(૧૮) ૯. અનુપુબ્બાભિસમયકથા

૩૩૯. અનુપુબ્બાભિસમયોતિ? આમન્તા. અનુપુબ્બેન સોતાપત્તિમગ્ગં ભાવેતીતિ? ન હેવં વત્તબ્બે. અનુપુબ્બેન સોતાપત્તિમગ્ગં ભાવેતીતિ? આમન્તા. અનુપુબ્બેન સોતાપત્તિફલં સચ્છિકરોતીતિ? ન હેવં વત્તબ્બે.

અનુપુબ્બાભિસમયોતિ? આમન્તા. અનુપુબ્બેન સકદાગામિમગ્ગં ભાવેતીતિ? ન હેવં વત્તબ્બે. અનુપુબ્બેન સકદાગામિમગ્ગં ભાવેતીતિ? આમન્તા. અનુપુબ્બેન સકદાગામિફલં સચ્છિકરોતીતિ? ન હેવં વત્તબ્બે.

અનુપુબ્બાભિસમયોતિ? આમન્તા. અનુપુબ્બેન અનાગામિમગ્ગં ભાવેતીતિ? ન હેવં વત્તબ્બે. અનુપુબ્બેન અનાગામિમગ્ગં ભાવેતીતિ? આમન્તા. અનુપુબ્બેન અનાગામિફલં સચ્છિકરોતીતિ? ન હેવં વત્તબ્બે.

અનુપુબ્બાભિસમયોતિ? આમન્તા. અનુપુબ્બેન અરહત્તમગ્ગં ભાવેતીતિ? ન હેવં વત્તબ્બે. અનુપુબ્બેન અરહત્તમગ્ગં ભાવેતીતિ? આમન્તા. અનુપુબ્બેન અરહત્તફલં સચ્છિકરોતીતિ? ન હેવં વત્તબ્બે.

૩૪૦. સોતાપત્તિફલસચ્છિકિરિયાય પટિપન્નો પુગ્ગલો દુક્ખદસ્સનેન કિં જહતીતિ? સક્કાયદિટ્ઠિં, વિચિકિચ્છં, સીલબ્બતપરામાસં, તદેકટ્ઠે ચ કિલેસે ચતુભાગં જહતીતિ. ચતુભાગં સોતાપન્નો, ચતુભાગં ન સોતાપન્નો, ચતુભાગં સોતાપત્તિફલપ્પત્તો પટિલદ્ધો અધિગતો સચ્છિકતો ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ, કાયેન ફુસિત્વા વિહરતિ, ચતુભાગં ન કાયેન ફુસિત્વા વિહરતિ, ચતુભાગં સત્તક્ખત્તુપરમો કોલઙ્કોલો એકબીજી બુદ્ધે અવેચ્ચપ્પસાદેન સમન્નાગતો, ધમ્મે…પે… સઙ્ઘે…પે… અરિયકન્તેહિ સીલેહિ સમન્નાગતો ચતુભાગં ન અરિયકન્તેહિ સીલેહિ સમન્નાગતોતિ? ન હેવં વત્તબ્બે.

સમુદયદસ્સનેન…પે… નિરોધદસ્સનેન…પે… મગ્ગદસ્સનેન કિં જહતીતિ? સક્કાયદિટ્ઠિં, વિચિકિચ્છં, સીલબ્બતપરામાસં, તદેકટ્ઠે ચ કિલેસે ચતુભાગં જહતીતિ. ચતુભાગં સોતાપન્નો, ચતુભાગં ન સોતાપન્નો, ચતુભાગં સોતાપત્તિફલપ્પત્તો પટિલદ્ધો અધિગતો સચ્છિકતો ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ, કાયેન ફુસિત્વા વિહરતિ, ચતુભાગં ન કાયેન ફુસિત્વા વિહરતિ, ચતુભાગં સત્તક્ખત્તુપરમો કોલઙ્કોલો એકબીજી બુદ્ધે અવેચ્ચપ્પસાદેન સમન્નાગતો, ધમ્મે…પે… સઙ્ઘે…પે… અરિયકન્તેહિ સીલેહિ સમન્નાગતો, ચતુભાગં ન અરિયકન્તેહિ સીલેહિ સમન્નાગતોતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

૩૪૧. સકદાગામિફલસચ્છિકિરિયાય પટિપન્નો પુગ્ગલો દુક્ખદસ્સનેન કિં જહતીતિ? ઓળારિકં કામરાગં, ઓળારિકં બ્યાપાદં, તદેકટ્ઠે ચ કિલેસે ચતુભાગં જહતીતિ. ચતુભાગં સકદાગામી, ચતુભાગં ન સકદાગામી, ચતુભાગં સકદાગામિફલપ્પત્તો પટિલદ્ધો અધિગતો સચ્છિકતો ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ, કાયેન ફુસિત્વા વિહરતિ, ચતુભાગં ન કાયેન ફુસિત્વા વિહરતીતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે… સમુદયદસ્સનેન…પે… નિરોધદસ્સનેન…પે… મગ્ગદસ્સનેન કિં જહતીતિ? ઓળારિકં કામરાગં, ઓળારિકં બ્યાપાદં, તદેકટ્ઠે ચ કિલેસે ચતુભાગં જહતીતિ. ચતુભાગં સકદાગામી, ચતુભાગં ન સકદાગામી, ચતુભાગં સકદાગામિફલપ્પત્તો પટિલદ્ધો અધિગતો સચ્છિકતો ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ, કાયેન ફુસિત્વા વિહરતિ, ચતુભાગં ન કાયેન ફુસિત્વા વિહરતીતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

૩૪૨. અનાગામિફલસચ્છિકિરિયાય પટિપન્નો પુગ્ગલો દુક્ખદસ્સનેન કિં જહતીતિ? અણુસહગતં કામરાગં, અણુસહગતં બ્યાપાદં, તદેકટ્ઠે ચ કિલેસે ચતુભાગં જહતીતિ. ચતુભાગં અનાગામી, ચતુભાગં ન અનાગામી, ચતુભાગં અનાગામિફલપ્પત્તો પટિલદ્ધો અધિગતો સચ્છિકતો ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ, કાયેન ફુસિત્વા વિહરતિ, ચતુભાગં ન કાયેન ફુસિત્વા વિહરતિ, ચતુભાગં અન્તરાપરિનિબ્બાયી…પે… ઉપહચ્ચપરિનિબ્બાયી… અસઙ્ખારપરિનિબ્બાયી… સસઙ્ખારપરિનિબ્બાયી… ઉદ્ધંસોતો અકનિટ્ઠગામી, ચતુભાગં ન ઉદ્ધંસોતો ન અકનિટ્ઠગામીતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

સમુદયદસ્સનેન…પે… નિરોધદસ્સનેન…પે… મગ્ગદસ્સનેન કિં જહતીતિ? અણુસહગતં કામરાગં, અણુસહગતં બ્યાપાદં, તદેકટ્ઠે ચ કિલેસે ચતુભાગં જહતીતિ. ચતુભાગં અનાગામી, ચતુભાગં ન અનાગામી, ચતુભાગં અનાગામિફલપ્પત્તો પટિલદ્ધો અધિગતો સચ્છિકતો ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ, કાયેન ફુસિત્વા વિહરતિ, ચતુભાગં ન કાયેન ફુસિત્વા વિહરતિ, ચતુભાગં અન્તરાપરિનિબ્બાયી…પે… ઉપહચ્ચપરિનિબ્બાયી… અસઙ્ખારપરિનિબ્બાયી… સસઙ્ખારપરિનિબ્બાયી… ઉદ્ધંસોતો અકનિટ્ઠગામી, ચતુભાગં ન ઉદ્ધંસોતો અકનિટ્ઠગામીતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

૩૪૩. અરહત્તસચ્છિકિરિયાય પટિપન્નો પુગ્ગલો દુક્ખદસ્સનેન કિં જહતીતિ? રૂપરાગં, અરૂપરાગં, માનં, ઉદ્ધચ્ચં, અવિજ્જં, તદેકટ્ઠે ચ કિલેસે ચતુભાગં જહતીતિ. ચતુભાગં અરહા, ચતુભાગં ન અરહા, ચતુભાગં અરહત્તપ્પત્તો પટિલદ્ધો અધિગતો સચ્છિકતો ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ, કાયેન ફુસિત્વા વિહરતિ, ચતુભાગં ન કાયેન ફુસિત્વા વિહરતિ, ચતુભાગં વીતરાગો…પે… વીતદોસો… વીતમોહો…પે… કતકરણીયો ઓહિતભારો અનુપ્પત્તસદત્થો પરિક્ખીણભવસંયોજનો સમ્મદઞ્ઞાવિમુત્તો ઉક્ખિત્તપલિઘો સઙ્કિણ્ણપરિખો અબ્બૂળ્હેસિકો નિરગ્ગળો અરિયો પન્નદ્ધજો પન્નભારો વિસઞ્ઞુત્તો સુવિજિતવિજયો, દુક્ખં તસ્સ પરિઞ્ઞાતં, સમુદયો પહીનો, નિરોધો સચ્છિકતો, મગ્ગો ભાવિતો, અભિઞ્ઞેય્યં અભિઞ્ઞાતં, પરિઞ્ઞેય્યં પરિઞ્ઞાતં, પહાતબ્બં પહીનં, ભાવેતબ્બં ભાવિતં…પે… સચ્છિકાતબ્બં સચ્છિકતં, ચતુભાગં સચ્છિકાતબ્બં ન સચ્છિકતન્તિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

સમુદયદસ્સનેન … નિરોધદસ્સનેન… મગ્ગદસ્સનેન કિં જહતીતિ? રૂપરાગં, અરૂપરાગં, માનં, ઉદ્ધચ્ચં, અવિજ્જં, તદેકટ્ઠે ચ કિલેસે ચતુભાગં જહતીતિ. ચતુભાગં અરહા, ચતુભાગં ન અરહા, ચતુભાગં અરહત્તપ્પત્તો પટિલદ્ધો અધિગતો સચ્છિકતો ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ, કાયેન ફુસિત્વા વિહરતિ, ચતુભાગં ન કાયેન ફુસિત્વા વિહરતિ, ચતુભાગં વીતરાગો… વીતદોસો… વીતમોહો… કતકરણીયો ઓહિતભારો અનુપ્પત્તસદત્થો પરિક્ખીણભવસંયોજનો સમ્મદઞ્ઞાવિમુત્તો ઉક્ખિત્તપલિઘો સઙ્કિણ્ણપરિખો અબ્બૂળ્હેસિકો નિરગ્ગળો અરિયો પન્નદ્ધજો પન્નભારો વિસઞ્ઞુત્તો સુવિજિતવિજયો, દુક્ખં તસ્સ પરિઞ્ઞાતં, સમુદયો પહીનો, નિરોધો સચ્છિકતો, મગ્ગો ભાવિતો, અભિઞ્ઞેય્યં અભિઞ્ઞાતં, પરિઞ્ઞેય્યં પરિઞ્ઞાતં, પહાતબ્બં પહીનં, ભાવેતબ્બં ભાવિતં…પે… સચ્છિકાતબ્બં સચ્છિકતં, ચતુભાગં સચ્છિકાતબ્બં ન સચ્છિકતન્તિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

૩૪૪. સોતાપત્તિફલસચ્છિકિરિયાય પટિપન્નો પુગ્ગલો દુક્ખં દક્ખન્તો પટિપન્નકોતિ વત્તબ્બોતિ? આમન્તા. દુક્ખે દિટ્ઠે ફલે ઠિતોતિ વત્તબ્બોતિ? ન હેવં વત્તબ્બે. સમુદયં દક્ખન્તો…પે… નિરોધં દક્ખન્તો પટિપન્નકોતિ વત્તબ્બોતિ? આમન્તા. નિરોધે દિટ્ઠે ફલે ઠિતોતિ વત્તબ્બોતિ? ન હેવં વત્તબ્બે.

સોતાપત્તિફલસચ્છિકિરિયાય પટિપન્નો પુગ્ગલો મગ્ગં દક્ખન્તો પટિપન્નકોતિ વત્તબ્બો, મગ્ગે દિટ્ઠે ફલે ઠિતોતિ વત્તબ્બોતિ? આમન્તા. દુક્ખં દક્ખન્તો પટિપન્નકોતિ વત્તબ્બો, દુક્ખે દિટ્ઠે ફલે ઠિતોતિ વત્તબ્બોતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે… મગ્ગં દક્ખન્તો પટિપન્નકોતિ વત્તબ્બો, મગ્ગે દિટ્ઠે ફલે ઠિતોતિ વત્તબ્બોતિ? આમન્તા. સમુદયં દક્ખન્તો…પે… નિરોધં દક્ખન્તો પટિપન્નકોતિ વત્તબ્બો, નિરોધે દિટ્ઠે ફલે ઠિતોતિ વત્તબ્બોતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

સોતાપત્તિફલસચ્છિકિરિયાય પટિપન્નો પુગ્ગલો દુક્ખં દક્ખન્તો પટિપન્નકોતિ વત્તબ્બો, દુક્ખે દિટ્ઠે ન વત્તબ્બં – ‘‘ફલે ઠિતોતિ વત્તબ્બો’’તિ? આમન્તા. મગ્ગં દક્ખન્તો પટિપન્નકોતિ વત્તબ્બો, મગ્ગે દિટ્ઠે ન વત્તબ્બં – ‘‘ફલે ઠિતોતિ વત્તબ્બો’’તિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે… સમુદયં દક્ખન્તો… નિરોધં દક્ખન્તો પટિપન્નકોતિ વત્તબ્બો, નિરોધે દિટ્ઠે ન વત્તબ્બં – ‘‘ફલે ઠિતોતિ વત્તબ્બો’’તિ? આમન્તા. મગ્ગં દક્ખન્તો ‘‘પટિપન્નકો’’તિ વત્તબ્બો, મગ્ગે દિટ્ઠે ન વત્તબ્બં – ‘‘ફલે ઠિતોતિ વત્તબ્બો’’તિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

[સકવાદીપુચ્છાલક્ખણં] સોતાપત્તિફલસચ્છિકિરિયાય પટિપન્નો પુગ્ગલો દુક્ખં દક્ખન્તો પટિપન્નકોતિ વત્તબ્બો, દુક્ખે દિટ્ઠે ન વત્તબ્બં – ‘‘ફલે ઠિતોતિ વત્તબ્બો’’તિ? આમન્તા. નિરત્થિયં દુક્ખદસ્સનન્તિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે… સમુદયં દક્ખન્તો…પે… નિરોધં દક્ખન્તો પટિપન્નકોતિ વત્તબ્બો, નિરોધે દિટ્ઠે ન વત્તબ્બં – ‘‘ફલે ઠિતોતિ વત્તબ્બો’’તિ? આમન્તા. નિરત્થિયં નિરોધદસ્સનન્તિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

૩૪૫. [પરવાદીપુચ્છાલક્ખણં] દુક્ખે દિટ્ઠે ચત્તારિ સચ્ચાનિ દિટ્ઠાનિ હોન્તીતિ? આમન્તા. દુક્ખસચ્ચં ચત્તારિ સચ્ચાનીતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

[સકવાદીપુચ્છાલક્ખણં] રૂપક્ખન્ધે અનિચ્ચતો દિટ્ઠે પઞ્ચક્ખન્ધા અનિચ્ચતો દિટ્ઠા હોન્તીતિ? આમન્તા. રૂપક્ખન્ધો પઞ્ચક્ખન્ધાતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

[સકવાદીપુચ્છાલક્ખણં] ચક્ખાયતને અનિચ્ચતો દિટ્ઠે દ્વાદસાયતનાનિ અનિચ્ચતો દિટ્ઠાનિ હોન્તીતિ? આમન્તા. ચક્ખાયતનં દ્વાદસાયતનાનીતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

[સકવાદીપુચ્છાલક્ખણં] ચક્ખુધાતુયા અનિચ્ચતો દિટ્ઠાય અટ્ઠારસ ધાતુયો અનિચ્ચતો દિટ્ઠા હોન્તીતિ? આમન્તા. ચક્ખુધાતુ અટ્ઠારસ ધાતુયોતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

[સકવાદીપુચ્છાલક્ખણં] ચક્ખુન્દ્રિયે અનિચ્ચતો દિટ્ઠે બાવીસતિન્દ્રિયાનિ અનિચ્ચતો દિટ્ઠાનિ હોન્તીતિ? આમન્તા. ચક્ખુન્દ્રિયં બાવીસતિન્દ્રિયાનીતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

[સકવાદીપુચ્છાલક્ખણં] ચતૂહિ ઞાણેહિ સોતાપત્તિફલં સચ્છિકરોતીતિ? આમન્તા. ચત્તારિ સોતાપત્તિફલાનીતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે… અટ્ઠહિ ઞાણેહિ સોતાપત્તિફલં સચ્છિકરોતીતિ? આમન્તા. અટ્ઠ સોતાપત્તિફલાનીતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે… દ્વાદસહિ ઞાણેહિ સોતાપત્તિફલં સચ્છિકરોતીતિ? આમન્તા. દ્વાદસ સોતાપત્તિફલાનીતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે… ચતુચત્તારીસાય ઞાણેહિ સોતાપત્તિફલં સચ્છિકરોતીતિ? આમન્તા. ચતુચત્તારીસં સોતાપત્તિફલાનીતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે… સત્તસત્તતિયા ઞાણેહિ સોતાપત્તિફલં સચ્છિકરોતીતિ? આમન્તા. સત્તસત્તતિ સોતાપત્તિફલાનીતિ? ન હેવં વત્તબ્બે…પે….

૩૪૬. ન વત્તબ્બં – ‘‘અનુપુબ્બાભિસમયો’’તિ? આમન્તા. નનુ વુત્તં ભગવતા – ‘‘સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, મહાસમુદ્દો અનુપુબ્બનિન્નો અનુપુબ્બપોણો અનુપુબ્બપબ્ભારો, ન આયતકેનેવ પપાતો; એવમેવ ખો, ભિક્ખવે, ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે અનુપુબ્બસિક્ખા અનુપુબ્બકિરિયા અનુપુબ્બપટિપદા, ન આયતકેનેવ અઞ્ઞાપટિવેધો’’તિ [ચૂળવ. ૩૮૫; અ. નિ. ૮.૨૦; ઉદા. ૪૫ ઉદાને ચ]. અત્થેવ સુત્તન્તોતિ? આમન્તા. તેન હિ અનુપુબ્બાભિસમયોતિ.

ન વત્તબ્બં – ‘‘અનુપુબ્બાભિસમયો’’તિ? આમન્તા. નનુ વુત્તં ભગવતા –

‘‘અનુપુબ્બેન મેધાવી, થોકં થોકં ખણે ખણે;

કમ્મારો રજતસ્સેવ, નિદ્ધમે મલમત્તનો’’તિ [ધ. પ. ૨૩૯ ધમ્મપદે].

અત્થેવ સુત્તન્તોતિ? આમન્તા. તેન હિ અનુપુબ્બાભિસમયોતિ.

અનુપુબ્બાભિસમયોતિ? આમન્તા. નન્વાયસ્મા ગવમ્પતિ થેરો ભિક્ખૂ એતદવોચ – ‘‘સમ્મુખા મેતં, આવુસો, ભગવતો સુતં સમ્મુખા પટિગ્ગહિતં – ‘યો, ભિક્ખવે, દુક્ખં પસ્સતિ દુક્ખસમુદયમ્પિ સો પસ્સતિ, દુક્ખનિરોધમ્પિ પસ્સતિ, દુક્ખનિરોધગામિનિં પટિપદમ્પિ પસ્સતિ; યો દુક્ખસમુદયં પસ્સતિ દુક્ખમ્પિ સો પસ્સતિ, દુક્ખનિરોધમ્પિ પસ્સતિ, દુક્ખનિરોધગામિનિં પટિપદમ્પિ પસ્સતિ; યો દુક્ખનિરોધં પસ્સતિ દુક્ખમ્પિ સો પસ્સતિ, દુક્ખસમુદયમ્પિ પસ્સતિ, દુક્ખનિરોધગામિનિં પટિપદમ્પિ પસ્સતિ; યો દુક્ખનિરોધગામિનિં પટિપદં પસ્સતિ દુક્ખમ્પિ સો પસ્સતિ, દુક્ખસમુદયમ્પિ પસ્સતિ, દુક્ખનિરોધમ્પિ પસ્સતી’’’તિ [સં. નિ. ૫.૧૧૦૦]! અત્થેવ સુત્તન્તોતિ? આમન્તા. તેન હિ ન વત્તબ્બં – ‘‘અનુપુબ્બાભિસમયો’’તિ.

અનુપુબ્બાભિસમયોતિ? આમન્તા. નનુ વુત્તં ભગવતા –

‘‘સહાવસ્સ દસ્સનસમ્પદાય,

તયસ્સુ ધમ્મા જહિતા ભવન્તિ;

સક્કાયદિટ્ઠી વિચિકિચ્છિતઞ્ચ,

સીલબ્બતં વાપિ યદત્થિ કિઞ્ચિ;

ચતૂહપાયેહિ ચ વિપ્પમુત્તો,

છચ્ચાભિઠાનાનિ અભબ્બ કાતુ’’ન્તિ.

અત્થેવ સુત્તન્તોતિ? આમન્તા. તેન હિ ન વત્તબ્બં – ‘‘અનુપુબ્બાભિસમયો’’તિ.

અનુપુબ્બાભિસમયોતિ? આમન્તા. નનુ વુત્તં ભગવતા – ‘‘યસ્મિં, ભિક્ખવે, સમયે અરિયસાવકસ્સ વિરજં વીતમલં ધમ્મચક્ખું ઉદપાદિ – ‘યં કિઞ્ચિ સમુદયધમ્મં સબ્બં તં નિરોધધમ્મ’ન્તિ, સહ દસ્સનુપ્પાદા, ભિક્ખવે, અરિયસાવકસ્સ તીણિ સંયોજનાનિ પહીયન્તિ – સક્કાયદિટ્ઠિ, વિચિકિચ્છા, સીલબ્બતપરામાસો’’તિ! અત્થેવ સુત્તન્તોતિ? આમન્તા. તેન હિ ન વત્તબ્બં – ‘‘અનુપુબ્બાભિસમયો’’તિ.

અનુપુબ્બાભિસમયકથા નિટ્ઠિતા.