૩૪. નિરોધસમાપત્તિઞાણનિદ્દેસો

૮૩. કથં દ્વીહિ બલેહિ સમન્નાગતત્તા તયો ચ સઙ્ખારાનં પટિપ્પસ્સદ્ધિયા સોળસહિ ઞાણચરિયાહિ નવહિ સમાધિચરિયાહિ વસિભાવતા પઞ્ઞા નિરોધસમાપત્તિયા ઞાણં?

દ્વીહિ બલેહીતિ દ્વે બલાનિ – સમથબલં, વિપસ્સનાબલં. કતમં સમથબલં? નેક્ખમ્મવસેન ચિત્તસ્સેકગ્ગતા અવિક્ખેપો સમથબલં. અબ્યાપાદવસેન ચિત્તસ્સેકગ્ગતા અવિક્ખેપો સમથબલં. આલોકસઞ્ઞાવસેન ચિત્તસ્સેકગ્ગતા અવિક્ખેપો સમથબલં. અવિક્ખેપવસેન ચિત્તસ્સેકગ્ગતા અવિક્ખેપો સમથબલં…પે… પટિનિસ્સગ્ગાનુપસ્સી અસ્સાસવસેન ચિત્તસ્સેકગ્ગતા અવિક્ખેપો સમથબલં. પટિનિસ્સગ્ગાનુપસ્સી પસ્સાસવસેન ચિત્તસ્સેકગ્ગતા અવિક્ખેપો સમથબલં.

સમથબલન્તિ કેનટ્ઠેન સમથબલં? પઠમેન ઝાનેન નીવરણે ન કમ્પતીતિ – સમથબલં. દુતિયેન ઝાનેન વિતક્કવિચારે ન કમ્પતીતિ – સમથબલં. તતિયેન ઝાનેન પીતિયા ન કમ્પતીતિ – સમથબલં. ચતુત્થેન ઝાનેન સુખદુક્ખે ન કમ્પતીતિ – સમથબલં. આકાસાનઞ્ચાયતનસમાપત્તિયા રૂપસઞ્ઞાય પટિઘસઞ્ઞાય નાનત્તસઞ્ઞાય ન કમ્પતીતિ – સમથબલં. વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનસમાપત્તિયા આકાસાનઞ્ચાયતનસઞ્ઞાય ન કમ્પતીતિ – સમથબલં. આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનસમાપત્તિયા વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનસઞ્ઞાય ન કમ્પતીતિ – સમથબલં. નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનસમાપત્તિયા આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનસઞ્ઞાય ન કમ્પતીતિ – સમથબલં. ઉદ્ધચ્ચે ચ ઉદ્ધચ્ચસહગતકિલેસે ચ ખન્ધે ચ ન કમ્પતિ ન ચલતિ ન વેધતીતિ – સમથબલં. ઇદં સમથબલં.

કતમં વિપસ્સનાબલં? અનિચ્ચાનુપસ્સના વિપસ્સનાબલં. દુક્ખાનુપસ્સના વિપસ્સનાબલં. અનત્તાનુપસ્સના વિપસ્સનાબલં. નિબ્બિદાનુપસ્સના વિપસ્સનાબલં. વિરાગાનુપસ્સના વિપસ્સનાબલં. નિરોધાનુપસ્સના વિપસ્સનાબલં. પટિનિસ્સગ્ગાનુપસ્સના વિપસ્સનાબલં. રૂપે અનિચ્ચાનુપસ્સના વિપસ્સનાબલં …પે… રૂપે પટિનિસ્સગ્ગાનુપસ્સના વિપસ્સનાબલં. વેદનાય…પે… સઞ્ઞાય… સઙ્ખારેસુ… વિઞ્ઞાણે… ચક્ખુસ્મિં…પે… જરામરણે અનિચ્ચાનુપસ્સના વિપસ્સનાબલં…પે… જરામરણે પટિનિસ્સગ્ગાનુપસ્સના વિપસ્સનાબલં.

વિપસ્સનાબલન્તિ કેનટ્ઠેન વિપસ્સનાબલં? અનિચ્ચાનુપસ્સનાય નિચ્ચસઞ્ઞાય ન કમ્પતીતિ – વિપસ્સનાબલં. દુક્ખાનુપસ્સનાય સુખસઞ્ઞાય ન કમ્પતીતિ – વિપસ્સનાબલં. અનત્તાનુપસ્સનાય અત્તસઞ્ઞાય ન કમ્પતીતિ – વિપસ્સનાબલં. નિબ્બિદાનુપસ્સનાય નન્દિયા ન કમ્પતીતિ – વિપસ્સનાબલં. વિરાગાનુપસ્સનાય રાગે ન કમ્પતીતિ – વિપસ્સનાબલં. નિરોધાનુપસ્સનાય સમુદયે ન કમ્પતીતિ – વિપસ્સનાબલં. પટિનિસ્સગ્ગાનુપસ્સનાય આદાને ન કમ્પતીતિ – વિપસ્સનાબલં. અવિજ્જાય ચ અવિજ્જા સહગતકિલેસે ચ ખન્ધે ચ ન કમ્પતિ ન ચલતિ ન વેધતીતિ – વિપસ્સનાબલં. ઇદં વિપસ્સનાબલં.

તયો ચ સઙ્ખારાનં પટિપ્પસ્સદ્ધિયાતિ કતમેસં તિણ્ણન્નં સઙ્ખારાનં પટિપ્પસ્સદ્ધિયા? દુતિયં ઝાનં સમાપન્નસ્સ વિતક્કવિચારા વચીસઙ્ખારા પટિપ્પસ્સદ્ધા હોન્તિ. ચતુત્થં ઝાનં સમાપન્નસ્સ અસ્સાસપસ્સાસા કાયસઙ્ખારા પટિપ્પસ્સદ્ધા હોન્તિ. સઞ્ઞાવેદયિતનિરોધં સમાપન્નસ્સ સઞ્ઞા ચ વેદના ચ ચિત્તસઙ્ખારા પટિપ્પસ્સદ્ધા હોન્તિ. ઇમેસં તિણ્ણન્નં સઙ્ખારાનં પટિપ્પસ્સદ્ધિયા.

૮૪. સોળસહિ ઞાણચરિયાહીતિ કતમાહિ સોળસહિ ઞાણચરિયાહિ? અનિચ્ચાનુપસ્સના ઞાણચરિયા, દુક્ખાનુપસ્સના ઞાણચરિયા, અનત્તાનુપસ્સના ઞાણચરિયા, નિબ્બિદાનુપસ્સના ઞાણચરિયા, વિરાગાનુપસ્સના ઞાણચરિયા, નિરોધાનુપસ્સના ઞાણચરિયા, પટિનિસ્સગ્ગાનુપસ્સના ઞાણચરિયા, વિવટ્ટનાનુપસ્સના ઞાણચરિયા, સોતાપત્તિમગ્ગો ઞાણચરિયા, સોતાપત્તિફલસમાપત્તિ ઞાણચરિયા, સકદાગામિમગ્ગો ઞાણચરિયા, સકદાગામિફલસમાપત્તિ ઞાણચરિયા, અનાગામિમગ્ગો ઞાણચરિયા, અનાગામિફલસમાપત્તિ ઞાણચરિયા, અરહત્તમગ્ગો ઞાણચરિયા, અરહત્તફલસમાપત્તિ ઞાણચરિયા – ઇમાહિ સોળસહિ ઞાણચરિયાહિ.

૮૫. નવહિ સમાધિચરિયાહીતિ કતમાહિ નવહિ સમાધિચરિયાહિ? પઠમં ઝાનં સમાધિચરિયા, દુતિયં ઝાનં સમાધિચરિયા, તતિયં ઝાનં સમાધિચરિયા, ચતુત્થં ઝાનં સમાધિચરિયા, આકાસાનઞ્ચાયતનસમાપત્તિ…પે… વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનસમાપત્તિ… આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનસમાપત્તિ… નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનસમાપત્તિ સમાધિચરિયા. પઠમં ઝાનં પટિલાભત્થાય વિતક્કો ચ વિચારો ચ પીતિ ચ સુખઞ્ચ ચિત્તેકગ્ગતા ચ…પે… નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનસમાપત્તિં પટિલાભત્થાય વિતક્કો ચ વિચારો ચ પીતિ ચ સુખઞ્ચ ચિત્તેકગ્ગતા ચ – ઇમાહિ નવહિ સમાધિચરિયાહિ.

વસીતિ પઞ્ચ વસિયો. આવજ્જનવસી, સમાપજ્જનવસી, અધિટ્ઠાનવસી, વુટ્ઠાનવસી, પચ્ચવેક્ખણાવસી. પઠમં ઝાનં યત્થિચ્છકં યદિચ્છકં યાવતિચ્છકં આવજ્જતિ; આવજ્જનાય દન્ધાયિતત્તં નત્થીતિ – આવજ્જનવસી. પઠમં ઝાનં યત્થિચ્છકં યદિચ્છકં યાવતિચ્છકં સમાપજ્જતિ; સમાપજ્જનાય દન્ધાયિતત્તં નત્થીતિ – સમાપજ્જનવસી. પઠમં ઝાનં યત્થિચ્છકં યદિચ્છકં યાવતિચ્છકં અધિટ્ઠાતિ; અધિટ્ઠાને દન્ધાયિતત્તં નત્થીતિ – અધિટ્ઠાનવસી. પઠમં ઝાનં યત્થિચ્છકં યદિચ્છકં યાવતિચ્છકં વુટ્ઠાતિ; વુટ્ઠાને દન્ધાયિતત્તં નત્થીતિ – વુટ્ઠાનવસી. પઠમં ઝાનં યત્થિચ્છકં યદિચ્છકં યાવતિચ્છકં પચ્ચવેક્ખતિ; પચ્ચવેક્ખણાય દન્ધાયિતત્તં નત્થીતિ – પચ્ચવેક્ખણાવસી.

દુતિયં ઝાનં…પે… નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનસમાપત્તિં યત્થિચ્છકં યદિચ્છકં યાવતિચ્છકં આવજ્જતિ; આવજ્જનાય દન્ધાયિતત્તં નત્થીતિ – આવજ્જનવસી. નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનસમાપત્તિં યત્થિચ્છકં યદિચ્છકં યાવતિચ્છકં સમાપજ્જતિ…પે… અધિટ્ઠાતિ… વુટ્ઠાતિ… પચ્ચવેક્ખતિ; પચ્ચવેક્ખણાય દન્ધાયિતત્તં નત્થીતિ – પચ્ચવેક્ખણાવસી. ઇમા પઞ્ચ વસિયો. તં ઞાતટ્ઠેન ઞાણં, પજાનનટ્ઠેન પઞ્ઞા. તેન વુચ્ચતિ – ‘‘દ્વીહિ બલેહિ સમન્નાગતત્તા તયો ચ સઙ્ખારાનં પટિપસ્સદ્ધિયા સોળસહિ ઞાણચરિયાહિ નવહિ સમાધિચરિયાહિ વસીભાવતા પઞ્ઞા નિરોધસમાપત્તિયા ઞાણં’’.

નિરોધસમાપત્તિઞાણનિદ્દેસો ચતુત્તિંસતિમો.