૧૧. દસુત્તરસુત્તં

૩૫૦. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા ચમ્પાયં વિહરતિ ગગ્ગરાય પોક્ખરણિયા તીરે મહતા ભિક્ખુસઙ્ઘેન સદ્ધિં પઞ્ચમત્તેહિ ભિક્ખુસતેહિ. તત્ર ખો આયસ્મા સારિપુત્તો ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘આવુસો ભિક્ખવે’’તિ! ‘‘આવુસો’’તિ ખો તે ભિક્ખૂ આયસ્મતો સારિપુત્તસ્સ પચ્ચસ્સોસું. આયસ્મા સારિપુત્તો એતદવોચ –

‘‘દસુત્તરં પવક્ખામિ, ધમ્મં નિબ્બાનપત્તિયા;

દુક્ખસ્સન્તકિરિયાય, સબ્બગન્થપ્પમોચનં’’.

એકો ધમ્મો

૩૫૧. ‘‘એકો, આવુસો, ધમ્મો બહુકારો, એકો ધમ્મો ભાવેતબ્બો, એકો ધમ્મો પરિઞ્ઞેય્યો, એકો ધમ્મો પહાતબ્બો, એકો ધમ્મો હાનભાગિયો, એકો ધમ્મો વિસેસભાગિયો, એકો ધમ્મો દુપ્પટિવિજ્ઝો, એકો ધમ્મો ઉપ્પાદેતબ્બો, એકો ધમ્મો અભિઞ્ઞેય્યો, એકો ધમ્મો સચ્છિકાતબ્બો.

(ક) ‘‘કતમો એકો ધમ્મો બહુકારો? અપ્પમાદો કુસલેસુ ધમ્મેસુ. અયં એકો ધમ્મો બહુકારો.

(ખ) ‘‘કતમો એકો ધમ્મો ભાવેતબ્બો? કાયગતાસતિ સાતસહગતા. અયં એકો ધમ્મો ભાવેતબ્બો.

(ગ) ‘‘કતમો એકો ધમ્મો પરિઞ્ઞેય્યો? ફસ્સો સાસવો ઉપાદાનિયો. અયં એકો ધમ્મો પરિઞ્ઞેય્યો.

(ઘ) ‘‘કતમો એકો ધમ્મો પહાતબ્બો? અસ્મિમાનો. અયં એકો ધમ્મો પહાતબ્બો.

(ઙ) ‘‘કતમો એકો ધમ્મો હાનભાગિયો? અયોનિસો મનસિકારો. અયં એકો ધમ્મો હાનભાગિયો.

(ચ) ‘‘કતમો એકો ધમ્મો વિસેસભાગિયો? યોનિસો મનસિકારો. અયં એકો ધમ્મો વિસેસભાગિયો.

(છ) ‘‘કતમો એકો ધમ્મો દુપ્પટિવિજ્ઝો? આનન્તરિકો ચેતોસમાધિ. અયં એકો ધમ્મો દુપ્પટિવિજ્ઝો.

(જ) ‘‘કતમો એકો ધમ્મો ઉપ્પાદેતબ્બો? અકુપ્પં ઞાણં. અયં એકો ધમ્મો ઉપ્પાદેતબ્બો.

(ઝ) ‘‘કતમો એકો ધમ્મો અભિઞ્ઞેય્યો? સબ્બે સત્તા આહારટ્ઠિતિકા. અયં એકો ધમ્મો અભિઞ્ઞેય્યો.

(ઞ) ‘‘કતમો એકો ધમ્મો સચ્છિકાતબ્બો? અકુપ્પા ચેતોવિમુત્તિ. અયં એકો ધમ્મો સચ્છિકાતબ્બો.

‘‘ઇતિ ઇમે દસ ધમ્મા ભૂતા તચ્છા તથા અવિતથા અનઞ્ઞથા સમ્મા તથાગતેન અભિસમ્બુદ્ધા.

દ્વે ધમ્મા

૩૫૨. ‘‘દ્વે ધમ્મા બહુકારા, દ્વે ધમ્મા ભાવેતબ્બા, દ્વે ધમ્મા પરિઞ્ઞેય્યા, દ્વે ધમ્મા પહાતબ્બા, દ્વે ધમ્મા હાનભાગિયા, દ્વે ધમ્મા વિસેસભાગિયા, દ્વે ધમ્મા દુપ્પટિવિજ્ઝા, દ્વે ધમ્મા ઉપ્પાદેતબ્બા, દ્વે ધમ્મા અભિઞ્ઞેય્યા, દ્વે ધમ્મા સચ્છિકાતબ્બા.

(ક) ‘‘કતમે દ્વે ધમ્મા બહુકારા? સતિ ચ સમ્પજઞ્ઞઞ્ચ. ઇમે દ્વે ધમ્મા બહુકારા.

(ખ) ‘‘કતમે દ્વે ધમ્મા ભાવેતબ્બા? સમથો ચ વિપસ્સના ચ. ઇમે દ્વે ધમ્મા ભાવેતબ્બા.

(ગ) ‘‘કતમે દ્વે ધમ્મા પરિઞ્ઞેય્યા? નામઞ્ચ રૂપઞ્ચ. ઇમે દ્વે ધમ્મા પરિઞ્ઞેય્યા.

(ઘ) ‘‘કતમે દ્વે ધમ્મા પહાતબ્બા? અવિજ્જા ચ ભવતણ્હા ચ. ઇમે દ્વે ધમ્મા પહાતબ્બા.

(ઙ) ‘‘કતમે દ્વે ધમ્મા હાનભાગિયા? દોવચસ્સતા ચ પાપમિત્તતા ચ. ઇમે દ્વે ધમ્મા હાનભાગિયા.

(ચ) ‘‘કતમે દ્વે ધમ્મા વિસેસભાગિયા? સોવચસ્સતા ચ કલ્યાણમિત્તતા ચ. ઇમે દ્વે ધમ્મા વિસેસભાગિયા.

(છ) ‘‘કતમે દ્વે ધમ્મા દુપ્પટિવિજ્ઝા? યો ચ હેતુ યો ચ પચ્ચયો સત્તાનં સંકિલેસાય, યો ચ હેતુ યો ચ પચ્ચયો સત્તાનં વિસુદ્ધિયા. ઇમે દ્વે ધમ્મા દુપ્પટિવિજ્ઝા.

(જ) ‘‘કતમે દ્વે ધમ્મા ઉપ્પાદેતબ્બા? દ્વે ઞાણાનિ – ખયે ઞાણં, અનુપ્પાદે ઞાણં. ઇમે દ્વે ધમ્મા ઉપ્પાદેતબ્બા.

(ઝ) ‘‘કતમે દ્વે ધમ્મા અભિઞ્ઞેય્યા? દ્વે ધાતુયો – સઙ્ખતા ચ ધાતુ અસઙ્ખતા ચ ધાતુ. ઇમે દ્વે ધમ્મા અભિઞ્ઞેય્યા.

(ઞ) ‘‘કતમે દ્વે ધમ્મા સચ્છિકાતબ્બા? વિજ્જા ચ વિમુત્તિ ચ. ઇમે દ્વે ધમ્મા સચ્છિકાતબ્બા.

‘‘ઇતિ ઇમે વીસતિ ધમ્મા ભૂતા તચ્છા તથા અવિતથા અનઞ્ઞથા સમ્મા તથાગતેન અભિસમ્બુદ્ધા.

તયો ધમ્મા

૩૫૩. ‘‘તયો ધમ્મા બહુકારા, તયો ધમ્મા ભાવેતબ્બા…પે… તયો ધમ્મા સચ્છિકાતબ્બા.

(ક) ‘‘કતમે તયો ધમ્મા બહુકારા? સપ્પુરિસસંસેવો, સદ્ધમ્મસ્સવનં, ધમ્માનુધમ્મપ્પટિપત્તિ. ઇમે તયો ધમ્મા બહુકારા.

(ખ) ‘‘કતમે તયો ધમ્મા ભાવેતબ્બા? તયો સમાધી – સવિતક્કો સવિચારો સમાધિ, અવિતક્કો વિચારમત્તો સમાધિ, અવિતક્કો અવિચારો સમાધિ. ઇમે તયો ધમ્મા ભાવેતબ્બા.

(ગ) ‘‘કતમે તયો ધમ્મા પરિઞ્ઞેય્યા? તિસ્સો વેદના – સુખા વેદના, દુક્ખા વેદના, અદુક્ખમસુખા વેદના. ઇમે તયો ધમ્મા પરિઞ્ઞેય્યા.

(ઘ) ‘‘કતમે તયો ધમ્મા પહાતબ્બા? તિસ્સો તણ્હા – કામતણ્હા, ભવતણ્હા, વિભવતણ્હા. ઇમે તયો ધમ્મા પહાતબ્બા.

(ઙ) ‘‘કતમે તયો ધમ્મા હાનભાગિયા? તીણિ અકુસલમૂલાનિ – લોભો અકુસલમૂલં, દોસો અકુસલમૂલં, મોહો અકુસલમૂલં. ઇમે તયો ધમ્મા હાનભાગિયા.

(ચ) ‘‘કતમે તયો ધમ્મા વિસેસભાગિયા? તીણિ કુસલમૂલાનિ – અલોભો કુસલમૂલં, અદોસો કુસલમૂલં, અમોહો કુસલમૂલં. ઇમે તયો ધમ્મા વિસેસભાગિયા.

(છ) ‘‘કતમે તયો ધમ્મા દુપ્પટિવિજ્ઝા? તિસ્સો નિસ્સરણિયા ધાતુયો – કામાનમેતં નિસ્સરણં યદિદં નેક્ખમ્મં, રૂપાનમેતં નિસ્સરણં યદિદં અરૂપં, યં ખો પન કિઞ્ચિ ભૂતં સઙ્ખતં પટિચ્ચસમુપ્પન્નં, નિરોધો તસ્સ નિસ્સરણં. ઇમે તયો ધમ્મા દુપ્પટિવિજ્ઝા.

(જ) ‘‘કતમે તયો ધમ્મા ઉપ્પાદેતબ્બા? તીણિ ઞાણાનિ – અતીતંસે ઞાણં, અનાગતંસે ઞાણં, પચ્ચુપ્પન્નંસે ઞાણં. ઇમે તયો ધમ્મા ઉપ્પાદેતબ્બા.

(ઝ) ‘‘કતમે તયો ધમ્મા અભિઞ્ઞેય્યા? તિસ્સો ધાતુયો – કામધાતુ, રૂપધાતુ, અરૂપધાતુ. ઇમે તયો ધમ્મા અભિઞ્ઞેય્યા.

(ઞ) ‘‘કતમે તયો ધમ્મા સચ્છિકાતબ્બા? તિસ્સો વિજ્જા – પુબ્બેનિવાસાનુસ્સતિઞાણં વિજ્જા, સત્તાનં ચુતૂપપાતે ઞાણં વિજ્જા, આસવાનં ખયે ઞાણં વિજ્જા. ઇમે તયો ધમ્મા સચ્છિકાતબ્બા.

‘‘ઇતિ ઇમે તિંસ ધમ્મા ભૂતા તચ્છા તથા અવિતથા અનઞ્ઞથા સમ્મા તથાગતેન અભિસમ્બુદ્ધા.

ચત્તારો ધમ્મા

૩૫૪. ‘‘ચત્તારો ધમ્મા બહુકારા, ચત્તારો ધમ્મા ભાવેતબ્બા…પે… ચત્તારો ધમ્મા સચ્છિકાતબ્બા.

(ક) ‘‘કતમે ચત્તારો ધમ્મા બહુકારા? ચત્તારિ ચક્કાનિ – પતિરૂપદેસવાસો, સપ્પુરિસૂપનિસ્સયો [સપ્પુરિસુપસ્સયો (સ્યા. કં.)], અત્તસમ્માપણિધિ, પુબ્બે ચ કતપુઞ્ઞતા. ઇમે ચત્તારો ધમ્મા બહુકારા.

(ખ) ‘‘કતમે ચત્તારો ધમ્મા ભાવેતબ્બા? ચત્તારો સતિપટ્ઠાના – ઇધાવુસો, ભિક્ખુ કાયે કાયાનુપસ્સી વિહરતિ આતાપી સમ્પજાનો સતિમા વિનેય્ય લોકે અભિજ્ઝાદોમનસ્સં. વેદનાસુ…પે… ચિત્તે… ધમ્મેસુ ધમ્માનુપસ્સી વિહરતિ આતાપી સમ્પજાનો સતિમા વિનેય્ય લોકે અભિજ્ઝાદોમનસ્સં. ઇમે ચત્તારો ધમ્મા ભાવેતબ્બા.

(ગ) ‘‘કતમે ચત્તારો ધમ્મા પરિઞ્ઞેય્યા? ચત્તારો આહારા – કબળીકારો [કવળીકારો (સ્યા. કં.)] આહારો ઓળારિકો વા સુખુમો વા, ફસ્સો દુતિયો, મનોસઞ્ચેતના તતિયા, વિઞ્ઞાણં ચતુત્થં. ઇમે ચત્તારો ધમ્મા પરિઞ્ઞેય્યા.

(ઘ) ‘‘કતમે ચત્તારો ધમ્મા પહાતબ્બા? ચત્તારો ઓઘા – કામોઘો, ભવોઘો, દિટ્ઠોઘો, અવિજ્જોઘો. ઇમે ચત્તારો ધમ્મા પહાતબ્બા.

(ઙ) ‘‘કતમે ચત્તારો ધમ્મા હાનભાગિયા? ચત્તારો યોગા – કામયોગો, ભવયોગો, દિટ્ઠિયોગો, અવિજ્જાયોગો. ઇમે ચત્તારો ધમ્મા હાનભાગિયા.

(ચ) ‘‘કતમે ચત્તારો ધમ્મા વિસેસભાગિયા? ચત્તારો વિસઞ્ઞોગા – કામયોગવિસંયોગો, ભવયોગવિસંયોગો, દિટ્ઠિયોગવિસંયોગો, અવિજ્જાયોગવિસંયોગો. ઇમે ચત્તારો ધમ્મા વિસેસભાગિયા.

(છ) ‘‘કતમે ચત્તારો ધમ્મા દુપ્પટિવિજ્ઝા? ચત્તારો સમાધી – હાનભાગિયો સમાધિ, ઠિતિભાગિયો સમાધિ, વિસેસભાગિયો સમાધિ, નિબ્બેધભાગિયો સમાધિ. ઇમે ચત્તારો ધમ્મા દુપ્પટિવિજ્ઝા.

(જ) ‘‘કતમે ચત્તારો ધમ્મા ઉપ્પાદેતબ્બા? ચત્તારિ ઞાણાનિ – ધમ્મે ઞાણં, અન્વયે ઞાણં, પરિયે ઞાણં, સમ્મુતિયા ઞાણં. ઇમે ચત્તારો ધમ્મા ઉપ્પાદેતબ્બા.

(ઝ) ‘‘કતમે ચત્તારો ધમ્મા અભિઞ્ઞેય્યા? ચત્તારિ અરિયસચ્ચાનિ – દુક્ખં અરિયસચ્ચં, દુક્ખસમુદયં [દુક્ખસમુદયો (સ્યા. કં.)] અરિયસચ્ચં, દુક્ખનિરોધં [દુક્ખનિરોધો (સ્યા. કં.)] અરિયસચ્ચં, દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા અરિયસચ્ચં. ઇમે ચત્તારો ધમ્મા અભિઞ્ઞેય્યા.

(ઞ) ‘‘કતમે ચત્તારો ધમ્મા સચ્છિકાતબ્બા? ચત્તારિ સામઞ્ઞફલાનિ – સોતાપત્તિફલં, સકદાગામિફલં, અનાગામિફલં, અરહત્તફલં. ઇમે ચત્તારો ધમ્મા સચ્છિકાતબ્બા.

‘‘ઇતિ ઇમે ચત્તારીસધમ્મા ભૂતા તચ્છા તથા અવિતથા અનઞ્ઞથા સમ્મા તથાગતેન અભિસમ્બુદ્ધા.

પઞ્ચ ધમ્મા

૩૫૫. ‘‘પઞ્ચ ધમ્મા બહુકારા…પે… પઞ્ચ ધમ્મા સચ્છિકાતબ્બા.

(ક) ‘‘કતમે પઞ્ચ ધમ્મા બહુકારા? પઞ્ચ પધાનિયઙ્ગાનિ – ઇધાવુસો, ભિક્ખુ સદ્ધો હોતિ, સદ્દહતિ તથાગતસ્સ બોધિં – ‘ઇતિપિ સો ભગવા અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો વિજ્જાચરણસમ્પન્નો સુગતો લોકવિદૂ અનુત્તરો પુરિસદમ્મસારથિ સત્થા દેવમનુસ્સાનં બુદ્ધો ભગવા’તિ. અપ્પાબાધો હોતિ અપ્પાતઙ્કો સમવેપાકિનિયા ગહણિયા સમન્નાગતો નાતિસીતાય નાચ્ચુણ્હાય મજ્ઝિમાય પધાનક્ખમાય. અસઠો હોતિ અમાયાવી યથાભૂતમત્તાનં આવીકત્તા સત્થરિ વા વિઞ્ઞૂસુ વા સબ્રહ્મચારીસુ. આરદ્ધવીરિયો વિહરતિ અકુસલાનં ધમ્માનં પહાનાય, કુસલાનં ધમ્માનં ઉપસમ્પદાય, થામવા દળ્હપરક્કમો અનિક્ખિત્તધુરો કુસલેસુ ધમ્મેસુ. પઞ્ઞવા હોતિ ઉદયત્થગામિનિયા પઞ્ઞાય સમન્નાગતો અરિયાય નિબ્બેધિકાય સમ્મા દુક્ખક્ખયગામિનિયા. ઇમે પઞ્ચ ધમ્મા બહુકારા.

(ખ) ‘‘કતમે પઞ્ચ ધમ્મા ભાવેતબ્બા? પઞ્ચઙ્ગિકો સમ્માસમાધિ – પીતિફરણતા, સુખફરણતા, ચેતોફરણતા, આલોકફરણતા, પચ્ચવેક્ખણનિમિત્તં [પચ્ચવેક્ખણાનિમિત્તં (સ્યા. કં.)]. ઇમે પઞ્ચ ધમ્મા ભાવેતબ્બા.

(ગ) ‘‘કતમે પઞ્ચ ધમ્મા પરિઞ્ઞેય્યા? પઞ્ચુપાદાનક્ખન્ધા [સેય્યથીદં (સી. સ્યા. કં. પી.)] – રૂપુપાદાનક્ખન્ધો, વેદનુપાદાનક્ખન્ધો, સઞ્ઞુપાદાનક્ખન્ધો, સઙ્ખારુપાદાનક્ખન્ધો વિઞ્ઞાણુપાદાનક્ખન્ધો. ઇમે પઞ્ચ ધમ્મા પરિઞ્ઞેય્યા.

(ઘ) ‘‘કતમે પઞ્ચ ધમ્મા પહાતબ્બા? પઞ્ચ નીવરણાનિ – કામચ્છન્દનીવરણં, બ્યાપાદનીવરણં, થિનમિદ્ધનીવરણં, ઉદ્ધચ્ચકુકુચ્ચનીવરણં, વિચિકિચ્છાનીવરણં. ઇમે પઞ્ચ ધમ્મા પહાતબ્બા.

(ઙ) ‘‘કતમે પઞ્ચ ધમ્મા હાનભાગિયા? પઞ્ચ ચેતોખિલા – ઇધાવુસો, ભિક્ખુ સત્થરિ કઙ્ખતિ વિચિકિચ્છતિ નાધિમુચ્ચતિ ન સમ્પસીદતિ. યો સો, આવુસો, ભિક્ખુ સત્થરિ કઙ્ખતિ વિચિકિચ્છતિ નાધિમુચ્ચતિ ન સમ્પસીદતિ, તસ્સ ચિત્તં ન નમતિ આતપ્પાય અનુયોગાય સાતચ્ચાય પધાનાય. યસ્સ ચિત્તં ન નમતિ આતપ્પાય અનુયોગાય સાતચ્ચાય પધાનાય. અયં પઠમો ચેતોખિલો. પુન ચપરં, આવુસો, ભિક્ખુ ધમ્મે કઙ્ખતિ વિચિકિચ્છતિ…પે… સઙ્ઘે કઙ્ખતિ વિચિકિચ્છતિ…પે… સિક્ખાય કઙ્ખતિ વિચિકિચ્છતિ…પે… સબ્રહ્મચારીસુ કુપિતો હોતિ અનત્તમનો આહતચિત્તો ખિલજાતો, યો સો, આવુસો, ભિક્ખુ સબ્રહ્મચારીસુ કુપિતો હોતિ અનત્તમનો આહતચિત્તો ખિલજાતો, તસ્સ ચિત્તં ન નમતિ આતપ્પાય અનુયોગાય સાતચ્ચાય પધાનાય. યસ્સ ચિત્તં ન નમતિ આતપ્પાય અનુયોગાય સાતચ્ચાય પધાનાય. અયં પઞ્ચમો ચેતોખિલો. ઇમે પઞ્ચ ધમ્મા હાનભાગિયા.

(ચ) ‘‘કતમે પઞ્ચ ધમ્મા વિસેસભાગિયા? પઞ્ચિન્દ્રિયાનિ – સદ્ધિન્દ્રિયં, વીરિયિન્દ્રિયં, સતિન્દ્રિયં, સમાધિન્દ્રિયં, પઞ્ઞિન્દ્રિયં. ઇમે પઞ્ચ ધમ્મા વિસેસભાગિયા.

(છ) ‘‘કતમે પઞ્ચ ધમ્મા દુપ્પટિવિજ્ઝા? પઞ્ચ નિસ્સરણિયા ધાતુયો – ઇધાવુસો, ભિક્ખુનો કામે મનસિકરોતો કામેસુ ચિત્તં ન પક્ખન્દતિ ન પસીદતિ ન સન્તિટ્ઠતિ ન વિમુચ્ચતિ. નેક્ખમ્મં ખો પનસ્સ મનસિકરોતો નેક્ખમ્મે ચિત્તં પક્ખન્દતિ પસીદતિ સન્તિટ્ઠતિ વિમુચ્ચતિ. તસ્સ તં ચિત્તં સુગતં સુભાવિતં સુવુટ્ઠિતં સુવિમુત્તં વિસંયુત્તં કામેહિ. યે ચ કામપચ્ચયા ઉપ્પજ્જન્તિ આસવા વિઘાતા પરિળાહા, મુત્તો સો તેહિ. ન સો તં વેદનં વેદેતિ. ઇદમક્ખાતં કામાનં નિસ્સરણં.

‘‘પુન ચપરં, આવુસો, ભિક્ખુનો બ્યાપાદં મનસિકરોતો બ્યાપાદે ચિત્તં ન પક્ખન્દતિ ન પસીદતિ ન સન્તિટ્ઠતિ ન વિમુચ્ચતિ. અબ્યાપાદં ખો પનસ્સ મનસિકરોતો અબ્યાપાદે ચિત્તં પક્ખન્દતિ પસીદતિ સન્તિટ્ઠતિ વિમુચ્ચતિ. તસ્સ તં ચિત્તં સુગતં સુભાવિતં સુવુટ્ઠિતં સુવિમુત્તં વિસંયુત્તં બ્યાપાદેન. યે ચ બ્યાપાદપચ્ચયા ઉપ્પજ્જન્તિ આસવા વિઘાતા પરિળાહા, મુત્તો સો તેહિ. ન સો તં વેદનં વેદેતિ. ઇદમક્ખાતં બ્યાપાદસ્સ નિસ્સરણં.

‘‘પુન ચપરં, આવુસો, ભિક્ખુનો વિહેસં મનસિકરોતો વિહેસાય ચિત્તં ન પક્ખન્દતિ ન પસીદતિ ન સન્તિટ્ઠતિ ન વિમુચ્ચતિ. અવિહેસં ખો પનસ્સ મનસિકરોતો અવિહેસાય ચિત્તં પક્ખન્દતિ પસીદતિ સન્તિટ્ઠતિ વિમુચ્ચતિ. તસ્સ તં ચિત્તં સુગતં સુભાવિતં સુવુટ્ઠિતં સુવિમુત્તં વિસંયુત્તં વિહેસાય. યે ચ વિહેસાપચ્ચયા ઉપ્પજ્જન્તિ આસવા વિઘાતા પરિળાહા, મુત્તો સો તેહિ. ન સો તં વેદનં વેદેતિ. ઇદમક્ખાતં વિહેસાય નિસ્સરણં.

‘‘પુન ચપરં, આવુસો, ભિક્ખુનો રૂપે મનસિકરોતો રૂપેસુ ચિત્તં ન પક્ખન્દતિ ન પસીદતિ ન સન્તિટ્ઠતિ ન વિમુચ્ચતિ. અરૂપં ખો પનસ્સ મનસિકરોતો અરૂપે ચિત્તં પક્ખન્દતિ પસીદતિ સન્તિટ્ઠતિ વિમુચ્ચતિ. તસ્સ તં ચિત્તં સુગતં સુભાવિતં સુવુટ્ઠિતં સુવિમુત્તં વિસંયુત્તં રૂપેહિ. યે ચ રૂપપચ્ચયા ઉપ્પજ્જન્તિ આસવા વિઘાતા પરિળાહા, મુત્તો સો તેહિ. ન સો તં વેદનં વેદેતિ. ઇદમક્ખાતં રૂપાનં નિસ્સરણં.

‘‘પુન ચપરં, આવુસો, ભિક્ખુનો સક્કાયં મનસિકરોતો સક્કાયે ચિત્તં ન પક્ખન્દતિ ન પસીદતિ ન સન્તિટ્ઠતિ ન વિમુચ્ચતિ. સક્કાયનિરોધં ખો પનસ્સ મનસિકરોતો સક્કાયનિરોધે ચિત્તં પક્ખન્દતિ પસીદતિ સન્તિટ્ઠતિ વિમુચ્ચતિ. તસ્સ તં ચિત્તં સુગતં સુભાવિતં સુવુટ્ઠિતં સુવિમુત્તં વિસંયુત્તં સક્કાયેન. યે ચ સક્કાયપચ્ચયા ઉપ્પજ્જન્તિ આસવા વિઘાતા પરિળાહા, મુત્તો સો તેહિ. ન સો તં વેદનં વેદેતિ. ઇદમક્ખાતં સક્કાયસ્સ નિસ્સરણં. ઇમે પઞ્ચ ધમ્મા દુપ્પટિવિજ્ઝા.

(જ) ‘‘કતમે પઞ્ચ ધમ્મા ઉપ્પાદેતબ્બા? પઞ્ચ ઞાણિકો સમ્માસમાધિ – ‘અયં સમાધિ પચ્ચુપ્પન્નસુખો ચેવ આયતિઞ્ચ સુખવિપાકો’તિ પચ્ચત્તંયેવ ઞાણં ઉપ્પજ્જતિ. ‘અયં સમાધિ અરિયો નિરામિસો’તિ પચ્ચત્તઞ્ઞેવ ઞાણં ઉપ્પજ્જતિ. ‘અયં સમાધિ અકાપુરિસસેવિતો’તિ પચ્ચત્તંયેવ ઞાણં ઉપ્પજ્જતિ. ‘અયં સમાધિ સન્તો પણીતો પટિપ્પસ્સદ્ધલદ્ધો એકોદિભાવાધિગતો, ન સસઙ્ખારનિગ્ગય્હવારિતગતો’તિ [ન ચ સસઙ્ખારનિગ્ગય્હ વારિતવતોતિ (સી. સ્યા. કં. પી.), ન સસઙ્ખારનિગ્ગય્હવારિવાવતો (ક.), ન સસઙ્ખારનિગ્ગય્હવારિયાધિગતો (?)] પચ્ચત્તંયેવ ઞાણં ઉપ્પજ્જતિ. ‘સો ખો પનાહં ઇમં સમાધિં સતોવ સમાપજ્જામિ સતો વુટ્ઠહામી’તિ પચ્ચત્તંયેવ ઞાણં ઉપ્પજ્જતિ. ઇમે પઞ્ચ ધમ્મા ઉપ્પાદેતબ્બા.

(ઝ) ‘‘કતમે પઞ્ચ ધમ્મા અભિઞ્ઞેય્યા? પઞ્ચ વિમુત્તાયતનાનિ – ઇધાવુસો, ભિક્ખુનો સત્થા ધમ્મં દેસેતિ અઞ્ઞતરો વા ગરુટ્ઠાનિયો સબ્રહ્મચારી. યથા યથા, આવુસો, ભિક્ખુનો સત્થા ધમ્મં દેસેતિ, અઞ્ઞતરો વા ગરુટ્ઠાનિયો સબ્રહ્મચારી, તથા તથા સો [ભિક્ખુ (સ્યા. કં.)] તસ્મિં ધમ્મે અત્થપ્પટિસંવેદી ચ હોતિ ધમ્મપટિસંવેદી ચ. તસ્સ અત્થપ્પટિસંવેદિનો ધમ્મપટિસંવેદિનો પામોજ્જં જાયતિ, પમુદિતસ્સ પીતિ જાયતિ, પીતિમનસ્સ કાયો પસ્સમ્ભતિ, પસ્સદ્ધકાયો સુખં વેદેતિ, સુખિનો ચિત્તં સમાધિયતિ. ઇદં પઠમં વિમુત્તાયતનં.

‘‘પુન ચપરં, આવુસો, ભિક્ખુનો ન હેવ ખો સત્થા ધમ્મં દેસેતિ, અઞ્ઞતરો વા ગરુટ્ઠાનિયો સબ્રહ્મચારી, અપિ ચ ખો યથાસુતં યથાપરિયત્તં ધમ્મં વિત્થારેન પરેસં દેસેતિ યથા યથા, આવુસો, ભિક્ખુ યથાસુતં યથાપરિયત્તં ધમ્મં વિત્થારેન પરેસં દેસેતિ. તથા તથા સો તસ્મિં ધમ્મે અત્થપ્પટિસંવેદી ચ હોતિ ધમ્મપટિસંવેદી ચ. તસ્સ અત્થપ્પટિસંવેદિનો ધમ્મપટિસંવેદિનો પામોજ્જં જાયતિ, પમુદિતસ્સ પીતિ જાયતિ, પીતિમનસ્સ કાયો પસ્સમ્ભતિ, પસ્સદ્ધકાયો સુખં વેદેતિ, સુખિનો ચિત્તં સમાધિયતિ. ઇદં દુતિયં વિમુત્તાયતનં.

‘‘પુન ચપરં, આવુસો, ભિક્ખુનો ન હેવ ખો સત્થા ધમ્મં દેસેતિ, અઞ્ઞતરો વા ગરુટ્ઠાનિયો સબ્રહ્મચારી, નાપિ યથાસુતં યથાપરિયત્તં ધમ્મં વિત્થારેન પરેસં દેસેતિ. અપિ ચ ખો, યથાસુતં યથાપરિયત્તં ધમ્મં વિત્થારેન સજ્ઝાયં કરોતિ. યથા યથા, આવુસો, ભિક્ખુ યથાસુતં યથાપરિયત્તં ધમ્મં વિત્થારેન સજ્ઝાયં કરોતિ તથા તથા સો તસ્મિં ધમ્મે અત્થપ્પટિસંવેદી ચ હોતિ ધમ્મપટિસંવેદી ચ. તસ્સ અત્થપ્પટિસંવેદિનો ધમ્મપટિસંવેદિનો પામોજ્જં જાયતિ, પમુદિતસ્સ પીતિ જાયતિ, પીતિમનસ્સ કાયો પસ્સમ્ભતિ, પસ્સદ્ધકાયો સુખં વેદેતિ, સુખિનો ચિત્તં સમાધિયતિ. ઇદં તતિયં વિમુત્તાયતનં.

‘‘પુન ચપરં, આવુસો, ભિક્ખુનો ન હેવ ખો સત્થા ધમ્મં દેસેતિ, અઞ્ઞતરો વા ગરુટ્ઠાનિયો સબ્રહ્મચારી, નાપિ યથાસુતં યથાપરિયત્તં ધમ્મં વિત્થારેન પરેસં દેસેતિ, નાપિ યથાસુતં યથાપરિયત્તં ધમ્મં વિત્થારેન સજ્ઝાયં કરોતિ. અપિ ચ ખો, યથાસુતં યથાપરિયત્તં ધમ્મં ચેતસા અનુવિતક્કેતિ અનુવિચારેતિ મનસાનુપેક્ખતિ. યથા યથા, આવુસો, ભિક્ખુ યથાસુતં યથાપરિયત્તં ધમ્મં ચેતસા અનુવિતક્કેતિ અનુવિચારેતિ મનસાનુપેક્ખતિ તથા તથા સો તસ્મિં ધમ્મે અત્થપ્પટિસંવેદી ચ હોતિ ધમ્મપટિસંવેદી ચ. તસ્સ અત્થપ્પટિસંવેદિનો ધમ્મપટિસંવેદિનો પામોજ્જં જાયતિ, પમુદિતસ્સ પીતિ જાયતિ, પીતિમનસ્સ કાયો પસ્સમ્ભતિ, પસ્સદ્ધકાયો સુખં વેદેતિ, સુખિનો ચિત્તં સમાધિયતિ. ઇદં ચતુત્થં વિમુત્તાયતનં.

‘‘પુન ચપરં, આવુસો, ભિક્ખુનો ન હેવ ખો સત્થા ધમ્મં દેસેતિ, અઞ્ઞતરો વા ગરુટ્ઠાનિયો સબ્રહ્મચારી, નાપિ યથાસુતં યથાપરિયત્તં ધમ્મં વિત્થારેન પરેસં દેસેતિ, નાપિ યથાસુતં યથાપરિયત્તં ધમ્મં વિત્થારેન સજ્ઝાયં કરોતિ, નાપિ યથાસુતં યથાપરિયત્તં ધમ્મં ચેતસા અનુવિતક્કેતિ અનુવિચારેતિ મનસાનુપેક્ખતિ; અપિ ચ ખ્વસ્સ અઞ્ઞતરં સમાધિનિમિત્તં સુગ્ગહિતં હોતિ સુમનસિકતં સૂપધારિતં સુપ્પટિવિદ્ધં પઞ્ઞાય. યથા યથા, આવુસો, ભિક્ખુનો અઞ્ઞતરં સમાધિનિમિત્તં સુગ્ગહિતં હોતિ સુમનસિકતં સૂપધારિતં સુપ્પટિવિદ્ધં પઞ્ઞાય તથા તથા સો તસ્મિં ધમ્મે અત્થપ્પટિસંવેદી ચ હોતિ ધમ્મપ્પટિસંવેદી ચ. તસ્સ અત્થપ્પટિસંવેદિનો ધમ્મપ્પટિસંવેદિનો પામોજ્જં જાયતિ, પમુદિતસ્સ પીતિ જાયતિ, પીતિમનસ્સ કાયો પસ્સમ્ભતિ, પસ્સદ્ધકાયો સુખં વેદેતિ, સુખિનો ચિત્તં સમાધિયતિ. ઇદં પઞ્ચમં વિમુત્તાયતનં. ઇમે પઞ્ચ ધમ્મા અભિઞ્ઞેય્યા.

(ઞ) ‘‘કતમે પઞ્ચ ધમ્મા સચ્છિકાતબ્બા? પઞ્ચ ધમ્મક્ખન્ધા – સીલક્ખન્ધો, સમાધિક્ખન્ધો, પઞ્ઞાક્ખન્ધો, વિમુત્તિક્ખન્ધો, વિમુત્તિઞાણદસ્સનક્ખન્ધો. ઇમે પઞ્ચ ધમ્મા સચ્છિકાતબ્બા.

‘‘ઇતિ ઇમે પઞ્ઞાસ ધમ્મા ભૂતા તચ્છા તથા અવિતથા અનઞ્ઞથા સમ્મા તથાગતેન અભિસમ્બુદ્ધા.

છ ધમ્મા

૩૫૬. ‘‘છ ધમ્મા બહુકારા…પે… છ ધમ્મા સચ્છિકાતબ્બા.

(ક) ‘‘કતમે છ ધમ્મા બહુકારા? છ સારણીયા ધમ્મા. ઇધાવુસો, ભિક્ખુનો મેત્તં કાયકમ્મં પચ્ચુપટ્ઠિતં હોતિ સબ્રહ્મચારીસુ આવિ ચેવ રહો ચ, અયમ્પિ ધમ્મો સારણીયો પિયકરણો ગરુકરણો સઙ્ગહાય અવિવાદાય સામગ્ગિયા એકીભાવાય સંવત્તતિ.

‘‘પુન ચપરં, આવુસો, ભિક્ખુનો મેત્તં વચીકમ્મં…પે… એકીભાવાય સંવત્તતિ.

‘‘પુન ચપરં, આવુસો, ભિક્ખુનો મેત્તં મનોકમ્મં…પે… એકીભાવાય સંવત્તતિ.

‘‘પુન ચપરં, આવુસો, ભિક્ખુ યે તે લાભા ધમ્મિકા ધમ્મલદ્ધા અન્તમસો પત્તપરિયાપન્નમત્તમ્પિ, તથારૂપેહિ લાભેહિ અપ્પટિવિભત્તભોગી હોતિ સીલવન્તેહિ સબ્રહ્મચારીહિ સાધારણભોગી, અયમ્પિ ધમ્મો સારણીયો…પે… એકીભાવાય સંવત્તતિ.

‘‘પુન ચપરં, આવુસો, ભિક્ખુ, યાનિ તાનિ સીલાનિ અખણ્ડાનિ અચ્છિદ્દાનિ અસબલાનિ અકમ્માસાનિ ભુજિસ્સાનિ વિઞ્ઞુપ્પસત્થાનિ અપરામટ્ઠાનિ સમાધિસંવત્તનિકાનિ, તથારૂપેસુ સીલેસુ સીલસામઞ્ઞગતો વિહરતિ સબ્રહ્મચારીહિ આવિ ચેવ રહો ચ, અયમ્પિ ધમ્મો સારણીયો…પે… એકીભાવાય સંવત્તતિ.

‘‘પુન ચપરં, આવુસો, ભિક્ખુ યાયં દિટ્ઠિ અરિયા નિય્યાનિકા નિય્યાતિ તક્કરસ્સ સમ્મા દુક્ખક્ખયાય, તથારૂપાય દિટ્ઠિયા દિટ્ઠિ સામઞ્ઞગતો વિહરતિ સબ્રહ્મચારીહિ આવિ ચેવ રહો ચ, અયમ્પિ ધમ્મો સારણીયો પિયકરણો ગરુકરણો, સઙ્ગહાય અવિવાદાય સામગ્ગિયા એકીભાવાય સંવત્તતિ. ઇમે છ ધમ્મા બહુકારા.

(ખ) ‘‘કતમે છ ધમ્મા ભાવેતબ્બા? છ અનુસ્સતિટ્ઠાનાનિ – બુદ્ધાનુસ્સતિ, ધમ્માનુસ્સતિ, સઙ્ઘાનુસ્સતિ, સીલાનુસ્સતિ, ચાગાનુસ્સતિ, દેવતાનુસ્સતિ. ઇમે છ ધમ્મા ભાવેતબ્બા.

(ગ) ‘‘કતમે છ ધમ્મા પરિઞ્ઞેય્યા? છ અજ્ઝત્તિકાનિ આયતનાનિ – ચક્ખાયતનં, સોતાયતનં, ઘાનાયતનં, જિવ્હાયતનં, કાયાયતનં, મનાયતનં. ઇમે છ ધમ્મા પરિઞ્ઞેય્યા.

(ઘ) ‘‘કતમે છ ધમ્મા પહાતબ્બા? છ તણ્હાકાયા – રૂપતણ્હા, સદ્દતણ્હા, ગન્ધતણ્હા, રસતણ્હા, ફોટ્ઠબ્બતણ્હા, ધમ્મતણ્હા. ઇમે છ ધમ્મા પહાતબ્બા.

(ઙ) ‘‘કતમે છ ધમ્મા હાનભાગિયા? છ અગારવા – ઇધાવુસો, ભિક્ખુ સત્થરિ અગારવો વિહરતિ અપ્પતિસ્સો. ધમ્મે…પે… સઙ્ઘે… સિક્ખાય… અપ્પમાદે… પટિસન્થારે અગારવો વિહરતિ અપ્પતિસ્સો. ઇમે છ ધમ્મા હાનભાગિયા.

(ચ) ‘‘કતમે છ ધમ્મા વિસેસભાગિયા? છ ગારવા – ઇધાવુસો, ભિક્ખુ સત્થરિ સગારવો વિહરતિ સપ્પતિસ્સો ધમ્મે…પે… સઙ્ઘે… સિક્ખાય… અપ્પમાદે… પટિસન્થારે સગારવો વિહરતિ સપ્પતિસ્સો. ઇમે છ ધમ્મા વિસેસભાગિયા.

(છ) ‘‘કતમે છ ધમ્મા દુપ્પટિવિજ્ઝા? છ નિસ્સરણિયા ધાતુયો – ઇધાવુસો, ભિક્ખુ એવં વદેય્ય – ‘મેત્તા હિ ખો મે, ચેતોવિમુત્તિ ભાવિતા બહુલીકતા યાનીકતા વત્થુકતા અનુટ્ઠિતા પરિચિતા સુસમારદ્ધા, અથ ચ પન મે બ્યાપાદો ચિત્તં પરિયાદાય તિટ્ઠતી’તિ. સો ‘મા હેવં’ તિસ્સ વચનીયો ‘માયસ્મા એવં અવચ, મા ભગવન્તં અબ્ભાચિક્ખિ. ન હિ સાધુ ભગવતો અબ્ભક્ખાનં, ન હિ ભગવા એવં વદેય્ય. અટ્ઠાનમેતં આવુસો અનવકાસો યં મેત્તાય ચેતોવિમુત્તિયા ભાવિતાય બહુલીકતાય યાનીકતાય વત્થુકતાય અનુટ્ઠિતાય પરિચિતાય સુસમારદ્ધાય. અથ ચ પનસ્સ બ્યાપાદો ચિત્તં પરિયાદાય ઠસ્સતીતિ, નેતં ઠાનં વિજ્જતિ. નિસ્સરણં હેતં, આવુસો, બ્યાપાદસ્સ, યદિદં મેત્તાચેતોવિમુત્તી’તિ.

‘‘ઇધ પનાવુસો, ભિક્ખુ એવં વદેય્ય – ‘કરુણા હિ ખો મે ચેતોવિમુત્તિ ભાવિતા બહુલીકતા યાનીકતા વત્થુકતા અનુટ્ઠિતા પરિચિતા સુસમારદ્ધા. અથ ચ પન મે વિહેસા ચિત્તં પરિયાદાય તિટ્ઠતી’તિ. સો – ‘મા હેવં’ તિસ્સ વચનીયો, ‘માયસ્મા એવં અવચ, મા ભગવન્તં અબ્ભાચિક્ખિ…પે… નિસ્સરણં હેતં, આવુસો, વિહેસાય, યદિદં કરુણાચેતોવિમુત્તી’તિ.

‘‘ઇધ પનાવુસો, ભિક્ખુ એવં વદેય્ય – ‘મુદિતા હિ ખો મે ચેતોવિમુત્તિ ભાવિતા…પે… અથ ચ પન મે અરતિ ચિત્તં પરિયાદાય તિટ્ઠતી’તિ. સો – ‘મા હેવં’ તિસ્સ વચનીયો ‘માયસ્મા એવં અવચ…પે… નિસ્સરણં હેતં, આવુસો અરતિયા, યદિદં મુદિતાચેતોવિમુત્તી’તિ.

‘‘ઇધ પનાવુસો, ભિક્ખુ એવં વદેય્ય – ‘ઉપેક્ખા હિ ખો મે ચેતોવિમુત્તિ ભાવિતા…પે… અથ ચ પન મે રાગો ચિત્તં પરિયાદાય તિટ્ઠતી’તિ. સો – ‘મા હેવં’ તિસ્સ વચનીયો ‘માયસ્મા એવં અવચ…પે… નિસ્સરણં હેતં, આવુસો, રાગસ્સ યદિદં ઉપેક્ખાચેતોવિમુત્તી’તિ.

‘‘ઇધ પનાવુસો, ભિક્ખુ એવં વદેય્ય – ‘અનિમિત્તા હિ ખો મે ચેતોવિમુત્તિ ભાવિતા…પે… અથ ચ પન મે નિમિત્તાનુસારિ વિઞ્ઞાણં હોતી’તિ. સો – ‘મા હેવં’ તિસ્સ વચનીયો ‘માયસ્મા એવં અવચ…પે… નિસ્સરણં હેતં, આવુસો, સબ્બનિમિત્તાનં યદિદં અનિમિત્તા ચેતોવિમુત્તી’તિ.

‘‘ઇધ પનાવુસો, ભિક્ખુ એવં વદેય્ય – ‘અસ્મીતિ ખો મે વિગતં, અયમહમસ્મીતિ ન સમનુપસ્સામિ, અથ ચ પન મે વિચિકિચ્છાકથંકથાસલ્લં ચિત્તં પરિયાદાય તિટ્ઠતી’તિ. સો – ‘મા હેવં’ તિસ્સ વચનીયો ‘માયસ્મા એવં અવચ, મા ભગવન્તં અબ્ભાચિક્ખિ, ન હિ સાધુ ભગવતો અબ્ભક્ખાનં, ન હિ ભગવા એવં વદેય્ય. અટ્ઠાનમેતં, આવુસો, અનવકાસો યં અસ્મીતિ વિગતે અયમહમસ્મીતિ અસમનુપસ્સતો. અથ ચ પનસ્સ વિચિકિચ્છાકથંકથાસલ્લં ચિત્તં પરિયાદાય ઠસ્સતિ, નેતં ઠાનં વિજ્જતિ. નિસ્સરણં હેતં, આવુસો, વિચિકિચ્છાકથંકથાસલ્લસ્સ, યદિદં અસ્મિમાનસમુગ્ઘાટો’તિ. ઇમે છ ધમ્મા દુપ્પટિવિજ્ઝા.

(જ) ‘‘કતમે છ ધમ્મા ઉપ્પાદેતબ્બા? છ સતતવિહારા. ઇધાવુસો, ભિક્ખુ ચક્ખુના રૂપં દિસ્વા નેવ સુમનો હોતિ ન દુમ્મનો, ઉપેક્ખકો વિહરતિ સતો સમ્પજાનો. સોતેન સદ્દં સુત્વા…પે… ઘાનેન ગન્ધં ઘાયિત્વા… જિવ્હાય રસં સાયિત્વા… કાયેન ફોટ્ઠબ્બં ફુસિત્વા… મનસા ધમ્મં વિઞ્ઞાય નેવ સુમનો હોતિ ન દુમ્મનો, ઉપેક્ખકો વિહરતિ સતો સમ્પજાનો. ઇમે છ ધમ્મા ઉપ્પાદેતબ્બા.

(ઝ) ‘‘કતમે છ ધમ્મા અભિઞ્ઞેય્યા? છ અનુત્તરિયાનિ – દસ્સનાનુત્તરિયં, સવનાનુત્તરિયં, લાભાનુત્તરિયં, સિક્ખાનુત્તરિયં, પારિચરિયાનુત્તરિયં, અનુસ્સતાનુત્તરિયં. ઇમે છ ધમ્મા અભિઞ્ઞેય્યા.

(ઞ) ‘‘કતમે છ ધમ્મા સચ્છિકાતબ્બા? છ અભિઞ્ઞા – ઇધાવુસો, ભિક્ખુ અનેકવિહિતં ઇદ્ધિવિધં પચ્ચનુભોતિ – એકોપિ હુત્વા બહુધા હોતિ, બહુધાપિ હુત્વા એકો હોતિ. આવિભાવં તિરોભાવં. તિરોકુટ્ટં તિરોપાકારં તિરોપબ્બતં અસજ્જમાનો ગચ્છતિ સેય્યથાપિ આકાસે. પથવિયાપિ ઉમ્મુજ્જનિમુજ્જં કરોતિ સેય્યથાપિ ઉદકે. ઉદકેપિ અભિજ્જમાને ગચ્છતિ સેય્યથાપિ પથવિયં. આકાસેપિ પલ્લઙ્કેન કમતિ સેય્યથાપિ પક્ખી સકુણો. ઇમેપિ ચન્દિમસૂરિયે એવંમહિદ્ધિકે એવંમહાનુભાવે પાણિના પરામસતિ પરિમજ્જતિ. યાવ બ્રહ્મલોકાપિ કાયેન વસં વત્તેતિ.

‘‘દિબ્બાય સોતધાતુયા વિસુદ્ધાય અતિક્કન્તમાનુસિકાય ઉભો સદ્દે સુણાતિ દિબ્બે ચ માનુસે ચ, યે દૂરે સન્તિકે ચ.

‘‘પરસત્તાનં પરપુગ્ગલાનં ચેતસા ચેતો પરિચ્ચ પજાનાતિ [જાનાતિ (સ્યા. કં.)], સરાગં વા ચિત્તં સરાગં ચિત્તન્તિ પજાનાતિ …પે… અવિમુત્તં વા ચિત્તં અવિમુત્તં ચિત્તન્તિ પજાનાતિ.

‘‘સો અનેકવિહિતં પુબ્બેનિવાસં અનુસ્સરતિ, સેય્યથિદં એકમ્પિ જાતિં…પે… ઇતિ સાકારં સઉદ્દેસં અનેકવિહિતં પુબ્બેનિવાસં અનુસ્સરતિ.

‘‘દિબ્બેન ચક્ખુના વિસુદ્ધેન અતિક્કન્તમાનુસકેન સત્તે પસ્સતિ ચવમાને ઉપપજ્જમાને હીને પણીતે સુવણ્ણે દુબ્બણ્ણે સુગતે દુગ્ગતે યથાકમ્મૂપગે સત્તે પજાનાતિ …પે…

‘‘આસવાનં ખયા અનાસવં ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. ઇમે છ ધમ્મા સચ્છિકાતબ્બા.

‘‘ઇતિ ઇમે સટ્ઠિ ધમ્મા ભૂતા તચ્છા તથા અવિતથા અનઞ્ઞથા સમ્મા તથાગતેન અભિસમ્બુદ્ધા.

સત્ત ધમ્મા

૩૫૭. ‘‘સત્ત ધમ્મા બહુકારા…પે… સત્ત ધમ્મા સચ્છિકાતબ્બા.

(ક) ‘‘કતમે સત્ત ધમ્મા બહુકારા? સત્ત અરિયધનાનિ – સદ્ધાધનં, સીલધનં, હિરિધનં, ઓત્તપ્પધનં, સુતધનં, ચાગધનં, પઞ્ઞાધનં. ઇમે સત્ત ધમ્મા બહુકારા.

(ખ) ‘‘કતમે સત્ત ધમ્મા ભાવેતબ્બા? સત્ત સમ્બોજ્ઝઙ્ગા – સતિસમ્બોજ્ઝઙ્ગો, ધમ્મવિચયસમ્બોજ્ઝઙ્ગો, વીરિયસમ્બોજ્ઝઙ્ગો, પીતિસમ્બોજ્ઝઙ્ગો, પસ્સદ્ધિસમ્બોજ્ઝઙ્ગો, સમાધિસમ્બોજ્ઝઙ્ગો, ઉપેક્ખાસમ્બોજ્ઝઙ્ગો. ઇમે સત્ત ધમ્મા ભાવેતબ્બા.

(ગ) ‘‘કતમે સત્ત ધમ્મા પરિઞ્ઞેય્યા? સત્ત વિઞ્ઞાણટ્ઠિતિયો – સન્તાવુસો, સત્તા નાનત્તકાયા નાનત્તસઞ્ઞિનો, સેય્યથાપિ મનુસ્સા એકચ્ચે ચ દેવા એકચ્ચે ચ વિનિપાતિકા. અયં પઠમા વિઞ્ઞાણટ્ઠિતિ.

‘‘સન્તાવુસો, સત્તા નાનત્તકાયા એકત્તસઞ્ઞિનો, સેય્યથાપિ દેવા બ્રહ્મકાયિકા પઠમાભિનિબ્બત્તા. અયં દુતિયા વિઞ્ઞાણટ્ઠિતિ.

‘‘સન્તાવુસો, સત્તા એકત્તકાયા નાનત્તસઞ્ઞિનો, સેય્યથાપિ દેવા આભસ્સરા. અયં તતિયા વિઞ્ઞાણટ્ઠિતિ.

‘‘સન્તાવુસો, સત્તા એકત્તકાયા એકત્તસઞ્ઞિનો, સેય્યથાપિ દેવા સુભકિણ્હા. અયં ચતુત્થી વિઞ્ઞાણટ્ઠિતિ.

‘‘સન્તાવુસો, સત્તા સબ્બસો રૂપસઞ્ઞાનં સમતિક્કમા…પે… ‘અનન્તો આકાસો’તિ આકાસાનઞ્ચાયતનૂપગા. અયં પઞ્ચમી વિઞ્ઞાણટ્ઠિતિ.

‘‘સન્તાવુસો, સત્તા સબ્બસો આકાસાનઞ્ચાયતનં સમતિક્કમ્મ ‘અનન્તં વિઞ્ઞાણ’ન્તિ વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનૂપગા. અયં છટ્ઠી વિઞ્ઞાણટ્ઠિતિ.

‘‘સન્તાવુસો, સત્તા સબ્બસો વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનં સમતિક્કમ્મ ‘નત્થિ કિઞ્ચી’તિ આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનૂપગા. અયં સત્તમી વિઞ્ઞાણટ્ઠિતિ. ઇમે સત્ત ધમ્મા પરિઞ્ઞેય્યા.

(ઘ) ‘‘કતમે સત્ત ધમ્મા પહાતબ્બા? સત્તાનુસયા – કામરાગાનુસયો, પટિઘાનુસયો, દિટ્ઠાનુસયો, વિચિકિચ્છાનુસયો, માનાનુસયો, ભવરાગાનુસયો, અવિજ્જાનુસયો. ઇમે સત્ત ધમ્મા પહાતબ્બા.

(ઙ) ‘‘કતમે સત્ત ધમ્મા હાનભાગિયા? સત્ત અસદ્ધમ્મા – ઇધાવુસો, ભિક્ખુ અસ્સદ્ધો હોતિ, અહિરિકો હોતિ, અનોત્તપ્પી હોતિ, અપ્પસ્સુતો હોતિ, કુસીતો હોતિ, મુટ્ઠસ્સતિ હોતિ, દુપ્પઞ્ઞો હોતિ. ઇમે સત્ત ધમ્મા હાનભાગિયા.

(ચ) ‘‘કતમે સત્ત ધમ્મા વિસેસભાગિયા? સત્ત સદ્ધમ્મા – ઇધાવુસો, ભિક્ખુ સદ્ધો હોતિ, હિરિમા [હિરિકો (સ્યા. કં.)] હોતિ, ઓત્તપ્પી હોતિ, બહુસ્સુતો હોતિ, આરદ્ધવીરિયો હોતિ, ઉપટ્ઠિતસ્સતિ હોતિ, પઞ્ઞવા હોતિ. ઇમે સત્ત ધમ્મા વિસેસભાગિયા.

(છ) ‘‘કતમે સત્ત ધમ્મા દુપ્પટિવિજ્ઝા? સત્ત સપ્પુરિસધમ્મા – ઇધાવુસો, ભિક્ખુ ધમ્મઞ્ઞૂ ચ હોતિ અત્થઞ્ઞૂ ચ અત્તઞ્ઞૂ ચ મત્તઞ્ઞૂ ચ કાલઞ્ઞૂ ચ પરિસઞ્ઞૂ ચ પુગ્ગલઞ્ઞૂ ચ. ઇમે સત્ત ધમ્મા દુપ્પટિવિજ્ઝા.

(જ) ‘‘કતમે સત્ત ધમ્મા ઉપ્પાદેતબ્બા? સત્ત સઞ્ઞા – અનિચ્ચસઞ્ઞા, અનત્તસઞ્ઞા, અસુભસઞ્ઞા, આદીનવસઞ્ઞા, પહાનસઞ્ઞા, વિરાગસઞ્ઞા, નિરોધસઞ્ઞા. ઇમે સત્ત ધમ્મા ઉપ્પાદેતબ્બા.

(ઝ) ‘‘કતમે સત્ત ધમ્મા અભિઞ્ઞેય્યા? સત્ત નિદ્દસવત્થૂનિ – ઇધાવુસો, ભિક્ખુ સિક્ખાસમાદાને તિબ્બચ્છન્દો હોતિ, આયતિઞ્ચ સિક્ખાસમાદાને અવિગતપેમો. ધમ્મનિસન્તિયા તિબ્બચ્છન્દો હોતિ, આયતિઞ્ચ ધમ્મનિસન્તિયા અવિગતપેમો. ઇચ્છાવિનયે તિબ્બચ્છન્દો હોતિ, આયતિઞ્ચ ઇચ્છાવિનયે અવિગતપેમો. પટિસલ્લાને તિબ્બચ્છન્દો હોતિ, આયતિઞ્ચ પટિસલ્લાને અવિગતપેમો. વીરિયારમ્મે તિબ્બચ્છન્દો હોતિ, આયતિઞ્ચ વીરિયારમ્મે અવિગતપેમો. સતિનેપક્કે તિબ્બચ્છન્દો હોતિ, આયતિઞ્ચ સતિનેપક્કે અવિગતપેમો. દિટ્ઠિપટિવેધે તિબ્બચ્છન્દો હોતિ, આયતિઞ્ચ દિટ્ઠિપટિવેધે અવિગતપેમો. ઇમે સત્ત ધમ્મા અભિઞ્ઞેય્યા.

(ઞ) ‘‘કતમે સત્ત ધમ્મા સચ્છિકાતબ્બા? સત્ત ખીણાસવબલાનિ – ઇધાવુસો, ખીણાસવસ્સ ભિક્ખુનો અનિચ્ચતો સબ્બે સઙ્ખારા યથાભૂતં સમ્મપ્પઞ્ઞાય સુદિટ્ઠા હોન્તિ. યંપાવુસો, ખીણાસવસ્સ ભિક્ખુનો અનિચ્ચતો સબ્બે સઙ્ખારા યથાભૂતં સમ્મપ્પઞ્ઞાય સુદિટ્ઠા હોન્તિ, ઇદમ્પિ ખીણાસવસ્સ ભિક્ખુનો બલં હોતિ, યં બલં આગમ્મ ખીણાસવો ભિક્ખુ આસવાનં ખયં પટિજાનાતિ – ‘ખીણા મે આસવા’તિ.

‘‘પુન ચપરં, આવુસો, ખીણાસવસ્સ ભિક્ખુનો અઙ્ગારકાસૂપમા કામા યથાભૂતં સમ્મપ્પઞ્ઞાય સુદિટ્ઠા હોન્તિ. યંપાવુસો…પે… ‘ખીણા મે આસવા’તિ.

‘‘પુન ચપરં, આવુસો, ખીણાસવસ્સ ભિક્ખુનો વિવેકનિન્નં ચિત્તં હોતિ વિવેકપોણં વિવેકપબ્ભારં વિવેકટ્ઠં નેક્ખમ્માભિરતં બ્યન્તીભૂતં સબ્બસો આસવટ્ઠાનિયેહિ ધમ્મેહિ. યંપાવુસો…પે… ‘ખીણા મે આસવા’તિ.

‘‘પુન ચપરં, આવુસો, ખીણાસવસ્સ ભિક્ખુનો ચત્તારો સતિપટ્ઠાના ભાવિતા હોન્તિ સુભાવિતા. યંપાવુસો…પે… ‘ખીણા મે આસવા’તિ.

‘‘પુન ચપરં, આવુસો, ખીણાસવસ્સ ભિક્ખુનો પઞ્ચિન્દ્રિયાનિ ભાવિતાનિ હોન્તિ સુભાવિતાનિ. યંપાવુસો…પે… ‘ખીણા મે આસવા’તિ.

‘‘પુન ચપરં, આવુસો, ખીણાસવસ્સ ભિક્ખુનો સત્ત બોજ્ઝઙ્ગા ભાવિતા હોન્તિ સુભાવિતા. યંપાવુસો…પે… ‘ખીણા મે આસવા’તિ.

‘‘પુન ચપરં, આવુસો, ખીણાસવસ્સ ભિક્ખુનો અરિયો અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો ભાવિતો હોતિ સુભાવિતો. યંપાવુસો, ખીણાસવસ્સ ભિક્ખુનો અરિયો અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો ભાવિતો હોતિ સુભાવિતો, ઇદમ્પિ ખીણાસવસ્સ ભિક્ખુનો બલં હોતિ, યં બલં આગમ્મ ખીણાસવો ભિક્ખુ આસવાનં ખયં પટિજાનાતિ – ‘ખીણા મે આસવા’તિ. ઇમે સત્ત ધમ્મા સચ્છિકાતબ્બા.

‘‘ઇતિમે સત્તતિ ધમ્મા ભૂતા તચ્છા તથા અવિતથા અનઞ્ઞથા સમ્મા તથાગતેન અભિસમ્બુદ્ધા.

પઠમભાણવારો નિટ્ઠિતો.

અટ્ઠ ધમ્મા

૩૫૮. ‘‘અટ્ઠ ધમ્મા બહુકારા…પે… અટ્ઠ ધમ્મા સચ્છિકાતબ્બા.

(ક) ‘‘કતમે અટ્ઠ ધમ્મા બહુકારા? અટ્ઠ હેતૂ અટ્ઠ પચ્ચયા આદિબ્રહ્મચરિયિકાય પઞ્ઞાય અપ્પટિલદ્ધાય પટિલાભાય પટિલદ્ધાય ભિય્યોભાવાય વેપુલ્લાય ભાવનાય પારિપૂરિયા સંવત્તન્તિ. કતમે અટ્ઠ? ઇધાવુસો, ભિક્ખુ સત્થારં [સત્થારં વા (સ્યા. ક.)] ઉપનિસ્સાય વિહરતિ અઞ્ઞતરં વા ગરુટ્ઠાનિયં સબ્રહ્મચારિં, યત્થસ્સ તિબ્બં હિરોત્તપ્પં પચ્ચુપટ્ઠિતં હોતિ પેમઞ્ચ ગારવો ચ. અયં પઠમો હેતુ પઠમો પચ્ચયો આદિબ્રહ્મચરિયિકાય પઞ્ઞાય અપ્પટિલદ્ધાય પટિલાભાય. પટિલદ્ધાય ભિય્યોભાવાય વેપુલ્લાય ભાવનાય પારિપૂરિયા સંવત્તતિ.

‘‘તં ખો પન સત્થારં ઉપનિસ્સાય વિહરતિ અઞ્ઞતરં વા ગરુટ્ઠાનિયં સબ્રહ્મચારિં, યત્થસ્સ તિબ્બં હિરોત્તપ્પં પચ્ચુપટ્ઠિતં હોતિ પેમઞ્ચ ગારવો ચ. તે કાલેન કાલં ઉપસઙ્કમિત્વા પરિપુચ્છતિ પરિપઞ્હતિ – ‘ઇદં, ભન્તે, કથં? ઇમસ્સ કો અત્થો’તિ? તસ્સ તે આયસ્મન્તો અવિવટઞ્ચેવ વિવરન્તિ, અનુત્તાનીકતઞ્ચ ઉત્તાની [અનુત્તાનિકતઞ્ચ ઉત્તાનિં (ક.)] કરોન્તિ, અનેકવિહિતેસુ ચ કઙ્ખાટ્ઠાનિયેસુ ધમ્મેસુ કઙ્ખં પટિવિનોદેન્તિ. અયં દુતિયો હેતુ દુતિયો પચ્ચયો આદિબ્રહ્મચરિયિકાય પઞ્ઞાય અપ્પટિલદ્ધાય પટિલાભાય, પટિલદ્ધાય ભિય્યોભાવાય, વેપુલ્લાય ભાવનાય પારિપૂરિયા સંવત્તતિ.

‘‘તં ખો પન ધમ્મં સુત્વા દ્વયેન વૂપકાસેન સમ્પાદેતિ – કાયવૂપકાસેન ચ ચિત્તવૂપકાસેન ચ. અયં તતિયો હેતુ તતિયો પચ્ચયો આદિબ્રહ્મચરિયિકાય પઞ્ઞાય અપ્પટિલદ્ધાય પટિલાભાય, પટિલદ્ધાય ભિય્યોભાવાય વેપુલ્લાય ભાવનાય પારિપૂરિયા સંવત્તતિ.

‘‘પુન ચપરં, આવુસો, ભિક્ખુ સીલવા હોતિ, પાતિમોક્ખસંવરસંવુતો વિહરતિ આચારગોચરસમ્પન્નો, અણુમત્તેસુ વજ્જેસુ ભયદસ્સાવી સમાદાય સિક્ખતિ સિક્ખાપદેસુ. અયં ચતુત્થો હેતુ ચતુત્થો પચ્ચયો આદિબ્રહ્મચરિયિકાય પઞ્ઞાય અપ્પટિલદ્ધાય પટિલાભાય, પટિલદ્ધાય ભિય્યોભાવાય વેપુલ્લાય ભાવનાય પારિપૂરિયા સંવત્તતિ.

‘‘પુન ચપરં, આવુસો, ભિક્ખુ બહુસ્સુતો હોતિ સુતધરો સુતસન્નિચયો. યે તે ધમ્મા આદિકલ્યાણા મજ્ઝેકલ્યાણા પરિયોસાનકલ્યાણા સાત્થા સબ્યઞ્જના કેવલપરિપુણ્ણં પરિસુદ્ધં બ્રહ્મચરિયં અભિવદન્તિ, તથારૂપાસ્સ ધમ્મા બહુસ્સુતા હોન્તિ ધાતા વચસા પરિચિતા મનસાનુપેક્ખિતા દિટ્ઠિયા સુપ્પટિવિદ્ધા. અયં પઞ્ચમો હેતુ પઞ્ચમો પચ્ચયો આદિબ્રહ્મચરિયિકાય પઞ્ઞાય અપ્પટિલદ્ધાય પટિલાભાય, પટિલદ્ધાય ભિય્યોભાવાય વેપુલ્લાય ભાવનાય પારિપૂરિયા સંવત્તતિ.

‘‘પુન ચપરં, આવુસો, ભિક્ખુ આરદ્ધવીરિયો વિહરતિ અકુસલાનં ધમ્માનં પહાનાય, કુસલાનં ધમ્માનં ઉપસમ્પદાય, થામવા દળ્હપરક્કમો અનિક્ખિત્તધુરો કુસલેસુ ધમ્મેસુ. અયં છટ્ઠો હેતુ છટ્ઠો પચ્ચયો આદિબ્રહ્મચરિયિકાય પઞ્ઞાય અપ્પટિલદ્ધાય પટિલાભાય, પટિલદ્ધાય ભિય્યોભાવાય વેપુલ્લાય ભાવનાય પારિપૂરિયા સંવત્તતિ.

‘‘પુન ચપરં, આવુસો, ભિક્ખુ સતિમા હોતિ પરમેન સતિનેપક્કેન સમન્નાગતો. ચિરકતમ્પિ ચિરભાસિતમ્પિ સરિતા અનુસ્સરિતા. અયં સત્તમો હેતુ સત્તમો પચ્ચયો આદિબ્રહ્મચરિયિકાય પઞ્ઞાય અપ્પટિલદ્ધાય પટિલાભાય, પટિલદ્ધાય ભિય્યોભાવાય વેપુલ્લાય ભાવનાય પારિપૂરિયા સંવત્તતિ.

‘‘પુન ચપરં, આવુસો, ભિક્ખુ પઞ્ચસુ ઉપાદાનક્ખન્ધેસુ, ઉદયબ્બયાનુપસ્સી વિહરતિ – ‘ઇતિ રૂપં ઇતિ રૂપસ્સ સમુદયો ઇતિ રૂપસ્સ અત્થઙ્ગમો; ઇતિ વેદના ઇતિ વેદનાય સમુદયો ઇતિ વેદનાય અત્થઙ્ગમો; ઇતિ સઞ્ઞા ઇતિ સઞ્ઞાય સમુદયો ઇતિ સઞ્ઞાય અત્થઙ્ગમો; ઇતિ સઙ્ખારા ઇતિ સઙ્ખારાનં સમુદયો ઇતિ સઙ્ખારાનં અત્થઙ્ગમો; ઇતિ વિઞ્ઞાણં ઇતિ વિઞ્ઞાણસ્સ સમુદયો ઇતિ વિઞ્ઞાણસ્સ અત્થઙ્ગમો’તિ. અયં અટ્ઠમો હેતુ અટ્ઠમો પચ્ચયો આદિબ્રહ્મચરિયિકાય પઞ્ઞાય અપ્પટિલદ્ધાય પટિલાભાય, પટિલદ્ધાય ભિય્યોભાવાય વેપુલ્લાય ભાવનાય પારિપૂરિયા સંવત્તતિ. ઇમે અટ્ઠ ધમ્મા બહુકારા.

(ખ) ‘‘કતમે અટ્ઠ ધમ્મા ભાવેતબ્બા? અરિયો અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો સેય્યથિદં – સમ્માદિટ્ઠિ, સમ્માસઙ્કપ્પો, સમ્માવાચા, સમ્માકમ્મન્તો, સમ્માઆજીવો, સમ્માવાયામો, સમ્માસતિ, સમ્માસમાધિ. ઇમે અટ્ઠ ધમ્મા ભાવેતબ્બા.

(ગ) ‘‘કતમે અટ્ઠ ધમ્મા પરિઞ્ઞેય્યા? અટ્ઠ લોકધમ્મા – લાભો ચ, અલાભો ચ, યસો ચ, અયસો ચ, નિન્દા ચ, પસંસા ચ, સુખઞ્ચ, દુક્ખઞ્ચ. ઇમે અટ્ઠ ધમ્મા પરિઞ્ઞેય્યા.

(ઘ) ‘‘કતમે અટ્ઠ ધમ્મા પહાતબ્બા? અટ્ઠ મિચ્છત્તા – મિચ્છાદિટ્ઠિ, મિચ્છાસઙ્કપ્પો, મિચ્છાવાચા, મિચ્છાકમ્મન્તો, મિચ્છાઆજીવો, મિચ્છાવાયામો, મિચ્છાસતિ, મિચ્છાસમાધિ. ઇમે અટ્ઠ ધમ્મા પહાતબ્બા.

(ઙ) ‘‘કતમે અટ્ઠ ધમ્મા હાનભાગિયા? અટ્ઠ કુસીતવત્થૂનિ. ઇધાવુસો, ભિક્ખુના કમ્મં કાતબ્બં હોતિ, તસ્સ એવં હોતિ – ‘કમ્મં ખો મે કાતબ્બં ભવિસ્સતિ, કમ્મં ખો પન મે કરોન્તસ્સ કાયો કિલમિસ્સતિ, હન્દાહં નિપજ્જામી’તિ. સો નિપજ્જતિ, ન વીરિયં આરભતિ અપ્પત્તસ્સ પત્તિયા અનધિગતસ્સ અધિગમાય અસચ્છિકતસ્સ સચ્છિકિરિયાય. ઇદં પઠમં કુસીતવત્થુ.

‘‘પુન ચપરં, આવુસો, ભિક્ખુના કમ્મં કતં હોતિ. તસ્સ એવં હોતિ – ‘અહં ખો કમ્મં અકાસિં, કમ્મં ખો પન મે કરોન્તસ્સ કાયો કિલન્તો, હન્દાહં નિપજ્જામી’તિ. સો નિપજ્જતિ, ન વીરિયં આરભતિ…પે… ઇદં દુતિયં કુસીતવત્થુ.

‘‘પુન ચપરં, આવુસો, ભિક્ખુના મગ્ગો ગન્તબ્બો હોતિ. તસ્સ એવં હોતિ – ‘મગ્ગો ખો મે ગન્તબ્બો ભવિસ્સતિ, મગ્ગં ખો પન મે ગચ્છન્તસ્સ કાયો કિલમિસ્સતિ, હન્દાહં નિપજ્જામી’તિ. સો નિપજ્જતિ, ન વીરિયં આરભતિ…પે… ઇદં તતિયં કુસીતવત્થુ.

‘‘પુન ચપરં, આવુસો, ભિક્ખુના મગ્ગો ગતો હોતિ. તસ્સ એવં હોતિ – ‘અહં ખો મગ્ગં અગમાસિં, મગ્ગં ખો પન મે ગચ્છન્તસ્સ કાયો કિલન્તો, હન્દાહં નિપજ્જામી’તિ. સો નિપજ્જતિ, ન વીરિયં આરભતિ…પે… ઇદં ચતુત્થં કુસીતવત્થુ.

‘‘પુન ચપરં, આવુસો, ભિક્ખુ ગામં વા નિગમં વા પિણ્ડાય ચરન્તો ન લભતિ લૂખસ્સ વા પણીતસ્સ વા ભોજનસ્સ યાવદત્થં પારિપૂરિં. તસ્સ એવં હોતિ – ‘અહં ખો ગામં વા નિગમં વા પિણ્ડાય ચરન્તો નાલત્થં લૂખસ્સ વા પણીતસ્સ વા ભોજનસ્સ યાવદત્થં પારિપૂરિં, તસ્સ મે કાયો કિલન્તો અકમ્મઞ્ઞો, હન્દાહં નિપજ્જામી’તિ…પે… ઇદં પઞ્ચમં કુસીતવત્થુ.

‘‘પુન ચપરં, આવુસો, ભિક્ખુ ગામં વા નિગમં વા પિણ્ડાય ચરન્તો લભતિ લૂખસ્સ વા પણીતસ્સ વા ભોજનસ્સ યાવદત્થં પારિપૂરિં. તસ્સ એવં હોતિ – ‘અહં ખો ગામં વા નિગમં વા પિણ્ડાય ચરન્તો અલત્થં લૂખસ્સ વા પણીતસ્સ વા ભોજનસ્સ યાવદત્થં પારિપૂરિં, તસ્સ મે કાયો ગરુકો અકમ્મઞ્ઞો, માસાચિતં મઞ્ઞે, હન્દાહં નિપજ્જામી’તિ. સો નિપજ્જતિ…પે… ઇદં છટ્ઠં કુસીતવત્થુ.