૧૫. વીસતિનિપાતો

[૪૯૭] ૧. માતઙ્ગજાતકવણ્ણના

કુતો નુ આગચ્છસિ દુમ્મવાસીતિ ઇદં સત્થા જેતવને વિહરન્તો ઉદેનં નામ વંસરાજાનં આરબ્ભ કથેસિ. તસ્મિઞ્હિ કાલે આયસ્મા પિણ્ડોલભારદ્વાજો જેતવનતો આકાસેન ગન્ત્વા યેભુય્યેન કોસમ્બિયં ઉદેનસ્સ રઞ્ઞો ઉય્યાનં દિવાવિહારાય ગચ્છતિ. થેરો કિર પુરિમભવે રજ્જં કારેન્તો દીઘમદ્ધાનં તસ્મિં ઉય્યાને મહાપરિવારો સમ્પત્તિં અનુભવિ. સો તેન પુબ્બાચિણ્ણેન યેભુય્યેન તત્થેવ દિવાવિહારં નિસીદિત્વા ફલસમાપત્તિસુખેન વીતિનામેતિ. તસ્મિં એકદિવસં તત્થ ગન્ત્વા સુપુપ્ફિતસાલમૂલે નિસિન્ને ઉદેનો સત્તાહં મહાપાનં પિવિત્વા ‘‘ઉય્યાનકીળં કીળિસ્સામી’’તિ મહન્તેન પરિવારેન ઉય્યાનં ગન્ત્વા મઙ્ગલસિલાપટ્ટે અઞ્ઞતરાય ઇત્થિયા અઙ્કે નિપન્નો સુરામદમત્તતાય નિદ્દં ઓક્કમિ. ગાયન્તા નિસિન્નિત્થિયો તૂરિયાનિ છડ્ડેત્વા ઉય્યાનં પવિસિત્વા પુપ્ફફલાદીનિ વિચિનન્તિયો થેરં દિસ્વા ગન્ત્વા વન્દિત્વા નિસીદિંસુ. થેરો તાસં ધમ્મકથં કથેન્તો નિસીદિ. ઇતરાપિ ઇત્થી અઙ્કં ચાલેત્વા રાજાનં પબોધેત્વા ‘‘કુહિં તા વસલિયો ગતા’’તિ વુત્તે ‘‘એકં સમણં પરિવારેત્વા નિસિન્ના’’તિ આહ. સો કુદ્ધો ગન્ત્વા થેરં અક્કોસિત્વા પરિભાસિત્વા ‘‘હન્દાહં, તં સમણં તમ્બકિપિલ્લકેહિ ખાદાપેસ્સામી’’તિ કોધવસેન થેરસ્સ સરીરે તમ્બકિપિલ્લકપુટં ભિન્દાપેસિ. થેરો આકાસે ઠત્વા તસ્સોવાદં દત્વા જેતવને ગન્ધકુટિદ્વારેયેવ ઓતરિત્વા તથાગતેન ‘‘કુતો આગતોસી’’તિ પુટ્ઠો થેરો તમત્થં આરોચેસિ. સત્થા ‘‘ન ખો, ભારદ્વાજ, ઉદેનો ઇદાનેવ પબ્બજિતે વિહેઠેતિ, પુબ્બેપિ વિહેઠેસિયેવા’’તિ વત્વા તેન યાચિતો અતીતં આહરિ.

અતીતે બારાણસિયં બ્રહ્મદત્તે રજ્જં કારેન્તે તદા મહાસત્તો બહિનગરે ચણ્ડાલયોનિયં નિબ્બત્તિ, ‘‘માતઙ્ગો’’તિસ્સ નામં કરિંસુ. અપરભાગે વિઞ્ઞુતં પત્તો ‘‘માતઙ્ગપણ્ડિતો’’તિ પાકટો અહોસિ. તદા બારાણસિસેટ્ઠિનો ધીતા દિટ્ઠમઙ્ગલિકા નામ એકમાસદ્વેમાસવારેન મહાપરિવારા ઉય્યાનં કીળિતું ગચ્છતિ. અથેકદિવસં મહાસત્તો કેનચિ કમ્મેન નગરં પવિસન્તો અન્તરદ્વારે દિટ્ઠમઙ્ગલિકં દિસ્વા એકમન્તં અપગન્ત્વા અલ્લીયિત્વા અટ્ઠાસિ. દિટ્ઠમઙ્ગલિકા સાણિયા અન્તરેન ઓલોકેન્તી તં દિસ્વા ‘‘કો એસો’’તિ પુચ્છિત્વા ‘‘ચણ્ડાલો અય્યે’’તિ વુત્તે ‘‘અદિટ્ઠપુબ્બયુત્તકં વત પસ્સામી’’તિ ગન્ધોદકેન અક્ખીનિ ધોવિત્વા તતો નિવત્તિ. તાય સદ્ધિં નિક્ખન્તજનો ‘‘અરે, દુટ્ઠ ચણ્ડાલ, અજ્જ તં નિસ્સાય અમ્હાકં અમૂલકં સુરાભત્તં નટ્ઠ’’ન્તિ કોધાભિભૂતો માતઙ્ગપણ્ડિતં હત્થેહિ ચ પાદેહિ ચ પોથેત્વા વિસઞ્ઞિં કત્વા પક્કામિ. સો મુહુત્તં વીતિનામેત્વા પટિલદ્ધસઞ્ઞો ચિન્તેસિ ‘‘દિટ્ઠમઙ્ગલિકાય પરિજનો મં નિદ્દોસં અકારણેન પોથેસિ, દિટ્ઠમઙ્ગલિકં લભિત્વાવ ઉટ્ઠહિસ્સામિ, નો અલભિત્વા’’તિ અધિટ્ઠાય ગન્ત્વા તસ્સા પિતુ નિવેસનદ્વારે નિપજ્જિ. સો ‘‘કેન કારણેન નિપન્નોસી’’તિ વુત્તે ‘‘અઞ્ઞં કારણં નત્થિ, દિટ્ઠમઙ્ગલિકાય મે અત્થો’’તિ આહ. એકો દિવસો અતીતો, તથા દુતિયો, તતિયો, ચતુત્થો, પઞ્ચમો, છટ્ઠો ચ. બોધિસત્તાનં અધિટ્ઠાનં નામ સમિજ્ઝતિ, તસ્મા સત્તમે દિવસે દિટ્ઠમઙ્ગલિકં નીહરિત્વા તસ્સ અદંસુ.

અથ નં સા ‘‘ઉટ્ઠેહિ, સામિ, તુમ્હાકં ગેહં ગચ્છામા’’તિ આહ. ભદ્દે, તવ પરિજનેનમ્હિ સુપોથિતો દુબ્બલો, મં ઉક્ખિપિત્વા પિટ્ઠિં આરોપેત્વા આદાય ગચ્છાહીતિ. સા તથા કત્વા નગરવાસીનં પસ્સન્તાનઞ્ઞેવ નગરા નિક્ખમિત્વા ચણ્ડાલગામકં ગતા. અથ નં મહાસત્તો જાતિસમ્ભેદવીતિક્કમં અકત્વાવ કતિપાહં ગેહે વસાપેત્વા ચિન્તેસિ ‘‘અહમેતં લાભગ્ગયસગ્ગપ્પત્તં કરોન્તો પબ્બજિત્વાવ કાતું સક્ખિસ્સામિ, ન ઇતરથા’’તિ. અથ નં આમન્તેત્વા ‘ભદ્દે, મયિ અરઞ્ઞતો કિઞ્ચિ અનાહરન્તે અમ્હાકં જીવિકા નપ્પવત્તતિ, યાવ મમાગમના મા ઉક્કણ્ઠિ, અહં અરઞ્ઞં ગમિસ્સામી’’તિ વત્વા ગેહવાસિનોપિ ‘‘ઇમં મા પમજ્જિત્થા’’તિ ઓવદિત્વા અરઞ્ઞં ગન્ત્વા સમણપબ્બજ્જં પબ્બજિત્વા અપ્પમત્તો સત્તમે દિવસે અટ્ઠ સમાપત્તિયો ચ પઞ્ચ અભિઞ્ઞાયો ચ ઉપ્પાદેત્વા ‘‘ઇદાનિ દિટ્ઠમઙ્ગલિકાય અવસ્સયો ભવિતું સક્ખિસ્સામી’’તિ ઇદ્ધિયા ગન્ત્વા ચણ્ડાલગામદ્વારે ઓતરિત્વા દિટ્ઠમઙ્ગલિકાય ગેહદ્વારં અગમાસિ. સા તસ્સાગમનં સુત્વા ગેહતો નિક્ખમિત્વા ‘‘સામિ, કસ્મા મં અનાથં કત્વા પબ્બજિતોસી’’તિ પરિદેવિ. અથ નં ‘‘ભદ્દે, મા ચિન્તયિ, તવ પોરાણકયસતો ઇદાનિ મહન્તતરં યસં કરિસ્સામિ, અપિચ ખો પન ‘ન મય્હં માતઙ્ગપણ્ડિતો સામિકો, મહાબ્રહ્મા મે સામિકો’તિ એત્તકં પરિસમજ્ઝે વત્તું સક્ખિસ્સસી’તિ આહ. ‘‘આમ, સામિ, સક્ખિસ્સામી’’તિ. ‘‘તેન હિ ‘‘ઇદાનિ તે સામિકો કુહિન્તિ પુટ્ઠા ‘બ્રહ્મલોકં ગતો’તિ વત્વા ‘કદા આગમિસ્સતી’તિ વુત્તે ‘ઇતો સત્તમે દિવસે પુણ્ણમાયં ચન્દં ભિન્દિત્વા આગમિસ્સતી’તિ વદેય્યાસી’’તિ નં વત્વા મહાસત્તો હિમવન્તમેવ ગતો.

દિટ્ઠમઙ્ગલિકાપિ બારાણસિયં મહાજનસ્સ મજ્ઝે તેસુ તેસુ ઠાનેસુ તથા કથેસિ. મહાજનો ‘‘અહો મહાબ્રહ્મા સમાનો દિટ્ઠમઙ્ગલિકં ન ગચ્છતિ, એવમેતં ભવિસ્સતી’’તિ સદ્દહિ. બોધિસત્તોપિ પુણ્ણમદિવસે ચન્દસ્સ ગગનમજ્ઝે ઠિતકાલે બ્રહ્મત્તભાવં માપેત્વા સકલં કાસિરટ્ઠં દ્વાદસયોજનિકં બારાણસિનગરઞ્ચ એકોભાસં કત્વા ચન્દમણ્ડલં ભિન્દિત્વા ઓતરિત્વા બારાણસિયા ઉપરૂપરિ તિક્ખત્તું પરિબ્ભમિત્વા મહાજનેન ગન્ધમાલાદીહિ પૂજિયમાનો ચણ્ડાલગામકાભિમુખો અહોસિ. બ્રહ્મભત્તા સન્નિપતિત્વા ચણ્ડાલગામકં ગન્ત્વા દિટ્ઠમઙ્ગલિકાય ગેહં સુદ્ધવત્થેહિ છાદેત્વા ભૂમિં ચતુજ્જાતિયગન્ધેહિ ઓપુઞ્છિત્વા પુપ્ફાનિ વિકિરિત્વા ધૂમં દત્વા ચેલવિતાનં પસારેત્વા મહાસયનં પઞ્ઞપેત્વા ગન્ધતેલેહિ દીપં જાલેત્વા દ્વારે રજતપટ્ટવણ્ણવાલુકં ઓકિરિત્વા પુપ્ફાનિ વિકિરિત્વા ધજે બન્ધિંસુ. એવં અલઙ્કતે ગેહે મહાસત્તો ઓતરિત્વા અન્તો પવિસિત્વા થોકં સયનપિટ્ઠે નિસીદિ.

તદા દિટ્ઠમઙ્ગલિકા ઉતુની હોતિ. અથસ્સા અઙ્ગુટ્ઠકેન નાભિં પરામસિ, કુચ્છિયં ગબ્ભો પતિટ્ઠાસિ. અથ નં મહાસત્તો આમન્તેત્વા ‘‘ભદ્દે, ગબ્ભો તે પતિટ્ઠિતો, ત્વં પુત્તં વિજાયિસ્સસિ, ત્વમ્પિ પુત્તોપિ તે લાભગ્ગયસગ્ગપ્પત્તા ભવિસ્સથ, તવ પાદધોવનઉદકં સકલજમ્બુદીપે રાજૂનં અભિસેકોદકં ભવિસ્સતિ, નહાનોદકં પન તે અમતોસધં ભવિસ્સતિ, યે તં સીસે આસિઞ્ચિસ્સન્તિ, તે સબ્બરોગેહિ મુચ્ચિસ્સન્તિ, કાળકણ્ણિં પરિવજ્જેસ્સન્તિ, તવ પાદપિટ્ઠે સીસં ઠપેત્વા વન્દન્તા સહસ્સં દસ્સન્તિ, સોતપથે ઠત્વા વન્દન્તા સતં દસ્સન્તિ, ચક્ખુપથે ઠત્વા વન્દન્તા એકં કહાપણં દત્વા વન્દિસ્સન્તિ, અપ્પમત્તા હોહી’’તિ નં ઓવદિત્વા ગેહા નિક્ખમિત્વા મહાજનસ્સ પસ્સન્તસ્સેવ ઉપ્પતિત્વા ચન્દમણ્ડલં પાવિસિ. બ્રહ્મભત્તા સન્નિપતિત્વા ઠિતકાવ રત્તિં વીતિનામેત્વા પાતોવ દિટ્ઠમઙ્ગલિકં સુવણ્ણસિવિકં આરોપેત્વા સીસેન ઉક્ખિપિત્વા નગરં પવિસિંસુ. ‘‘મહાબ્રહ્મભરિયા’’તિ તં ઉપસઙ્કમિત્વા મહાજનો ગન્ધમાલાદીહિ પૂજેસિ. પાદપિટ્ઠે સીસં ઠપેત્વા વન્દિતું લભન્તા સહસ્સત્થવિકં દેન્તિ, સોતપથે ઠત્વા વન્દિતું લભન્તા સતં દેન્તિ, ચક્ખુપથે ઠત્વા વન્દિતું લભન્તા એકં કહાપણં દેન્તિ. એવં દ્વાદસયોજનિકં બારાણસિં તં ગહેત્વા વિચરન્તા અટ્ઠારસકોટિધનં લભિંસુ.

અથ નં નગરં પરિહરિત્વા આનેત્વા નગરમજ્ઝે મહામણ્ડપં કારેત્વા સાણિં પરિક્ખિપિત્વા મહાસયનં પઞ્ઞપેત્વા મહન્તેન સિરિસોભગ્ગેન તત્થ વસાપેસું. મણ્ડપસન્તિકેયેવ સત્તદ્વારકોટ્ઠં સત્તભૂમિકં પાસાદં કાતું આરભિંસુ, મહન્તં નવકમ્મં અહોસિ. દિટ્ઠમઙ્ગલિકા મણ્ડપેયેવ પુત્તં વિજાયિ. અથસ્સ નામગ્ગહણદિવસે બ્રાહ્મણા સન્નિપતિત્વા મણ્ડપે જાતત્તા ‘‘મણ્ડબ્યકુમારો’’તિ નામં કરિંસુ. પાસાદો પન દસહિ માસેહિ નિટ્ઠિતો. તતો પટ્ઠાય સા મહન્તેન યસેન તસ્મિં વસતિ, મણ્ડબ્યકુમારોપિ મહન્તેન પરિવારેન વડ્ઢતિ. તસ્સ સત્તટ્ઠવસ્સકાલેયેવ જમ્બુદીપતલે ઉત્તમાચરિયા સન્નિપતિંસુ. તે તં તયો વેદે ઉગ્ગણ્હાપેસું. સો સોળસવસ્સકાલતો પટ્ઠાય બ્રાહ્મણાનં ભત્તં પટ્ઠપેસિ, નિબદ્ધં સોળસ બ્રાહ્મણસહસ્સાનિ ભુઞ્જન્તિ. ચતુત્થે દ્વારકોટ્ઠકે બ્રાહ્મણાનં દાનં દેતિ.

અથેકસ્મિં મહામહદિવસે ગેહે બહું પાયાસં પટિયાદેસું. સોળસ બ્રાહ્મણસહસ્સાનિ ચતુત્થે દ્વારકોટ્ઠકે નિસીદિત્વા સુવણ્ણરસવણ્ણેન નવસપ્પિના પક્કમધુખણ્ડસક્ખરાહિ ચ અભિસઙ્ખતં પાયાસં પરિભુઞ્જન્તિ. કુમારોપિ સબ્બાલઙ્કારપટિમણ્ડિતો સુવણ્ણપાદુકા આરુય્હ હત્થેન કઞ્ચનદણ્ડં ગહેત્વા ‘‘ઇધ સપ્પિં દેથ, ઇધ મધુ’’ન્તિ વિચારેન્તો ચરતિ. તસ્મિં ખણે માતઙ્ગપણ્ડિતો હિમવન્તે અસ્સમપદે નિસિન્નો ‘‘કા નુ ખો દિટ્ઠમઙ્ગલિકાય પુત્તસ્સ પવત્તી’’તિ ઓલોકેન્તો તસ્સ અતિત્થે પક્ખન્દભાવં દિસ્વા ‘‘અજ્જેવ ગન્ત્વા માણવં દમેત્વા યત્થ દિન્નં મહપ્ફલં હોતિ, તત્થ દાનં દાપેત્વા આગમિસ્સામી’’તિ ચિન્તેત્વા આકાસેન અનોતત્તદહં ગન્ત્વા મુખધોવનાદીનિ કત્વા મનોસિલાતલે ઠિતો રત્તદુપટ્ટં નિવાસેત્વા કાયબન્ધનં બન્ધિત્વા પંસુકૂલસઙ્ઘાટિં પારુપિત્વા મત્તિકાપત્તં આદાય આકાસેનાગન્ત્વા ચતુત્થે દ્વારકોટ્ઠકે દાનગ્ગેયેવ ઓતરિત્વા એકમન્તં અટ્ઠાસિ. મણ્ડબ્યો કુમારો ઇતો ચિતો ચ ઓલોકેન્તો તં દિસ્વા ‘‘એવંવિરૂપો સઙ્કારયક્ખસદિસો અયં પબ્બજિતો ઇમં ઠાનં આગચ્છન્તો કુતો નુ ખો આગચ્છતી’’તિ તેન સદ્ધિં સલ્લપન્તો પઠમં ગાથમાહ –

૧. ‘‘કુતો નુ આગચ્છસિ દુમ્મવાસી, ઓતલ્લકો પંસુપિસાચકોવ;

સઙ્કારચોળં પટિમુઞ્ચ કણ્ઠે, કો રે તુવં હોસિ અદક્ખિણેય્યો’’તિ.

તત્થ દુમ્મવાસીતિ અનઞ્જિતઅમણ્ડિતઘટિતસઙ્ઘાટિકપિલોતિકવસનો. ઓતલ્લકોતિ લામકો ઓલમ્બવિલમ્બનન્તકધરો વા. પંસુપિસાચકોવાતિ સઙ્કારટ્ઠાને પિસાચકો વિય. સઙ્કારચોળન્તિ સઙ્કારટ્ઠાને લદ્ધપિલોતિકં. પટિમુઞ્ચાતિ પટિમુઞ્ચિત્વા. અદક્ખિણેય્યોતિ ત્વં અદક્ખિણેય્યો ઇમેસં પરમદક્ખિણેય્યાનં નિસિન્નટ્ઠાનં એકો હુત્વા કુતો આગતો.

તં સુત્વા મહાસત્તો મુદુચિત્તેનેવ તેન સદ્ધિં સલ્લપન્તો દુતિયં ગાથમાહ –

૨. ‘‘અન્નં તવેદં પકતં યસસ્સિ, તં ખજ્જરે ભુઞ્જરે પિય્યરે ચ;

જાનાસિ મં ત્વં પરદત્તૂપજીવિં, ઉત્તિટ્ઠપિણ્ડં લભતં સપાકો’’તિ.

તત્થ પકતન્તિ પટિયત્તં. યસસ્સીતિ પરિવારસમ્પન્ન. તં ખજ્જરેતિ તં ખજ્જન્તિ ચ ભુઞ્જન્તિ ચ પિવન્તિ ચ. કિંકારણા મય્હં કુજ્ઝસિ? ઉત્તિટ્ઠપિણ્ડન્તિ ઉપતિટ્ઠિત્વા લભિતબ્બપિણ્ડં, ઉટ્ઠાય ઠિતેહિ વા દીયમાનં હેટ્ઠા ઠત્વા લભિતબ્બપિણ્ડં. લભતં સપાકોતિ સપાકો ચણ્ડાલોપિ લભતુ. જાતિસમ્પન્ના હિ યત્થ કત્થચિ લભન્તિ, સપાકચણ્ડાલસ્સ પન કો દેતિ, દુલ્લભપિણ્ડો અહં, તસ્મા મે જીવિતપવત્તનત્થં ભોજનં દાપેહિ, કુમારાતિ.

તતો મણ્ડબ્યો ગાથમાહ –

૩. ‘‘અન્નં મમેદં પકતં બ્રાહ્મણાનં, અત્તત્થાય સદ્દહતો મમેદં;

અપેહિ એત્તો કિમિધટ્ઠિતોસિ, ન માદિસા તુમ્હં દદન્તિ જમ્મા’’તિ.

તત્થ અત્તત્થાયાતિ અત્તનો વડ્ઢિઅત્થાય. અપેહિ એત્તોતિ ઇમમ્હા ઠાના અપગચ્છ. ન માદિસાતિ માદિસા જાતિસમ્પન્નાનં ઉદિચ્ચબ્રાહ્મણાનં દાનં દેન્તિ, ન તુય્હં ચણ્ડાલસ્સ, ગચ્છ, જમ્માતિ.

તતો મહાસત્તો ગાથમાહ –

૪. ‘‘થલે ચ નિન્ને ચ વપન્તિ બીજં, અનૂપખેત્તે ફલમાસમાના;

એતાય સદ્ધાય દદાહિ દાનં, અપ્પેવ આરાધયે દક્ખિણેય્યે’’તિ.

તસ્સત્થો – કુમાર, સસ્સફલં આસીસમાના તીસુપિ ખેત્તેસુ બીજં વપન્તિ. તત્થ અતિવુટ્ઠિકાલે થલે સસ્સં સમ્પજ્જતિ, નિન્ને પૂતિકં હોતિ, અનૂપખેત્તે નદિઞ્ચ તળાકઞ્ચ નિસ્સાય કતં ઓઘેન વુય્હતિ. મન્દવુટ્ઠિકાલે થલે ખેત્તે વિપજ્જતિ, નિન્ને થોકં સમ્પજ્જતિ, અનૂપખેત્તે સમ્પજ્જતેવ. સમવુટ્ઠિકાલે થલે ખેત્તે થોકં સમ્પજ્જતિ, ઇતરેસુ સમ્પજ્જતેવ. તસ્મા યથા ફલમાસીસમાના તીસુપિ ખેત્તેસુ વપન્તિ, તથા ત્વમ્પિ એતાય ફલસદ્ધાય આગતાગતાનં સબ્બેસંયેવ દાનં દેહિ, અપ્પેવ નામ એવં દદન્તો દક્ખિણેય્યે આરાધેય્યાસિ લભેય્યાસીતિ.

તતો મણ્ડબ્યો ગાથમાહ –

૫. ‘‘ખેત્તાનિ મય્હં વિદિતાનિ લોકે, યેસાહં બીજાનિ પતિટ્ઠપેમિ;

યે બ્રાહ્મણા જાતિમન્તૂપપન્ના, તાનીધ ખેત્તાનિ સુપેસલાની’’તિ.

તત્થ યેસાહન્તિ યેસુ અહં. જાતિમન્તૂપપન્નાતિ જાતિયા ચ મન્તેહિ ચ ઉપપન્ના.

તતો મહાસત્તો દ્વે ગાથા અભાસિ –

૬. ‘‘જાતિમદો ચ અતિમાનિતા ચ, લોભો ચ દોસો ચ મદો ચ મોહો;

એતે અગુણા યેસુ ચ સન્તિ સબ્બે, તાનીધ ખેત્તાનિ અપેસલાનિ.

૭. ‘‘જાતિમદો ચ અતિમાનિતા ચ, લોભો ચ દોસો ચ મદો ચ મોહો;

એતે અગુણા યેસુ ન સન્તિ સબ્બે, તાનીધ ખેત્તાનિ સુપેસલાની’’તિ.

તત્થ જાતિમદોતિ ‘‘અહમસ્મિ જાતિસમ્પન્નો’’તિ એવં ઉપ્પન્નમાનો. અતિમાનિતા ચાતિ ‘‘અઞ્ઞો મયા સદ્ધિં જાતિઆદીહિ સદિસો નત્થી’’તિ અતિક્કમ્મ પવત્તમાનો. લોભાદયો લુબ્ભનદુસ્સનમજ્જનમુય્હનમત્તાવ. અપેસલાનીતિ એવરૂપા પુગ્ગલા આસીવિસભરિતા વિય વમ્મિકા અપ્પિયસીલા હોન્તિ. એવરૂપાનં દિન્નં ન મહપ્ફલં હોતિ, તસ્મા મા એતેસં સુપેસલખેત્તભાવં મઞ્ઞિત્થ. ન હિ જાતિમન્તા સગ્ગદાયકા. યે પન જાતિમાનાદિરહિતા અરિયા, તાનિ ખેત્તાનિ સુપેસલાનિ, તેસુ દિન્નં મહપ્ફલં, તે સગ્ગદાયકા હોન્તીતિ.

ઇતિ સો મહાસત્તે પુનપ્પુનં કથેન્તે કુજ્ઝિત્વા ‘‘અયં અતિવિય બહું વિપ્પલપતિ, કુહિં ગતા ઇમે દોવારિકા, નયિમં ચણ્ડાલં નીહરન્તી’’તિ ગાથમાહ –

૮. ‘‘ક્વેત્થ ગતા ઉપજોતિયો ચ, ઉપજ્ઝાયો અથ વા ગણ્ડકુચ્છિ;

ઇમસ્સ દણ્ડઞ્ચ વધઞ્ચ દત્વા, ગલે ગહેત્વા ખલયાથ જમ્મ’’ન્તિ.

તત્થ ક્વેત્થ ગતાતિ ઇમેસુ તીસુ દ્વારેસુ ઠપિતા ઉપજોતિયો ચ ઉપજ્ઝાયો ચ ગણ્ડકુચ્છિ ચાતિ તયો દોવારિકા કુહિં ગતાતિ અત્થો.

તેપિ તસ્સ વચનં સુત્વા વેગેનાગન્ત્વા વન્દિત્વા ‘‘કિં કરોમ દેવા’’તિ આહંસુ. ‘‘અયં વો જમ્મો ચણ્ડાલો દિટ્ઠો’’તિ? ‘‘ન પસ્સામ દેવ, કુતોચિ આગતભાવં ન જાનામા’’તિ. ‘‘કો ચેસ માયાકારો વા વિજ્જાધરો વા ભવિસ્સતિ, ઇદાનિ કિં તિટ્ઠથા’’તિ. ‘‘કિં કરોમ દેવા’’તિ? ‘‘ઇમસ્સ મુખમેવ પોથેત્વા ભિન્દન્તા દણ્ડવેળુપેસિકાહિ પિટ્ઠિચમ્મં ઉપ્પાટેન્તા વધઞ્ચ દત્વા ગલે ગહેત્વા એતં જમ્મં ખલયાથ, ઇતો નીહરથા’’તિ.

મહાસત્તો તેસુ અત્તનો સન્તિકં અનાગતેસ્વેવ ઉપ્પતિત્વા આકાસે ઠિતો ગાથમાહ –

૯. ‘‘ગિરિં નખેન ખણસિ, અયો દન્તેહિ ખાદસિ;

જાતવેદં પદહસિ, યો ઇસિં પરિભાસસી’’તિ.

તત્થ જાતવેદં પદહસીતિ અગ્ગિં ગિલિતું વાયમસિ.

ઇમઞ્ચ પન ગાથં વત્વા મહાસત્તો પસ્સન્તસ્સેવ માણવસ્સ ચ બ્રાહ્મણાનઞ્ચ આકાસે પક્ખન્દિ. તમત્થં પકાસેન્તો સત્થા આહ –

૧૦. ‘‘ઇદં વત્વાન માતઙ્ગો, ઇસિ સચ્ચપરક્કમો;

અન્તલિક્ખસ્મિં પક્કામિ, બ્રાહ્મણાનં ઉદિક્ખત’’ન્તિ.

તત્થ સચ્ચપરક્કમોતિ સભાવપરક્કમો.

સો પાચીનદિસાભિમુખો ગન્ત્વા એકાય વીથિયા ઓતરિત્વા ‘‘પદવળઞ્જં પઞ્ઞાયતૂ’’તિ અધિટ્ઠાય પાચીનદ્વારસમીપે પિણ્ડાય ચરન્તો મિસ્સકભત્તં સંકડ્ઢિત્વા એકિસ્સં સાલાયં નિસીદિત્વા મિસ્સકભત્તં પરિભુઞ્જિ. નગરદેવતા ‘‘અયં અમ્હાકં અય્યં વિહેઠેત્વા કથેતી’’તિ અસહમાના આગમિંસુ. અથસ્સ જેટ્ઠકયક્ખો મણ્ડબ્યસ્સ ગીવં ગહેત્વા પરિવત્તેસિ, સેસદેવતા સેસબ્રાહ્મણાનં ગીવં ગણ્હિત્વા પરિવત્તેસું. બોધિસત્તે મુદુચિત્તતાય પન ‘‘તસ્સ પુત્તો’’તિ નં ન મારેન્તિ, કેવલં કિલમેન્તિયેવ. મણ્ડબ્યસ્સ સીસં પરિવત્તિત્વા પિટ્ઠિપસ્સાભિમુખં જાતં, હત્થપાદા ઉજુકા થદ્ધાવ અટ્ઠંસુ, અક્ખીનિ કાલકતસ્સેવ પરિવત્તિંસુ. સો થદ્ધસરીરોવ નિપજ્જિ, સેસબ્રાહ્મણા મુખેન ખેળં વમન્તા અપરાપરં પરિવત્તન્તિ. માણવા ‘‘અય્યે, પુત્તસ્સ તે કિં જાત’’ન્તિ દિટ્ઠમઙ્ગલિકાય આરોચયિંસુ. સા વેગેન ગન્ત્વા પુત્તં દિસ્વા ‘‘કિમેત’’ન્તિ વત્વા ગાથમાહ –

૧૧. ‘‘આવેલ્લિતં પિટ્ઠિતો ઉત્તમઙ્ગં, બાહું પસારેતિ અકમ્મનેય્યં;

સેતાનિ અક્ખીનિ યથા મતસ્સ, કો મે ઇમં પુત્તમકાસિ એવ’’ન્તિ.

તત્થ આવેલ્લિતન્તિ પરિવત્તિતં.

અથસ્સા તસ્મિં ઠાને ઠિતજનો આરોચેતું ગાથમાહ –

૧૨. ‘‘ઇધાગમા સમણો દુમ્મવાસી, ઓતલ્લકો પંસુપિસાચકોવ;

સઙ્કારચોળં પટિમુઞ્ચ કણ્ઠે, સો તે ઇમં પુત્તમકાસિ એવ’’ન્તિ.

સા તં સુત્વાવ ચિન્તેસિ ‘‘અઞ્ઞસ્સેતં બલં નત્થિ, નિસ્સંસયં માતઙ્ગપણ્ડિતો ભવિસ્સતિ, સમ્પન્નમેત્તાભાવનો ખો પન ધીરો ન એત્તકં જનં કિલમેત્વા ગમિસ્સતિ, કતરં નુ ખો દિસં ગતો ભવિસ્સતી’’તિ. તતો પુચ્છન્તી ગાથમાહ –

૧૩. ‘‘કતમં દિસં અગમા ભૂરિપઞ્ઞો, અક્ખાથ મે માણવા એતમત્થં;

ગન્ત્વાન તં પટિકરેમુ અચ્ચયં, અપ્પેવ નં પુત્ત લભેમુ જીવિત’’ન્તિ.

તત્થ ગન્ત્વાનાતિ તસ્સ સન્તિકં ગન્ત્વા. તં પટિકરેમુ અચ્ચયન્તિ તં અચ્ચયં પટિકરિસ્સામ દેસેસ્સામ, ખમાપેસ્સામ નન્તિ. પુત્ત લભેમુ જીવિતન્તિ અપ્પેવ નામ પુત્તસ્સ જીવિતં લભેય્યામ.

અથસ્સા તત્થ ઠિતા માણવા કથેન્તા ગાથમાહંસુ –

૧૪. ‘‘વેહાયસં અગમા ભૂરિપઞ્ઞો, પથદ્ધુનો પન્નરસેવ ચન્દો;

અપિ ચાપિ સો પુરિમદિસં અગચ્છિ, સચ્ચપ્પટિઞ્ઞો ઇસિ સાધુરૂપો’’તિ.

તત્થ પથદ્ધુનોતિ આકાસપથસઙ્ખાતસ્સ અદ્ધુનો મજ્ઝે ઠિતો પન્નરસે ચન્દો વિય. અપિ ચાપિ સોતિ અપિચ ખો પન સો પુરત્થિમં દિસં ગતો.

સા તેસં વચનં સુત્વા ‘‘મમ સામિકં ઉપધારેસ્સામી’’તિ સુવણ્ણકલસસુવણ્ણસરકાનિ ગાહાપેત્વા દાસિગણપરિવુતા તેન પદવળઞ્જસ્સ અધિટ્ઠિતટ્ઠાનં પત્વા તેનાનુસારેન ગચ્છન્તી તસ્મિં પીઠિકાય નિસીદિત્વા ભુઞ્જમાને તસ્સ સન્તિકં ગન્ત્વા વન્દિત્વા અટ્ઠાસિ. સો તં દિસ્વા થોકં ઓદનં પત્તે ઠપેસિ. દિટ્ઠમઙ્ગલિકા સુવણ્ણકલસેન તસ્સ ઉદકં અદાસિ. સો તત્થેવ હત્થં ધોવિત્વા મુખં વિક્ખાલેસિ. અથ નં સા ‘‘કેન મે પુત્તસ્સ સો વિપ્પકારો કતો’’તિ પુચ્છન્તી ગાથમાહ –

૧૫. ‘‘આવેલ્લિતં પિટ્ઠિતો ઉત્તમઙ્ગં, બાહું પસારેતિ અકમ્મનેય્યં;

સેતાનિ અક્ખીનિ યથા મતસ્સ, કો મે ઇમં પુત્તમકાસિ એવ’’ન્તિ.

તતો પરા તેસં વચનપટિવચનગાથા હોન્તિ –

૧૬. ‘‘યક્ખા હવે સન્તિ મહાનુભાવા, અન્વાગતા ઇસયો સાધુરૂપા;

તે દુટ્ઠચિત્તં કુપિતં વિદિત્વા, યક્ખા હિ તે પુત્તમકંસુ એવં.

૧૭. ‘‘યક્ખા ચ મે પુત્તમકંસુ એવં, ત્વઞ્ઞેવ મે મા કુદ્ધો બ્રહ્મચારિ;

તુમ્હેવ પાદે સરણં ગતાસ્મિ, અન્વાગતા પુત્તસોકેન ભિક્ખુ.

૧૮. ‘‘તદેવ હિ એતરહિ ચ મય્હં, મનોપદોસો ન મમત્થિ કોચિ;

પુત્તો ચ તે વેદમદેન મત્તો, અત્થં ન જાનાતિ અધિચ્ચ વેદે.

૧૯. ‘‘અદ્ધા હવે ભિક્ખુ મુહુત્તકેન, સમ્મુય્હતેવ પુરિસસ્સ સઞ્ઞા;

એકાપરાધં ખમ ભૂરિપઞ્ઞ, ન પણ્ડિતા કોધબલા ભવન્તી’’તિ.

તત્થ યક્ખાતિ નગરપરિગ્ગાહકયક્ખા. અન્વાગતાતિ અનુ આગતા, ઇસયો સાધુરૂપા ગુણસમ્પન્નાતિ એવં જાનમાનાતિ અત્થો. તેતિ તે ઇસીનં ગુણં ઞત્વા તવ પુત્તં દુટ્ઠચિત્તં કુપિતચિત્તં વિદિત્વા. ત્વઞ્ઞેવ મેતિ સચે યક્ખા કુપિતા એવમકંસુ, કરોન્તુ, દેવતા નામ પાનીયઉળુઙ્કમત્તેન સન્તપ્પેતું સક્કા, તસ્માહં તેસં ન ભાયામિ, કેવલં ત્વઞ્ઞેવ મે પુત્તસ્સ મા કુજ્ઝિ. અન્વાગતાતિ આગતાસ્મિ. ભિક્ખૂતિ મહાસત્તં આલપન્તી પુત્તસ્સ જીવિતદાનં યાચતિ. તદેવ હીતિ દિટ્ઠમઙ્ગલિકે તદા તવ પુત્તસ્સ મં અક્કોસનકાલે ચ મય્હં મનોપદોસો નત્થિ, એતરહિ ચ તયિ યાચમાનાયપિ મમ તસ્મિં મનોપદોસો નત્થિયેવ. વેદમદેનાતિ ‘‘તયો વેદા મે ઉગ્ગહિતા’’તિ મદેન. અધિચ્ચાતિ વેદે ઉગ્ગહેત્વાપિ અત્થાનત્થં ન જાનાતિ. મુહુત્તકેનાતિ યં કિઞ્ચિ ઉગ્ગહેત્વા મુહુત્તકેનેવ.

એવં તાય ખમાપિયમાનો મહાસત્તો ‘‘તેન હિ એતેસં યક્ખાનં પલાયનત્થાય અમતોસધં દસ્સામી’’તિ વત્વા ગાથમાહ –

૨૦. ‘‘ઇદઞ્ચ મય્હં ઉત્તિટ્ઠપિણ્ડં, તવ મણ્ડબ્યો ભુઞ્જતુ અપ્પપઞ્ઞો;

યક્ખા ચ તે નં ન વિહેઠયેય્યું, પુત્તો ચ તે હેસ્સતિ સો અરોગો’’તિ.

તત્થ ઉત્તિટ્ઠપિણ્ડન્તિ ઉચ્છિટ્ઠકપિણ્ડં, ‘‘ઉચ્છિટ્ઠપિણ્ડ’’ન્તિપિ પાઠો.

સા મહાસત્તસ્સ વચનં સુત્વા ‘‘દેથ, સામિ, અમતોસધ’’ન્તિ સુવણ્ણસરકં ઉપનામેસિ. મહાસત્તો ઉચ્છિટ્ઠકકઞ્જિકં તત્થ આસિઞ્ચિત્વા ‘‘પઠમઞ્ઞેવ ઇતો ઉપડ્ઢં તવ પુત્તસ્સ મુખે ઓસિઞ્ચિત્વા સેસં ચાટિયં ઉદકેન મિસ્સેત્વા સેસબ્રાહ્મણાનં મુખે ઓસિઞ્ચેહિ, સબ્બેપિ નિરોગા ભવિસ્સન્તી’’તિ વત્વા ઉપ્પતિત્વા હિમવન્તમેવ ગતો. સાપિ તં સરકં સીસેનાદાય ‘‘અમતોસધં મે લદ્ધ’’ન્તિ વદન્તી નિવેસનં ગન્ત્વા પઠમં પુત્તસ્સ મુખે કઞ્જિકં ઓસિઞ્ચિ, યક્ખો પલાયિ. ઇતરો પંસું પુઞ્છન્તો ઉટ્ઠાય ‘‘અમ્મ કિમેત’’ન્તિ આહ. તયા કતં ત્વમેવ જાનિસ્સસિ. એહિ, તાત, તવ દક્ખિણેય્યાનં તેસં વિપ્પકારં પસ્સાતિ. સો તે દિસ્વા વિપ્પટિસારી અહોસિ. અથ નં માતા ‘‘તાત મણ્ડબ્ય, ત્વં બાલો દાનસ્સ મહપ્ફલટ્ઠાનં ન જાનાસિ, દક્ખિણેય્યા નામ એવરૂપા ન હોન્તિ, માતઙ્ગપણ્ડિતસદિસાવ હોન્તિ, ઇતો પટ્ઠાય મા એતેસં દુસ્સીલાનં દાનમદાસિ, સીલવન્તાનં દેહી’’તિ વત્વા આહ –

૨૧. ‘‘મણ્ડબ્ય બાલોસિ પરિત્તપઞ્ઞો, યો પુઞ્ઞક્ખેત્તાનમકોવિદોસિ;

મહક્કસાવેસુ દદાસિ દાનં, કિલિટ્ઠકમ્મેસુ અસઞ્ઞતેસુ.

૨૨. ‘‘જટા ચ કેસા અજિના નિવત્થા, જરૂદપાનંવ મુખં પરૂળ્હં;

પજં ઇમં પસ્સથ દુમ્મરૂપં, ન જટાજિનં તાયતિ અપ્પપઞ્ઞં.

૨૩. ‘‘યેસં રાગો ચ દોસો ચ, અવિજ્જા ચ વિરાજિતા;

ખીણાસવા અરહન્તો, તેસુ દિન્નં મહપ્ફલ’’ન્તિ.

તત્થ મહક્કસાવેસૂતિ મહાકસાવેસુ મહન્તેહિ રાગકસાવાદીહિ સમન્નાગતેસુ. જટા ચ કેસાતિ તાત મણ્ડબ્ય, તવ દક્ખિણેય્યેસુ એકચ્ચાનં કેસા જટા કત્વા બદ્ધા. અજિના નિવત્થાતિ સખુરાનિ અજિનચમ્માનિ નિવત્થા. જરૂદપાનં વાતિ તિણગહનેન જિણ્ણકૂપો વિય મુખં દીઘમસ્સુતાય પરૂળ્હં. પજં ઇમન્તિ ઇમં એવરૂપં અનઞ્જિતામણ્ડિતલૂખવેસં પજં પસ્સથ. ન જટાજિનન્તિ એતં જટાજિનં ઇમં અપ્પપઞ્ઞં પજં તાયિતું ન સક્કોતિ, સીલપઞ્ઞાણતપોકમ્માનેવ ઇમેસં સત્તાનં પતિટ્ઠા હોન્તિ. યેસન્તિ યસ્મા યેસં એતે રજ્જનદુસ્સનમુય્હનસભાવા રાગાદયો અટ્ઠવત્થુકા ચ અવિજ્જા વિરાજિતા વિગતા, વિગતત્તાયેવ ચ એતેસં કિલેસાનં યે ખીણાસવા અરહન્તો, તેસુ દિન્નં મહપ્ફલં, તસ્મા ત્વં, તાત, ઇતો પટ્ઠાય એવરૂપાનં દુસ્સીલાનં અદત્વા યે લોકે અટ્ઠસમાપત્તિલાભિનો પઞ્ચાભિઞ્ઞા ધમ્મિકસમણબ્રાહ્મણા ચ પચ્ચેકબુદ્ધા ચ સન્તિ, તેસં દાનં દેહિ. એહિ, તાત, તવ કુલૂપકે અમતોસધં પાયેત્વા અરોગે કરિસ્સામાતિ વત્વા ઉચ્છિટ્ઠકઞ્જિકં ગાહાપેત્વા ઉદકચાટિયં પક્ખિપિત્વા સોળસન્નં બ્રાહ્મણસહસ્સાનં મુખેસુ આસિઞ્ચાપેસિ.

એકેકો પંસું પુઞ્છન્તોવ ઉટ્ઠહિ. અથ ને બ્રાહ્મણા ‘‘ઇમેહિ ચણ્ડાલુચ્છિટ્ઠકં પીત’’ન્તિ અબ્રાહ્મણે કરિંસુ. તે લજ્જિતા બારાણસિતો નિક્ખમિત્વા મજ્ઝરટ્ઠં ગન્ત્વા મજ્ઝરઞ્ઞો સન્તિકે વસિંસુ, મણ્ડબ્યો પન તત્થેવ વસિ. તદા વેત્તવતીનગરં ઉપનિસ્સાય વેત્તવતીનદીતીરે જાતિમન્તો નામેકો બ્રાહ્મણો પબ્બજિતો જાતિં નિસ્સાય મહન્તં માનમકાસિ. મહાસત્તો ‘‘એતસ્સ માનં ભિન્દિસ્સામી’’તિ તં ઠાનં ગન્ત્વા તસ્સ સન્તિકે ઉપરિસોતે વાસં કપ્પેસિ. સો એકદિવસં દન્તકટ્ઠં ખાદિત્વા ‘‘ઇમં દન્તકટ્ઠં જાતિમન્તસ્સ જટાસુ લગ્ગતૂ’’તિ અધિટ્ઠાય નદિયં પાતેસિ. તં તસ્સ ઉદકં આચમન્તસ્સ જટાસુ લગ્ગિ. સો તં દિસ્વાવ ‘‘નસ્સ વસલા’’તિ વત્વા ‘‘કુતો અયં કાળકણ્ણી આગતો, ઉપધારેસ્સામિ ન’’ન્તિ ઉદ્ધંસોતં ગચ્છન્તો મહાસત્તં દિસ્વા ‘‘કિંજાતિકોસી’’તિ પુચ્છિ. ‘‘ચણ્ડાલોસ્મી’’તિ. ‘‘તયા નદિયા દન્તકટ્ઠં પાતિત’’ન્તિ? ‘‘આમ, મયા’’તિ. ‘‘નસ્સ, વસલ, ચણ્ડાલ કાળકણ્ણિ મા ઇધ વસિ, હેટ્ઠાસોતે વસાહી’’તિ વત્વા હેટ્ઠાસોતે વસન્તેનપિ તેન પાતિતે દન્તકટ્ઠે પટિસોતં આગન્ત્વા જટાસુ લગ્ગન્તે સો ‘‘નસ્સ વસલ, સચે ઇધ વસિસ્સસિ, સત્તમે દિવસે સત્તધા મુદ્ધા ફલિસ્સતી’’તિ આહ.

મહાસત્તો ‘‘સચાહં એતસ્સ કુજ્ઝિસ્સામિ, સીલં મે અરક્ખિતં ભવિસ્સતિ, ઉપાયેનેવસ્સ માનં ભિન્દિસ્સામી’’તિ સત્તમે દિવસે સૂરિયુગ્ગમનં નિવારેસિ. મનુસ્સા ઉબ્બાળ્હા જાતિમન્તં તાપસં ઉપસઙ્કમિત્વા ‘‘ભન્તે, તુમ્હે સૂરિયુગ્ગમનં ન દેથા’’તિ પુચ્છિંસુ. સો આહ – ‘‘ન મે તં કમ્મં, નદીતીરે પનેકો ચણ્ડાલો વસતિ, તસ્સેતં કમ્મં ભવિસ્સતી’’તિ. મનુસ્સા મહાસત્તં ઉપસઙ્કમિત્વા ‘‘તુમ્હે, ભન્તે, સૂરિયુગ્ગમનં ન દેથા’’તિ પુચ્છિંસુ. ‘‘આમાવુસો’’તિ. ‘‘કિંકારણા’’તિ. ‘‘તુમ્હાકં કુલૂપકો તાપસો મં નિરપરાધં અભિસપિ, તસ્મિં આગન્ત્વા ખમાપનત્થાય મમ પાદેસુ પતિતે સૂરિયં વિસ્સજ્જેસ્સામી’’તિ. તે ગન્ત્વા તં કડ્ઢન્તા આનેત્વા મહાસત્તસ્સ પાદમૂલે નિપજ્જાપેત્વા ખમાપેત્વા આહંસુ ‘‘સૂરિયં વિસ્સજ્જેથ ભન્તે’’તિ. ‘‘ન સક્કા વિસ્સજ્જેતું, સચાહં વિસ્સજ્જેસ્સામિ, ઇમસ્સ સત્તધા મુદ્ધા ફલિસ્સતી’’તિ. ‘‘અથ, ભન્તે, કિં કરોમા’’તિ? સો ‘‘મત્તિકાપિણ્ડં આહરથા’’તિ આહરાપેત્વા ‘‘ઇમં તાપસસ્સ સીસે ઠપેત્વા તાપસં ઓતારેત્વા ઉદકે ઠપેથા’’તિ ઠપાપેત્વા સૂરિયં વિસ્સજ્જેસિ. સૂરિયરસ્મીહિ પહટમત્તે મત્તિકાપિણ્ડો સત્તધા ભિજ્જિ, તાપસો ઉદકે નિમુજ્જિ.

મહાસત્તો તં દમેત્વા ‘‘કહં નુ ખો દાનિ સોળસ બ્રાહ્મણસહસ્સાનિ વસન્તી’’તિ ઉપધારેન્તો ‘‘મજ્ઝરઞ્ઞો સન્તિકે’’તિ ઞત્વા ‘‘તે દમેસ્સામી’’તિ ઇદ્ધિયા ગન્ત્વા નગરસામન્તે ઓતરિત્વા પત્તં આદાય નગરે પિણ્ડાય ચરિ. બ્રાહ્મણા તં દિસ્વા ‘‘અયં ઇધ એકં દ્વે દિવસે વસન્તોપિ અમ્હે અપ્પતિટ્ઠે કરિસ્સતી’’તિ વેગેન ગન્ત્વા ‘‘મહારાજ, માયાકારો એકો વિજ્જાધરો ચોરો આગતો, ગણ્હાપેથ ન’’ન્તિ રઞ્ઞો આરોચેસું. રાજા ‘‘સાધૂ’’તિ સમ્પટિચ્છિ. મહાસત્તોપિ મિસ્સકભત્તં આદાય અઞ્ઞતરં કુટ્ટં નિસ્સાય પીઠિકાય નિસિન્નો ભુઞ્જતિ. અથ નં અઞ્ઞવિહિતકં આહારં પરિભુઞ્જમાનમેવ રઞ્ઞા પહિતપુરિસા અસિના ગીવં પહરિત્વા જીવિતક્ખયં પાપેસું. સો કાલં કત્વા બ્રહ્મલોકે નિબ્બત્તિ. ઇમસ્મિં કિર જાતકે બોધિસત્તો કોણ્ડદમકો અહોસિ. સો તેનેવ પરતન્તિયુત્તભાવેન જીવિતક્ખયં પાપુણિ. દેવતા કુજ્ઝિત્વા સકલમેવ મજ્ઝરટ્ઠં ઉણ્હં કુક્કુળવસ્સં વસ્સાપેત્વા રટ્ઠં અરટ્ઠમકંસુ. તેન વુત્તં –

‘‘ઉપહચ્ચ મનં મજ્ઝો, માતઙ્ગસ્મિં યસસ્સિને;

સપારિસજ્જો ઉચ્છિન્નો, મજ્ઝારઞ્ઞં તદા અહૂ’’તિ. (જા. ૨.૧૯.૯૬);

સત્થા ઇમં ધમ્મદેસનં આહરિત્વા ‘‘ન ઇદાનેવ, પુબ્બેપિ ઉદેનો પબ્બજિતે વિહેઠેસિયેવા’’તિ વત્વા જાતકં સમોધાનેસિ – ‘‘તદા મણ્ડબ્યો ઉદેનો અહોસિ, માતઙ્ગપણ્ડિતો પન અહમેવ અહોસિ’’ન્તિ.

માતઙ્ગજાતકવણ્ણના પઠમા.

[૪૯૮] ૨. ચિત્તસમ્ભૂતજાતકવણ્ણના

સબ્બં નરાનં સફલં સુચિણ્ણન્તિ ઇદં સત્થા જેતવને વિહરન્તો આયસ્મતો મહાકસ્સપસ્સ પિયસંવાસે દ્વે સદ્ધિવિહારિકે ભિક્ખૂ આરબ્ભ કથેસિ. તે કિર અઞ્ઞમઞ્ઞં અપ્પટિવિભત્તભોગા પરમવિસ્સાસિકા અહેસું, પિણ્ડાય ચરન્તાપિ એકતોવ ગચ્છન્તિ, એકતોવ આગચ્છન્તિ, વિના ભવિતું ન સક્કોન્તિ. ધમ્મસભાયં ભિક્ખૂ તેસંયેવ વિસ્સાસં વણ્ણયમાના નિસીદિંસુ. સત્થા આગન્ત્વા ‘‘કાય નુત્થ, ભિક્ખવે, એતરહિ કથાય સન્નિસિન્ના’’તિ પુચ્છિત્વા ‘‘ઇમાય નામા’’તિ વુત્તે ‘‘અનચ્છરિયં, ભિક્ખવે, ઇમેસં એકસ્મિં અત્તભાવે વિસ્સાસિકત્તં, પોરાણકપણ્ડિતા તીણિ ચત્તારિ ભવન્તરાનિ ગચ્છન્તાપિ મિત્તભાવં ન વિજહિંસુયેવા’’તિ વત્વા અતીતં આહરિ.

અતીતે અવન્તિરટ્ઠે ઉજ્જેનિયં અવન્તિમહારાજા નામ રજ્જં કારેસિ. તદા ઉજ્જેનિયા બહિ ચણ્ડાલગામકો અહોસિ. મહાસત્તો તત્થ નિબ્બત્તિ, અપરોપિ સત્તો તસ્સેવ માતુચ્છાપુત્તો હુત્વા નિબ્બત્તિ. તેસુ એકો ચિત્તો નામ અહોસિ, એકો સમ્ભૂતો નામ. તે ઉભોપિ વયપ્પત્તા ચણ્ડાલવંસધોવનં નામ સિપ્પં ઉગ્ગણ્હિત્વા એકદિવસં ‘‘ઉજ્જેનીનગરદ્વારે સિપ્પં દસ્સેસ્સામા’’તિ એકો ઉત્તરદ્વારે સિપ્પં દસ્સેસિ, એકો પાચીનદ્વારે. તસ્મિઞ્ચ નગરે દ્વે દિટ્ઠમઙ્ગલિકાયો અહેસું, એકા સેટ્ઠિધીતા, એકા પુરોહિતધીતા. તા બહુખાદનીયભોજનીયમાલાગન્ધાદીનિ ગાહાપેત્વા ‘‘ઉય્યાનકીળં કીળિસ્સામા’’તિ એકા ઉત્તરદ્વારેન નિક્ખમિ, એકા પાચીનદ્વારેન. તા તે ચણ્ડાલપુત્તે સિપ્પં દસ્સેન્તે દિસ્વા ‘‘કે એતે’’તિ પુચ્છિત્વા ‘‘ચણ્ડાલપુત્તા’’તિ સુત્વા ‘‘અપસ્સિતબ્બયુત્તકં વત પસ્સિમ્હા’’તિ ગન્ધોદકેન અક્ખીનિ ધોવિત્વા નિવત્તિંસુ. મહાજનો ‘‘અરે દુટ્ઠચણ્ડાલ, તુમ્હે નિસ્સાય મયં અમૂલકાનિ સુરાભત્તાદીનિ ન લભિમ્હા’’તિ તે ઉભોપિ ભાતિકે પોથેત્વા અનયબ્યસનં પાપેસિ.

તે પટિલદ્ધસઞ્ઞા ઉટ્ઠાય અઞ્ઞમઞ્ઞસ્સ સન્તિકં ગચ્છન્તા એકસ્મિં ઠાને સમાગન્ત્વા અઞ્ઞમઞ્ઞસ્સ તં દુક્ખુપ્પત્તિં આરોચેત્વા રોદિત્વા પરિદેવિત્વા ‘‘કિન્તિ કરિસ્સામા’’તિ મન્તેત્વા ‘‘ઇમં અમ્હાકં જાતિં નિસ્સાય દુક્ખં ઉપ્પન્નં, ચણ્ડાલકમ્મં કાતું ન સક્ખિસ્સામ, જાતિં પટિચ્છાદેત્વા બ્રાહ્મણમાણવવણ્ણેન તક્કસિલં ગન્ત્વા સિપ્પં ઉગ્ગણ્હિસ્સામા’’તિ સન્નિટ્ઠાનં કત્વા તત્થ ગન્ત્વા ધમ્મન્તેવાસિકા હુત્વા દિસાપામોક્ખાચરિયસ્સ સન્તિકે સિપ્પં પટ્ઠપેસું. જમ્બુદીપતલે ‘‘દ્વે કિર ચણ્ડાલા જાતિં પટિચ્છાદેત્વા સિપ્પં ઉગ્ગણ્હન્તી’’તિ સૂયિત્થ. તેસુ ચિત્તપણ્ડિતસ્સ સિપ્પં નિટ્ઠિતં, સમ્ભૂતસ્સ ન તાવ નિટ્ઠાતિ.

અથેકદિવસં એકો ગામવાસી ‘‘બ્રાહ્મણવાચનકં કરિસ્સામી’’તિ આચરિયં નિમન્તેસિ. તમેવ રત્તિં દેવો વસ્સિત્વા મગ્ગે કન્દરાદીનિ પૂરેસિ. આચરિયો પાતોવ ચિત્તપણ્ડિતં પક્કોસાપેત્વા ‘‘તાત, અહં ગન્તું ન સક્ખિસ્સામિ, ત્વં માણવેહિ સદ્ધિં ગન્તા મઙ્ગલં વત્વા તુમ્હેહિ લદ્ધં ભુઞ્જિત્વા અમ્હેહિ લદ્ધં આહરા’’તિ પેસેસિ. સો ‘‘સાધૂ’’તિ માણવકે ગહેત્વા ગતો. યાવ માણવા ન્હાયન્તિ ચેવ મુખાનિ ચ ધોવન્તિ, તાવ મનુસ્સા પાયાસં વડ્ઢેત્વા નિબ્બાતૂતિ ઠપેસું. માણવા તસ્મિં અનિબ્બુતેયેવ આગન્ત્વા નિસીદિંસુ. મનુસ્સા દક્ખિણોદકં દત્વા તેસં પુરતો પાતિયો ઠપેસું. સમ્ભૂતો લુદ્ધધાતુકો વિય હુત્વા ‘‘સીતલો’’તિ સઞ્ઞાય પાયાસપિણ્ડં ઉક્ખિપિત્વા મુખે ઠપેસિ, સો તસ્સ આદિત્તઅયોગુળો વિય મુખં દહિ. સો કમ્પમાનો સતિં અનુપટ્ઠાપેત્વા ચિત્તપણ્ડિતં ઓલોકેત્વા ચણ્ડાલભાસાય એવ ‘‘ખળુ ખળૂ’’તિ આહ. સોપિ તથેવ સતિં અનુપટ્ઠાપેત્વા ચણ્ડાલભાસાય એવ ‘‘નિગ્ગલ નિગ્ગલા’’તિ આહ. માણવા અઞ્ઞમઞ્ઞં ઓલોકેત્વા ‘‘કિં ભાસા નામેસા’’તિ વદિંસુ. ચિત્તપણ્ડિતો મઙ્ગલં અભાસિ. માણવા બહિ નિક્ખમિત્વા વગ્ગવગ્ગા હુત્વા તત્થ તત્થ નિસીદિત્વા ભાસં સોધેન્તા ‘‘ચણ્ડાલભાસા’’તિ ઞત્વા ‘‘અરે દુટ્ઠચણ્ડાલા, એત્તકં કાલં ‘બ્રાહ્મણામ્હા’તિ વત્વા વઞ્ચયિત્થા’’તિ ઉભોપિ તે પોથયિંસુ. અથેકો સપ્પુરિસો ‘‘અપેથા’’તિ વારેત્વા ‘‘અયં તુમ્હાકં જાતિયા દોસો, ગચ્છથ કત્થચિ દેસેવ પબ્બજિત્વા જીવથા’’તિ તે ઉભો ઉય્યોજેસિ. માણવા તેસં ચણ્ડાલભાવં આચરિયસ્સ આરોચેસું.

તેપિ અરઞ્ઞં પવિસિત્વા ઇસિપબ્બજ્જં પબ્બજિત્વા ન ચિરસ્સેવ તતો ચવિત્વા નેરઞ્જરાય તીરે મિગિયા કુચ્છિસ્મિં નિબ્બત્તિંસુ. તે માતુકુચ્છિતો નિક્ખન્તકાલતો પટ્ઠાય એકતોવ વિચરન્તિ, વિના ભવિતું ન સક્કોન્તિ. તે એકદિવસં ગોચરં ગહેત્વા એકસ્મિં રુક્ખમૂલે સીસેન સીસં, સિઙ્ગેન સિઙ્ગં, તુણ્ડેન તુણ્ડં અલ્લીયાપેત્વા રોમન્થયમાને ઠિતે દિસ્વા એકો લુદ્દકો સત્તિં ખિપિત્વા એકપ્પહારેનેવ જીવિતા વોરોપેસિ. તતો ચવિત્વા નમ્મદાનદીતીરે ઉક્કુસયોનિયં નિબ્બત્તિંસુ. તત્રાપિ વુદ્ધિપ્પત્તે ગોચરં ગહેત્વા સીસેન સીસં, તુણ્ડેન તુણ્ડં અલ્લીયાપેત્વા ઠિતે દિસ્વા એકો યટ્ઠિલુદ્દકો એકપ્પહારેનેવ બન્ધિત્વા વધિ. તતો પન ચવિત્વા ચિત્તપણ્ડિતો કોસમ્બિયં પુરોહિતસ્સ પુત્તો હુત્વા નિબ્બત્તિ. સમ્ભૂતપણ્ડિતો ઉત્તરપઞ્ચાલરઞ્ઞો પુત્તો હુત્વા નિબ્બત્તિ. તે નામગ્ગહણદિવસતો પટ્ઠાય અત્તનો જાતિં અનુસ્સરિંસુ. તેસુ સમ્ભૂતપણ્ડિતો નિરન્તરં સરિતું અસક્કોન્તો ચતુત્થં ચણ્ડાલજાતિમેવ અનુસ્સરતિ, ચિત્તપણ્ડિતો પટિપાટિયા ચતસ્સોપિ જાતિયો. સો સોળસવસ્સકાલે નિક્ખમિત્વા હિમવન્તં પવિસિત્વા ઇસિપબ્બજ્જં પબ્બજિત્વા ઝાનાભિઞ્ઞં નિબ્બત્તેત્વા ઝાનસુખેન વીતિનામેન્તો વસિ. સમ્ભૂતપણ્ડિતોપિ પિતુ અચ્ચયેન છત્તં ઉસ્સાપેત્વા છત્તમઙ્ગલદિવસેયેવ મહાજનમજ્ઝે મઙ્ગલગીતં કત્વા ઉદાનવસેન દ્વે ગાથા અભાસિ. તં સુત્વા ‘‘અમ્હાકં રઞ્ઞો મઙ્ગલગીત’’ન્તિ ઓરોધાપિ ગન્ધબ્બાપિ તમેવ ગીતં ગાયન્તિ. અનુક્કમેનેવ ‘‘રઞ્ઞો પિયગીત’’ન્તિ સબ્બેપિ નગરવાસિનો મનુસ્સા તમેવ ગાયન્તિ.

ચિત્તપણ્ડિતોપિ હિમવન્તપદેસે વસન્તોયેવ ‘‘કિં નુ ખો મમ ભાતિકેન સમ્ભૂતેન છત્તં લદ્ધં, ઉદાહુ ન વા’’તિ ઉપધારેન્તો લદ્ધભાવં ઞત્વા ‘‘નવરજ્જં તાવ ઇદાનિ ગન્ત્વાપિ બોધેતું ન સક્ખિસ્સામિ, મહલ્લકકાલે નં ઉપસઙ્કમિત્વા ધમ્મં કથેત્વા પબ્બાજેસ્સામી’’તિ ચિન્તેત્વા પણ્ણાસ વસ્સાનિ અગન્ત્વા રઞ્ઞો પુત્તધીતાહિ વડ્ઢિતકાલે ઇદ્ધિયા ગન્ત્વા ઉય્યાને ઓતરિત્વા મઙ્ગલસિલાપટ્ટે સુવણ્ણપટિમા વિય નિસીદિ. તસ્મિં ખણે એકો દારકો તં ગીતં ગાયન્તો દારૂનિ ઉદ્ધરતિ. ચિત્તપણ્ડિતો તં પક્કોસિ. સો આગન્ત્વા વન્દિત્વા અટ્ઠાસિ. અથ નં આહ – ‘‘ત્વં પાતોવ પટ્ઠાય ઇમમેવ ગીતં ગાયસિ, કિં અઞ્ઞં ન જાનાસી’’તિ. ‘‘ભન્તે, અઞ્ઞાનિપિ બહૂનિ જાનામિ, ઇમાનિ પન દ્વે રઞ્ઞો પિયગીતાનિ, તસ્મા ઇમાનેવ ગાયામી’’તિ. ‘‘અત્થિ પન રઞ્ઞો ગીતસ્સ પટિગીતં ગાયન્તો’’તિ? ‘‘નત્થિ ભન્તે’’તિ. ‘‘સક્ખિસ્સસિ પન ત્વં પટિગીતં ગાયિતુ’’ન્તિ? ‘‘જાનન્તો સક્ખિસ્સામી’’તિ. ‘‘તેન હિ ત્વં રઞ્ઞા દ્વીસુ ગીતેસુ ગાયિતેસુ ઇદં તતિયં કત્વા ગાયસ્સૂ’’તિ ગીતંદત્વા ‘‘ગન્ત્વા રઞ્ઞો સન્તિકે ગાયિસ્સસિ, રાજા તે પસીદિત્વા મહન્તં ઇસ્સરિયં દસ્સતી’’તિ ઉય્યોજેસિ.

સો સીઘં માતુ સન્તિકં ગન્ત્વા અત્તાનં અલઙ્કારાપેત્વા રાજદ્વારં ગન્ત્વા ‘‘એકો કિર દારકો તુમ્હેહિ સદ્ધિં પટિગીતં ગાયિસ્સતી’’તિ રઞ્ઞો આરોચાપેત્વા ‘‘આગચ્છતૂ’’તિ વુત્તે ગન્ત્વા વન્દિત્વા ‘‘ત્વં કિર, તાત, પટિગીતં ગાયિસ્સસી’’તિ પુટ્ઠો ‘‘આમ, દેવ, સબ્બં રાજપરિસં સન્નિપાતેથા’’તિ સન્નિપતિતાય પરિસાય રાજાનં આહ ‘‘તુમ્હે તાવ, દેવ, તુમ્હાકં ગીતં ગાયથ, અથાહં પટિગીતં ગાયિસ્સામી’’તિ. રાજા ગાથાદ્વયમાહ –

૨૪. ‘‘સબ્બં નરાનં સફલં સુચિણ્ણં, ન કમ્મુના કિઞ્ચન મોઘમત્થિ;

પસ્સામિ સમ્ભૂતં મહાનુભાવં, સકમ્મુના પુઞ્ઞફલૂપપન્નં.

૨૫. ‘‘સબ્બં નરાનં સફલં સુચિણ્ણં, ન કમ્મુના કિઞ્ચન મોઘમત્થિ;

કચ્ચિન્નુ ચિત્તસ્સપિ એવમેવં, ઇદ્ધો મનો તસ્સ યથાપિ મય્હ’’ન્તિ.

તત્થ ન કમ્મુના કિઞ્ચન મોઘમત્થીતિ સુકતદુક્કટેસુ કમ્મેસુ કિઞ્ચન એકકમ્મમ્પિ મોઘં નામ નત્થિ, નિપ્ફલં ન હોતિ, વિપાકં દત્વાવ નસ્સતીતિ અપરાપરિયવેદનીયકમ્મં સન્ધાયાહ. સમ્ભૂતન્તિ અત્તાનં વદતિ, પસ્સામહં આયસ્મન્તં સમ્ભૂતં સકેન કમ્મેન પુઞ્ઞફલૂપપન્નં, સકમ્મં નિસ્સાય પુઞ્ઞફલેન ઉપપન્નં તં પસ્સામીતિ અત્થો. કચ્ચિન્નુ ચિત્તસ્સપીતિ મયઞ્હિ દ્વેપિ જના એકતો હુત્વા ન ચિરં સીલં રક્ખિમ્હ, અહં તાવ તસ્સ ફલેન મહન્તં યસં પત્તો, કચ્ચિ નુ ખો મે ભાતિકસ્સ ચિત્તસ્સપિ એવમેવ મનો ઇદ્ધો સમિદ્ધોતિ.

તસ્સ ગીતાવસાને દારકો ગાયન્તો તતિયં ગાથમાહ –

૨૬. ‘‘સબ્બં નરાનં સફલં સુચિણ્ણં, ન કમ્મુના કિઞ્ચન મોઘમત્થિ;

ચિત્તમ્પિ જાનાહિ તથેવ દેવ, ઇદ્ધો મનો તસ્સ યથાપિ તુય્હ’’ન્તિ.

તં સુત્વા રાજા ચતુત્થં ગાથમાહ –

૨૭. ‘‘ભવં નુ ચિત્તો સુતમઞ્ઞતો તે, ઉદાહુ તે કોચિ નં એતદક્ખા;

ગાથા સુગીતા ન મમત્થિ કઙ્ખા, દદામિ તે ગામવરં સતઞ્ચા’’તિ.

તત્થ સુતમઞ્ઞતો તેતિ અહં સમ્ભૂતસ્સ ભાતા ચિત્તો નામાતિ વદન્તસ્સ ચિત્તસ્સેવ નુ તે સન્તિકા સુતન્તિ અત્થો. કોચિ નન્તિ ઉદાહુ મયા સમ્ભૂતસ્સ રઞ્ઞો ભાતા ચિત્તો દિટ્ઠોતિ કોચિ તે એતમત્થં આચિક્ખિ. સુગીતાતિ સબ્બથાપિ અયં ગાથા સુગીતા, નત્થેત્થ મમ કઙ્ખા. ગામવરં સતઞ્ચાતિ ગામવરાનં તે સતં દદામીતિ વદતિ.

તતો દારકો પઞ્ચમં ગાથમાહ –

૨૮. ‘‘ન ચાહં ચિત્તો સુતમઞ્ઞતો મે, ઇસી ચ મે એતમત્થં અસંસિ;

ગન્ત્વાન રઞ્ઞો પટિગાહિ ગાથં, અપિ તે વરં અત્તમનો દદેય્યા’’તિ.

તત્થ એતમત્થન્તિ તુમ્હાકં ઉય્યાને નિસિન્નો એકો ઇસિ મય્હં એતમત્થં આચિક્ખિ.

તં સુત્વા રાજા ‘‘સો મમ ભાતા ચિત્તો ભવિસ્સતિ, ઇદાનેવ નં ગન્ત્વા પસ્સિસ્સામી’’તિ પુરિસે આણાપેન્તો ગાથાદ્વયમાહ –

૨૯. ‘‘યોજેન્તુ વે રાજરથે, સુકતે ચિત્તસિબ્બને;

કચ્છં નાગાનં બન્ધથ, ગીવેય્યં પટિમુઞ્ચથ.

૩૦. ‘‘આહઞ્ઞન્તુ ભેરિમુદિઙ્ગસઙ્ખે, સીઘાનિ યાનાનિ ચ યોજયન્તુ;

અજ્જેવહં અસ્સમં તં ગમિસ્સં, યત્થેવ દક્ખિસ્સમિસિં નિસિન્ન’’ન્તિ.

તત્થ આહઞ્ઞન્તૂતિ આહનન્તુ. અસ્સમં તન્તિ તં અસ્સમં.

સો એવં વત્વા રથં અભિરુય્હ સીઘં ગન્ત્વા ઉય્યાનદ્વારે રથં ઠપેત્વા ચિત્તપણ્ડિતં ઉપસઙ્કમિત્વા વન્દિત્વા એકમન્તં નિસિન્નો તુટ્ઠમાનસો અટ્ઠમં ગાથમાહ –

૩૧. ‘‘સુલદ્ધલાભો વત મે અહોસિ, ગાથા સુગીતા પરિસાય મજ્ઝે;

સ્વાહં ઇસિં સીલવતૂપપન્નં, દિસ્વા પતીતો સુમનોહમસ્મી’’તિ.

તસ્સત્થો – સુલદ્ધલાભો વત મય્હં છત્તમઙ્ગલદિવસે પરિસાય મજ્ઝે ગીતગાથા સુગીતાવ અહોસિ, સ્વાહં અજ્જ સીલવતસમ્પન્નં ઇસિં દિસ્વા પીતિસોમનસ્સપ્પત્તો જાતોતિ.

સો ચિત્તપણ્ડિતસ્સ દિટ્ઠકાલતો પટ્ઠાય સોમનસ્સપ્પત્તો ‘‘ભાતિકસ્સ મે પલ્લઙ્કં અત્થરથા’’તિઆદીનિ આણાપેન્તો નવમં ગાથમાહ –

૩૨. ‘‘આસનં ઉદકં પજ્જં, પટિગ્ગણ્હાતુ નો ભવં;

અગ્ઘે ભવન્તં પુચ્છામ, અગ્ઘં કુરુતુ નો ભવ’’ન્તિ.

તત્થ અગ્ઘેતિ અતિથિનો દાતબ્બયુત્તકસ્મિં અગ્ઘે ભવન્તં આપુચ્છામ. કુરુતુ નોતિ ઇમં નો અગ્ઘં ભવં પટિગ્ગણ્હાતુ.

એવં મધુરપટિસન્થારં કત્વા રજ્જં મજ્ઝે ભિન્દિત્વા દેન્તો ઇતરં ગાથમાહ –

૩૩. ‘‘રમ્મઞ્ચ તે આવસથં કરોન્તુ, નારીગણેહિ પરિચારયસ્સુ;

કરોહિ ઓકાસમનુગ્ગહાય, ઉભોપિમં ઇસ્સરિયં કરોમા’’તિ.

તત્થ ઇમં ઇસ્સરિયન્તિ કપિલરટ્ઠે ઉત્તરપઞ્ચાલનગરે રજ્જં મજ્ઝે ભિન્દિત્વા દ્વેપિ જના કરોમ અનુભવામ.

તસ્સ તં વચનં સુત્વા ચિત્તપણ્ડિતો ધમ્મં દેસેન્તો છ ગાથા અભાસિ –

૩૪. ‘‘દિસ્વા ફલં દુચ્ચરિતસ્સ રાજ, અત્થો સુચિણ્ણસ્સ મહાવિપાકં;

અત્તાનમેવ પટિસંયમિસ્સં, ન પત્થયે પુત્ત પસું ધનં વા.

૩૫. ‘‘દસેવિમા વસ્સદસા, મચ્ચાનં ઇધ જીવિતં;

અપત્તઞ્ઞેવ તં ઓધિં, નળો છિન્નોવ સુસ્સતિ.

૩૬. ‘‘તત્થ કા નન્દિ કા ખિડ્ડા, કા રતી કા ધનેસના;

કિં મે પુત્તેહિ દારેહિ, રાજ મુત્તોસ્મિ બન્ધના.

૩૭. ‘‘સોહં એવં પજાનામિ, મચ્ચુ મે નપ્પમજ્જતિ;

અન્તકેનાધિપન્નસ્સ, કા રતી કા ધનેસના.

૩૮. ‘‘જાતિ નરાનં અધમા જનિન્દ, ચણ્ડાલયોનિ દ્વિપદાકનિટ્ઠા;

સકેહિ કમ્મેહિ સુપાપકેહિ, ચણ્ડાલગબ્ભે અવસિમ્હ પુબ્બે.

૩૯. ‘‘ચણ્ડાલાહુમ્હ અવન્તીસુ, મિગા નેરઞ્જરં પતિ;

ઉક્કુસા નમ્મદાતીરે, ત્યજ્જ બ્રાહ્મણખત્તિયા’’તિ.

તત્થ દુચ્ચરિતસ્સાતિ મહારાજ, ત્વં સુચરિતસ્સેવ ફલં જાનાસિ, અહં પન દુચ્ચરિતસ્સપિ ફલં પસ્સામિયેવ. મયઞ્હિ ઉભો દુચ્ચરિતસ્સ ફલેન ઇતો ચતુત્થે અત્તભાવે ચણ્ડાલયોનિયં નિબ્બત્તા. તત્થ ન ચિરં સીલં રક્ખિત્વા તસ્સ ફલેન ત્વં ખત્તિયકુલે નિબ્બત્તો, અહં બ્રાહ્મણકુલે, એવાહં દુચ્ચરિતસ્સ ચ ફલં સુચિણ્ણસ્સ ચ મહાવિપાકં દિસ્વા અત્તાનમેવ સીલસંયમેન પટિસંયમિસ્સં, પુત્તં વા પસું વા ધનં વા ન પત્થેમિ.