૨. અભિધમ્મભાજનીયવણ્ણના

૨૦૬-૨૧૪. ઇદાનિ અભિધમ્મભાજનીયં હોતિ. તત્થ ‘‘અરિયસચ્ચાની’’તિ અવત્વા નિપ્પદેસતો પચ્ચયસઙ્ખાતં સમુદયં દસ્સેતું ‘‘ચત્તારિ સચ્ચાની’’તિ વુત્તં. અરિયસચ્ચાનીતિ હિ વુત્તે અવસેસા ચ કિલેસા, અવસેસા ચ અકુસલા ધમ્મા, તીણિ ચ કુસલમૂલાનિ સાસવાનિ, અવસેસા ચ સાસવા કુસલા ધમ્મા ન સઙ્ગય્હન્તિ. ન ચ કેવલં તણ્હાવ દુક્ખં સમુદાનેતિ, ઇમેપિ અવસેસા ચ કિલેસાદયો પચ્ચયા સમુદાનેન્તિયેવ. ઇતિ ઇમેપિ પચ્ચયા દુક્ખં સમુદાનેન્તિયેવાતિ નિપ્પદેસતો પચ્ચયસઙ્ખાતં સમુદયં દસ્સેતું ‘‘અરિયસચ્ચાની’’તિ અવત્વા ‘‘ચત્તારિ સચ્ચાની’’તિ વુત્તં.

નિદ્દેસવારે ચ નેસં પઠમં દુક્ખં અનિદ્દિસિત્વા તસ્સેવ દુક્ખસ્સ સુખનિદ્દેસત્થં દુક્ખસમુદયો નિદ્દિટ્ઠો. તસ્મિઞ્હિ નિદ્દિટ્ઠે ‘‘અવસેસા ચ કિલેસા’’તિઆદિના નયેન દુક્ખસચ્ચં સુખનિદ્દેસં હોતિ. નિરોધસચ્ચમ્પેત્થ તણ્હાય પહાનં ‘‘તણ્હાય ચ અવસેસાનઞ્ચ કિલેસાનં પહાન’’ન્તિ એવં યથાવુત્તસ્સ સમુદયસ્સ પહાનવસેન પઞ્ચહાકારેહિ નિદ્દિટ્ઠં. મગ્ગસચ્ચં પનેત્થ પઠમજ્ઝાનિકસોતાપત્તિમગ્ગવસેન ધમ્મસઙ્ગણિયં વિભત્તસ્સ દેસનાનયસ્સ મુખમત્તમેવ દસ્સેન્તેન નિદ્દિટ્ઠં. તત્થ નયભેદો વેદિતબ્બો. તં ઉપરિ પકાસયિસ્સામ.

યસ્મા પન ન કેવલં અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગોવ પટિપદા ‘‘પુબ્બેવ ખો પનસ્સ કાયકમ્મં વચીકમ્મં આજીવો સુપરિસુદ્ધો હોતી’’તિ (મ. નિ. ૩.૪૩૩) વચનતો પન પુગ્ગલજ્ઝાસયવસેન પઞ્ચઙ્ગિકોપિ મગ્ગો પટિપદા એવાતિ દેસિતો, તસ્મા તં નયં દસ્સેતું પઞ્ચઙ્ગિકવારોપિ નિદ્દિટ્ઠો. યસ્મા ચ ન કેવલં અટ્ઠઙ્ગિકપઞ્ચઙ્ગિકમગ્ગાવ પટિપદા, સમ્પયુત્તકા પન અતિરેકપઞ્ઞાસધમ્માપિ પટિપદા એવ, તસ્મા તં નયં દસ્સેતું તતિયો સબ્બસઙ્ગાહિકવારોપિ નિદ્દિટ્ઠો. તત્થ ‘‘અવસેસા ધમ્મા દુક્ખનિરોધગામિનિયા પટિપદાય સમ્પયુત્તા’’તિ ઇદં પરિહાયતિ. સેસં સબ્બત્થ સદિસમેવ.

તત્થ અટ્ઠઙ્ગિકવારસ્સ ‘‘તણ્હાય અવસેસાનઞ્ચ કિલેસાનં પહાન’’ન્તિઆદીસુ પઞ્ચસુ કોટ્ઠાસેસુ પઠમકોટ્ઠાસે તાવ સોતાપત્તિમગ્ગે ઝાનાભિનિવેસે સુદ્ધિકપટિપદા, સુદ્ધિકસુઞ્ઞતા, સુઞ્ઞતપટિપદા, સુદ્ધિકઅપ્પણિહિતં, અપ્પણિહિતપટિપદાતિ ઇમેસુ પઞ્ચસુ વારેસુ દ્વિન્નં દ્વિન્નં ચતુક્કપઞ્ચકનયાનં વસેન દસ નયા હોન્તિ. એવં સેસેસુપીતિ વીસતિયા અભિનિવેસેસુ દ્વે નયસતાનિ. તાનિ ચતૂહિ અધિપતીહિ ચતુગ્ગુણિતાનિ અટ્ઠ. ઇતિ સુદ્ધિકાનિ દ્વે સાધિપતી અટ્ઠાતિ સબ્બમ્પિ નયસહસ્સં હોતિ. યથા ચ સોતાપત્તિમગ્ગે, એવં સેસમગ્ગેસુપીતિ ચત્તારિ નયસહસ્સાનિ હોન્તિ. યથા ચ પઠમકોટ્ઠાસે ચત્તારિ, એવં સેસેસુપીતિ અટ્ઠઙ્ગિકવારે પઞ્ચસુ કોટ્ઠાસેસુ વીસતિ નયસહસ્સાનિ હોન્તિ. તથા પઞ્ચઙ્ગિકવારે સબ્બસઙ્ગાહિકવારે ચાતિ સબ્બાનિપિ સટ્ઠિ નયસહસ્સાનિ સત્થારા વિભત્તાનિ. પાળિ પન સઙ્ખેપેન આગતા. એવમિદં તિવિધમહાવારં પઞ્ચદસકોટ્ઠાસં સટ્ઠિનયસહસ્સપટિમણ્ડિતં અભિધમ્મભાજનીયં નામ નિદ્દિટ્ઠન્તિ વેદિતબ્બં.

અભિધમ્મભાજનીયવણ્ણના.