૧૪. દ્વેસહાયકભિક્ખુવત્થુ

બહુમ્પિ ચેતિ ઇમં ધમ્મદેસનં સત્થા જેતવને વિહરન્તો દ્વે સહાયકે આરબ્ભ કથેસિ.

સાવત્થિવાસિનો હિ દ્વે કુલપુત્તા સહાયકા વિહારં ગન્ત્વા સત્થુ ધમ્મદેસનં સુત્વા કામે પહાય સાસને ઉરં દત્વા પબ્બજિત્વા પઞ્ચ વસ્સાનિ આચરિયુપજ્ઝાયાનં સન્તિકે વસિત્વા સત્થારં ઉપસઙ્કમિત્વા સાસને ધુરં પુચ્છિત્વા વિપસ્સનાધુરઞ્ચ ગન્થધુરઞ્ચ વિત્થારતો સુત્વા એકો તાવ ‘‘અહં, ભન્તે, મહલ્લકકાલે પબ્બજિતો ન સક્ખિસ્સામિ ગન્થધુરં પૂરેતું, વિપસ્સનાધુરં પન પૂરેસ્સામી’’તિ યાવ અરહત્તા વિપસ્સનાધુરં કથાપેત્વા ઘટેન્તો વાયમન્તો સહ પટિસમ્ભિદાહિ અરહત્તં પાપુણિ. ઇતરો પન ‘‘અહં ગન્થધુરં પૂરેસ્સામી’’તિ અનુક્કમેન તેપિટકં બુદ્ધવચનં ઉગ્ગણ્હિત્વા ગતગતટ્ઠાને ધમ્મં કથેતિ, સરભઞ્ઞં ભણતિ, પઞ્ચન્નં ભિક્ખુસતાનં ધમ્મં વાચેન્તો વિચરતિ. અટ્ઠારસન્નં મહાગણાનં આચરિયો અહોસિ. ભિક્ખૂ સત્થુ સન્તિકે કમ્મટ્ઠાનં ગહેત્વા ઇતરસ્સ થેરસ્સ વસનટ્ઠાનં ગન્ત્વા તસ્સ ઓવાદે ઠત્વા અરહત્તં પત્વા થેરં વન્દિત્વા, ‘‘સત્થારં દટ્ઠુકામમ્હા’’તિ વદન્તિ. થેરો ‘‘ગચ્છથ, આવુસો, મમ વચનેન સત્થારં વન્દિત્વા અસીતિ મહાથેરે વન્દથ, સહાયકત્થેરમ્પિ મે ‘અમ્હાકં આચરિયો તુમ્હે વન્દતી’તિ વદથા’’તિ પેસેતિ. તે ભિક્ખૂ વિહારં ગન્ત્વા સત્થારઞ્ચેવ અસીતિ મહાથેરે ચ વન્દિત્વા ગન્થિકત્થેરસ્સ સન્તિકં ગન્ત્વા, ‘‘ભન્તે, અમ્હાકં આચરિયો તુમ્હે વન્દતી’’તિ વદન્તિ. ઇતરેન ચ ‘‘કો નામ સો’’તિ વુત્તે, ‘‘તુમ્હાકં સહાયકભિક્ખુ, ભન્તે’’તિ વદન્તિ. એવં થેરે પુનપ્પુનં સાસનં પહિણન્તે સો ભિક્ખુ થોકં કાલં સહિત્વા અપરભાગે સહિતું અસક્કોન્તો ‘‘અમ્હાકં આચરિયો તુમ્હે વન્દતી’’તિ વુત્તે, ‘‘કો એસો’’તિ વત્વા ‘‘તુમ્હાકં સહાયકભિક્ખૂ’’તિ વુત્તે, ‘‘કિં પન તુમ્હેહિ તસ્સ સન્તિકે ઉગ્ગહિતં, કિં દીઘનિકાયાદીસુ અઞ્ઞતરો નિકાયો, કિં તીસુ પિટકેસુ એકં પિટક’’ન્તિ વત્વા ‘‘ચતુપ્પદિકમ્પિ ગાથં ન જાનાતિ, પંસુકૂલં ગહેત્વા પબ્બજિતકાલેયેવ અરઞ્ઞં પવિટ્ઠો, બહૂ વત અન્તેવાસિકે લભિ, તસ્સ આગતકાલે મયા પઞ્હં પુચ્છિતું વટ્ટતી’’તિ ચિન્તેસિ.

અથ અપરભાગે થેરો સત્થારં દટ્ઠું આગતો. સહાયકસ્સ થેરસ્સ સન્તિકે પત્તચીવરં ઠપેત્વા ગન્ત્વા સત્થારઞ્ચેવ અસીતિ મહાથેરે ચ વન્દિત્વા સહાયકસ્સ વસનટ્ઠાનં પચ્ચાગમિ. અથસ્સ સો વત્તં કારેત્વા સમપ્પમાણં આસનં ગહેત્વા, ‘‘પઞ્હં પુચ્છિસ્સામી’’તિ નિસીદિ. તસ્મિં ખણે સત્થા ‘‘એસ એવરૂપં મમ પુત્તં વિહેઠેત્વા નિરયે નિબ્બત્તેય્યા’’તિ તસ્મિં અનુકમ્પાય વિહારચારિકં ચરન્તો વિય તેસં નિસિન્નટ્ઠાનં ગન્ત્વા પઞ્ઞત્તવરબુદ્ધાસને નિસીદિ. તત્થ તત્થ નિસીદન્તા હિ ભિક્ખૂ બુદ્ધાસનં પઞ્ઞાપેત્વાવ નિસીદન્તિ. તેન સત્થા પકતિપઞ્ઞત્તેયેવ આસને નિસીદિ. નિસજ્જ ખો પન ગન્થિકભિક્ખું પઠમજ્ઝાને પઞ્હં પુચ્છિત્વા તસ્મિં અકથિતે દુતિયજ્ઝાનં આદિં કત્વા અટ્ઠસુપિ સમાપત્તીસુ રૂપારૂપેસુ ચ પઞ્હં પુચ્છિ. ગન્થિકત્થેરો એકમ્પિ કથેતું નાસક્ખિ. ઇતરો તં સબ્બં કથેસિ. અથ નં સોતાપત્તિમગ્ગે પઞ્હં પુચ્છિ. ગન્થિકત્થેરો કથેતું નાસક્ખિ. તતો ખીણાસવત્થેરં પુચ્છિ. થેરો કથેસિ. સત્થા ‘‘સાધુ સાધુ, ભિક્ખૂ’’તિ અભિનન્દિત્વા સેસમગ્ગેસુપિ પટિપાટિયા પઞ્હં પુચ્છિ. ગન્થિકો એકમ્પિ કથેતું નાસક્ખિ, ખીણાસવો પુચ્છિતં પુચ્છિતં કથેસિ. સત્થા ચતૂસુપિ ઠાનેસુ તસ્સ સાધુકારં અદાસિ. તં સુત્વા ભુમ્મદેવે આદિં કત્વા યાવ બ્રહ્મલોકા સબ્બા દેવતા ચેવ નાગસુપણ્ણા ચ સાધુકારં અદંસુ. તં સાધુકારં સુત્વા તસ્સ અન્તેવાસિકા ચેવ સદ્ધિવિહારિનો ચ સત્થારં ઉજ્ઝાયિંસુ – ‘‘કિં નામેતં સત્થારા કતં, કિઞ્ચિ અજાનન્તસ્સ મહલ્લકત્થેરસ્સ ચતૂસુ ઠાનેસુ સાધુકારં અદાસિ, અમ્હાકં પનાચરિયસ્સ સબ્બપરિયત્તિધરસ્સ પઞ્ચન્નં ભિક્ખુસતાનં પામોક્ખસ્સ પસંસામત્તમ્પિ ન કરી’’તિ. અથ ને સત્થા ‘‘કિં નામેતં, ભિક્ખવે, કથેથા’’તિ પુચ્છિત્વા તસ્મિં અત્થે આરોચિતે, ‘‘ભિક્ખવે, તુમ્હાકં આચરિયો મમ સાસને ભતિયા ગાવો રક્ખણસદિસો, મય્હં પન પુત્તો યથારુચિયા પઞ્ચ ગોરસે પરિભુઞ્જનકસામિસદિસો’’તિ વત્વા ઇમા ગાથા અભાસિ –

૧૯. ‘‘બહુમ્પિ ચે સંહિત ભાસમાનો,

ન તક્કરો હોતિ નરો પમત્તો;

ગોપોવ ગાવો ગણયં પરેસં,

ન ભાગવા સામઞ્ઞસ્સ હોતિ.

૨૦. ‘‘અપ્પમ્પિ ચે સંહિત ભાસમાનો,

ધમ્મસ્સ હોતિ અનુધમ્મચારી;

રાગઞ્ચ દોસઞ્ચ પહાય મોહં,

સમ્મપ્પજાનો સુવિમુત્તચિત્તો.

‘‘અનુપાદિયાનો ઇધ વા હુરં વા,

સ ભાગવા સામઞ્ઞસ્સ હોતી’’તિ.

તત્થ સંહિતન્તિ તેપિટકસ્સ બુદ્ધવચનસ્સેતં નામં. તં આચરિયે ઉપસઙ્કમિત્વા ઉગ્ગણ્હિત્વા બહુમ્પિ પરેસં ભાસમાનો વાચેન્તો તં ધમ્મં સુત્વા યં કારકેન પુગ્ગલેન કત્તબ્બં, તક્કરો ન હોતિ. કુક્કુટસ્સ પક્ખપહરણમત્તમ્પિ અનિચ્ચાદિવસેન યોનિસોમનસિકારં નપ્પવત્તેતિ. એસો યથા નામ દિવસં ભતિયા ગાવો રક્ખન્તો ગોપો પાતોવ નિરવસેસં સમ્પટિચ્છિત્વા સાયં ગહેત્વા સામિકાનં નિય્યાદેત્વા દિવસભતિમત્તં ગણ્હાતિ, યથારુચિયા પન પઞ્ચ ગોરસે પરિભુઞ્જિતું ન લભતિ, એવમેવ કેવલં અન્તેવાસિકાનં સન્તિકા વત્તપટિવત્તકરણમત્તસ્સ ભાગી હોતિ, સામઞ્ઞસ્સ પન ભાગી ન હોતિ. યથા પન ગોપાલકેન નિય્યાદિતાનં ગુન્નં ગોરસં સામિકાવ પરિભુઞ્જન્તિ, તથા તેન કથિતં ધમ્મં સુત્વા કારકપુગ્ગલા યથાનુસિટ્ઠં પટિપજ્જિત્વા કેચિ પઠમજ્ઝાનાદીનિ પાપુણન્તિ, કેચિ વિપસ્સનં વડ્ઢેત્વા મગ્ગફલાનિ પાપુણન્તિ, ગોણસામિકા ગોરસસ્સેવ સામઞ્ઞસ્સ ભાગિનો હોન્તિ.

ઇતિ સત્થા સીલસમ્પન્નસ્સ બહુસ્સુતસ્સ પમાદવિહારિનો અનિચ્ચાદિવસેન યોનિસોમનસિકારે પમત્તસ્સ ભિક્ખુનો વસેન પઠમં ગાથં કથેસિ, ન દુસ્સીલસ્સ. દુતિયગાથા પન અપ્પસ્સુતસ્સપિ યોનિસોમનસિકારે કમ્મં કરોન્તસ્સ કારકપુગ્ગલસ્સ વસેન કથિતા.

તત્થ અપ્પમ્પી ચેતિ થોકં એકવગ્ગદ્વિવગ્ગમત્તમ્પિ. ધમ્મસ્સ હોતિ અનુધમ્મચારીતિ અત્થમઞ્ઞાય ધમ્મમઞ્ઞાય નવલોકુત્તરધમ્મસ્સ અનુરૂપં ધમ્મં પુબ્બભાગપટિપદાસઙ્ખાતં ચતુપારિસુદ્ધિસીલધુતઙ્ગઅસુભકમ્મટ્ઠાનાદિભેદં ચરન્તો અનુધમ્મચારી હોતિ. સો ‘‘અજ્જ અજ્જેવા’’તિ પટિવેધં આકઙ્ખન્તો વિચરતિ. સો ઇમાય સમ્માપટિપત્તિયા રાગઞ્ચ દોસઞ્ચ પહાય મોહં સમ્મા હેતુના નયેન પરિજાનિતબ્બે ધમ્મે પરિજાનન્તો તદઙ્ગવિક્ખમ્ભનસમુચ્છેદપટિપ્પસ્સદ્ધિનિસ્સરણવિમુત્તીનં વસેન સુવિમુત્તચિત્તો, અનુપાદિયાનો ઇધ વા હુરં વાતિ ઇધલોકપરલોકપરિયાપન્ના વા અજ્ઝત્તિકબાહિરા વા ખન્ધાયતનધાતુયો ચતૂહિ ઉપાદાનેહિ અનુપાદિયન્તો મહાખીણાસવો મગ્ગસઙ્ખાતસ્સ સામઞ્ઞસ્સ વસેન આગતસ્સ ફલસામઞ્ઞસ્સ ચેવ પઞ્ચઅસેક્ખધમ્મક્ખન્ધસ્સ ચ ભાગવા હોતીતિ રતનકૂટેન વિય અગારસ્સ અરહત્તેન દેસનાય કૂટં ગણ્હીતિ.

ગાથાપરિયોસાને બહૂ સોતાપન્નાદયો અહેસું. દેસના મહાજનસ્સ સાત્થિકા જાતાતિ.

દ્વેસહાયકભિક્ખુવત્થુ ચુદ્દસમં.

યમકવગ્ગવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

પઠમો વગ્ગો.