૨. દુતિયવગ્ગો

(૧૧) ૨. અઞ્ઞાણકથા

૩૧૪. અત્થિ અરહતો અઞ્ઞાણન્તિ? આમન્તા. અત્થિ અરહતો અવિજ્જા અવિજ્જોઘો અવિજ્જાયોગો અવિજ્જાનુસયો અવિજ્જાપરિયુટ્ઠાનં અવિજ્જાસંયોજનં અવિજ્જાનીવરણન્તિ? ન હેવં વત્તબ્બે. નત્થિ અરહતો અવિજ્જા અવિજ્જોઘો અવિજ્જાયોગો અવિજ્જાનુસયો અવિજ્જાપરિયુટ્ઠાનં અવિજ્જાસંયોજનં અવિજ્જાનીવરણન્તિ? આમન્તા. હઞ્ચિ નત્થિ અરહતો અવિજ્જા અવિજ્જોઘો અવિજ્જાયોગો અવિજ્જાનુસયો અવિજ્જાપરિયુટ્ઠાનં અવિજ્જાસંયોજનં અવિજ્જાનીવરણં, નો ચ વત રે વત્તબ્બે – ‘‘અત્થિ અરહતો અઞ્ઞાણ’’ન્તિ.

અત્થિ પુથુજ્જનસ્સ અઞ્ઞાણં, અત્થિ તસ્સ અવિજ્જા અવિજ્જોઘો અવિજ્જાયોગો અવિજ્જાનુસયો અવિજ્જાપરિયુટ્ઠાનં અવિજ્જાસંયોજનં અવિજ્જાનીવરણન્તિ? આમન્તા. અત્થિ અરહતો અઞ્ઞાણં, અત્થિ તસ્સ અવિજ્જા અવિજ્જોઘો અવિજ્જાયોગો અવિજ્જાનુસયો અવિજ્જાપરિયુટ્ઠાનં અવિજ્જાસંયોજનં અવિજ્જાનીવરણન્તિ? ન હેવં વત્તબ્બે.

અત્થિ અરહતો અઞ્ઞાણં, નત્થિ તસ્સ અવિજ્જા અવિજ્જોઘો અવિજ્જાયોગો અવિજ્જાનુસયો અવિજ્જાપરિયુટ્ઠાનં અવિજ્જાસંયોજનં અવિજ્જાનીવરણન્તિ? આમન્તા. અત્થિ પુથુજ્જનસ્સ અઞ્ઞાણં, નત્થિ તસ્સ અવિજ્જા અવિજ્જોઘો અવિજ્જાયોગો અવિજ્જાનુસયો અવિજ્જાપરિયુટ્ઠાનં અવિજ્જાસંયોજનં અવિજ્જાનીવરણન્તિ? ન હેવં વત્તબ્બે.

અત્થિ અરહતો અઞ્ઞાણન્તિ? આમન્તા. અરહા અઞ્ઞાણપકતો પાણં હનેય્ય, અદિન્નં આદિયેય્ય, મુસા ભણેય્ય, પિસુણં ભણેય્ય, ફરુસં ભણેય્ય, સમ્ફં પલપેય્ય, સન્ધિં છિન્દેય્ય, નિલ્લોપં હરેય્ય, એકાગારિયં કરેય્ય, પરિપન્થે તિટ્ઠેય્ય, પરદારં ગચ્છેય્ય, ગામઘાતં કરેય્ય, નિગમઘાતં કરેય્યાતિ? ન હેવં વત્તબ્બે.

અત્થિ પુથુજ્જનસ્સ અઞ્ઞાણં, પુથુજ્જનો અઞ્ઞાણપકતો પાણં હનેય્ય, અદિન્નં આદિયેય્ય, મુસા ભણેય્ય…પે… ગામઘાતં કરેય્ય, નિગમઘાતં કરેય્યાતિ? આમન્તા. અત્થિ અરહતો અઞ્ઞાણં, અરહા અઞ્ઞાણપકતો પાણં હનેય્ય, અદિન્નં આદિયેય્ય…પે… ગામઘાતં કરેય્ય, નિગમઘાતં કરેય્યાતિ? ન હેવં વત્તબ્બે.

અત્થિ અરહતો અઞ્ઞાણં, ન ચ અરહા અઞ્ઞાણપકતો પાણં હનેય્ય, અદિન્નં આદિયેય્ય…પે… ગામઘાતં કરેય્ય, નિગમઘાતં કરેય્યાતિ? આમન્તા. અત્થિ પુથુજ્જનસ્સ અઞ્ઞાણં, ન ચ પુથુજ્જનો અઞ્ઞાણપકતો પાણં હનેય્ય, અદિન્નં આદિયેય્ય…પે… ગામઘાતં કરેય્ય, નિગમઘાતં કરેય્યાતિ? ન હેવં વત્તબ્બે.

અત્થિ અરહતો અઞ્ઞાણન્તિ? આમન્તા. અત્થિ અરહતો સત્થરિ અઞ્ઞાણં, ધમ્મે અઞ્ઞાણં, સઙ્ઘે અઞ્ઞાણં, સિક્ખાય અઞ્ઞાણં, પુબ્બન્તે અઞ્ઞાણં, અપરન્તે અઞ્ઞાણં, પુબ્બન્તાપરન્તે અઞ્ઞાણં, ઇદપ્પચ્ચયતાપટિચ્ચસમુપ્પન્નેસુ ધમ્મેસુ અઞ્ઞાણન્તિ? ન હેવં વત્તબ્બે.

નત્થિ અરહતો સત્થરિ અઞ્ઞાણં, ધમ્મે અઞ્ઞાણં, સઙ્ઘે અઞ્ઞાણં, સિક્ખાય અઞ્ઞાણં, પુબ્બન્તે અઞ્ઞાણં, અપરન્તે અઞ્ઞાણં, પુબ્બન્તાપરન્તે અઞ્ઞાણં, ઇદપ્પચ્ચયતાપટિચ્ચસમુપ્પન્નેસુ ધમ્મેસુ અઞ્ઞાણન્તિ? આમન્તા. હઞ્ચિ નત્થિ અરહતો સત્થરિ અઞ્ઞાણં, ધમ્મે અઞ્ઞાણં, સઙ્ઘે અઞ્ઞાણં…પે… ઇદપ્પચ્ચયતાપટિચ્ચસમુપ્પન્નેસુ ધમ્મેસુ અઞ્ઞાણં, નો ચ વત રે વત્તબ્બે – ‘‘અત્થિ અરહતો અઞ્ઞાણ’’ન્તિ.

અત્થિ પુથુજ્જનસ્સ અઞ્ઞાણં, અત્થિ તસ્સ સત્થરિ અઞ્ઞાણં, ધમ્મે અઞ્ઞાણં, સઙ્ઘે અઞ્ઞાણં…પે… ઇદપ્પચ્ચયતાપટિચ્ચસમુપ્પન્નેસુ ધમ્મેસુ અઞ્ઞાણન્તિ? આમન્તા. અત્થિ અરહતો અઞ્ઞાણં, અત્થિ તસ્સ સત્થરિ અઞ્ઞાણં, ધમ્મે અઞ્ઞાણં, સઙ્ઘે અઞ્ઞાણં…પે… ઇદપ્પચ્ચયતાપટિચ્ચસમુપ્પન્નેસુ ધમ્મેસુ અઞ્ઞાણન્તિ? ન હેવં વત્તબ્બે.

અત્થિ અરહતો અઞ્ઞાણં, નત્થિ તસ્સ સત્થરિ અઞ્ઞાણં, ધમ્મે અઞ્ઞાણં, સઙ્ઘે અઞ્ઞાણં…પે… ઇદપ્પચ્ચયતાપટિચ્ચસમુપ્પન્નેસુ ધમ્મેસુ અઞ્ઞાણન્તિ? આમન્તા. અત્થિ પુથુજ્જનસ્સ અઞ્ઞાણં, નત્થિ તસ્સ સત્થરિ અઞ્ઞાણં, ધમ્મે અઞ્ઞાણં, સઙ્ઘે અઞ્ઞાણં…પે… ઇદપ્પચ્ચયતાપટિચ્ચસમુપ્પન્નેસુ ધમ્મેસુ અઞ્ઞાણન્તિ? ન હેવં વત્તબ્બે.

૩૧૫. અત્થિ અરહતો અઞ્ઞાણન્તિ? આમન્તા. નનુ અરહતો રાગો પહીનો ઉચ્છિન્નમૂલો તાલાવત્થુકતો અનભાવઙ્કતો આયતિં અનુપ્પાદધમ્મોતિ? આમન્તા. હઞ્ચિ અરહતો રાગો પહીનો ઉચ્છિન્નમૂલો તાલાવત્થુકતો અનભાવઙ્કતો આયતિં અનુપ્પાદધમ્મો, નો ચ વત રે વત્તબ્બે – ‘‘અત્થિ અરહતો અઞ્ઞાણ’’ન્તિ.

અત્થિ અરહતો અઞ્ઞાણન્તિ? આમન્તા. નનુ અરહતો દોસો પહીનો…પે… મોહો પહીનો…પે… અનોત્તપ્પં પહીનં ઉચ્છિન્નમૂલં તાલાવત્થુકતં અનભાવઙ્કતં આયતિં અનુપ્પાદધમ્મન્તિ? આમન્તા. હઞ્ચિ અરહતો અનોત્તપ્પં પહીનં ઉચ્છિન્નમૂલં તાલાવત્થુકતં અનભાવઙ્કતં આયતિં અનુપ્પાદધમ્મં, નો ચ વત રે વત્તબ્બે – ‘‘અત્થિ અરહતો અઞ્ઞાણ’’ન્તિ.

અત્થિ અરહતો અઞ્ઞાણન્તિ? આમન્તા. નનુ અરહતો રાગપ્પહાનાય મગ્ગો ભાવિતો…પે… બોજ્ઝઙ્ગા ભાવિતાતિ? આમન્તા. હઞ્ચિ અરહતો રાગપ્પહાનાય બોજ્ઝઙ્ગા ભાવિતા, નો ચ વત રે વત્તબ્બે – ‘‘અત્થિ અરહતો અઞ્ઞાણ’’ન્તિ.

અત્થિ અરહતો અઞ્ઞાણન્તિ? આમન્તા. નનુ અરહતો દોસપ્પહાનાય…પે… મોહપ્પહાનાય…પે… અનોત્તપ્પપહાનાય મગ્ગો ભાવિતો …પે… બોજ્ઝઙ્ગા ભાવિતાતિ? આમન્તા. હઞ્ચિ અરહતો અનોત્તપ્પપહાનાય બોજ્ઝઙ્ગા ભાવિતા, નો ચ વત રે વત્તબ્બે – ‘‘અત્થિ અરહતો અઞ્ઞાણ’’ન્તિ.

અત્થિ અરહતો અઞ્ઞાણન્તિ? આમન્તા. નનુ અરહા વીતરાગો વીતદોસો વીતમોહો…પે… સચ્છિકાતબ્બં સચ્છિકતન્તિ? આમન્તા. હઞ્ચિ અરહા વીતરાગો…પે… સચ્છિકાતબ્બં સચ્છિકતં, નો ચ વત રે વત્તબ્બે – ‘‘અત્થિ અરહતો અઞ્ઞાણ’’ન્તિ.

૩૧૬. અત્થિ અરહતો અઞ્ઞાણન્તિ? સધમ્મકુસલસ્સ અરહતો અત્થિ અઞ્ઞાણં, પરધમ્મકુસલસ્સ અરહતો નત્થિ અઞ્ઞાણન્તિ. સધમ્મકુસલસ્સ અરહતો અત્થિ અઞ્ઞાણન્તિ? આમન્તા. પરધમ્મકુસલસ્સ અરહતો અત્થિ અઞ્ઞાણન્તિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

પરધમ્મકુસલસ્સ અરહતો નત્થિ અઞ્ઞાણન્તિ? આમન્તા. સધમ્મકુસલસ્સ અરહતો નત્થિ અઞ્ઞાણન્તિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

સધમ્મકુસલસ્સ અરહતો રાગો પહીનો, અત્થિ તસ્સ અઞ્ઞાણન્તિ? આમન્તા. પરધમ્મકુસલસ્સ અરહતો રાગો પહીનો, અત્થિ તસ્સ અઞ્ઞાણન્તિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

સધમ્મકુસલસ્સ અરહતો દોસો પહીનો…પે… મોહો પહીનો…પે… અનોત્તપ્પં પહીનં, અત્થિ તસ્સ અઞ્ઞાણન્તિ? આમન્તા. પરધમ્મકુસલસ્સ અરહતો અનોત્તપ્પં પહીનં, અત્થિ તસ્સ અઞ્ઞાણન્તિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

સધમ્મકુસલસ્સ અરહતો રાગપ્પહાનાય મગ્ગો ભાવિતો…પે… બોજ્ઝઙ્ગા ભાવિતા, અત્થિ તસ્સ અઞ્ઞાણન્તિ? આમન્તા. પરધમ્મકુસલસ્સ અરહતો રાગપ્પહાનાય બોજ્ઝઙ્ગા ભાવિતા, અત્થિ તસ્સ અઞ્ઞાણન્તિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

સધમ્મકુસલસ્સ અરહતો દોસપ્પહાનાય…પે… મોહપ્પહાનાય…પે… અનોત્તપ્પપહાનાય મગ્ગો ભાવિતો…પે… બોજ્ઝઙ્ગા ભાવિતા, અત્થિ તસ્સ અઞ્ઞાણન્તિ? આમન્તા. પરધમ્મકુસલસ્સ અરહતો અનોત્તપ્પપહાનાય બોજ્ઝઙ્ગા ભાવિતા, અત્થિ તસ્સ અઞ્ઞાણન્તિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

સધમ્મકુસલો અરહા વીતરાગો વીતદોસો વીતમોહો…પે… સચ્છિકાતબ્બં સચ્છિકતં, અત્થિ તસ્સ અઞ્ઞાણન્તિ? આમન્તા. પરધમ્મકુસલો અરહા વીતરાગો વીતદોસો વીતમોહો…પે… સચ્છિકાતબ્બં સચ્છિકતં, અત્થિ તસ્સ અઞ્ઞાણન્તિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

પરધમ્મકુસલસ્સ અરહતો રાગો પહીનો, નત્થિ તસ્સ અઞ્ઞાણન્તિ? આમન્તા. સધમ્મકુસલસ્સ અરહતો રાગો પહીનો, નત્થિ તસ્સ અઞ્ઞાણન્તિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

પરધમ્મકુસલસ્સ અરહતો દોસો પહીનો…પે… મોહો પહીનો…પે… અનોત્તપ્પં પહીનં, નત્થિ તસ્સ અઞ્ઞાણન્તિ? આમન્તા. સધમ્મકુસલસ્સ અરહતો અનોત્તપ્પં પહીનં, નત્થિ તસ્સ અઞ્ઞાણન્તિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

પરધમ્મકુસલસ્સ અરહતો રાગપ્પહાનાય મગ્ગો ભાવિતો…પે… બોજ્ઝઙ્ગા ભાવિતા…પે… દોસપ્પહાનાય મોહપ્પહાનાય…પે… અનોત્તપ્પપહાનાય મગ્ગો ભાવિતો…પે… બોજ્ઝઙ્ગા ભાવિતા, નત્થિ તસ્સ અઞ્ઞાણન્તિ? આમન્તા. સધમ્મકુસલસ્સ અરહતો અનોત્તપ્પપહાનાય બોજ્ઝઙ્ગા ભાવિતા, નત્થિ તસ્સ અઞ્ઞાણન્તિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

પરધમ્મકુસલો અરહા વીતરાગો વીતદોસો વીતમોહો…પે… સચ્છિકાતબ્બં સચ્છિકતં, નત્થિ તસ્સ અઞ્ઞાણન્તિ? આમન્તા. સધમ્મકુસલો અરહા વીતરાગો વીતદોસો વીતમોહો …પે… સચ્છિકાતબ્બં સચ્છિકતં, નત્થિ તસ્સ અઞ્ઞાણન્તિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

૩૧૭. અત્થિ અરહતો અઞ્ઞાણન્તિ? આમન્તા. નનુ વુત્તં ભગવતા – ‘‘જાનતોહં [જાનતાહં (સી.), જાનત્વાહં (સ્યા. પી. ક.)], ભિક્ખવે, પસ્સતો આસવાનં ખયં વદામિ, નો અજાનતો નો અપસ્સતો. કિઞ્ચ, ભિક્ખવે, જાનતો કિં પસ્સતો આસવાનં ખયો હોતિ? ‘ઇતિ રૂપં, ઇતિ રૂપસ્સ સમુદયો, ઇતિ રૂપસ્સ અત્થઙ્ગમો, ઇતિ વેદના…પે… ઇતિ સઞ્ઞા… ઇતિ સઙ્ખારા… ઇતિ વિઞ્ઞાણં, ઇતિ વિઞ્ઞાણસ્સ સમુદયો, ઇતિ વિઞ્ઞાણસ્સ અત્થઙ્ગમો’તિ – એવં ખો, ભિક્ખવે, જાનતો એવં પસ્સતો આસવાનં ખયો હોતી’’તિ [સં. નિ. ૩.૧૦૧; ઇતિવુ. ૧૦૨; સં. નિ. ૫.૧૦૯૫]. અત્થેવ સુત્તન્તોતિ? આમન્તા. તેન હિ ન વત્તબ્બં – ‘‘અત્થિ અરહતો અઞ્ઞાણ’’ન્તિ.

અત્થિ અરહતો અઞ્ઞાણન્તિ? આમન્તા. નનુ વુત્તં ભગવતા – ‘‘જાનતોહં, ભિક્ખવે, પસ્સતો આસવાનં ખયં વદામિ, નો અજાનતો નો અપસ્સતો. કિઞ્ચ, ભિક્ખવે, જાનતો કિં પસ્સતો આસવાનં ખયો હોતિ? ‘ઇદં દુક્ખ’ન્તિ – ભિક્ખવે, જાનતો પસ્સતો આસવાનં ખયો હોતિ, ‘અયં દુક્ખસમુદયો’તિ – જાનતો પસ્સતો આસવાનં ખયો હોતિ, ‘અયં દુક્ખનિરોધો’તિ – જાનતો પસ્સતો આસવાનં ખયો હોતિ, ‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’તિ – જાનતો પસ્સતો આસવાનં ખયો હોતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, જાનતો એવં પસ્સતો આસવાનં ખયો હોતી’’તિ [સં. નિ. ૫.૧૦૯૫]. અત્થેવ સુત્તન્તોતિ? આમન્તા. તેન હિ ન વત્તબ્બં – ‘‘અત્થિ અરહતો અઞ્ઞાણ’’ન્તિ.

અત્થિ અરહતો અઞ્ઞાણન્તિ? આમન્તા. નનુ વુત્તં ભગવતા – ‘‘સબ્બં, ભિક્ખવે, અનભિજાનં અપરિજાનં અવિરાજયં અપ્પજહં અભબ્બો દુક્ખક્ખયાય, સબ્બઞ્ચ ખો, ભિક્ખવે, અભિજાનં પરિજાનં વિરાજયં પજહં ભબ્બો દુક્ખક્ખયાયા’’તિ [સં. નિ. ૪.૨૬; ઇતિવુ. ૭ ઇતિવુત્તકેપિ]! અત્થેવ સુત્તન્તોતિ? આમન્તા. તેન હિ ન વત્તબ્બં – ‘‘અત્થિ અરહતો અઞ્ઞાણ’’ન્તિ.

અત્થિ અરહતો અઞ્ઞાણન્તિ? આમન્તા. નનુ વુત્તં ભગવતા –

‘‘સહાવસ્સ દસ્સનસમ્પદાય,

તયસ્સુ ધમ્મા જહિતા ભવન્તિ;

સક્કાયદિટ્ઠી વિચિકિચ્છિતઞ્ચ,

સીલબ્બતં વાપિ યદત્થિ કિઞ્ચિ;

ચતૂહપાયેહિ ચ વિપ્પમુત્તો,

છચ્ચાભિઠાનાનિ અભબ્બ કાતુ’’ન્તિ.

અત્થેવ સુત્તન્તોતિ? આમન્તા. તેન હિ ન વત્તબ્બં – ‘‘અત્થિ અરહતો અઞ્ઞાણ’’ન્તિ.

અત્થિ અરહતો અઞ્ઞાણન્તિ? આમન્તા. નનુ વુત્તં ભગવતા – ‘‘યસ્મિં, ભિક્ખવે, સમયે અરિયસાવકસ્સ વિરજં વીતમલં ધમ્મચક્ખું ઉદપાદિ – ‘યં કિઞ્ચિ સમુદયધમ્મં સબ્બં તં નિરોધધમ્મ’ન્તિ, સહ દસ્સનુપ્પાદા, ભિક્ખવે, અરિયસાવકસ્સ તીણિ સંયોજનાનિ પહીયન્તિ – સક્કાયદિટ્ઠિ, વિચિકિચ્છા, સીલબ્બતપરામાસો’’તિ. અત્થેવ સુત્તન્તોતિ? આમન્તા. તેન હિ ન વત્તબ્બં – ‘‘અત્થિ અરહતો અઞ્ઞાણ’’ન્તિ.

ન વત્તબ્બં – ‘‘અત્થિ અરહતો અઞ્ઞાણ’’ન્તિ? આમન્તા. નનુ અરહા ઇત્થિપુરિસાનં નામગોત્તં ન જાનેય્ય, મગ્ગામગ્ગં ન જાનેય્ય, તિણકટ્ઠવનપ્પતીનં નામં ન જાનેય્યાતિ? આમન્તા. હઞ્ચિ અરહા ઇત્થિપુરિસાનં નામગોત્તં ન જાનેય્ય, મગ્ગામગ્ગં ન જાનેય્ય, તિણકટ્ઠવનપ્પતીનં નામં ન જાનેય્ય, તેન વત રે વત્તબ્બે – ‘‘અત્થિ અરહતો અઞ્ઞાણ’’ન્તિ.

અરહા ઇત્થિપુરિસાનં નામગોત્તં ન જાનેય્ય, મગ્ગામગ્ગં ન જાનેય્ય, તિણકટ્ઠવનપ્પતીનં નામં ન જાનેય્યાતિ, અત્થિ અરહતો અઞ્ઞાણન્તિ? આમન્તા. અરહા સોતાપત્તિફલં વા સકદાગામિફલં વા અનાગામિફલં વા અરહત્તં વા ન જાનેય્યાતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

અઞ્ઞાણકથા નિટ્ઠિતા.