૨. આમગન્ધસુત્તવણ્ણના

સામાકચિઙ્ગૂલકચીનકાનિ ચાતિ આમગન્ધસુત્તં. કા ઉપ્પત્તિ? અનુપ્પન્ને ભગવતિ આમગન્ધો નામ બ્રાહ્મણો પઞ્ચહિ માણવકસતેહિ સદ્ધિં તાપસપબ્બજ્જં પબ્બજિત્વા હિમવન્તં પવિસિત્વા પબ્બતન્તરે અસ્સમં કારાપેત્વા વનમૂલફલાહારો હુત્વા તત્થ પટિવસતિ, ન કદાચિ મચ્છમંસં ખાદતિ. અથ તેસં તાપસાનં લોણમ્બિલાદીનિ અપરિભુઞ્જન્તાનં પણ્ડુરોગો ઉપ્પજ્જિ. તતો તે ‘‘લોણમ્બિલાદિસેવનત્થાય મનુસ્સપથં ગચ્છામા’’તિ પચ્ચન્તગામં સમ્પત્તા. તત્થ મનુસ્સા તેસુ પસીદિત્વા નિમન્તેત્વા ભોજેસું, કતભત્તકિચ્ચાનં નેસં મઞ્ચપીઠપરિભોગભાજનપાદમક્ખનાદીનિ ઉપનેત્વા ‘‘એત્થ, ભન્તે, વસથ, મા ઉક્કણ્ઠિત્થા’’તિ વસનટ્ઠાનં દસ્સેત્વા પક્કમિંસુ. દુતિયદિવસેપિ નેસં દાનં દત્વા પુન ઘરપટિપાટિયા એકેકદિવસં દાનમદંસુ. તાપસા ચતુમાસં તત્થ વસિત્વા લોણમ્બિલાદિસેવનાય થિરભાવપ્પત્તસરીરા હુત્વા ‘‘મયં, આવુસો, ગચ્છામા’’તિ મનુસ્સાનં આરોચેસું. મનુસ્સા તેસં તેલતણ્ડુલાદીનિ અદંસુ. તે તાનિ આદાય અત્તનો અસ્સમમેવ અગમંસુ. તઞ્ચ ગામં તથેવ સંવચ્છરે સંવચ્છરે આગમિંસુ. મનુસ્સાપિ તેસં આગમનકાલં વિદિત્વા દાનત્થાય તણ્ડુલાદીનિ સજ્જેત્વાવ અચ્છન્તિ, આગતે ચ ને તથેવ સમ્માનેન્તિ.

અથ ભગવા લોકે ઉપ્પજ્જિત્વા પવત્તિતવરધમ્મચક્કો અનુપુબ્બેન સાવત્થિં ગન્ત્વા તત્થ વિહરન્તો તેસં તાપસાનં ઉપનિસ્સયસમ્પત્તિં દિસ્વા તતો નિક્ખમ્મ ભિક્ખુસઙ્ઘપરિવુતો ચારિકં ચરમાનો અનુપુબ્બેન તં ગામં અનુપ્પત્તો. મનુસ્સા ભગવન્તં દિસ્વા મહાદાનાનિ અદંસુ. ભગવા તેસં ધમ્મં દેસેસિ. તે તાય ધમ્મદેસનાય અપ્પેકચ્ચે સોતાપન્ના, એકચ્ચે સકદાગામિનો, એકચ્ચે અનાગામિનો અહેસું, એકચ્ચે પબ્બજિત્વા અરહત્તં પાપુણિંસુ. ભગવા પુનદેવ સાવત્થિં પચ્ચાગમાસિ. અથ તે તાપસા તં ગામં આગમિંસુ. મનુસ્સા તાપસે દિસ્વા ન પુબ્બસદિસં કોતૂહલમકંસુ. તાપસા તં પુચ્છિંસુ – ‘‘કિં, આવુસો, ઇમે મનુસ્સા ન પુબ્બસદિસા, કિં નુ ખો અયં ગામો રાજદણ્ડેન ઉપદ્દુતો, ઉદાહુ દુબ્ભિક્ખેન, ઉદાહુ અમ્હેહિ સીલાદિગુણેહિ સમ્પન્નતરો કોચિ પબ્બજિતો ઇમં ગામમનુપ્પત્તો’’તિ? તે આહંસુ – ‘‘ન, ભન્તે, રાજદણ્ડેન, ન દુબ્ભિક્ખેનાયં ગામો ઉપદ્દુતો, અપિચ બુદ્ધો લોકે ઉપ્પન્નો, સો ભગવા બહુજનહિતાય ધમ્મં દેસેન્તો ઇધાગતો’’તિ.

તં સુત્વા આમગન્ધતાપસો ‘‘બુદ્ધોતિ, ગહપતયો, વદેથા’’તિ? ‘‘બુદ્ધોતિ, ભન્તે, વદામા’’તિ તિક્ખત્તું વત્વા ‘‘ઘોસોપિ ખો એસો દુલ્લભો લોકસ્મિં, યદિદં બુદ્ધો’’તિ અત્તમનો અત્તમનવાચં નિચ્છારેત્વા પુચ્છિ – ‘‘કિં નુ ખો સો બુદ્ધો આમગન્ધં ભુઞ્જતિ, ન ભુઞ્જતી’’તિ? ‘‘કો, ભન્તે, આમગન્ધો’’તિ? ‘‘આમગન્ધો નામ મચ્છમંસં, ગહપતયો’’તિ. ‘‘ભગવા, ભન્તે, મચ્છમંસં પરિભુઞ્જતી’’તિ. તં સુત્વા તાપસો વિપ્પટિસારી અહોસિ – ‘‘માહેવ ખો પન બુદ્ધો સિયા’’તિ. પુન ચિન્તેસિ – ‘‘બુદ્ધાનં પાતુભાવો નામ દુલ્લભો, ગન્ત્વા બુદ્ધં દિસ્વા પુચ્છિત્વા જાનિસ્સામી’’તિ. તતો યેન ભગવા ગતો, તં મગ્ગં મનુસ્સે પુચ્છિત્વા વચ્છગિદ્ધિની ગાવી વિય તુરિતતુરિતો સબ્બત્થ એકરત્તિવાસેન સાવત્થિં અનુપ્પત્વા જેતવનમેવ પાવિસિ સદ્ધિં સકાય પરિસાય. ભગવાપિ તસ્મિં સમયે ધમ્મદેસનત્થાય આસને નિસિન્નો એવ હોતિ. તાપસા ભગવન્તં ઉપસઙ્કમ્મ તુણ્હીભૂતા અનભિવાદેત્વાવ એકમન્તં નિસીદિંસુ. ભગવા ‘‘કચ્ચિ વો ઇસયો ખમનીય’’ન્તિઆદિના નયેન તેહિ સદ્ધિં પટિસમ્મોદિ. તેપિ ‘‘ખમનીયં, ભો ગોતમા’’તિઆદિમાહંસુ. તતો આમગન્ધો ભગવન્તં પુચ્છિ – ‘‘આમગન્ધં, ભો ગોતમ, ભુઞ્જસિ, ન ભુઞ્જસી’’તિ? ‘‘કો સો, બ્રાહ્મણ, આમગન્ધો નામા’’તિ? ‘‘મચ્છમંસં, ભો ગોતમા’’તિ. ભગવા ‘‘ન, બ્રાહ્મણ, મચ્છમંસં આમગન્ધો. અપિચ ખો આમગન્ધો નામ સબ્બે કિલેસા પાપકા અકુસલા ધમ્મા’’તિ વત્વા ‘‘ન, બ્રાહ્મણ, ઇદાનિ ત્વમેવ આમગન્ધં પુચ્છિ, અતીતેપિ તિસ્સો નામ બ્રાહ્મણો કસ્સપં ભગવન્તં પુચ્છિ. એવઞ્ચ સો પુચ્છિ, એવઞ્ચસ્સ ભગવા બ્યાકાસી’’તિ તિસ્સેન ચ બ્રાહ્મણેન કસ્સપેન ચ ભગવતા વુત્તગાથાયો એવ આનેત્વા તાહિ ગાથાહિ બ્રાહ્મણં સઞ્ઞાપેન્તો આહ – ‘‘સામાકચિઙ્ગૂલકચીનકાનિ ચા’’તિ. અયં તાવ ઇમસ્સ સુત્તસ્સ ઇધ ઉપ્પત્તિ.

અતીતે પન કસ્સપો કિર બોધિસત્તો અટ્ઠાસઙ્ખ્યેય્યાનિ કપ્પસતસહસ્સઞ્ચ પારમિયો પૂરેત્વા બારાણસિયં બ્રહ્મદત્તસ્સ બ્રાહ્મણસ્સ ધનવતી નામ બ્રાહ્મણી, તસ્સા કુચ્છિમ્હિ પટિસન્ધિં અગ્ગહેસિ. અગ્ગસાવકોપિ તં દિવસંયેવ દેવલોકા ચવિત્વા અનુપુરોહિતબ્રાહ્મણસ્સ પજાપતિયા કુચ્છિમ્હિ નિબ્બત્તિ. એવં તેસં એકદિવસમેવ પટિસન્ધિગ્ગહણઞ્ચ ગબ્ભવુટ્ઠાનઞ્ચ અહોસિ, એકદિવસમેવ એતેસં એકસ્સ કસ્સપો, એકસ્સ તિસ્સોતિ નામમકંસુ. તે સહપંસુકીળનકા દ્વે સહાયા અનુપુબ્બેન વુડ્ઢિં અગમિંસુ. તિસ્સસ્સ પિતા પુત્તં આણાપેસિ – ‘‘અયં, તાત, કસ્સપો નિક્ખમ્મ પબ્બજિત્વા બુદ્ધો ભવિસ્સતિ, ત્વમ્પિસ્સ સન્તિકે પબ્બજિત્વા ભવનિસ્સરણં કરેય્યાસી’’તિ. સો ‘‘સાધૂ’’તિ પટિસ્સુણિત્વા બોધિસત્તસ્સ સન્તિકં ગન્ત્વા ‘‘ઉભોપિ, સમ્મ, પબ્બજિસ્સામા’’તિ આહ. બોધિસત્તો ‘‘સાધૂ’’તિ પટિસ્સુણિ. તતો વુડ્ઢિં અનુપ્પત્તકાલેપિ તિસ્સો બોધિસત્તં આહ – ‘‘એહિ, સમ્મ, પબ્બજિસ્સામા’’તિ બોધિસત્તો ન નિક્ખમિ. તિસ્સો ‘‘ન તાવસ્સ ઞાણં પરિપાકં ગત’’ન્તિ સયં નિક્ખમ્મ ઇસિપબ્બજ્જં પબ્બજિત્વા અરઞ્ઞે પબ્બતપાદે અસ્સમં કારાપેત્વા વસતિ. બોધિસત્તોપિ અપરેન સમયેન ઘરે ઠિતોયેવ આનાપાનસ્સતિં પરિગ્ગહેત્વા ચત્તારિ ઝાનાનિ અભિઞ્ઞાયો ચ ઉપ્પાદેત્વા પાસાદેન બોધિમણ્ડસમીપં ગન્ત્વા ‘‘પુન પાસાદો યથાઠાનેયેવ પતિટ્ઠાતૂ’’તિ અધિટ્ઠાસિ, સો સકટ્ઠાનેયેવ પતિટ્ઠાસિ. અપબ્બજિતેન કિર બોધિમણ્ડં ઉપગન્તું ન સક્કાતિ. સો પબ્બજિત્વા બોધિમણ્ડં પત્વા નિસીદિત્વા સત્ત દિવસે પધાનયોગં કત્વા સત્તહિ દિવસેહિ સમ્માસમ્બોધિં સચ્છાકાસિ.

તદા ઇસિપતને વીસતિસહસ્સા પબ્બજિતા પટિવસન્તિ. અથ કસ્સપો ભગવા તે આમન્તેત્વા ધમ્મચક્કં પવત્તેસિ. સુત્તપરિયોસાને સબ્બેવ અરહન્તો અહેસું. સો સુદં ભગવા વીસતિભિક્ખુસહસ્સપરિવુતો તત્થેવ ઇસિપતને વસતિ. કિકી ચ નં કાસિરાજા ચતૂહિ પચ્ચયેહિ ઉપટ્ઠાતિ. અથેકદિવસં બારાણસિવાસી એકો પુરિસો પબ્બતે ચન્દનસારાદીનિ ગવેસન્તો તિસ્સસ્સ તાપસસ્સ અસ્સમં પત્વા તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં અટ્ઠાસિ. તાપસો તં દિસ્વા ‘‘કુતો આગતોસી’’તિ પુચ્છિ. ‘‘બારાણસિતો, ભન્તે’’તિ. ‘‘કા તત્થ પવત્તી’’તિ? ‘‘તત્થ, ભન્તે, કસ્સપો નામ સમ્માસમ્બુદ્ધો ઉપ્પન્નો’’તિ. તાપસો દુલ્લભવચનં સુત્વા પીતિસોમનસ્સજાતો પુચ્છિ – ‘‘કિં સો આમગન્ધં ભુઞ્જતિ, ન ભુઞ્જતી’’તિ? ‘‘કો ભન્તે, આમગન્ધો’’તિ? ‘‘મચ્છમંસં આવુસો’’તિ. ‘‘ભગવા, ભન્તે, મચ્છમંસં ભુઞ્જતી’’તિ. તં સુત્વા તાપસો વિપ્પટિસારી હુત્વા પુન ચિન્તેસિ – ‘‘ગન્ત્વા તં પુચ્છિસ્સામિ, સચે ‘આમગન્ધં પરિભુઞ્જામી’તિ વક્ખતિ, તતો નં ‘તુમ્હાકં, ભન્તે, જાતિયા ચ કુલસ્સ ચ ગોત્તસ્સ ચ અનનુચ્છવિકમેત’ન્તિ નિવારેત્વા તસ્સ સન્તિકે પબ્બજિત્વા ભવનિસ્સરણં કરિસ્સામી’’તિ સલ્લહુકં ઉપકરણં ગહેત્વા સબ્બત્થ એકરત્તિવાસેન સાયન્હસમયે બારાણસિં પત્વા ઇસિપતનમેવ પાવિસિ. ભગવાપિ તસ્મિં સમયે ધમ્મદેસનત્થાય આસને નિસિન્નોયેવ હોતિ. તાપસો ભગવન્તં ઉપસઙ્કમ્મ અનભિવાદેત્વા તુણ્હીભૂતો એકમન્તં અટ્ઠાસિ. ભગવા તં દિસ્વા પુબ્બે વુત્તનયેનેવ પટિસમ્મોદિ. સોપિ ‘‘ખમનીયં, ભો કસ્સપા’’તિઆદીનિ વત્વા એકમન્તં નિસીદિત્વા ભગવન્તં પુચ્છિ – ‘‘આમગન્ધં, ભો કસ્સપ, ભુઞ્જસિ, ન ભુઞ્જસી’’તિ? ‘‘નાહં, બ્રાહ્મણ, આમગન્ધં ભુઞ્જામી’’તિ. ‘‘સાધુ, સાધુ, ભો કસ્સપ, પરકુણપં અખાદન્તો સુન્દરમકાસિ, યુત્તમેતં ભોતો કસ્સપસ્સ જાતિયા ચ કુલસ્સ ચ ગોત્તસ્સ ચા’’તિ. તતો ભગવા ‘‘અહં કિલેસે સન્ધાય ‘આમગન્ધં ન ભુઞ્જામી’તિ વદામિ, બ્રાહ્મણો મચ્છમંસં પચ્ચેતિ, યંનૂનાહં સ્વે ગામં પિણ્ડાય અપવિસિત્વા કિકીરઞ્ઞો ગેહા આભતં પિણ્ડપાતં પરિભુઞ્જેય્યં, એવં આમગન્ધં આરબ્ભ કથા પવત્તિસ્સતિ. તતો બ્રાહ્મણં ધમ્મદેસનાય સઞ્ઞાપેસ્સામી’’તિ દુતિયદિવસે કાલસ્સેવ સરીરપરિકમ્મં કત્વા ગન્ધકુટિં પાવિસિ. ભિક્ખૂ ગન્ધકુટિદ્વારં પિહિતં દિસ્વા ‘‘ન ભગવા અજ્જ ભિક્ખૂહિ સદ્ધિં પવિસિતુકામો’’તિ ઞત્વા ગન્ધકુટિં પદક્ખિણં કત્વા પિણ્ડાય પવિસિંસુ.

ભગવાપિ ગન્ધકુટિતો નિક્ખમ્મ પઞ્ઞત્તાસને નિસીદિ. તાપસોપિ ખો પત્તસાકં પચિત્વા ખાદિત્વા ભગવતો સન્તિકે નિસીદિ. કિકી કાસિરાજા ભિક્ખૂ પિણ્ડાય ચરન્તે દિસ્વા ‘‘કુહિં ભગવા, ભન્તે’’તિ પુચ્છિત્વા ‘‘વિહારે, મહારાજા’’તિ ચ સુત્વા નાનાબ્યઞ્જનરસમનેકમંસવિકતિસમ્પન્નં ભોજનં ભગવતો પાહેસિ. અમચ્ચા વિહારં નેત્વા ભગવતો આરોચેત્વા દક્ખિણોદકં દત્વા પરિવિસન્તા પઠમં નાનામંસવિકતિસમ્પન્નં યાગું અદંસુ, તાપસો દિસ્વા ‘‘ખાદતિ નુ ખો નો’’તિ ચિન્તેન્તો અટ્ઠાસિ. ભગવા તસ્સ પસ્સતોયેવ યાગું પિવન્તો મંસખણ્ડં મુખે પક્ખિપિ. તાપસો દિસ્વા કુદ્ધો. પુન યાગુપીતસ્સ નાનારસબ્યઞ્જનં ભોજનમદંસુ, તમ્પિ ગહેત્વા ભુઞ્જન્તં દિસ્વા અતિવિય કુદ્ધો ‘‘મચ્છમંસં ખાદન્તોયેવ ‘ન ખાદામી’તિ ભણતી’’તિ. અથ ભગવન્તં કતભત્તકિચ્ચં હત્થપાદે ધોવિત્વા નિસિન્નં ઉપસઙ્કમ્મ ‘‘ભો કસ્સપ, મુસા ત્વં ભણસિ, નેતં પણ્ડિતકિચ્ચં. મુસાવાદો હિ ગરહિતો બુદ્ધાનં, યેપિ તે પબ્બતપાદે વનમૂલફલાદીહિ યાપેન્તા ઇસયો વસન્તિ, તેપિ મુસા ન ભણન્તી’’તિ વત્વા પુન ઇસીનં ગુણે ગાથાય વણ્ણેન્તો આહ ‘‘સામાકચિઙ્ગૂલકચીનકાનિ ચા’’તિ.

૨૪૨. તત્થ સામાકાતિ ધુનિત્વા વા સીસાનિ ઉચ્ચિનિત્વા વા ગય્હૂપગા તિણધઞ્ઞજાતિ. તથા ચિઙ્ગૂલકા કણવીરપુપ્ફસણ્ઠાનસીસા હોન્તિ. ચીનકાનીતિ અટવિપબ્બતપાદેસુ અરોપિતજાતા ચીનમુગ્ગા. પત્તપ્ફલન્તિ યંકિઞ્ચિ હરિતપણ્ણં. મૂલફલન્તિ યંકિઞ્ચિ કન્દમૂલં. ગવિપ્ફલન્તિ યંકિઞ્ચિ રુક્ખવલ્લિફલં. મૂલગ્ગહણેન વા કન્દમૂલં, ફલગ્ગહણેન રુક્ખવલ્લિફલં, ગવિપ્ફલગ્ગહણેન ઉદકે જાતસિઙ્ઘાતકકસેરુકાદિફલં વેદિતબ્બં. ધમ્મેન લદ્ધન્તિ દૂતેય્યપહિણગમનાદિમિચ્છાજીવં પહાય વને ઉઞ્છાચરિયાય લદ્ધં. સતન્તિ સન્તો અરિયા. અસ્નમાનાતિ ભુઞ્જમાના. ન કામકામા અલિકં ભણન્તીતિ તે એવં અમમા અપરિગ્ગહા એતાનિ સામાકાદીનિ ભુઞ્જમાના ઇસયો યથા ત્વં સાદુરસાદિકે કામે પત્થયન્તો આમગન્ધં ભુઞ્જન્તોયેવ ‘‘નાહં, બ્રાહ્મણ, આમગન્ધં ભુઞ્જામી’’તિ ભણન્તો અલિકં ભણસિ, તથા ન કામકામા અલિકં ભણન્તિ, કામે કામયન્તા મુસા ન ભણન્તીતિ ઇસીનં પસંસાય ભગવતો નિન્દં દીપેતિ.

૨૪૩. એવં ઇસીનં પસંસાપદેસેન ભગવન્તં નિન્દિત્વા ઇદાનિ અત્તના અધિપ્પેતં નિન્દાવત્થું દસ્સેત્વા નિપ્પરિયાયેનેવ ભગવન્તં નિન્દન્તો આહ ‘‘યદસ્નમાનો’’તિ તત્થ દ-કારો પદસન્ધિકરો. અયં પનત્થો – યં કિઞ્ચિદેવ સસમંસં વા તિત્તિરમંસં વા ધોવનચ્છેદનાદિના પુબ્બપરિકમ્મેન સુકતં, પચનવાસનાદિના પચ્છાપરિકમ્મેન સુનિટ્ઠિતં, ન માતરા ન પિતરા, અપિચ ખો પન ‘‘દક્ખિણેય્યો અય’’ન્તિ મઞ્ઞમાનેહિ ધમ્મકામેહિ પરેહિ દિન્નં, સક્કારકરણેન પયતં પણીતમલઙ્કતં, ઉત્તમરસતાય ઓજવન્તતાય થામબલભરણસમત્થતાય ચ પણીતં અસ્નમાનો આહારયમાનો, ન કેવલઞ્ચ યંકિઞ્ચિ મંસમેવ, અપિચ ખો પન ઇદમ્પિ સાલીનમન્નં વિચિતકાળકં સાલિતણ્ડુલોદનં પરિભુઞ્જમાનો સો ભુઞ્જસિ, કસ્સપ, આમગન્ધં, સો ત્વં યંકિઞ્ચિ મંસં ભુઞ્જમાનો ઇદઞ્ચ સાલીનમન્નં પરિભુઞ્જમાનો ભુઞ્જસિ, કસ્સપ, આમગન્ધન્તિ ભગવન્તં ગોત્તેન આલપતિ.

૨૪૪. એવં આહારતો ભગવન્તં નિન્દિત્વા ઇદાનિ મુસાવાદં આરોપેત્વા નિન્દન્તો આહ ‘‘ન આમગન્ધો…પે… સુસઙ્ખતેહી’’તિ. તસ્સત્થો – પુબ્બે મયા પુચ્છિતો સમાનો ‘‘ન આમગન્ધો મમ કપ્પતી’’તિ ઇચ્ચેવ ત્વં ભાસસિ, એવં એકંસેનેવ ત્વં ભાસસિ બ્રહ્મબન્ધુ બ્રાહ્મણગુણવિરહિતજાતિમત્તબ્રાહ્મણાતિ પરિભાસન્તો ભણતિ. સાલીનમન્નન્તિ સાલિતણ્ડુલોદનં. પરિભુઞ્જમાનોતિ ભુઞ્જમાનો. સકુન્તમંસેહિ સુસઙ્ખતેહીતિ તદા ભગવતો અભિહટં સકુણમંસં નિદ્દિસન્તો ભણતિ.

એવં ભણન્તો એવ ચ ભગવતો હેટ્ઠા પાદતલા પભુતિ યાવ ઉપરિ કેસગ્ગા સરીરમુલ્લોકેન્તો દ્વત્તિંસવરલક્ખણાસીતિઅનુબ્યઞ્જનસમ્પદં બ્યામપ્પભાપરિક્ખેપઞ્ચ દિસ્વા ‘‘એવરૂપો મહાપુરિસલક્ખણાદિપટિમણ્ડિતકાયો ન મુસા ભણિતું અરહતિ. અયં હિસ્સ ભવન્તરેપિ સચ્ચવાચાનિસ્સન્દેનેવ ઉણ્ણા ભમુકન્તરે જાતા ઓદાતા મુદુ તૂલસન્નિભા, એકેકાનિ ચ લોમકૂપેસુ લોમાનિ. સ્વાયં કથમિદાનિ મુસા ભણિસ્સતિ. અદ્ધા અઞ્ઞો ઇમસ્સ આમગન્ધો ભવિસ્સતિ, યં સન્ધાય એતદવોચ – ‘નાહં, બ્રાહ્મણ, આમગન્ધં ભુઞ્જામી’તિ, યંનૂનાહં એતં પુચ્છેય્ય’’ન્તિ ચિન્તેત્વા સઞ્જાતબહુમાનો ગોત્તેનેવ આલપન્તો ઇમં ગાથાસેસં આહ –

‘‘પુચ્છામિ તં કસ્સપ એતમત્થં, કથંપકારો તવ આમગન્ધો’’તિ.

૨૪૫. અથસ્સ ભગવા આમગન્ધં વિસ્સજ્જેતું ‘‘પાણાતિપાતો’’તિ એવમાદિમાહ. તત્થ પાણાતિપાતોતિ પાણવધો. વધછેદબન્ધનન્તિ એત્થ સત્તાનં દણ્ડાદીહિ આકોટનં વધો, હત્થપાદાદીનં છેદનં છેદો, રજ્જુઆદીહિ બન્ધો બન્ધનં. થેય્યં મુસાવાદોતિ થેય્યઞ્ચ મુસાવાદો ચ. નિકતીતિ ‘‘દસ્સામિ, કરિસ્સામી’’તિઆદિના નયેન આસં ઉપ્પાદેત્વા નિરાસાકરણં. વઞ્ચનાનીતિ અસુવણ્ણં સુવણ્ણન્તિ ગાહાપનાદીનિ. અજ્ઝેનકુત્તન્તિ નિરત્થકમનેકગન્થપરિયાપુણનં. પરદારસેવનાતિ પરપરિગ્ગહિતાસુ ચારિત્તાપજ્જનં. એસામગન્ધો ન હિ મંસભોજનન્તિ એસ પાણાતિપાતાદિઅકુસલધમ્મસમુદાચારો આમગન્ધો વિસ્સગન્ધો કુણપગન્ધો. કિં કારણા? અમનુઞ્ઞત્તા કિલેસઅસુચિમિસ્સકત્તા સબ્ભિ જિગુચ્છિતત્તા પરમદુગ્ગન્ધભાવાવહત્તા ચ. યે હિ ઉસ્સન્નકિલેસા સત્તા, તે તેહિ અતિદુગ્ગન્ધા હોન્તિ, નિક્કિલેસાનં મતસરીરમ્પિ દુગ્ગન્ધં ન હોતિ, તસ્મા એસામગન્ધો. મંસભોજનં પન અદિટ્ઠમસુતમપરિસઙ્કિતઞ્ચ અનવજ્જં, તસ્મા ન હિ મંસભોજનં આમગન્ધોતિ.

૨૪૬. એવં ધમ્માધિટ્ઠાનાય દેસનાય એકેન નયેન આમગન્ધં વિસ્સજ્જેત્વા ઇદાનિ યસ્મા તે તે સત્તા તેહિ તેહિ આમગન્ધેહિ સમન્નાગતા, ન એકો એવ સબ્બેહિ, ન ચ સબ્બે એકેનેવ, તસ્મા નેસં તે તે આમગન્ધે પકાસેતું ‘‘યે ઇધ કામેસુ અસઞ્ઞતા જના’’તિઆદિના નયેન પુગ્ગલાધિટ્ઠાનાય તાવ દેસનાય આમગન્ધે વિસ્સજ્જેન્તો દ્વે ગાથાયો અભાસિ.

તત્થ યે ઇધ કામેસુ અસઞ્ઞતા જનાતિ યે કેચિ ઇધ લોકે કામપટિસેવનસઙ્ખાતેસુ કામેસુ માતિમાતુચ્છાદીસુપિ મરિયાદાવિરહેન ભિન્નસંવરતાય અસંયતા પુથુજ્જના. રસેસુ ગિદ્ધાતિ જિવ્હાવિઞ્ઞેય્યેસુ રસેસુ ગિદ્ધા ગધિતા મુચ્છિતા અજ્ઝોસન્ના અનાદીનવદસ્સાવિનો અનિસ્સરણપઞ્ઞા રસે પરિભુઞ્જન્તિ. અસુચિભાવમસ્સિતાતિ તાય રસગિદ્ધિયા રસપટિલાભત્થાય નાનપ્પકારમિચ્છાજીવસઙ્ખાતઅસુચિભાવમિસ્સિતા. નત્થિકદિટ્ઠીતિ ‘‘નત્થિ દિન્ન’’ન્તિઆદિદસવત્થુકમિચ્છાદિટ્ઠિસમન્નાગતા. વિસમાતિ વિસમેન કાયકમ્માદિના સમન્નાગતા. દુરન્નયાતિ દુવિઞ્ઞાપયા સન્દિટ્ઠિપરામાસીઆધાનગ્ગાહીદુપ્પટિનિસ્સગ્ગિતાસમન્નાગતા. એસામગન્ધોતિ એસ એતાય ગાથાય પુગ્ગલે અધિટ્ઠાય નિદ્દિટ્ઠો ‘‘કામેસુ અસંયતતા રસગિદ્ધતા આજીવવિપત્તિનત્થિકદિટ્ઠિકાયદુચ્ચરિતાદિવિસમતા દુરન્નયભાવતા’’તિ અપરોપિ પુબ્બે વુત્તેનેવત્થેન છબ્બિધો આમગન્ધો વેદિતબ્બો. ન હિ મંસભોજનન્તિ મંસભોજનં પન યથાવુત્તેનેવત્થેન ન આમગન્ધોતિ.

૨૪૭. દુતિયગાથાયપિ યે લૂખસાતિ યે લૂખા નિરસા, અત્તકિલમથાનુયુત્તાતિ અત્થો. દારુણાતિ કક્ખળા દોવચસ્સતાયુત્તા. પિટ્ઠિમંસિકાતિ પુરતો મધુરં ભણિત્વા પરમ્મુખે અવણ્ણભાસિનો. એતે હિ અભિમુખં ઓલોકેતુમસક્કોન્તા પરમ્મુખાનં પિટ્ઠિમંસખાદકા વિય હોન્તિ, તેન ‘‘પિટ્ઠિમંસિકા’’તિ વુચ્ચન્તિ. મિત્તદ્દુનોતિ મિત્તદૂહકા, દારધનજીવિતેસુ વિસ્સાસમાપન્નાનં મિત્તાનં તત્થ મિચ્છાપટિપજ્જનકાતિ વુત્તં હોતિ. નિક્કરુણાતિ કરુણાવિરહિતા સત્તાનં અનત્થકામા. અતિમાનિનોતિ ‘‘ઇધેકચ્ચો જાતિયા વા…પે… અઞ્ઞતરઞ્ઞતરેન વત્થુના પરે અતિમઞ્ઞતિ, યો એવરૂપો માનો કેતુકમ્યતા ચિત્તસ્સા’’તિ (વિભ. ૮૮૦) એવં વુત્તેન અતિમાનેન સમન્નાગતા. અદાનસીલાતિ અદાનપકતિકા, અદાનાધિમુત્તા અસંવિભાગરતાતિ અત્થો. ન ચ દેન્તિ કસ્સચીતિ તાય ચ પન અદાનસીલતાય યાચિતાપિ સન્તા કસ્સચિ કિઞ્ચિ ન દેન્તિ, અદિન્નપુબ્બકકુલે મનુસ્સસદિસા નિજ્ઝામતણ્હિકપેતપરાયણા હોન્તિ. કેચિ પન ‘‘આદાનસીલા’’તિપિ પઠન્તિ, કેવલં ગહણસીલા, કસ્સચિ પન કિઞ્ચિ ન દેન્તીતિ. એસામગન્ધો ન હિ મંસભોજનન્તિ એસ એતાય ગાથાય પુગ્ગલે અધિટ્ઠાય નિદ્દિટ્ઠો ‘‘લૂખતા, દારુણતા, પિટ્ઠિમંસિકતા, મિત્તદૂભિતા, નિક્કરુણતા, અતિમાનિતા, અદાનસીલતા, અદાન’’ન્તિ અપરોપિ પુબ્બે વુત્તેનેવત્થેન અટ્ઠવિધો આમગન્ધો વેદિતબ્બો, ન હિ મંસભોજનન્તિ.

૨૪૮. એવં પુગ્ગલાધિટ્ઠાનાય દેસનાય દ્વે ગાથાયો વત્વા પુન તસ્સ તાપસસ્સ આસયાનુપરિવત્તનં વિદિત્વા ધમ્માધિટ્ઠાનાયેવ દેસનાય એકં ગાથં અભાસિ. તત્થ કોધો ઉરગસુત્તે વુત્તનયેનેવ વેદિતબ્બો. મદોતિ ‘‘જાતિમદો, ગોત્તમદો, આરોગ્યમદો’’તિઆદિના (વિભ. ૮૩૨) નયેન વિભઙ્ગે વુત્તપ્પભેદો ચિત્તસ્સ મજ્જનભાવો. થમ્ભોતિ થદ્ધભાવો. પચ્ચુપટ્ઠાપનાતિ પચ્ચનીકટ્ઠાપના, ધમ્મેન નયેન વુત્તસ્સ પટિવિરુજ્ઝિત્વા ઠાનં. માયાતિ ‘‘ઇધેકચ્ચો કાયેન દુચ્ચરિતં ચરિત્વા’’તિઆદિના (વિભ. ૮૯૪) નયેન વિભઙ્ગે વિભત્તા કતપાપપટિચ્છાદનતા. ઉસૂયાતિ પરલાભસક્કારાદીસુ ઇસ્સા. ભસ્સસમુસ્સયોતિ સમુસ્સિતં ભસ્સં, અત્તુક્કંસનતાતિ વુત્તં હોતિ. માનાતિમાનોતિ ‘‘ઇધેકચ્ચો જાતિયા વા…પે… અઞ્ઞતરઞ્ઞતરેન વત્થુના પુબ્બકાલં પરેહિ સદિસં અત્તાનં દહતિ, અપરકાલં અત્તાનં સેય્યં દહતિ, પરે હીને દહતિ, યો એવરૂપો માનો…પે… કેતુકમ્યતા ચિત્તસ્સા’’તિ (વિભ. ૮૮૦) વિભઙ્ગે વિભત્તો. અસબ્ભિ સન્થવોતિ અસપ્પુરિસેહિ સન્થવો. એસામગન્ધો ન હિ મંસભોજનન્તિ એસ કોધાદિ નવવિધો અકુસલરાસિ પુબ્બે વુત્તેનેવત્થેન આમગન્ધોતિ વેદિતબ્બો, ન હિ મંસભોજનન્તિ.

૨૪૯. એવં ધમ્માધિટ્ઠાનાય દેસનાય નવવિધં આમગન્ધં દસ્સેત્વા પુનપિ પુબ્બે વુત્તનયેનેવ પુગ્ગલાધિટ્ઠાનાય દેસનાય આમગન્ધે વિસ્સજ્જેન્તો તિસ્સો ગાથાયો અભાસિ. તત્થ યે પાપસીલાતિ યે પાપસમાચારતાય ‘‘પાપસીલા’’તિ લોકે પાકટા. ઇણઘાતસૂચકાતિ વસલસુત્તે વુત્તનયેન ઇણં ગહેત્વા તસ્સ અપ્પદાનેન ઇણઘાતા, પેસુઞ્ઞેન સૂચકા ચ. વોહારકૂટા ઇધ પાટિરૂપિકાતિ ધમ્મટ્ટટ્ઠાને ઠિતા લઞ્જં ગહેત્વા સામિકે પરાજેન્તા કૂટેન વોહારેન સમન્નાગતત્તા વોહારકૂટા, ધમ્મટ્ઠપટિરૂપકત્તા પાટિરૂપિકા. અથ વા ઇધાતિ સાસને. પાટિરૂપિકાતિ દુસ્સીલા. તે હિ યસ્મા નેસં ઇરિયાપથસમ્પદાદીહિ સીલવન્તપટિરૂપં અત્થિ, તસ્મા પટિરૂપા, પટિરૂપા એવ પાટિરૂપિકા. નરાધમા યેધ કરોન્તિ કિબ્બિસન્તિ યે ઇધ લોકે નરાધમા માતાપિતૂસુ બુદ્ધપચ્ચેકબુદ્ધાદીસુ ચ મિચ્છાપટિપત્તિસઞ્ઞિતં કિબ્બિસં કરોન્તિ. એસામગન્ધો ન હિ મંસભોજનન્તિ એસ એતાય ગાથાય પુગ્ગલે અધિટ્ઠાય નિદ્દિટ્ઠો ‘‘પાપસીલતા, ઇણઘાતતા, સૂચકતા, વોહારકૂટતા, પાટિરૂપિકતા, કિબ્બિસકારિતા’’તિ અપરોપિ પુબ્બે વુત્તેનેવત્થેન છબ્બિધો આમગન્ધો વેદિતબ્બો, ન હિ મંસભોજનન્તિ.

૨૫૦. યે ઇધ પાણેસુ અસઞ્ઞતા જનાતિ યે જના ઇધલોકે પાણેસુ યથાકામચારિતાય સતમ્પિ સહસ્સમ્પિ મારેત્વા અનુદ્દયામત્તસ્સાપિ અકરણેન અસંયતા. પરેસમાદાય વિહેસમુય્યુતાતિ પરેસં સન્તકં આદાય ધનં વા જીવિતં વા તતો ‘‘મા એવં કરોથા’’તિ યાચન્તાનં વા નિવારેન્તાનં વા પાણિલેડ્ડુદણ્ડાદીહિ વિહેસં ઉય્યુતા. પરે વા સત્તે સમાદાય ‘‘અજ્જ દસ, અજ્જ વીસ’’ન્તિ એવં સમાદિયિત્વા તેસં વધબન્ધનાદીહિ વિહેસમુય્યુતા. દુસ્સીલલુદ્દાતિ નિસ્સીલા ચ દુરાચારત્તા, લુદ્દા ચ કુરૂરકમ્મન્તા લોહિતપાણિતાય, મચ્છઘાતકમિગબન્ધકસાકુણિકાદયો ઇધાધિપ્પેતા. ફરુસાતિ ફરુસવાચા. અનાદરાતિ ‘‘ઇદાનિ ન કરિસ્સામ, વિરમિસ્સામ એવરૂપા’’તિ એવં આદરવિરહિતા. એસામગન્ધો ન હિ મંસભોજનન્તિ એસ એતાય ગાથાય પુગ્ગલે અધિટ્ઠાય નિદ્દિટ્ઠો ‘‘પાણાતિપાતો વધછેદબન્ધન’’ન્તિઆદિના નયેન પુબ્બે વુત્તો ચ અવુત્તો ચ ‘‘પાણેસુ અસંયતતા પરેસં વિહેસતા દુસ્સીલતા લુદ્દતા ફરુસતા અનાદરો’’તિ છબ્બિધો આમગન્ધો વેદિતબ્બો, ન હિ મંસભોજનન્તિ. પુબ્બે વુત્તમ્પિ હિ સોતૂનં સોતુકામતાય અવધારણતાય દળ્હીકરણતાયાતિ એવમાદીહિ કારણેહિ પુન વુચ્ચતિ. તેનેવ ચ પરતો વક્ખતિ ‘‘ઇચ્ચેતમત્થં ભગવા પુનપ્પુનં, અક્ખાસિ નં વેદયિ મન્તપારગૂ’’તિ.

૨૫૧. એતેસુ ગિદ્ધા વિરુદ્ધાતિપાતિનોતિ એતેસુ પાણેસુ ગેધેન ગિદ્ધા, દોસેન વિરુદ્ધા, મોહેન આદીનવં અપસ્સન્તા પુનપ્પુનં અજ્ઝાચારપ્પત્તિયા અતિપાતિનો, એતેસુ વા ‘‘પાણાતિપાતો વધછેદબન્ધન’’ન્તિઆદિના નયેન વુત્તેસુ પાપકમ્મેસુ યથાસમ્ભવં યે ગેધવિરોધાતિપાતસઙ્ખાતા રાગદોસમોહા, તેહિ ગિદ્ધા વિરુદ્ધા અતિપાતિનો ચ. નિચ્ચુય્યુતાતિ અકુસલકરણે નિચ્ચં ઉય્યુતા, કદાચિ પટિસઙ્ખાય અપ્પટિવિરતા. પેચ્ચાતિ અસ્મા લોકા પરં ગન્ત્વા. તમં વજન્તિ યે, પતન્તિ સત્તા નિરયં અવંસિરાતિ યે લોકન્તરિકન્ધકારસઙ્ખાતં નીચકુલતાદિભેદં વા તમં વજન્તિ, યે ચ પતન્તિ સત્તા અવીચિઆદિભેદં નિરયં અવંસિરા અધોગતસીસા. એસામગન્ધોતિ તેસં સત્તાનં તમવજનનિરયપતનહેતુ એસ ગેધવિરોધાતિપાતભેદો સબ્બામગન્ધમૂલભૂતો યથાવુત્તેનત્થેન તિવિધો આમગન્ધો. ન હિ મંસભોજનન્તિ મંસભોજનં પન ન આમગન્ધોતિ.

૨૫૨. એવં ભગવા પરમત્થતો આમગન્ધં વિસ્સજ્જેત્વા દુગ્ગતિમગ્ગભાવઞ્ચસ્સ પકાસેત્વા ઇદાનિ યસ્મિં મચ્છમંસભોજને તાપસો આમગન્ધસઞ્ઞી દુગ્ગતિમગ્ગસઞ્ઞી ચ હુત્વા તસ્સ અભોજનેન સુદ્ધિકામો હુત્વા તં ન ભુઞ્જતિ, તસ્સ ચ અઞ્ઞસ્સ ચ તથાવિધસ્સ સોધેતું અસમત્થભાવં દસ્સેન્તો ‘‘ન મચ્છમંસ’’ન્તિ ઇમં છપ્પદં ગાથમાહ. તત્થ સબ્બપદાનિ અન્તિમપાદેન યોજેતબ્બાનિ – ન મચ્છમંસં સોધેતિ મચ્ચં અવિતિણ્ણકઙ્ખં, ન આહુતિયઞ્ઞમુતૂપસેવના સોધેતિ મચ્ચં અવિતિણ્ણકઙ્ખન્તિ એવં. એત્થ ચ ન મચ્છમંસન્તિ અખાદિયમાનં મચ્છમંસં ન સોધેતિ, તથા અનાસકત્તન્તિ એવં પોરાણા વણ્ણેન્તિ. એવં પન સુન્દરતરં સિયા ‘‘ન મચ્છમંસાનં અનાસકત્તં ન મચ્છમંસાનાનાસકત્તં, મચ્છમંસાનં અનાસકત્તં ન સોધેતિ, મચ્ચ’’ન્તિ અથાપિ સિયા, એવં સન્તે અનાસકત્તં ઓહીયતીતિ? તઞ્ચ ન, અમરતપેન સઙ્ગહિતત્તા. ‘‘યે વાપિ લોકે અમરા બહૂ તપા’’તિ એત્થ હિ સબ્બોપિ વુત્તાવસેસો અત્તકિલમથો સઙ્ગહં ગચ્છતીતિ. નગ્ગિયન્તિ અચેલકત્તં. મુણ્ડિયન્તિ મુણ્ડભાવો. જટાજલ્લન્તિ જટા ચ રજોજલ્લઞ્ચ. ખરાજિનાનીતિ ખરાનિ અજિનચમ્માનિ. અગ્ગિહુત્તસ્સુપસેવનાતિ અગ્ગિપારિચારિયા. અમરાતિ અમરભાવપત્થનતાય પવત્તકાયકિલેસા. બહૂતિ ઉક્કુટિકપ્પધાનાદિભેદતો અનેકે. તપાતિ સરીરસન્તાપા. મન્તાતિ વેદા. આહુતીતિ અગ્ગિહોમકમ્મં. યઞ્ઞમુતૂપસેવનાતિ અસ્સમેધાદિયઞ્ઞા ચ ઉતૂપસેવના ચ. ઉતૂપસેવના નામ ગિમ્હે આતપટ્ઠાનસેવના, વસ્સે રુક્ખમૂલસેવના, હેમન્તે જલપ્પવેસસેવના. ન સોધેન્તિ મચ્ચં અવિતિણ્ણકઙ્ખન્તિ કિલેસસુદ્ધિયા વા ભવસુદ્ધિયા વા અવિતિણ્ણવિચિકિચ્છં મચ્ચં ન સોધેન્તિ. કઙ્ખામલે હિ સતિ ન વિસુદ્ધો હોતિ, ત્વઞ્ચ સકઙ્ખોયેવાતિ. એત્થ ચ ‘‘અવિતિણ્ણકઙ્ખ’’ન્તિ એતં ‘‘ન મચ્છમંસ’’ન્તિઆદીનિ સુત્વા ‘‘કિં નુ ખો મચ્છમંસાનં અભોજનાદિના સિયા વિસુદ્ધિમગ્ગો’’તિ તાપસસ્સ કઙ્ખાય ઉપ્પન્નાય ભગવતા વુત્તં સિયાતિ નો અધિપ્પાયો. યા ચસ્સ ‘‘સો મચ્છમંસં ભુઞ્જતી’’તિ સુત્વાવ બુદ્ધે કઙ્ખા ઉપ્પન્ના, તં સન્ધાયેતં વુત્તન્તિ વેદિતબ્બં.

૨૫૩. એવં મચ્છમંસાનાસકત્તાદીનં સોધેતું અસમત્થભાવં દસ્સેત્વા ઇદાનિ સોધેતું સમત્થે ધમ્મે દસ્સેન્તો ‘‘સોતેસુ ગુત્તો’’તિ ઇમં ગાથમાહ. તત્થ સોતેસૂતિ છસુ ઇન્દ્રિયેસુ. ગુત્તોતિ ઇન્દ્રિયસંવરગુત્તિયા સમન્નાગતો. એત્તાવતા ઇન્દ્રિયસંવરપરિવારસીલં દસ્સેતિ. વિદિતિન્દ્રિયો ચરેતિ ઞાતપરિઞ્ઞાય છળિન્દ્રિયાનિ વિદિત્વા પાકટાનિ કત્વા ચરેય્ય, વિહરેય્યાતિ વુત્તં હોતિ. એત્તાવતા વિસુદ્ધસીલસ્સ નામરૂપપરિચ્છેદં દસ્સેતિ. ધમ્મે ઠિતોતિ અરિયમગ્ગેન અભિસમેતબ્બચતુસચ્ચધમ્મે ઠિતો. એતેન સોતાપત્તિભૂમિં દસ્સેતિ. અજ્જવમદ્દવે રતોતિ ઉજુભાવે ચ મુદુભાવે ચ રતો. એતેન સકદાગામિભૂમિં દસ્સેતિ. સકદાગામી હિ કાયવઙ્કાદિકરાનં ચિત્તથદ્ધભાવકરાનઞ્ચ રાગદોસાનં તનુભાવા અજ્જવમદ્દવે રતો હોતિ. સઙ્ગાતિગોતિ રાગદોસસઙ્ગાતિગો. એતેન અનાગામિભૂમિં દસ્સેતિ. સબ્બદુક્ખપ્પહીનોતિ સબ્બસ્સ વટ્ટદુક્ખસ્સ હેતુપ્પહાનેન પહીનસબ્બદુક્ખો. એતેન અરહત્તભૂમિં દસ્સેતિ. ન લિપ્પતિ દિટ્ઠસુતેસુ ધીરોતિ સો એવં અનુપુબ્બેન અરહત્તં પત્તો ધિતિસમ્પદાય ધીરો દિટ્ઠસુતેસુ ધમ્મેસુ કેનચિ કિલેસેન ન લિપ્પતિ. ન કેવલઞ્ચ દિટ્ઠસુતેસુ, મુતવિઞ્ઞાતેસુ ચ ન લિપ્પતિ, અઞ્ઞદત્થુ પરમવિસુદ્ધિપ્પત્તો હોતીતિ અરહત્તનિકૂટેન દેસનં નિટ્ઠાપેસિ.

૨૫૪-૫. ઇતો પરં ‘‘ઇચ્ચેતમત્થ’’ન્તિ દ્વે ગાથા સઙ્ગીતિકારેહિ વુત્તા. તાસમત્થો – ઇતિ ભગવા કસ્સપો એતમત્થં પુનપ્પુનં અનેકાહિ ગાથાહિ ધમ્માધિટ્ઠાનાય પુગ્ગલાધિટ્ઠાનાય ચ દેસનાય યાવ તાપસો અઞ્ઞાસિ, તાવ સો અક્ખાસિ કથેસિ વિત્થારેસિ. નં વેદયિ મન્તપારગૂતિ સોપિ તઞ્ચ અત્થં મન્તપારગૂ, વેદપારગૂ, તિસ્સો બ્રાહ્મણો વેદયિ અઞ્ઞાસિ. કિં કારણા? યસ્મા અત્થતો ચ પદતો ચ દેસનાનયતો ચ ચિત્રાહિ ગાથાહિ મુની પકાસયિ. કીદિસો? નિરામગન્ધો અસિતો દુરન્નયો, આમગન્ધકિલેસાભાવા નિરામગન્ધો, તણ્હાદિટ્ઠિનિસ્સયાભાવા અસિતો, બાહિરદિટ્ઠિવસેન ‘‘ઇદં સેય્યો ઇદં વર’’ન્તિ કેનચિ નેતું અસક્કુણેય્યત્તા દુરન્નયો. એવં પકાસિતવતો ચસ્સ સુત્વાન બુદ્ધસ્સ સુભાસિતં પદં સુકથિતં ધમ્મદેસનં સુત્વા નિરામગન્ધં નિક્કિલેસયોગં, સબ્બદુક્ખપ્પનૂદનં સબ્બવટ્ટદુક્ખપ્પનૂદનં, નીચમનો નીચચિત્તો હુત્વા વન્દિ તથાગતસ્સ, તિસ્સો બ્રાહ્મણો તથાગતસ્સ પાદે પઞ્ચપતિટ્ઠિતં કત્વા વન્દિ. તત્થેવ પબ્બજ્જમરોચયિત્થાતિ તત્થેવ ચ નં આસને નિસિન્નં કસ્સપં ભગવન્તં તિસ્સો તાપસો પબ્બજ્જમરોચયિત્થ, અયાચીતિ વુત્તં હોતિ. તં ભગવા ‘‘એહિ ભિક્ખૂ’’તિ આહ. સો તઙ્ખણંયેવ અટ્ઠપરિક્ખારયુત્તો હુત્વા આકાસેનાગન્ત્વા વસ્સસતિકત્થેરો વિય ભગવન્તં વન્દિત્વા કતિપાહેનેવ સાવકપારમિઞાણં પટિવિજ્ઝિત્વા તિસ્સો નામ અગ્ગસાવકો અહોસિ, પુન દુતિયો ભારદ્વાજો નામ. એવં તસ્સ ભગવતો તિસ્સભારદ્વાજં નામ સાવકયુગં અહોસિ.

અમ્હાકં પન ભગવા યા ચ તિસ્સેન બ્રાહ્મણેન આદિતો તિસ્સો ગાથા વુત્તા, યા ચ કસ્સપેન ભગવતા મજ્ઝે નવ, યા ચ તદા સઙ્ગીતિકારેહિ અન્તે દ્વે, તા સબ્બાપિ ચુદ્દસ ગાથા આનેત્વા પરિપુણ્ણં કત્વા ઇમં આમગન્ધસુત્તં આચરિયપ્પમુખાનં પઞ્ચન્નં તાપસસતાનં આમગન્ધં બ્યાકાસિ. તં સુત્વા સો બ્રાહ્મણો તથેવ નીચમનો હુત્વા ભગવતો પાદે વન્દિત્વા પબ્બજ્જં યાચિ સદ્ધિં પરિસાય. ‘‘એથ ભિક્ખવો’’તિ ભગવા અવોચ. તે તથેવ એહિભિક્ખુભાવં પત્વા આકાસેનાગન્ત્વા ભગવન્તં વન્દિત્વા કતિપાહેનેવ સબ્બેવ અગ્ગફલે અરહત્તે પતિટ્ઠહિંસૂતિ.

પરમત્થજોતિકાય ખુદ્દક-અટ્ઠકથાય

સુત્તનિપાત-અટ્ઠકથાય આમગન્ધસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.