ચયો, ઉપાદાનં પચ્ચયસમુપ્પન્નં… ઉપાદાનં પચ્ચયો, ભવો પચ્ચયસમુપ્પન્નો… ભવો પચ્ચયો, જાતિ પચ્ચયસમુપ્પન્ના… જાતિ પચ્ચયો, જરામરણં પચ્ચયસમુપ્પન્નં. ઉભોપેતે ધમ્મા પચ્ચયસમુપ્પન્નાતિ – પચ્ચયપરિગ્ગહે પઞ્ઞા ધમ્મટ્ઠિતિઞાણં. અતીતમ્પિ અદ્ધાનં… અનાગતમ્પિ અદ્ધાનં જાતિ પચ્ચયો, જરામરણં પચ્ચયસમુપ્પન્નં. ઉભોપેતે ધમ્મા પચ્ચયસમુપ્પન્નાતિ – પચ્ચયપરિગ્ગહે પઞ્ઞા ધમ્મટ્ઠિતિઞાણં.

૪૭. પુરિમકમ્મભવસ્મિં મોહો અવિજ્જા, આયૂહના સઙ્ખારા, નિકન્તિ તણ્હા, ઉપગમનં ઉપાદાનં, ચેતના ભવો. ઇમે પઞ્ચ ધમ્મા પુરિમકમ્મભવસ્મિં ઇધ પટિસન્ધિયા પચ્ચયા. ઇધ પટિસન્ધિ વિઞ્ઞાણં, ઓક્કન્તિ નામરૂપં, પસાદો આયતનં, ફુટ્ઠો ફસ્સો, વેદયિતં વેદના. ઇમે પઞ્ચ ધમ્મા ઇધુપપત્તિભવસ્મિં પુરેકતસ્સ કમ્મસ્સ પચ્ચયા. ઇધ પરિપક્કત્તા આયતનાનં મોહો અવિજ્જા, આયૂહના સઙ્ખારા, નિકન્તિ તણ્હા ઉપગમનં ઉપાદાનં, ચેતના ભવો. ઇમે પઞ્ચ ધમ્મા ઇધ કમ્મભવસ્મિં આયતિં પટિસન્ધિયા પચ્ચયા. આયતિં પટિસન્ધિ વિઞ્ઞાણં, ઓક્કન્તિ નામરૂપં, પસાદો આયતનં, ફુટ્ઠો ફસ્સો, વેદયિતં વેદના. ઇમે પઞ્ચ ધમ્મા આયતિં ઉપપત્તિભવસ્મિં ઇધ કતસ્સ કમ્મસ્સ પચ્ચયા. ઇતિમે ચતુસઙ્ખેપે તયો અદ્ધે તિસન્ધિં વીસતિયા આકારેહિ પટિચ્ચસમુપ્પાદં જાનાતિ પસ્સતિ અઞ્ઞાતિ પટિવિજ્ઝતિ. તં ઞાતટ્ઠેન ઞાણં, પજાનનટ્ઠેન પઞ્ઞા. તેન વુચ્ચતિ – ‘‘પચ્ચયપરિગ્ગહે પઞ્ઞા ધમ્મટ્ઠિતિઞાણં’’.

ધમ્મટ્ઠિતિઞાણનિદ્દેસો ચતુત્થો.