૪. સોણદણ્ડસુત્તવણ્ણના

૩૦૦. એવં મે સુતં…પે… અઙ્ગેસૂતિ સોણદણ્ડસુત્તં. તત્રાયં અપુબ્બપદવણ્ણના. અઙ્ગેસૂતિ અઙ્ગા નામ અઙ્ગપાસાદિકતાય એવં લદ્ધવોહારા જાનપદિનો રાજકુમારા, તેસં નિવાસો એકોપિ જનપદો રૂળ્હિસદ્દેન અઙ્ગાતિ વુચ્ચતિ, તસ્મિં અઙ્ગેસુ જનપદે. ચારિકન્તિ ઇધાપિ અતુરિતચારિકા ચેવ નિબદ્ધચારિકા ચ અધિપ્પેતા. તદા કિર ભગવતો દસસહસ્સિલોકધાતું ઓલોકેન્તસ્સ સોણદણ્ડો બ્રાહ્મણો ઞાણજાલસ્સ અન્તો પઞ્ઞાયિત્થ. અથ ભગવા અયં બ્રાહ્મણો મય્હં ઞાણજાલે પઞ્ઞાયતિ. ‘અત્થિ નુ ખ્વસ્સુપનિસ્સયો’તિ વીમંસન્તો અદ્દસ. ‘મયિ તત્થ ગતે એતસ્સ અન્તેવાસિનો દ્વાદસહાકારેહિ બ્રાહ્મણસ્સ વણ્ણં ભાસિત્વા મમ સન્તિકે આગન્તું ન દસ્સન્તિ. સો પન તેસં વાદં ભિન્દિત્વા એકૂનતિંસ આકારેહિ મમ વણ્ણં ભાસિત્વા મં ઉપસઙ્કમિત્વા પઞ્હં પુચ્છિસ્સતિ. સો પઞ્હવિસ્સજ્જનપરિયોસાને સરણં ગમિસ્સતી’તિ, દિસ્વા પઞ્ચસતભિક્ખુપરિવારો તં જનપદં પટિપન્નો. તેન વુત્તં – અઙ્ગેસુ ચારિકં ચરમાનો…પે… યેન ચમ્પા તદવસરીતિ.

ગગ્ગરાય પોક્ખરણિયા તીરેતિ તસ્સ ચમ્પાનગરસ્સ અવિદૂરે ગગ્ગરાય નામ રાજગ્ગમહેસિયા ખણિતત્તા ગગ્ગરાતિ લદ્ધવોહારા પોક્ખરણી અત્થિ. તસ્સા તીરે સમન્તતો નીલાદિપઞ્ચવણ્ણકુસુમપટિમણ્ડિતં મહન્તં ચમ્પકવનં. તસ્મિં ભગવા કુસુમગન્ધસુગન્ધે ચમ્પકવને વિહરતિ. તં સન્ધાય ગગ્ગરાય પોક્ખરણિયા તીરેતિ વુત્તં. માગધેન સેનિયેન બિમ્બિસારેનાતિ એત્થ સો રાજા મગધાનં ઇસ્સરત્તા માગધો. મહતિયા સેનાય સમન્નાગતત્તા સેનિયો. બિમ્બીતિ સુવણ્ણં. તસ્મા સારસુવણ્ણસદિસવણ્ણતાય બિમ્બિસારોતિ વુચ્ચતિ.

૩૦૧-૩૦૨. બહૂ બહૂ હુત્વા સંહતાતિ સઙ્ઘા. એકેકિસ્સાય દિસાય સઙ્ઘો એતેસં અત્થીતિ સઙ્ઘી. પુબ્બે નગરસ્સ અન્તો અગણા બહિ નિક્ખમિત્વા ગણતં પત્તાતિ ગણીભૂતા. ખત્તં આમન્તેસીતિ. ખત્તા વુચ્ચતિ પુચ્છિતપઞ્હે બ્યાકરણસમત્થો મહામત્તો, તં આમન્તેસિ આગમેન્તૂતિ મુહુત્તં પટિમાનેન્તુ, મા ગચ્છન્તૂતિ વુત્તં હોતિ.

સોણદણ્ડગુણકથા

૩૦૩. નાનાવેરજ્જકાનન્તિ નાનાવિધેસુ રજ્જેસુ, અઞ્ઞેસુ અઞ્ઞેસુ કાસિકોસલાદીસુ રજ્જેસુ જાતા, તાનિ વા તેસં નિવાસા, તતો વા આગતાતિ નાનાવેરજ્જકા, તેસં નાનાવેરજ્જકાનં. કેનચિદેવ કરણીયેનાતિ તસ્મિં કિર નગરે દ્વીહિ કરણીયેહિ બ્રાહ્મણા સન્નિપતન્તિ – યઞ્ઞાનુભવનત્થં વા મન્તસજ્ઝાયનત્થં વા. તદા ચ તસ્મિં નગરે યમઞ્ઞા નત્થિ. સોણદણ્ડસ્સ પન સન્તિકે મન્તસજ્ઝાયનત્થં એતે સન્નિપતિતા. તં સન્ધાય વુત્તં – ‘‘કેનચિદેવ કરણીયેના’’તિ. તે તસ્સ ગમનં સુત્વા ચિન્તેસું – ‘‘અયં સોણદણ્ડો ઉગ્ગતબ્રાહ્મણો યેભુય્યેન ચ અઞ્ઞે બ્રાહ્મણા સમણં ગોતમં સરણં ગતા, અયમેવ ન ગતો. સ્વાયં સચે તત્થ ગમિસ્સતિ, અદ્ધા સમણસ્સ ગોતમસ્સ આવટ્ટનિયા માયાય આવટ્ટિતો, તં સરણં ગમિસ્સતિ. તતો એતસ્સાપિ ગેહદ્વારે બ્રાહ્મણાનં સન્નિપાતો ન ભવિસ્સતી’’તિ. ‘‘હન્દસ્સ ગમનન્તરાયં કરોમા’’તિ સમ્મન્તયિત્વા તત્થ અગમંસુ. તં સન્ધાય – અથ ખો તે બ્રાહ્મણાતિઆદિ વુત્તં.

તત્થ ઇમિનાપઙ્ગેનાતિ ઇમિનાપિ કારણેન. એવં એતં કારણં વત્વા પુન – ‘‘અત્તનો વણ્ણે ભઞ્ઞમાને અતુસ્સનકસત્તો નામ નત્થિ. હન્દસ્સ વણ્ણં ભણનેન ગમનં નિવારેસ્સામા’’તિ ચિન્તેત્વા ભવઞ્હિ સોણદણ્ડો ઉભતો સુજાતોતિઆદીનિ કારણાનિ આહંસુ.

ઉભતોતિ દ્વીહિ પક્ખેહિ. માતિતો ચ પિતિતો ચાતિ ભોતો માતા બ્રાહ્મણી, માતુમાતા બ્રાહ્મણી, તસ્સાપિ માતા બ્રાહ્મણી; પિતા બ્રાહ્મણો, પિતુપિતા બ્રાહ્મણો, તસ્સાપિ પિતા બ્રાહ્મણોતિ, એવં ભવં ઉભતો સુજાતો માતિતો ચ પિતિતો ચ. સંસુદ્ધગહણિકોતિ સંસુદ્ધા તે માતુગહણી કુચ્છીતિ અત્થો. સમવેપાકિનિયા ગહણિયાતિ એત્થ પન કમ્મજતેજોધાતુ ‘‘ગહણી’’તિ વુચ્ચતિ.

યાવ સત્તમા પિતામહયુગાતિ એત્થ પિતુપિતા પિતામહો, પિતામહસ્સ યુગં પિતામહયુગં. યુગન્તિ આયુપ્પમાણં વુચ્ચતિ. અભિલાપમત્તમેવ ચેતં. અત્થતો પન પિતામહોયેવ પિતામહયુગં. તતો ઉદ્ધં સબ્બેપિ પુબ્બપુરિસા પિતામહગ્ગહણેનેવ ગહિતા. એવં યાવ સત્તમો પુરિસો, તાવ સંસુદ્ધગહણિકો. અથ વા અક્ખિત્તો અનુપકુટ્ઠો જાતિવાદેનાતિ દસ્સેન્તિ. અક્ખિત્તોતિ – ‘‘અપનેથ એતં, કિં ઇમિના’’તિ એવં અક્ખિત્તો અનવક્ખિત્તો. અનુપકુટ્ઠોતિ ન ઉપકુટ્ઠો, ન અક્કોસં વા નિન્દં વા લદ્ધપુબ્બો. કેન કારણેનાતિ? જાતિવાદેન. ઇતિપિ – ‘‘હીનજાતિકો એસો’’તિ એવરૂપેન વચનેનાતિ અત્થો.

અડ્ઢોતિ ઇસ્સરો. મહદ્ધનોતિ મહતા ધનેન સમન્નાગતો. ભવતો હિ ગેહે પથવિયં પંસુવાલિકા વિય બહુધનં, સમણો પન ગોતમો અધનો ભિક્ખાય ઉદરં પૂરેત્વા યાપેતીતિ દસ્સેન્તિ. મહાભોગોતિ પઞ્ચકામગુણવસેન મહાઉપભોગો. એવં યં યં ગુણં વદન્તિ, તસ્સ તસ્સ પટિપક્ખવસેન ભગવતો અગુણંયેવ દસ્સેમાતિ મઞ્ઞમાના વદન્તિ.

અભિરૂપોતિ અઞ્ઞેહિ મનુસ્સેહિ અભિરૂપો અધિકરૂપો. દસ્સનીયોતિ દિવસમ્પિ પસ્સન્તાનં અતિત્તિકરણતો દસ્સનયોગ્ગો. દસ્સનેનેવ ચિત્તપસાદજનનતો પાસાદિકો. પોક્ખરતા વુચ્ચતિ સુન્દરભાવો, વણ્ણસ્સ પોક્ખરતા વણ્ણપોક્ખરતા, તાય વણ્ણસમ્પત્તિયા યુત્તોતિ અત્થો. પોરાણા પનાહુ – ‘‘પોક્ખરન્તિ સરીરં વદન્તિ, વણ્ણં વણ્ણમેવા’’તિ. તેસં મતેન વણ્ણઞ્ચ પોક્ખરઞ્ચ વણ્ણપોક્ખરાનિ. તેસં ભાવો વણ્ણપોક્ખરતા. ઇતિ પરમાય વણ્ણપોક્ખરતાયાતિ ઉત્તમેન પરિસુદ્ધેન વણ્ણેન ચેવ સરીરસણ્ઠાનસમ્પત્તિયા ચાતિ અત્થો. બ્રહ્મવણ્ણીતિ સેટ્ઠવણ્ણી. પરિસુદ્ધવણ્ણેસુપિ સેટ્ઠેન સુવણ્ણવણ્ણેન સમન્નાગતોતિ અત્થો. બ્રહ્મવચ્છસીતિ મહાબ્રહ્મુનો સરીરસદિસેનેવ સરીરેન સમન્નાગતો. અખુદ્દાવકાસો દસ્સનાયાતિ ‘‘ભોતો સરીરે દસ્સનસ્સ ઓકાસો ન ખુદ્દકો મહા, સબ્બાનેવ તે અઙ્ગપચ્ચઙ્ગાનિ દસ્સનીયાનેવ, તાનિ ચાપિ મહન્તાનેવા’’તિ દીપેન્તિ.

સીલમસ્સ અત્થીતિ સીલવા. વુદ્ધં વદ્ધિતં સીલમસ્સાતિ વુદ્ધસીલી. વુદ્ધસીલેનાતિ વુદ્ધેન વદ્ધિતેન સીલેન. સમન્નાગતોતિ યુત્તો. ઇદં વુદ્ધસીલીપદસ્સેવ વેવચનં. સબ્બમેતં પઞ્ચસીલમત્તમેવ સન્ધાય વદન્તિ.

કલ્યાણવાચોતિઆદીસુ કલ્યાણા સુન્દરા પરિમણ્ડલપદબ્યઞ્જના વાચા અસ્સાતિ કલ્યાણવાચો. કલ્યાણં મધુરં વાક્કરણં અસ્સાતિ કલ્યાણવાક્કરણો. વાક્કરણન્તિ ઉદાહરણઘોસો. ગુણપરિપુણ્ણભાવેન પુરે ભવાતિ પોરી. પુરે વા ભવત્તા પોરી. પોરિયા નાગરિકિત્થિયા સુખુમાલત્તનેન સદિસાતિ પોરી, તાય પોરિયા. વિસ્સટ્ઠાયાતિ અપલિબુદ્ધાય સન્દિટ્ઠવિલમ્બિતાદિદોસરહિતાય. અનેલગલાયાતિ એલગળેનવિરહિતાય. યસ્સ કસ્સચિ હિ કથેન્તસ્સ એલા ગળન્તિ, લાલા વા પગ્ઘરન્તિ, ખેળફુસિતાનિ વા નિક્ખમન્તિ, તસ્સ વાચા એલગળં નામ હોતિ, તબ્બિપરિતાયાતિ અત્થો. અત્થસ્સ વિઞ્ઞાપનિયાતિ આદિમજ્ઝપરિયોસાનં પાકટં કત્વા ભાસિતત્થસ્સ વિઞ્ઞાપનસમત્થાય.

જિણ્ણોતિ જરાજિણ્ણતાય જિણ્ણો. વુદ્ધોતિ અઙ્ગપચ્ચઙ્ગાનં વુદ્ધિભાવમરિયાદપ્પત્તો. મહલ્લકોતિ જાતિમહલ્લકતાય સમન્નાગતો. ચિરકાલપ્પસુતોતિ વુત્તં હોતિ. અદ્ધગતોતિ અદ્ધાનં ગતો, દ્વે તયો રાજપરિવટ્ટે અતીતોતિ અધિપ્પાયો. વયોઅનુપ્પત્તોતિ પચ્છિમવયં સમ્પત્તો, પચ્છિમવયો નામ વસ્સસતસ્સ પચ્છિમો તતિયભાગો.

અપિ ચ જિણ્ણોતિ પોરાણો, ચિરકાલપ્પવત્તકુલન્વયોતિ વુત્તં હોતિ. વુદ્ધોતિ સીલાચારાદિગુણવુદ્ધિયા યુત્તો. મહલ્લકોતિ વિભવમહન્તાય સમન્નાગતો. અદ્ધગતોતિ મગ્ગપ્પટિપન્નો બ્રાહ્મણાનં વતચરિયાદિમરિયાદં અવીતિક્કમ્મ ચરણસીલો. વયોઅનુપ્પત્તોતિ જાતિવુદ્ધભાવમ્પિ અન્તિમવયં અનુપ્પત્તો.

બુદ્ધગુણકથા

૩૦૪. એવં વુત્તેતિ એવં તેહિ બ્રાહ્મણેહિ વુત્તે. સોણદણ્ડો – ‘‘ઇમે બ્રાહ્મણા જાતિઆદીહિ મમ વણ્ણં વદન્તિ, ન ખો પન મેતં યુત્તં અત્તનો વણ્ણે રજ્જિતું. હન્દાહં એતેસં વાદં ભિન્દિત્વા સમણસ્સ ગોતમસ્સ મહન્તભાવં ઞાપેત્વા એતેસં તત્થ ગમનં કરોમી’’તિ ચિન્તેત્વા તેન હિ – ભો મમપિ સુણાથાતિઆદિમાહ. તત્થ યેપિ ઉભતો સુજાતોતિ આદયો અત્તનો ગુણેહિ સદિસા ગુણા તેપિ; ‘‘કો ચાહં કે ચ સમણસ્સ ગોતમસ્સ જાતિસમ્પત્તિઆદયો ગુણા’’તિ અત્તનો ગુણેહિ ઉત્તરિતરેયેવ મઞ્ઞમાનો, ઇતરે પન એકન્તેનેવ ભગવતો મહન્તભાવદીપનત્થં પકાસેતિ.

મયમેવ અરહામાતિ એવં નિયામેન્તોવેત્થ ઇદં દીપેતિ – ‘‘યદિ ગુણમહન્તતાય ઉપસઙ્કમિતબ્બો નામ હોતિ. યથા હિ સિનેરું ઉપનિધાય સાસપો, મહાસમુદ્દં ઉપનિધાય ગોપદકં, સત્તસુ મહાસરેસુ ઉદકં ઉપનિધાય ઉસ્સાવબિન્દુ પરિત્તો લામકો. એવમેવ સમણસ્સ ગોતમસ્સ જાતિસમ્પત્તિઆદયોપિ ગુણે ઉપનિધાય અમ્હાકં ગુણા પરિત્તા લામકા; તસ્મા મયમેવ અરહામ તં ભવન્તં ગોતમં દસ્સનાય ઉપસઙ્કમિતુ’’ન્તિ.

મહન્તં ઞાતિસંઘં ઓહાયાતિ માતિપક્ખે અસીતિકુલસહસ્સાનિ, પિતિપક્ખે અસીતિકુલસહસ્સાનીતિ એવં સટ્ઠિકુલસતસહસ્સં ઓહાય પબ્બજિતો.

ભૂમિગતઞ્ચ વેહાસટ્ઠઞ્ચાતિ એત્થ રાજઙ્ગણે ચેવ ઉય્યાને ચ સુધામટ્ઠપોક્ખરણિયો સત્તરતનાનં પૂરેત્વા ભૂમિયં ઠપિતં ધનં ભૂમિગતં નામ. પાસાદનિયૂહાદયો પરિપૂરેત્વા ઠપિતં વેહાસટ્ઠં નામ. એતં તાવ કુલપરિયાયેન આગતં. તથાગતસ્સ પન જાતદિવસેયેવ સઙ્ખો, એલો, ઉપ્પલો, પુણ્ડરીકોતિ ચત્તારો નિધયો ઉગ્ગતા. તેસુ સઙ્ખો ગાવુતિકો, એલો અડ્ઢયોજનિકો, ઉપ્પલો તિગાવુતિકો, પુણ્ડરીકો યોજનિકો. તેસુપિ ગહિતં ગહિતં પૂરતિયેવ, ઇતિ ભગવા પહૂતં હિરઞ્ઞસુવણ્ણં ઓહાય પબ્બજિતોતિ વેદિતબ્બો.

દહરોવ સમાનોતિ તરુણોવ સમાનો. સુસુકાળકેસોતિ સુટ્ઠુ કાળકેસો, અઞ્જનવણ્ણસદિસકેસો હુત્વા વાતિ અત્થો. ભદ્રેનાતિ ભદ્દકેન. પઠમેન વયસાતિ તિણ્ણં વયાનં પઠમવયેન. અકામકાનન્તિ અનિચ્છમાનાનં. અનાદરત્થે સામિવચનં. અસ્સૂનિ મુખે એતેસન્તિ અસ્સુમુખા, તેસં અસ્સુમુખાનં, અસ્સૂહિ કિલિન્નમુખાનન્તિ અત્થો. રુદન્તાનન્તિ કન્દિત્વા રોદમાનાનં. અખુદ્દાવકાસોતિ એત્થ ભગવતો અપરિમાણોયેવ દસ્સનાય ઓકાસોતિ વેદિતબ્બો.

તત્રિદં વત્થુ – રાજગહે કિર અઞ્ઞતરો બ્રાહ્મણો સમણસ્સ ગોતમસ્સ પમાણં ગહેતું ન સક્કોતીતિ સુત્વા ભગવતો પિણ્ડાય પવિસનકાલે સટ્ઠિહત્થં વેળું ગહેત્વા નગરદ્વારસ્સ બહિ ઠત્વા સમ્પત્તે ભગવતિ વેળું ગહેત્વા સમીપે અટ્ઠાસિ. વેળુ ભગવતો જાણુકમત્તં પાપુણિ. પુન દિવસે દ્વે વેળૂ ઘટેત્વા સમીપે અટ્ઠાસિ. ભગવાપિ દ્વિન્નં વેળૂનં ઉપરિ કટિમત્તમેવ પઞ્ઞાયમાનો – ‘‘બ્રાહ્મણ, કિં કરોસી’’તિ આહ. તુમ્હાકં પમાણં ગણ્હામીતિ. ‘‘બ્રાહ્મણ, સચેપિ ત્વં સકલચક્કવાળગબ્ભં પૂરેત્વા ઠિતે વેળૂ ઘટેત્વા આગમિસ્સસિ, નેવ મે પમાણં ગહેતું સક્ખિસ્સસિ. ન હિ મયા ચત્તારિ અસઙ્ખ્યેયાનિ કપ્પસતસહસ્સઞ્ચ તથા પારમિયો પૂરિતા, યથા મે પરો પમાણં ગણ્હેય્ય, અતુલો, બ્રાહ્મણ, તથાગતો અપ્પમેય્યો’’તિ વત્વા ધમ્મપદે ગાથમાહ –

‘‘તે તાદિસે પૂજયતો, નિબ્બુતે અકુતોભયે;

ન સક્કા પુઞ્ઞં સઙ્ખાતું, ઇમેત્તમપિ કેનચી’’તિ. (ધ. પ. ૩૬);

ગાથાપરિયોસાને ચતુરાસીતિપાણસહસ્સાનિ અમતં પિવિંસુ.

અપરમ્પિ વત્થુ – રાહુ કિર અસુરિન્દો ચત્તારિ યોજનસહસ્સાનિ અટ્ઠ ચ યોજનસતાનિ ઉચ્ચો. બાહન્તરમસ્સ દ્વાદસયોજનસતાનિ. બહલન્તરેન છ યોજનસતાનિ. હત્થતલપાદતલાનં પુથુલતો તીણિ યોજનસતાનિ. અઙ્ગુલિપબ્બાનિ પણ્ણાસયોજનાનિ. ભમુકન્તરં પણ્ણાસયોજનં. મુખં દ્વિયોજનસતં તિયોજનસતગમ્ભીરં તિયોજનસતપરિમણ્ડલં. ગીવા તિયોજનસતં. નલાટં તિયોજનસતં. સીસં નવયોજનસતં. ‘‘સો અહં ઉચ્ચોસ્મિ, સત્થારં ઓનમિત્વા ઓલોકેતું ન સક્ખિસ્સામી’’તિ ચિન્તેત્વા નાગચ્છિ. સો એકદિવસં ભગવતો વણ્ણં સુત્વા – ‘‘યથાકથઞ્ચ ઓલોકેસ્સામી’’તિ આગતો.

અથ ભગવા તસ્સજ્ઝાસયં વિદિત્વા – ‘‘ચતૂસુ ઇરિયાપથેસુ કતરેન દસ્સેસ્સામી’’તિ ચિન્તેત્વા ‘‘ઠિતકો નામ નીચોપિ ઉચ્ચો વિય પઞ્ઞાયતિ. નિપન્નોવસ્સ અત્તાનં દસ્સેસ્સામી’’તિ ‘‘આનન્દ, ગન્ધકુટિપરિવેણે મઞ્ચકં પઞ્ઞાપેહી’’તિ વત્વા તત્થ સીહસેય્યં કપ્પેસિ. રાહુ આગન્ત્વા નિપન્નં ભગવન્તં ગીવં ઉન્નામેત્વા નભમજ્ઝે પુણ્ણચન્દં વિય ઉલ્લોકેસિ. કિમિદં અસુરિન્દાતિ ચ વુત્તે – ‘‘ભગવા ઓનમિત્વા ઓલોકેતું ન સક્ખિસ્સામી’’તિ નાગચ્છિન્તિ. ન મયા, અસુરિન્દ, અધોમુખેન પારમિયો પૂરિતા. ઉદ્ધગ્ગમેવ કત્વા દાનં દિન્નન્તિ. તં દિવસં રાહુ સરણં અગમાસિ. એવં ભગવા અખુદ્દાવકાસો દસ્સનાય.

ચતુપારિસુદ્ધિસીલેન સીલવા, તં પન સીલં અરિયં ઉત્તમં પરિસુદ્ધં. તેનાહ – ‘‘અરિયસીલી’’તિ. તદેતં અનવજ્જટ્ઠેન કુસલં. તેનાહ – ‘‘કુસલસીલી’’તિ. કુસલસીલેનાતિ ઇદમસ્સ વેવચનં.

બહૂનં આચરિયપાચરિયોતિ ભગવતો એકેકાય ધમ્મદેસનાય ચતુરાસીતિપાણસહસ્સાનિ અપરિમાણાપિ દેવમનુસ્સા મગ્ગફલામતં પિવન્તિ, તસ્મા બહૂનં આચરિયો. સાવકવેનેય્યાનં પન પાચરિયોતિ.

ખીણકામરાગોતિ એત્થ કામં ભગવતો સબ્બેપિ કિલેસા ખીણા. બ્રાહ્મણો પન તે ન જાનાતિ. અત્તનો જાનનટ્ઠાનેયેવ ગુણં કથેતિ. વિગતચાપલ્લોતિ – ‘‘પત્તમણ્ડના ચીવરમણ્ડના સેનાસનમણ્ડના ઇમસ્સ વા પૂતિકાયસ્સ…પે… કેલના પટિકેલના’’તિ (વિભ. ૮૫૪) એવં વુત્તચાપલ્લા વિરહિતો.

અપાપપુરેક્ખારોતિ અપાપે નવ લોકુત્તરધમ્મે પુરતો કત્વા વિચરતિ. બ્રહ્મઞ્ઞાય પજાયાતિ સારિપુત્તમોગ્ગલ્લાનમહાકસ્સપાદિભેદાય બ્રાહ્મણપજાય, એતિસ્સાય ચ પજાય પુરેક્ખારો. અયઞ્હિ પજા સમણં ગોતમં પુરક્ખત્વા ચરતીતિ અત્થો. અપિ ચ અપાપપુરેક્ખારોતિ ન પાપં પુરેક્ખારો ન પાપં પુરતો કત્વા ચરતિ, ન પાપં ઇચ્છતીતિ અત્થો. કસ્સ? બ્રહ્મઞ્ઞાય પજાય. અત્તના સદ્ધિં પટિવિરુદ્ધાયપિ બ્રાહ્મણપજાય અવિરુદ્ધો હિતસુખત્થિકો યેવાતિ વુત્તં હોતિ.

તિરોરટ્ઠાતિ પરરટ્ઠતો. તિરોજનપદાતિ પરજનપદતો. પઞ્હં પુચ્છિતું આગચ્છન્તીતિ ખત્તિયપણ્ડિતાદયો ચેવ દેવબ્રહ્મનાગગન્ધબ્બાદયો ચ – ‘‘પઞ્હે અભિસઙ્ખરિત્વા પુચ્છિસ્સામા’’તિ આગચ્છન્તિ. તત્થ કેચિ પુચ્છાય વા દોસં વિસ્સજ્જનસમ્પટિચ્છને વા અસમત્થતં સલ્લક્ખેત્વા અપુચ્છિત્વાવ તુણ્હી નિસીદન્તિ. કેચિ પુચ્છન્તિ. કેસઞ્ચિ ભગવા પુચ્છાય ઉસ્સાહં જનેત્વા વિસ્સજ્જેતિ. એવં સબ્બેસમ્પિ તેસં વિમતિયો તીરં પત્વા મહાસમુદ્દસ્સ ઊમિયો વિય ભગવન્તં પત્વા ભિજ્જન્તિ.

એહિ સ્વાગતવાદીતિ દેવમનુસ્સપબ્બજિતગહટ્ઠેસુ તં તં અત્તનો સન્તિકં આગતં – ‘‘એહિ સ્વાગત’’ન્તિ એવં વદતીતિ અત્થો. સખિલોતિ તત્થ કતમં સાખલ્યં? ‘‘યા સા વાચા નેલા કણ્ણસુખા’’તિઆદિના નયેન વુત્તસાખલ્યેન સમન્નાગતો, મુદુવચનોતિ અત્થો. સમ્મોદકોતિ પટિસન્થારકુસલો, આગતાગતાનં ચતુન્નં પરિસાનં – ‘‘કચ્ચિ, ભિક્ખવે, ખમનીયં, કચ્ચિ યાપનીય’’ન્તિઆદિના નયેન સબ્બં અદ્ધાનદરથં વૂપસમેન્તો વિય પઠમતરં સમ્મોદનીયં કથં કત્તાતિ અત્થો. અબ્ભાકુટિકોતિ યથા એકચ્ચે પરિસં પત્વા થદ્ધમુખા સઙ્કુટિતમુખા હોન્તિ, ન એદિસો, પરિસદસ્સનેન પનસ્સ બાલાતપસમ્ફસ્સેન વિય પદુમં મુખપદુમં વિકસતિ પુણ્ણચન્દસસ્સિરિકં હોતિ. ઉત્તાનમુખોતિ યથા એકચ્ચે નિકુજ્જિતમુખા વિય સમ્પત્તાય પરિસાય ન કિઞ્ચિ કથેન્તિ, અતિદુલ્લભકથા હોન્તિ, ન એવરૂપો. સમણો પન ગોતમો સુલભકથો. ન તસ્સ સન્તિકં આગતાગતાનં – ‘‘કસ્મા મયં ઇધાગતા’’તિ વિપ્પટિસારો ઉપ્પજ્જતિ ધમ્મં પન સુત્વા અત્તમનાવ હોન્તીતિ દસ્સેતિ. પુબ્બભાસીતિ ભાસન્તો ચ પઠમતરં ભાસતિ, તઞ્ચ ખો કાલયુત્તં પમાણયુત્તં અત્થનિસ્સિતમેવ ભાસતિ, ન નિરત્થકકથં.

ન તસ્મિં ગામે વાતિ યત્થ કિર ભગવા પટિવસતિ, તત્થ મહેસક્ખા દેવતા આરક્ખં ગણ્હન્તિ, તં નિસ્સાય મનુસ્સાનં ઉપદ્દવો ન હોતિ, પંસુપિસાચકાદયોયેવ હિ મનુસ્સે વિહેઠેન્તિ, તે તાસં આનુભાવેન દૂરં અપક્કમન્તિ. અપિ ચ ભગવતો મેત્તાબલેનપિ ન અમનુસ્સા મનુસ્સે વિહેઠેન્તિ.

સઙ્ઘીતિઆદીસુ અનુસાસિતબ્બો સયં વા ઉપ્પાદિતો સઙ્ઘો અસ્સ અત્થીતિ સઙ્ઘી. તાદિસો ચસ્સ ગણો અત્થીતિ ગણી. પુરિમપદસ્સેવ વા વેવચનમેતં. આચારસિક્ખાપનવસેન ગણસ્સ આચરિયોતિ ગણાચરિયો. પુથુતિત્થકરાનન્તિ બહૂનં તિત્થકરાનં. યથા વા તથા વાતિ યેન વા તેન વા અચેલકાદિમત્તકેનાપિ કારણેન. સમુદાગચ્છતીતિ સમન્તતો ઉપગચ્છતિ અભિવડ્ઢતિ.

અતિથિ નો તે હોન્તીતિ તે અમ્હાકં આગન્તુકા, નવકા પાહુનકા હોન્તીતિ અત્થો. પરિયાપુણામીતિ જાનામિ. અપરિમાણવણ્ણોતિ તથારૂપેનેવ સબ્બઞ્ઞુનાપિ અપ્પમેય્યવણ્ણો – ‘‘પગેવ માદિસેના’’તિ દસ્સેતિ. વુત્તમ્પિ ચેત્તં –

‘‘બુદ્ધોપિ બુદ્ધસ્સ ભણેય્ય વણ્ણં,

કપ્પમ્પિ ચે અઞ્ઞમભાસમાનો;

ખીયેથ કપ્પો ચિરદીઘમન્તરે,

વણ્ણો ન ખીયેથ તથાગતસ્સા’’તિ.

૩૦૫. ઇમં પન સત્થુ ગુણકથં સુત્વા તે બ્રાહ્મણા ચિન્તયિંસુ – યથા સોણદણ્ડો બ્રાહ્મણો સમણસ્સ ગોતમસ્સ વણ્ણે ભણતિ, અનોમગુણો સો ભવં ગોતમો; એવં તસ્સ ગુણે જાનમાનેન ખો પન આચરિયેન અતિચિરં અધિવાસિતં, હન્દ નં અનુવત્તામાતિ અનુવત્તિંસુ. તસ્મા એવં વુત્તે ‘‘તે બ્રાહ્મણા’’તિઆદિ વુત્તં. તત્થ અલમેવાતિ યુત્તમેવ. અપિ પુટોસેનાતિ પુટોસં વુચ્ચતિ પાથેય્યં, તં ગહેત્વાપિ ઉપસઙ્કમિતું યુત્તમેવાતિ અત્થો. પુટંસેનાતિપિ પાઠો, તસ્સત્થો, પુટો અંસે અસ્સાતિ પુટંસો, તેન પુટંસેન. અંસેન હિ પાથેય્યપુટં વહન્તેનાપીતિ વુત્તં હોતિ.

સોણદણ્ડપરિવિતક્કવણ્ણના

૩૦૬-૩૦૮. તિરોવનસણ્ડગતસ્સાતિ અન્તોવનસણ્ડે ગતસ્સ, વિહારબ્ભન્તરં પવિટ્ઠસ્સાતિ અત્થો. અઞ્જલિં પણામેત્વાતિ એતે ઉભતોપક્ખિકા, તે એવં ચિન્તયિંસુ – ‘‘સચે નો મિચ્છાદિટ્ઠિકા ચોદેસ્સન્તિ – ‘કસ્મા તુમ્હે સમણં ગોતમં વન્દિત્થા’તિ? તેસં – ‘કિં અઞ્જલિમત્તકરણેનાપિ વન્દનં નામ હોતી’તિ વક્ખામ. સચે નો સમ્માદિટ્ઠિકા ચોદેસ્સન્તિ – ‘કસ્મા તુમ્હે ભગવન્તં ન વન્દિત્થા’તિ. ‘કિં સીસેન ભૂમિયં પહરન્તેનેવ વન્દનં નામ હોતિ, નનુ અઞ્જલિકમ્મમ્પિ વન્દનં એવા’તિ વક્ખામા’’તિ. નામગોત્તન્તિ ‘‘ભો, ગોતમ, અહં અસુકસ્સ પુત્તો દત્તો નામ, મિત્તો નામ, ઇધાગતો’’તિ વદન્તા નામં સાવેન્તિ નામ. ‘‘ભો, ગોતમ, અહં વાસેટ્ઠો નામ, કચ્ચાનો નામ, ઇધાગતો’’તિ વદન્તા ગોત્તં સાવેન્તિ નામ. એતે કિર દલિદ્દા જિણ્ણા કુલપુત્તા ‘‘પરિસમજ્ઝે નામગોત્તવસેન પાકટા ભવિસ્સામા’’તિ એવમકંસુ. યે પન તુણ્હીભૂતા નિસીદિંસુ, તે કેરાટિકા ચેવ અન્ધબાલા ચ. તત્થ કેરાટિકા – ‘‘એકં દ્વે કથાસલ્લાપેપિ કરોન્તો વિસ્સાસિકો હોતિ, અથ વિસ્સાસે સતિ એકં દ્વે ભિક્ખા અદાતું ન યુત્ત’’ન્તિ તતો અત્તાનં મોચેત્વા તુણ્હી નિસીદન્તિ. અન્ધબાલા અઞ્ઞાણતાયેવ અવક્ખિત્તમત્તિકાપિણ્ડો વિય યત્થ કત્થચિ તુણ્હીભૂતા નિસીદન્તિ.

બ્રાહ્મણપઞ્ઞત્તિવણ્ણના

૩૦૯-૩૧૦. ચેતસા ચેતોપરિવિતક્કન્તિ ભગવા – ‘‘અયં બ્રાહ્મણો આગતકાલતો પટ્ઠાય અધોમુખો થદ્ધગત્તો કિં ચિન્તયમાનો નિસિન્નો, કિં નુ ખો ચિન્તેતી’’તિ આવજ્જન્તો અત્તનો ચેતસા તસ્સ ચિત્તં અઞ્ઞાસિ. તેન વુત્તં – ‘‘ચેતસા ચેતોપરિવિતક્કમઞ્ઞાયા’’તિ. વિહઞ્ઞતીતિ વિઘાતં આપજ્જતિ. અનુવિલોકેત્વા પરિસન્તિ ભગવતો સકસમયે પઞ્હપુચ્છનેન ઉદકે મિયમાનો ઉક્ખિપિત્વા થલે ઠપિતો વિય સમપસ્સદ્ધકાયચિત્તો હુત્વા પરિસં સઙ્ગણ્હનત્થં દિટ્ઠિસઞ્જાનેનેવ ‘‘ઉપધારેન્તુ મે ભોન્તો વચન’’ન્તિ વદન્તો વિય અનુવિલોકેત્વા પરિસં ભગવન્તં એતદવોચ.

૩૧૧-૩૧૩. સુજં પગ્ગણ્હન્તાનન્તિ યઞ્ઞયજનત્થાય સુજં ગણ્હન્તેસુ બ્રાહ્મણેસુ પઠમો વા દુતિયો વાતિ અત્થો. સુજાય દિય્યમાનં મહાયાગં પટિગ્ગણ્હન્તાનન્તિ પોરાણા. ઇતિ બ્રાહ્મણો સકસમયવસેન સમ્મદેવ પઞ્હં વિસ્સજ્જેસિ. ભગવા પન વિસેસતો ઉત્તમબ્રાહ્મણસ્સ દસ્સનત્થં – ‘‘ઇમેસં પના’’તિઆદિમાહ. એતદવોચુન્તિ સચે જાતિવણ્ણમન્તસમ્પન્નો બ્રાહ્મણો ન હોતિ, અથ કો ચરહિ લોકે બ્રાહ્મણો ભવિસ્સતિ? નાસેતિ નો અયં સોણદણ્ડો, હન્દસ્સ વાદં પટિક્ખિપિસ્સામાતિ ચિન્તેત્વા એતદવોચું. અપવદતીતિ પટિક્ખિપતિ. અનુપક્ખન્દતીતિ અનુપવિસતિ. ઇદં – ‘‘સચે ત્વં પસાદવસેન સમણં ગોતમં સરણં ગન્તુકામો, ગચ્છ; મા બ્રાહ્મણસ્સ સમયં ભિન્દી’’તિ અધિપ્પાયેન આહંસુ.

૩૧૪. એતદવોચાતિ ઇમેસુ બ્રાહ્મણેસુ એવં એકપ્પહારેનેવ વિરવન્તેસુ ‘‘અયં કથા પરિયોસાનં ન ગમિસ્સતિ, હન્દ ને નિસ્સદ્દે કત્વા સોણદણ્ડેનેવ સદ્ધિં કથેમી’’તિ ચિન્તેત્વા – ‘‘એતં સચે ખો તુમ્હાક’’ન્તિઆદિકં વચનં અવોચ.

૩૧૫-૩૧૬. સહધમ્મેનાતિ સકારણેન. સમસમોતિ ઠપેત્વા એકદેસસમત્તં સમભાવેન સમો, સબ્બાકારેન સમોતિ અત્થો. અહમસ્સ માતાપિતરો જાનામીતિ ભગિનિયા પુત્તસ્સ માતાપિતરો કિં ન જાનિસ્સતિ, કુલકોટિપરિદીપનં સન્ધાયેવ વદતિ. મુસાવાદમ્પિ ભણેય્યાતિ અત્થભઞ્જનકં મુસાવાદં કથેય્ય. કિં વણ્ણો કરિસ્સતીતિ અબ્ભન્તરે ગુણે અસતિ કિં કરિસ્સતિ? કિમસ્સ બ્રાહ્મણભાવં રક્ખિતું સક્ખિસ્સતીતિ અત્થો. અથાપિ સિયા પુન – ‘‘પકતિસીલે ઠિતસ્સ બ્રાહ્મણભાવં સાધેન્તી’’તિ એવમ્પિ સીલમેવ સાધેસ્સતિ, તસ્મિં હિસ્સ અસતિ બ્રાહ્મણભાવો નાહોસીતિ સમ્મોહમત્તં વણ્ણાદયો. ઇદં પન સુત્વા તે બ્રાહ્મણા – ‘‘સભાવં આચરિયો આહ, અકારણાવ મયં ઉજ્ઝાયિમ્હા’’તિ તુણ્હી અહેસું.

સીલપઞ્ઞાકથાવણ્ણના

૩૧૭. તતો ભગવા ‘કથિતો બ્રાહ્મણેન પઞ્હો, કિં પનેત્થ પતિટ્ઠાતું સક્ખિસ્સતિ, ન સક્ખિસ્સતી’તિ? તસ્સ વીમંસનત્થં – ‘‘ઇમેસં પન બ્રાહ્મણા’’તિઆદિમાહ. સીલપરિધોતાતિ સીલપરિસુદ્ધા. યત્થ સીલં તત્થ પઞ્ઞાતિ યસ્મિં પુગ્ગલે સીલં, તત્થેવ પઞ્ઞા, કુતો દુસ્સીલે પઞ્ઞા? પઞ્ઞારહિતે વા જળે એળમૂગે કુતો સીલન્તિ? સીલપઞ્ઞાણન્તિ સીલઞ્ચ પઞ્ઞાણઞ્ચ સીલપઞ્ઞાણં. પઞ્ઞાણન્તિ પઞ્ઞાયેવ. એવમેતં બ્રાહ્મણાતિ ભગવા બ્રાહ્મણસ્સ વચનં અનુજાનન્તો આહ. તત્થ સીલપરિધોતા પઞ્ઞાતિ ચતુપારિસુદ્ધિસીલેન ધોતા. કથં પન સીલેન પઞ્ઞં ધોવતીતિ? યસ્સ પુથુજ્જનસ્સ સીલં સટ્ઠિઅસીતિવસ્સાનિ અખણ્ડં હોતિ, સો મરણકાલેપિ સબ્બકિલેસે ઘાતેત્વા સીલેન પઞ્ઞં ધોવિત્વા અરહત્તં ગણ્હાતિ. કન્દરસાલપરિવેણે મહાસટ્ઠિવસ્સત્થેરો વિય. થેરે કિર મરણમઞ્ચે નિપજ્જિત્વા બલવવેદનાય નિત્થુનન્તે, તિસ્સમહારાજા ‘‘થેરં પસ્સિસ્સામી’’તિ ગન્ત્વા પરિવેણદ્વારે ઠિતો તં સદ્દં સુત્વા પુચ્છિ – ‘‘કસ્સ સદ્દો અય’’ન્તિ? થેરસ્સ નિત્થુનનસદ્દોતિ. ‘‘પબ્બજ્જાય સટ્ઠિવસ્સેન વેદનાપરિગ્ગહમત્તમ્પિ ન કતં, ન દાનિ નં વન્દિસ્સામી’’તિ નિવત્તિત્વા મહાબોધિં વન્દિતું ગતો. તતો ઉપટ્ઠાકદહરો થેરં આહ – ‘‘કિં નો, ભન્તે, લજ્જાપેથ, સદ્ધોપિ રાજા વિપ્પટિસારી હુત્વા ન વન્દિસ્સામી’’તિ ગતોતિ. કસ્મા આવુસોતિ? તુમ્હાકં નિત્થુનનસદ્દં સુત્વાતિ. ‘‘તેન હિ મે ઓકાસં કરોથા’’તિ વત્વા વેદનં વિક્ખમ્ભિત્વા અરહત્તં પત્વા દહરસ્સ સઞ્ઞં અદાસિ – ‘‘ગચ્છાવુસો, ઇદાનિ રાજાનં અમ્હે વન્દાપેહી’’તિ. દહરો ગન્ત્વા – ‘‘ઇદાનિ કિર થેરં, વન્દથા’’તિ આહ. રાજા સંસુમારપતિતેન થેરં વન્દન્તો – ‘‘નાહં અય્યસ્સ અરહત્તં વન્દામિ, પુથુજ્જનભૂમિયં પન ઠત્વા રક્ખિતસીલમેવ વન્દામી’’તિ આહ, એવં સીલેન પઞ્ઞં ધોવતિ નામ. યસ્સ પન અબ્ભન્તરે સીલસંવરો નત્થિ, ઉગ્ઘાટિતઞ્ઞુતાય પન ચતુપ્પદિકગાથાપરિયોસાને પઞ્ઞાય સીલં ધોવિત્વા સહ પટિસમ્ભિદાહિ અરહત્તં પાપુણાતિ. અયં પઞ્ઞાય સીલં ધોવતિ નામ. સેય્યથાપિ સન્તતિમહામત્તો.

૩૧૮. કતમં પન તં બ્રાહ્મણાતિ કસ્મા આહ? ભગવા કિર ચિન્તેસિ – ‘‘બ્રાહ્મણા બ્રાહ્મણસમયે પઞ્ચસીલાનિ ‘સીલ’ન્તિ પઞ્ઞાપેન્તિ, વેદત્તયઉગ્ગહણપઞ્ઞા પઞ્ઞાતિ. ઉપરિવિસેસં ન જાનન્તિ. યંનૂનાહં બ્રાહ્મણસ્સ ઉત્તરિવિસેસભૂતં મગ્ગસીલં, ફલસીલં, મગ્ગપઞ્ઞં, ફલપઞ્ઞઞ્ચ દસ્સેત્વા અરહત્તનિકૂટેન દેસનં નિટ્ઠપેય્ય’’ન્તિ. અથ નં કથેતુકમ્યતાય પુચ્છન્તો – ‘‘કતમં પન તં, બ્રાહ્મણ, સીલં કતમા સા પઞ્ઞા’’તિ આહ. અથ બ્રાહ્મણો – ‘‘મયા સકસમયવસેન પઞ્હો વિસ્સજ્જિતો. સમણો પન મં ગોતમો પુન નિવત્તિત્વા પુચ્છતિ, ઇદાનિસ્સાહં ચિત્તં પરિતોસેત્વા વિસ્સજ્જિતું સક્કુણેય્યં વા ન વા? સચે ન સક્ખિસ્સં પઠમં ઉપ્પન્નાપિ મે લજ્જા ભિજ્જિસ્સતિ. અસક્કોન્તસ્સ પન ન સક્કોમીતિ વચને દોસો નત્થી’’તિ પુન નિવત્તિત્વા ભગવતોયેવ ભારં કરોન્તો ‘‘એત્તકપરમાવ મય’’ન્તિઆદિમાહ. તત્થ એત્તકપરમાતિ એત્તકં સીલપઞ્ઞાણન્તિ વચનમેવ પરમં અમ્હાકં, તે મયં એત્તકપરમા, ઇતો પરં એતસ્સ ભાસિતસ્સ અત્થં ન જાનામાતિ અત્થો.

અથસ્સ ભગવા સીલપઞ્ઞાય મૂલભૂતસ્સ તથાગતસ્સ ઉપ્પાદતો પભુતિ સીલપઞ્ઞાણં દસ્સેતું – ‘‘ઇધ બ્રાહ્મણ, તથાગતો’’તિઆદિમાહ. તસ્સત્થો સામઞ્ઞફલે વુત્તનયેનેવ વેદિતબ્બો, અયં પન વિસેસો, ઇધ તિવિધમ્પિ સીલં – ‘‘ઇદમ્પિસ્સ હોતિ સીલસ્મિ’’ન્તિ એવં સીલમિચ્ચેવ નિય્યાતિતં પઠમજ્ઝાનાદીનિ ચત્તારિ ઝાનાનિ અત્થતો પઞ્ઞાસમ્પદા. એવં પઞ્ઞાવસેન પન અનિય્યાતેત્વા વિપસ્સનાપઞ્ઞાય પદટ્ઠાનભાવમત્તેન દસ્સેત્વા વિપસ્સનાપઞ્ઞાતો પટ્ઠાય પઞ્ઞા નિય્યાતિતાતિ.

સોણદણ્ડઉપાસકત્તપટિવેદનાકથા

૩૧૯-૩૨૨. સ્વાતનાયાતિ પદસ્સ અત્થો અજ્જતનાયાતિ એત્થ વુત્તનયેનેવ વેદિતબ્બો. તેન મં સા પરિસા પરિભવેય્યાતિ તેન તુમ્હે દૂરતોવ દિસ્વા આસના વુટ્ઠિતકારણેન મં સા પરિસા – ‘‘અયં સોણદણ્ડો પચ્છિમવયે ઠિતો મહલ્લકો, ગોતમો પન દહરો યુવા નત્તાપિસ્સ નપ્પહોતિ, સો નામ અત્તનો નત્તુમત્તભાવમ્પિ અપ્પત્તસ્સ આસના વુટ્ઠાતી’’તિ પરિભવેય્ય. આસના મે તં ભવં ગોતમો પચ્ચુટ્ઠાનન્તિ મમ અગારવેન અવુટ્ઠાનં નામ નત્થિ, ભોગનાસનભયેન પન ન વુટ્ઠહિસ્સામિ, તં તુમ્હે હિ ચેવ મયા ચ ઞાતું વટ્ટતિ. તસ્મા આસના મે એતં ભવં ગોતમો પચ્ચુટ્ઠાનં ધારેતૂતિ, ઇમિના કિર સદિસો કુહકો દુલ્લભો, ભગવતિ પનસ્સ અગારવં નામ નત્થિ, તસ્મા ભોગનાસનભયા કુહનવસેન એવં વદતિ. પરપદેસુપિ એસેવ નયો. ધમ્મિયા કથાયાતિઆદીસુ તઙ્ખણાનુરૂપાય ધમ્મિયા કથાય દિટ્ઠધમ્મિકસમ્પરાયિકં અત્થં સન્દસ્સેત્વા કુસલે ધમ્મે સમાદપેત્વા ગણ્હાપેત્વા. તત્થ નં સમુત્તેજેત્વા સઉસ્સાહં કત્વા તાય ચ સઉસ્સાહતાય અઞ્ઞેહિ ચ વિજ્જમાનગુણેહિ સમ્પહંસેત્વા ધમ્મરતનવસ્સં વસ્સિત્વા ઉટ્ઠાયાસના પક્કામિ. બ્રાહ્મણો પન અત્તનો કુહકતાય એવમ્પિ ભગવતિ ધમ્મવસ્સં વસ્સિતે વિસેસં નિબ્બત્તેતું નાસક્ખિ. કેવલમસ્સ આયતિં નિબ્બાનત્થાય વાસનાભાગિયાય ચ સબ્બા પુરિમપચ્છિમકથા અહોસીતિ.

ઇતિ સુમઙ્ગલવિલાસિનિયા દીઘનિકાયટ્ઠકથાયં

સોણદણ્ડસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.