૨૨. નત્થિપચ્ચયો

૨૩. વિગતપચ્ચયો

૨૪. અવિગતપચ્ચયો

સબ્બો અનન્તરપચ્ચયો નત્થિ પચ્ચયો નામ. તથા વિગત પચ્ચયો. અવિગતપચ્ચયોપિ અત્થિપચ્ચયેન સબ્બસદિસો. અત્થીતિચ અવિગતોતિ ચ અત્થતો એકમેવ. તથા નત્થીતિ ચ વિગતોતિચ. નત્થિવિગતઅવિગતપચ્ચયદીપના નિટ્ઠિતા.

પચ્ચયત્થદીપના નિટ્ઠિતા.

પચ્ચયસભાગો

પચ્ચયસભાગો વુચ્ચતે. પઞ્ચદસ સહજાતજાતિકા હોન્તિ, ચત્તારો મહાસહજાતા ચત્તારો મજ્ઝિમસહજાતા સત્ત ખુદ્દકસહજાતા. તત્થ ચત્તારો મહાસહજાતા નામ સહજાતો સહજાતનિસ્સયો સહજાતત્થિ સહજાત અવિગતો. ચત્તારો મજ્ઝિમસહજાતા નામ અઞ્ઞમઞ્ઞો વિપાકો સમ્પયુત્તો સહજાતવિપ્પયુત્તો. સત્ત ખુદ્દકસહ જાતા નામ હેતુ સહજાતાધિપતિ સહજાતકમ્મં સહ જાતાહારો સહજાતિન્દ્રિયં ઝાનં મગ્ગો.

તયો રૂપાહારા, રૂપાહારો રૂપાહારત્થિ રૂપાહારા વિગતો.

તીણિ રૂપજીવિતિન્દ્રિયાનિ, રૂપજીવિતિન્દ્રિયં રૂપજીવિતિન્દ્રિયત્થિ રૂપજીવિતિન્દ્રિયાવિગતં.

સત્તરસ પુરેજાતજાતિકા હોન્તિ, છ વત્થુપુરેજાતા છ આરમ્મણપુરેજાતા પઞ્ચ વત્થારમ્મણપુરેજાતા. તત્થ છ વત્થુપુરેજાતા નામ વત્થુપુરેજાતો વત્થુપુરેજાતનિસ્સયો વત્થુપુરેજાતિન્દ્રિયં વત્થુપુરેજાતવિપ્પયુત્તં વત્થુપુરેજાતત્થિ વત્થુ પુરેજાતઅવિગતો. છ આરમ્મણપુરેજાતા નામ આરમ્મણ પુરેજાતો કિઞ્ચિઆરમ્મણં કોચિ આરમ્મણાધિપતિ કોચિ આરમ્મણૂપનિસ્સસો આરમ્મણપુરેજાતત્થિ આરમ્મણપુરેજાત અવિગતો. કિઞ્ચિ આરમ્મણન્તિઆદીસુ કિઞ્ચિકોચિવચનેહિ પચ્ચુપ્પન્નં નિપ્ફન્નરૂપં ગય્હતિ. પઞ્ચ વત્થારમ્મણપુરેજાતા નામ વત્થારમ્મણ પુરેજાતો વત્થારમ્મણપુરેજાતનિસ્સયો વત્થારમ્મણપુરે જાત વિપ્પયુત્તો વત્થારમ્મણપુરેજાતત્થિ વત્થારમ્મણપુરેજાત અવિગતો.

ચત્તારો પચ્છાજાતજાતિકા હોન્તિ, પચ્છાજાતો પચ્છાજાતવિપ્પયુત્તો પચ્છાજાતત્થિ પચ્છાજાતઅવિગતો.

સત્ત અનન્તરા હોન્તિ, અનન્તરો સમનન્તરો અનન્તરૂપ નિસ્સયો આસેવનં અનન્તરકમ્મં નત્થિ વિગતો. એત્થ ચ અનન્તર કમ્મં નામ અરિયમગ્ગચેતના, સા અત્તનો અનન્તરે અરિયફલં જનેતિ.

પઞ્ચ વિસું પચ્ચયા હોન્તિ, અવસેસં આરમ્મણં અવસેસો આરમ્મણાધિપતિ અવસેસો આરમ્મણૂપ નિસ્સયો સબ્બો પકતૂપનિસ્સયો અવસેસં નાનાક્ખણિક કમ્મં. ઇતિ વિત્થારતો પટ્ઠાનપચ્ચયા ચતુપઞ્ઞાસપ્પભેદા હોન્તીતિ.

તત્થ સબ્બે સહજાતજાતિકા ચ સબ્બે પુરેજાત જાતિકા સબ્બે પચ્છાજાતજાતિકા રૂપાહારો રૂપજીવિતિન્દ્રિયન્તિ ઇમે પચ્ચુપ્પન્નપચ્ચયા નામ. સબ્બે અનન્તરજાતિકા સબ્બં નાનાક્ખણિક કમ્મન્તિ ઇમે અતીતપચ્ચયા નામ. આરમ્મણં પકતૂપનિસ્સયોતિ ઇમે તેકાલિકા ચ નિબ્બાનપઞ્ઞત્તીનં વસેન કાલવિમુત્તા ચ હોન્તિ.

નિબ્બાનઞ્ચ પઞ્ઞત્તિ ચાતિ ઇમે દ્વે ધમ્મા અપ્પચ્ચયા નામ અસઙ્ખતા નામ. કસ્મા. અજાતિકત્તા. યેસઞ્હિ જાતિ નામ અત્થિ, ઉપ્પાદો નામ અત્થિ. તે સપ્પચ્ચયાનામ સઙ્ખતા નામ પટિચ્ચસમુપ્પન્ના નામ. ઇમે દ્વે ધમ્મા અજાતિકત્તા અનુપ્પાદત્તા અજાતિપચ્ચયત્તાચ અપ્પચ્ચયા નામ અસઙ્ખતા નામાતિ.

સપ્પચ્ચયેસુ ચ ધમ્મેસુ સઙ્ખતેસુ એકોપિ ધમ્મો નિચ્ચો ધુવો સસ્સતો અવિપરીતધમ્મો નામ નત્થિ. અથ ખો સબ્બે તે ખયટ્ઠેન અનિચ્ચા એવ હોન્તિ. કસ્મા. સયઞ્ચ પચ્ચયાયત્તવુત્તિ કત્તા પચ્ચયાનઞ્ચ અનિચ્ચધમ્મત્તા. નનુ નિબ્બાનઞ્ચ પઞ્ઞત્તિ ચ પચ્ચયા હોન્તિ. તે ચ નિચ્ચા ધુવાતિ. સચ્ચં. કેવલેન પન નિબ્બાનપચ્ચયેન વા પઞ્ઞત્તિપચ્ચયેન વા ઉપ્પન્નો નામ નત્થિ, બહૂહિ પચ્ચયેહિ એવ ઉપ્પન્નો, તે પન પચ્ચયા અનિચ્ચા એવ અધુવાતિ.

યે ચ ધમ્મા અનિચ્ચા હોન્તિ, તે નિચ્ચકાલં સત્તે તિવિધેહિ દુક્ખદણ્ડેહિ પટિપ્પીળેન્તિ બાધેન્તિ, તસ્મા તે ધમ્મા ભયટ્ઠેન દુક્ખા એવ હોન્તિ. તત્થ તિવિધા દુક્ખદણ્ડા નામ દુક્ખદુક્ખતા સઙ્ખાર દુક્ખતા વિપરિણામદુક્ખતા.

યે કેચિ અનિચ્ચા એવ હોન્તિ, એકસ્મિં ઇરિયાપથેપિ પુનપ્પુનં ભિજ્જન્તિ, તે કથં યાવજીવં નિચ્ચસઞ્ઞિતાનં સત્તપુગ્ગલાનં અત્તા નામ ભવેય્યું, સારા નામ ભવેય્યું. યે ચ દુક્ખા એવ હોન્તિ, તે કથં દુક્ખપ્પટિકુલાનં સુખકામાનં સત્તાનં અત્તા નામ ભવેય્યું, સારા નામ ભવેય્યું. તસ્મા તે ધમ્મા અસારકટ્ઠેન અનત્તા એવ હોન્તિ.

અપિ ચ યસ્મા ઇમાય ચતુવીસતિયા પચ્ચયદેસનાય ઇમમત્થં દસ્સેતિ. સબ્બેપિ સઙ્ખતધમ્મા નામ પચ્ચયાયત્તવુત્તિકા એવ હોન્તિ, સત્તાનં વસાયત્તવુત્તિકા ન હોન્તિ. પચ્ચયાયત્ત વુત્તિકેસુ ચ તેસુ ન એકોપિ ધમ્મો અપ્પકેન પચ્ચયેન ઉપ્પજ્જતિ. અથ ખો બહૂહિ એવ પચ્ચયેહિ ઉપ્પજ્જતીતિ, તસ્મા અયં દેસના ધમ્માનં અનત્તલક્ખણદીપને મત્થકપત્તા હોતીતિ.

પચ્ચયસભાગસઙ્ગહો નિટ્ઠિતો.

પચ્ચયઘટનાનયો

પઞ્ચવિઞ્ઞાણેસુ પચ્ચયઘટનાનયો

પચ્ચયઘટનાનયો વુચ્ચતે. એકેકસ્મિં પચ્ચયુપ્પન્ને બહુન્નં પચ્ચયાનં સમોધાનં પચ્ચયઘટના નામ. યેન પન ધમ્મા સપ્પચ્ચયા સઙ્ખતા પટિચ્ચસમુપ્પન્નાતિ વુચ્ચન્તિ, સબ્બે તે ધમ્મા ઉપ્પાદે ચ ઠિતિયઞ્ચ ઇમેહિ ચતુવીસતિયા પચ્ચયેહિ સહિતત્તા સપ્પચ્ચયા નામ, સપ્પચ્ચયત્તા સઙ્ખતા નામ, સઙ્ખતત્તા પટિચ્ચસમુપ્પન્ના નામ. કતમે પન તે ધમ્માતિ. એકવીસસતચિત્તાનિ ચ દ્વિપઞ્ઞાસચેતસિકાનિ ચ અટ્ઠવીસતિ રૂપાનિ ચ.

તત્થ એકવીસસતચિત્તાનિ ધાતુવસેન સત્તવિધાનિ ભવન્તિ, ચક્ખુ વિઞ્ઞાણધાતુ સોતવિઞ્ઞાણધાતુ ઘાનવિઞ્ઞાણધાતુ જિવ્હા વિઞ્ઞાણધાતુ કાયવિઞ્ઞાણધાતુ મનોધાતુ મનોવિઞ્ઞાણ ધાતૂતિ. તત્થ ચક્ખુવિઞ્ઞાણદ્વયં ચક્ખુવિઞ્ઞાણધાતુ નામ. સોતવિઞ્ઞાણદ્વયં સોતવિઞ્ઞાણધાતુ નામ. ઘાનવિઞ્ઞાણદ્વયં ઘાનવિઞ્ઞાણધાતુ નામ. જિવ્હાવિઞ્ઞાણદ્વયં જિવ્હાવિઞ્ઞાણધાતુ નામ. કાયવિઞ્ઞાણદ્વયં કાયવિઞ્ઞાણધાતુ નામ. પઞ્ચદ્વારાવજ્જન ચિત્તઞ્ચ સમ્પટિચ્છનચિત્તદ્વયઞ્ચ મનોધાતુ નામ. સેસાનિ અટ્ઠસતં ચિત્તાનિ મનોવિઞ્ઞાણધાતુ નામ.

દ્વિપઞ્ઞાસચેતસિકાનિ ચ રાસિવસેન ચતુબ્બિધાનિ ભવન્તિ, સત્ત સબ્બચિત્તિકાનિ ચ છ પકિણ્ણકાનિ ચ ચુદ્દસ પાપાનિચ પઞ્ચવીસતિ કલ્યાણાનિ ચ.

ચતુવીસતિપચ્ચયેસુ ચ પન્નરસપચ્ચયા સબ્બચિત્તુપ્પાદ સાધારણા હોન્તિ, આરમ્મણઞ્ચ અનન્તરઞ્ચ સમનન્તરઞ્ચ સહ જાતો ચ અઞ્ઞમઞ્ઞઞ્ચ નિસ્સયો ચ ઉપનિસ્સયો ચ કમ્મઞ્ચ આહારો ચ ઇન્દ્રિયઞ્ચ સમ્પયુત્તો ચ અત્થિ ચ નત્થિ ચ વિગતો ચ અવિગતો ચ. ન હિ કિઞ્ચિ ચિત્તં વા ચેતસિકં વા આરમ્મણેન વિના ઉપ્પન્નં નામ અત્થિ. તથા અનન્તરાદીહિ ચ. અટ્ઠપચ્ચયા કેસઞ્ચિ ચિત્તુપ્પાદાનં પચ્ચયા સાધારણા હોન્તિ, હેતુ ચ અધિપતિ ચ પુરે જાતો ચ આસેવનઞ્ચ વિપાકો ચ ઝાનઞ્ચ મગ્ગો ચ વિપ્પયુત્તો ચ. તત્થ હેતુ સહેતુકચિત્તુપ્પાદાનં એવ સાધારણા, અધિપતિ ચ સાધિપતિજવનાનં એવ, પુરેજાતો ચ કેસઞ્ચિ ચિત્તુપ્પાદાનં એવ, આસેવનઞ્ચ કુસલાકુસલકિરિયજવનાનં એવ, વિપાકો ચ વિપાકચિત્તુપ્પાદાનં એવ, ઝાનઞ્ચ મનોધાતુ મનોવિઞ્ઞાણધાતુ ચિત્તુપ્પાદાનં એવ, મગ્ગો ચ સહેતુકચિત્તુપ્પાદાનં એવ, વિપ્પયુત્તો ચ અરૂપલોકે ચિત્તુપ્પાદાનં નત્થિ, એકો પચ્છાજાતો રૂપધમ્માનં એવ વિસુંભૂતો હોતિ.

તત્રાયં દીપના. સત્ત સબ્બચિત્તિકાનિ ચેતસિકાનિ નામ, ફસ્સો વેદના સઞ્ઞા ચેતના એકગ્ગતા જીવિતં મનસિકારો. તત્થ ચિત્તં અધિપતિજાતિકઞ્ચ આહારપચ્ચયો ચ ઇન્દ્રિયપચ્ચયો ચ. ફસ્સો આહારપચ્ચયો. વેદના ઇન્દ્રિયપચ્ચયો ચ ઝાન પચ્ચયો ચ. ચેતના કમ્મપચ્ચયો ચ આહારપચ્ચયો ચ. એકગ્ગતા ઇન્દ્રિયપચ્ચયો ચ ઝાન પચ્ચયો ચ મગ્ગપચ્ચયો ચ. જીવિતં ઇન્દ્રિયપચ્ચયો. સેસા દ્વે ધમ્મા વિસેસપચ્ચયા ન હોન્તિ.

ચક્ખુવિઞ્ઞાણે સત્ત સબ્બચિત્તિકાનિ ચેતસિકાનિ લબ્ભન્તિ, વિઞ્ઞાણેન સદ્ધિં અટ્ઠ નામધમ્મા હોન્તિ. સબ્બે તે ધમ્મા સત્તહિ પચ્ચયેહિ અઞ્ઞમઞ્ઞસ્સ પચ્ચયા હોન્તિ ચતૂહિ મહાસહજાતેહિ ચ વિપ્પયુત્તવજ્જિતેહિ તીહિ મજ્ઝિમસહજાતેહિ ચ. તેસ્વેવ અટ્ઠસુ ધમ્મેસુ વિઞ્ઞાણં સેસાનં સત્તન્નં ધમ્માનં આહારપચ્ચયેન ચ ઇન્દ્રિયપચ્ચયેન ચ પચ્ચયો હોતિ. ફસ્સો આહારપચ્ચયેન, વેદના ઇન્દ્રિયપચ્ચયમત્તેન, ચેતના કમ્મપચ્ચયેન ચ આહાર પચ્ચયેન ચ, એકગ્ગતા ઇન્દ્રિયપચ્ચયમત્તેન, જીવિતં સેસાનં સત્તન્નં ધમ્માનં ઇન્દ્રિયપચ્ચયેન પચ્ચયો હોતિ. ચક્ખુવત્થુરૂપં પન તેસં અટ્ઠન્નં ધમ્માનં છહિ વત્થુપુરેજાતેહિ તસ્મિં ચક્ખુવત્થુમ્હિ આપાતમાગતાનિ પચ્ચુપ્પન્નાનિ રૂપારમ્મણાનિ તેસં ચતૂહિ આરમ્મણ પુરેજાતેહિ, અનન્તરનિરુદ્ધં પઞ્ચદ્વારાવજ્જનચિત્તઞ્ચ પઞ્ચહિ અનન્તરેહિ, પુબ્બે કતં કુસલકમ્મં વા અકુસલકમ્મં વા કુસલવિપાકાનં વા અકુસલવિપાકાનં વા તેસં નાનાક્ખણિકકમ્મપચ્ચયેન, કમ્મ સહાયભૂતાનિ પુરિમભવે અવિજ્જાતણ્હૂપાદાનાનિ ચ ઇમસ્મિં ભવે આવાસપુગ્ગલઉતુભોજનાદયો ચ તેસં અટ્ઠન્નં ધમ્માનં પકતૂપનિસ્સયપચ્ચયેન પચ્ચયા હોન્તિ. ઇમસ્મિં ચિત્તે હેતુ ચ અધિપતિ ચ પચ્છાજાતો ચ આસેવનઞ્ચ ઝાનઞ્ચ મગ્ગોચાતિ છપચ્ચયા ન લબ્ભન્તિ, અટ્ઠારસપચ્ચયા લબ્ભન્તિ. યથા ચ ઇમસ્મિં ચિત્તે, તથા સોતવિઞ્ઞાણાદીસુપિ છ પચ્ચયા ન લબ્ભન્તિ, અટ્ઠારસપચ્ચયા લબ્ભન્તીતિ.

પઞ્ચવિઞ્ઞાણેસુ પચ્ચયઘટનાનયો નિટ્ઠિતો.

અહેતુક ચિત્તુપ્પાદેસુ પચ્ચયઘટનાનયો

છ પકિણ્ણકાનિ ચેતસિકાનિ નામ, વિતક્કો વિચારો અધિમોક્ખો વીરિયં પીતિ છન્દો. તત્થ વિતક્કો ઝાનપચ્ચયો ચ મગ્ગપચ્ચયો ચ. વિચારો ઝાનપચ્ચયો. વીરિયં અધિપતિજાતિકઞ્ચ ઇન્દ્રિયપચ્ચયો ચ મગ્ગપચ્ચયો ચ. પીતિ ઝાનપચ્ચયો. છન્દો અધિપતિજાતિકો. અધિમોક્ખો પન વિસેસપચ્ચયો ન હોતિ.

પઞ્ચદ્વારાવજ્જનચિત્તઞ્ચ સમ્પટિચ્છનચિત્તદ્વયઞ્ચ ઉપેક્ખાસન્તીરણ દ્વયઞ્ચાતિ પઞ્ચસુ ચિત્તેસુ દસ ચેતસિકાનિ લબ્ભન્તિ, સત્ત સબ્બ ચિત્તિકાનિ ચ પકિણ્ણકેસુ વિતક્કો ચ વિચારો ચ અધિમોક્ખો ચ. વિઞ્ઞાણેન સદ્ધિં પચ્ચેકં એકાદસ નામધમ્મા હોન્તિ. ઇમેસુ ચિત્તેસુ ઝાનકિચ્ચં લબ્ભતિ. વેદના ચ એકગ્ગતા ચ વિતક્કો ચ વિચારો ચ ઝાનપચ્ચયં સાધેન્તિ. પઞ્ચદ્વારાવજ્જનચિત્તં પન કિરિયચિત્તં હોતિ, વિપાકપચ્ચયો નત્થિ. નાનાક્ખણિકકમ્મઞ્ચ ઉપનિસ્સયટ્ઠાને તિટ્ઠતિ. વિપાકપચ્ચયેન સદ્ધિં છ પચ્ચયા ન લબ્ભન્તિ. ઝાનપચ્ચયેન સદ્ધિં અટ્ઠારસપચ્ચયા લબ્ભન્તિ. સેસેસુ ચતૂસુ વિપાકચિત્તેસુ પઞ્ચ પચ્ચયા ન લબ્ભન્તિ. વિપાકપચ્ચયેન ચ ઝાનપચ્ચયેન ચ સદ્ધિં એકૂનવીસતિ પચ્ચયા લબ્ભન્તિ.

સોમનસ્સસન્તીરણે પીતિયા સદ્ધિં એકાદસચેતસિકા યુજ્જન્તિ, મનોદ્વારાવજ્જનચિત્તે ચ વીરિયેન સદ્ધિં એકાદસાતિ વિઞ્ઞાણેન સદ્ધિં દ્વાદસ નામધમ્મા હોન્તિ. હસિતુપ્પાદચિત્તે પન પીતિયા ચ વીરિયેન ચ સદ્ધિં દ્વાદસ ચેતસિકાનિ યુજ્જન્તિ. વિઞ્ઞાણેન સદ્ધિં તેરસ નામધમ્મા હોન્તિ. તત્થ સોમનસ્સસન્તીરણે ઝાનઙ્ગેસુ પીતિમત્તં અધિકં હોતિ, પુબ્બે ઉપેક્ખાસન્તીરણદ્વયે વિય પઞ્ચપચ્ચયા ન લબ્ભન્તિ. એકૂનવીસતિપચ્ચયા લબ્ભન્તિ. મનોદ્વારા વજ્જનચિત્તે ચ વીરિયમત્તં અધિકં હોતિ, તઞ્ચ ઇન્દ્રિયકિચ્ચ ઝાન કિચ્ચાનિસાધેતિ. અધિપતિકિચ્ચઞ્ચ મગ્ગકિચ્ચઞ્ચ ન સાધેતિ. કિરિય ચિત્તત્તાવિપાકપચ્ચયો ચ નત્થિ. પુબ્બે પઞ્ચદ્વારાવજ્જનચિત્તે વિય વિપાક પચ્ચયેન સદ્ધિં છ પચ્ચયા ન લબ્ભન્તિ. ઝાનપચ્ચયેન સદ્ધિં અટ્ઠરસ પચ્ચયા લબ્ભન્તિ. હસિતુપ્પાદચિત્તેપિ કિરિયચિત્તત્તા વિપાકપચ્ચયો નત્થિ, જવનચિત્તત્તા પન આસેવનં અત્થિ, વિપાકપચ્ચયેન સદ્ધિં પઞ્ચ પચ્ચયા ન લબ્ભન્તિ. આસેવનપચ્ચયેન સદ્ધિં એકૂનવીસતિ પચ્ચયા લબ્ભન્તિ.

અહેતુકચિત્તુપ્પાદેસુ પચ્ચયઘટનાનયો નિટ્ઠિતો.

અકુસલચિત્તુપ્પાદેસુ પચ્ચયઘટનાનયો

દ્વાદસ અકુસલચિત્તાનિ, દ્વે મોહમૂલિકાનિ અટ્ઠ લોભ મૂલિકાનિ દ્વે દોસમૂલિકાનિ. ચુદ્દસ પાપચેતસિકાનિ નામ મોહો અહિરિકં અનોત્તપ્પં ઉદ્ધચ્ચન્તિ ઇદં મોહચતુક્કં નામ. લોભો દિટ્ઠિ માનોતિ ઇદં લોભતિક્કં નામ. દોસો ઇસ્સા મચ્છરિયં કુક્કુચ્ચન્તિ ઇદં દોસચતુક્કં નામ. થિનં મિદ્ધં વિચિકિચ્છાતિ ઇદં વિસું તિક્કં નામ.

તત્થ લોભો દોસો મોહોતિ તયો મૂલધમ્મા હેતુપચ્ચયા, દિટ્ઠિ મગ્ગપચ્ચયો, સેસા દસધમ્મા વિસેસપચ્ચયા ન હોન્તિ.

તત્થ દ્વે મોહમૂલિકાનિ નામ વિચિકિચ્છાસમ્પયુત્તચિત્તં ઉદ્ધચ્ચ સમ્પયુત્તચિત્તં. તત્થ વિચિકિચ્છાસમ્પયુત્તચિત્તે પન્નરસ ચેતસિકાનિ ઉપ્પજ્જન્તિ સત્ત સબ્બચિત્તિકાનિ ચ વિતક્કો વિચારો વીરિયન્તિ તીણિ પકિણ્ણકાનિ ચ પાપચેતસિકેસુ મોહચતુક્કઞ્ચ વિચિકિચ્છા ચાતિ, ચિત્તેન સદ્ધિં સોળસ નામધમ્મા હોન્તિ. ઇમસ્મિં ચિત્તે હેતુ પચ્ચયોપિ મગ્ગપચ્ચયોપિ લબ્ભન્તિ. તત્થ મોહો હેતુપચ્ચયો, વિતક્કો ચ વીરિયઞ્ચ મગ્ગપચ્ચયો, એકગ્ગતા પન વિચિકિચ્છાય દુટ્ઠત્તા ઇમસ્મિં ચિત્તે ઇન્દ્રિયકિચ્ચઞ્ચ મગ્ગકિચ્ચઞ્ચ ન સાધેતિ, ઝાનકિચ્ચમત્તં સાધેતિ. અધિપતિ ચ પચ્છાજાતો વિપાકો ચાતિ તયો પચ્ચયાન લબ્ભન્તિ, સેસા એકવીસતિપચ્ચયા લબ્ભન્તિ. ઉદ્ધચ્ચસમ્પયુત્તચિત્તેપિ વિચિકિચ્છં પહાય અધિમોક્ખેન સદ્ધિં પન્નરસેવ ચેતસિકાનિ, સોળસેવ નામધમ્મા હોન્તિ. ઇમસ્મિં ચિત્તે એકગ્ગતા ઇન્દ્રિય કિચ્ચઞ્ચ ઝાનકિચ્ચઞ્ચ મગ્ગકિચ્ચઞ્ચ સાધેતિ, તયો પચ્ચયા ન લબ્ભન્તિ, એકવીસતિ પચ્ચયા લબ્ભન્તિ.

અટ્ઠસુ લોભમૂલિકચિત્તેસુ પન સત્ત સબ્બચિત્તિકાનિ ચ છ પકિણ્ણકાનિ ચ પાપેસુ મોહચતુક્કઞ્ચ લોભતિક્કઞ્ચ થિનમિદ્ધઞ્ચાતિ દ્વાવીસતિ ચેતસિકાનિ ઉપ્પજ્જન્તિ. તેસુ લોભો ચ મોહોચાતિ દ્વે મૂલાનિ હેતુપચ્ચયો. છન્દો ચ ચિત્તઞ્ચ વીરિયઞ્ચાતિ તયો અધિપતિજાતિકા કદાચિ અધિપતિકિચ્ચં સાધેન્તિ, આરમ્મણાધિપતિપિ એત્થ લબ્ભતિ. ચેતના કમ્મપચ્ચયો. તયો આહારા આહારપચ્ચયો. ચિત્તઞ્ચ વેદના ચ એકગ્ગતા ચ જીવિતઞ્ચ વીરિયઞ્ચાતિ પઞ્ચ ઇન્દ્રિયધમ્મા ઇન્દ્રિયપચ્ચયો. વિતક્કો ચ વિચારો ચ પીતિ ચ વેદના ચ એકગ્ગતાચાતિ પઞ્ચ ઝાનઙ્ગાનિ ઝાનપચ્ચયો. વિતક્કો ચ એકગ્ગતા ચ દિટ્ઠિ ચ વીરિયઞ્ચાતિ ચત્તારિ મગ્ગઙ્ગાનિ મગ્ગપચ્ચયો. પચ્છાજાતો ચ વિપાકો ચાતિ દ્વે પચ્ચયા ન લબ્ભન્તિ. સેસા દ્વાવીસતિ પચ્ચયા લબ્ભન્તિ.

દ્વીસુ દોસમૂલિકચિત્તેસુ પીતિઞ્ચ લોભતિક્કઞ્ચ પહાય દોસચતુક્કેન સદ્ધિં દ્વાવીસતિ એવ ચેતસિકાનિ, દોસો ચ મોહો ચ દ્વે મૂલાનિ, તયો અધિપતિ જાતિકા, તયો આહારા, પઞ્ચ ઇન્દ્રિયાનિ, ચત્તારિ ઝાનઙ્ગાનિ, તીણિ મગ્ગઙ્ગાનિ. એત્થાપિ દ્વે પચ્ચયા ન લબ્ભન્તિ, દ્વાવીસતિ પચ્ચયા લબ્ભન્તિ.

અકુસલચિત્તુપ્પાદેસુ પચ્ચયઘટનાનયો નિટ્ઠિતો.

ચિત્તુપ્પાદેસુ પચ્ચયઘટનાનયો

એકનવુતિ સોભણચિત્તાનિ નામ, ચતુવીસતિ કામ સોભણચિત્તાનિ પન્નરસ રૂપચિત્તાનિ દ્વાદસ અરૂપચિત્તાનિ ચત્તાલીસ લોકુત્તરચિત્તાનિ. તત્થ ચતુવીસતિ કામસોભણ ચિત્તાનિ નામ અટ્ઠ કામકુસલચિત્તાનિ અટ્ઠ કામસોભણવિપાક ચિત્તાનિ અટ્ઠ કામસોભણકિરિયચિત્તાનિ.

પઞ્ચ વીસતિ કલ્યાણચેતસિકાનિ નામ, અલોભો અદોસો અમોહોચેતિ તીણિ કલ્યાણમૂલિકાનિ ચ સદ્ધા ચ સતિ ચ હિરી ચ ઓત્તપ્પઞ્ચ તત્રમજ્ઝત્તતા ચ કાયપસ્સદ્ધિ ચ ચિત્ત પસ્સદ્ધિ ચ કાયલહુતા ચ ચિત્તલહુતા ચ કાયમુદુતા ચ ચિત્ત મુદુતા ચ કાયકમ્મઞ્ઞતા ચ ચિત્ત કમ્મઞ્ઞતા ચ કાયપાગુઞ્ઞતા ચ ચિત્તપાગુઞ્ઞતા ચ કાયુજુકતા ચ ચિત્તુજુકતા ચ સમ્માવાચા સમ્માકમ્મન્તો સમ્માઆજીવોતિ તિસ્સો વિરતિયો ચ કરુણા મુદિતાતિ દ્વે અપ્પમઞ્ઞાયો ચ.

તત્થ તીણિ કલ્યાણમૂલાનિ હેતુપચ્ચયો, અમોહો પન અધિપતિપચ્ચયે વીમંસાધિપતિનામ, ઇન્દ્રિયપચ્ચયે પઞ્ઞિન્દ્રિયં નામ, મગ્ગપચ્ચયે સમ્માદિટ્ઠિ નામ. સદ્ધા ઇન્દ્રિયપચ્ચયે સદ્ધિન્દ્રિયં નામ. સતિ ઇન્દ્રિયપચ્ચયે સતિન્દ્રિયં નામ, મગ્ગપચ્ચયે સમ્માસતિ નામ. તિસ્સો વિરતિયો મગ્ગપચ્ચયો, સેસા સત્તરસ ધમ્મા વિસેસપચ્ચયા ન હોન્તિ.

અટ્ઠસુ કામકુસલચિત્તેસુ અટ્ઠતિંસ ચેતસિકાનિ સઙ્ગય્હન્તિ, સત્ત સબ્બચિત્તિકાનિ છ પકિણ્ણકાનિ પઞ્ચવીસતિ કલ્યાણાનિ. તેસુ ચ પીતિ ચતૂસુ સોમનસ્સિકેસુ એવ, અમોહો ચતૂસુ ઞાણસમ્પયુત્તેસુ એવ, તિસ્સો વિરતિયો સિક્ખાપદસીલપૂરણ કાલે એવ, દ્વે અપ્પમઞ્ઞાયો સત્તેસુ કારુઞ્ઞમોદનાકારેસુ એવાતિ. ઇમેસુપિ અટ્ઠસુ ચિત્તેસુ દ્વે વા તીણિ વા કલ્યાણમૂલાનિ હેતુપચ્ચયો, છન્દો ચ ચિત્તઞ્ચ વીરિયઞ્ચ વીમંસાચાતિ ચતૂસુ અધિપતિજાતિકેસુ એકમેકોવ કદાચિ અધિપતિપચ્ચયો. ચેતના કમ્મપચ્ચયો. તયો આહારા આહારપચ્ચયો. ચિત્તઞ્ચ વેદના ચ એકગ્ગતા ચ જીવિતઞ્ચ સદ્ધા ચ સતિ ચ વીરિયઞ્ચ પઞ્ઞાચાતિ અટ્ઠ ઇન્દ્રિયાનિ ઇન્દ્રિયપચ્ચયો. વિતક્કો ચ વિચારો ચ પીતિ ચ વેદના ચ એકગ્ગતાચાતિ પઞ્ચઝાનઙ્ગાનિ ઝાનપચ્ચયો. પઞ્ઞા ચ વિતક્કો ચ તિસ્સો વિરતિયો ચ સતિ ચ વીરિયઞ્ચ એકગ્ગતાચાતિ અટ્ઠ મગ્ગઙ્ગાનિ મગ્ગપચ્ચયો. ઇમેસુપિ અટ્ઠસુ ચિત્તેસુ પચ્છાજાતો ચ વિપાકોચાતિ દ્વે પચ્ચયા ન લબ્ભન્તિ, સેસા દ્વાવીસતિપચ્ચયા લબ્ભન્તિ.

અટ્ઠસુ કામસોભણકિરિયચિત્તેસુ તિસ્સો વિરતિયો ન લબ્ભન્તિ, કુસલેસુ વિય દ્વે પચ્ચયા ન લબ્ભન્તિ, દ્વાવીસતિ પચ્ચયા લબ્ભન્તિ.

અટ્ઠસુ કામસોભણવિપાકેસુ તિસ્સો વિરતિયો ચ દ્વે અપ્પમઞ્ઞાયો ચ ન લબ્ભન્તિ. અધિપતિપચ્ચયો ચ પચ્છાજાતો ચ આસેવનઞ્ચાતિ તયો પચ્ચયા ન લબ્ભન્તિ, એકવીસતિ પચ્ચયા લબ્ભન્તિ.

ઉપરિ રૂપારૂપલોકુત્તરચિત્તેસુપિ દ્વાવીસતિપચ્ચયતો અતિરેકં નત્થિ. તસ્મા ચતૂસુ ઞાણસમ્પયુત્તકામકુસલ ચિત્તેસુ વિય ઇમેસુ પચ્ચયઘટના વેદિતબ્બા.

એવં સન્તે કસ્મા તાનિ ચિત્તાનિ કામચિત્તતો મહન્ત તરાનિ ચ પણીતતરાનિ ચ હોન્તીતિ. આસેવનમહન્તત્તા. તાનિ હિ ચિત્તાનિ ભાવનાકમ્મવિસેસેહિ સિદ્ધાનિ હોન્તિ, તસ્મા તેસુ આસેવનપચ્ચયો મહન્તો હોતિ. આસેવન મહન્તત્તા ચ ઇન્દ્રિયપચ્ચયોપિ ઝાનપચ્ચયોપિ મગ્ગપચ્ચયોપિ અઞ્ઞેપિ વા તેસં પચ્ચયા મહન્તા હોન્તિ. પચ્ચયાનં ઉપરૂપરિ મહન્તત્તા તાનિ ચિત્તાનિ ઉપરૂપરિ ચ કામચિત્તતો મહન્તતરાનિ ચ પણીતતરાનિ ચ હોન્તીતિ.

ચિત્તુપ્પાદેસુ પચ્ચયઘટનાનયો નિટ્ઠિતો.

રૂપકલાપેસુ પચ્ચયઘટનાનયો

રૂપકલાપેસુ પચ્ચયઘટનાનયો વુચ્ચતે. અટ્ઠવીસતિ રૂપાનિ નામ, ચત્તારિ મહાભૂતાનિ પથવી આપો તેજો વાયો. પઞ્ચ પસાદરૂપાનિ ચક્ખુ સોતં ઘાનં જિવ્હા કાયો. પઞ્ચ ગોચરરૂપાનિ રૂપં સદ્દો ગન્ધો રસો ફોટ્ઠબ્બં. તત્થ ફોટ્ઠબ્બં તિવિધં પથવીફોટ્ઠબ્બં તેજોફોટ્ઠબ્બં વાયોફોટ્ઠબ્બં. દ્વે ભાવરૂપાનિ ઇત્થિભાવરૂપં પુમ્ભાવરૂપં. એકં જીવિતરૂપં, એકં હદયરૂપં. એકં આહારરૂપં. એકં આકાસધાતુરૂપં. દ્વે વિઞ્ઞત્તિરૂપાનિ કાયવિઞ્ઞત્તિરૂપં વચીવિઞ્ઞત્તિ રૂપં. તીણિ વિકારરૂપાનિ લહુતા મુદુતા કમ્મઞ્ઞતા. ચત્તારિ લક્ખણરૂપાનિ ઉપચયો સન્તતિ જરતા અનિચ્ચતા.

તત્થ છ રૂપધમ્મા રૂપધમ્માનં પચ્ચયા હોન્તિ ચત્તારિ મહાભૂતાનિ ચ જીવિતરૂપઞ્ચ આહારરૂપઞ્ચ. તત્થ ચત્તારિ મહા ભૂતાનિ અઞ્ઞમઞ્ઞસ્સ પઞ્ચહિ પચ્ચયેહિ પચ્ચયા હોન્તિ સહજાતેન ચ અઞ્ઞમઞ્ઞેન ચ નિસ્સયેન ચ અત્થિયા ચ અવિગતેનચ. સહજાતાનં ઉપાદારૂપાનં અઞ્ઞમઞ્ઞવજ્જિતેહિ ચતૂહિ પચ્ચયેહિ પચ્ચયા હોન્તિ. જીવિતરૂપં સહજાતાનં કમ્મજરૂપાનં ઇન્દ્રિયપચ્ચયેન પચ્ચયો. આહારરૂપં સહજાતાનઞ્ચ અસહજાતાનઞ્ચ સબ્બેસં અજ્ઝત્તરૂપધમ્માનં આહારપચ્ચયેન પચ્ચયો.

તત્થેવ તેરસ રૂપધમ્મા નામધમ્માનં વિસેસપચ્ચયા હોન્તિ, પઞ્ચપસાદરૂપાનિ ચ સત્ત ગોચરરૂપાનિ ચ હદયવત્થુરૂપઞ્ચ. તત્થ પઞ્ચ પસાદરૂપાનિ પઞ્ચન્નં વિઞ્ઞાણધાતૂનં માતરો વિય પુત્તકાનં વત્થુપુરેજાતેન ચ વત્થુપુરેજાતિન્દ્રિયેન ચ વત્થુ પુરેજાતવિપ્પયુત્તેન ચ પચ્ચયા હોન્તિ. સત્ત ગોચરરૂપાનિ પઞ્ચન્નં વિઞ્ઞાણધાતૂનં તિસ્સન્નં મનોધાતૂનઞ્ચ પિતરો વિય પુત્તકાનં આરમ્મણપુરેજાતેન પચ્ચયા હોન્તિ. હદયવત્થુરૂપં દ્વિન્નં મનોધાતુ મનોવિઞ્ઞાણધાતૂનં રુક્ખો વિય રુક્ખદેવતાનં યથારહં પટિસન્ધિક્ખણે સહજાતનિસ્સયેન પવત્તિકાલે વત્થુપુરેજાતેન ચ વત્થુપુરેજાતવિપ્પયુત્તેન ચ પચ્ચયો હોતિ.

તેવીસતિ રૂપકલાપા. તત્થ એકાય રજ્જુયા બન્ધિતાનં કેસાનં કેસકલાપો વિય તિણાનં તિણકલાપો વિય એકેન જાતિરૂપેન બન્ધિતાનં રૂપધમ્માનં કલાપો પરિપિણ્ડિરૂપ કલાપો નામ.

તત્થ ચત્તારિ મહાભૂતાનિ વણ્ણો ગન્ધો રસો ઓજાતિ ઇમે અટ્ઠ ધમ્મા એકો સબ્બમૂલકલાપો નામ, સબ્બમૂલટ્ઠકન્તિ ચ વુચ્ચતિ.

નવ કમ્મજરૂપકલાપા, – જીવિતનવકં વત્થુદસકં કાય દસકં ઇત્થિભાવદસકં પુમ્ભાવદસકં ચક્ખુદસકં સોતદસકં ઘાનદસકં જિવ્હાદસકં. તત્થ સબ્બમૂલટ્ઠકમેવજીવિતરૂપેન સહ જીવિતનવકં નામ. એતદેવ કમ્મજકલાપેસુ મૂલનવકં હોતિ. મૂલનવકમેવ યથાક્કમં હદયવત્થુરૂપાદીહિ અટ્ઠરૂપેહિ સહ વત્થુદસકાદીનિ અટ્ઠદસકાનિ ભવતિ. તત્થ જીવિતનવકઞ્ચ કાયદસકઞ્ચ ભાવદસકાનિચાતિ ચત્તારો કલાપા સકલ કાયે પવત્તન્તિ. તત્થ જીવિતનવકન્તિ પાચકગ્ગિ ચ કાયગ્ગિ ચ વુચ્ચતિ. પાચકગ્ગિ નામ પાચકતેજો કોટ્ઠાસો, સો આમાસયે પવત્તિત્વા અસિતપીતખાયિતસાયિતાનિ પરિપાચેતિ. કાયગ્ગિ નામ સકલકાયબ્યાપકો ઉસ્માતેજો કોટ્ઠાસો, સો સકલ કાયે પવત્તિત્વા પિત્તસેમ્હલોહિતાનિ અપૂતીનિ વિપ્પસન્નાનિ કરોતિ. તેસં દ્વિન્નં વિસમવુત્તિયા સતિ સત્તા બહ્વાબાધા હોન્તિ, સમવુત્તિયા સતિ અપ્પાબાધા. તદુભયં જીવિતનવકં સત્તાનં આયું સમ્પાદેતિ. વણ્ણં સમ્પાદેતિ. કાયદસકં સકલકાયે સુખસમ્ફસ્સ દુક્ખસમ્ફસ્સાનિ સમ્પાદેતિ. ભાવ દસકાનિ ઇત્થીનં સબ્બે ઇત્થાકારે સમ્પાદેતિ. પુરિસાનં સબ્બે પુરિસાકારે સમ્પાદેહિ. સેસાનિ વત્થુદસકાદીનિ પઞ્ચદસકાનિ પદેસદસકાનિ નામ. તત્થ વત્થુદસકં હદયકોસબ્ભન્તરે પવત્તિત્વા સત્તાનં નાનાપકારાનિ સુચિન્તિતદુચિન્તિતાનિ સમ્પાદેતિ. ચક્ખુદસકાદીનિ ચત્તારિ દસકાનિ ચક્ખુગુળ કણ્ણબિલ નાસબિલ જિવ્હાતલેસુ પવત્તિત્વા દસ્સન સવન ઘાયન સાયનાનિ સમ્પાદેતિ.

અટ્ઠ ચિત્તજરૂપકલાપા, સબ્બમૂલટ્ઠકં સદ્દનવકં કાય વિઞ્ઞત્તિનવકં સદ્દવચીવિઞ્ઞત્તિદસકન્તિ ચત્તારો મૂલકલાપા ચ તેયેવ લહુતા મુદુતા કમ્મઞ્ઞતાસઙ્ખાતેહિ તીહિ વિકાર રૂપેહિ સહ ચત્તારો સવિકારકલાપા ચ.

તત્થ સરીરધાતૂનં વિસમપ્પવત્તિકાલે ગિલાનસ્સ મૂલ કલાપાનિ એવ પવત્તન્તિ. તદા હિ તસ્સ સરીરરૂપાનિ ગરૂનિ વા થદ્ધાનિ વા અકમ્મઞ્ઞાનિ વા હોન્તિ, યથારુચિ ઇરિયપથંપિ પવત્તેતું અઙ્ગ પચ્ચઙ્ગાનિપિ ચાલેતું વચનંપિ કથેતું દુક્ખો હોતિ. સરીરધાતૂનં સમપ્પવત્તિકાલે પન અગિલાનસ્સ ગરુથદ્ધાદીનં સરીરદોસાનં અભાવતો સવિકારા પવત્તન્તિ. તેસુ ચ ચિત્તઙ્ગવસેન કાયઙ્ગ ચલને દ્વે કાયવિઞ્ઞત્તિકલાપા પવત્તન્તિ. ચિત્તવસેનેવ મુખતો વચનસદ્દપ્પવત્તિકાલે દ્વે વચીવિઞ્ઞત્તિકલાપા, ચિત્તવસેનેવ અક્ખરવણ્ણરહિતાનં હસનરોદનાદીનં અવચનસદ્દાનં મુખતો પવત્તિકાલે દ્વે સદ્દકલાપા, સેસકાલેસુ દ્વે આદિ કલાપા પવત્તન્તિ.

ચત્તારો ઉતુજરૂપકલાપા, સબ્બમૂલટ્ઠકં સદ્દનવકન્તિ દ્વે મૂલકલાપા ચ દ્વે સવિકારકલાપા ચ. તત્થ અયં કાયો યાવજીવં ઇરિયાપથસોતં અનુગચ્છન્તો યાપેતિ, તસ્મા ઇરિયાપથનાનત્તં પટિચ્ચ ઇમસ્મિં કાયે ખણે ખણે ધાતૂનં સમપ્પવત્તિવિસમપ્પવત્તિયો પઞ્ઞાયન્તિ. તથા ઉતુનાનત્તં પટિચ્ચ આહારનાનત્તં પટિચ્ચ વાતાતપસપ્ફસ્સનાનત્તં પટિચ્ચ કાયઙ્ગ પરિહારનાનત્તં પટિચ્ચ અત્તૂપક્કમપરૂપક્કમનાનત્તં પટિચ્ચ. તત્થ વિસમપ્પવત્તિકાલે દ્વે મૂલકલાપા એવ પવત્તન્તિ, સમપ્પવત્તિકાલે દ્વે સવિકારા. તેસુ ચ દ્વે સદ્દકલાપા ચિત્તજસદ્દતો પરમ્પરસદ્દેસુ ચ અઞ્ઞેસુ લોકે નાનપ્પકારસદ્દેસુ ચ પવત્તન્તિ.

દ્વે આહારજરૂપકલાપા, – સબ્બમૂલટ્ઠકં સવિકારન્તિ. ઇમે દ્વે કલાપા સપ્પાયેન વા અસપ્પાયેન વા આહારેન જાતાનં સમરૂપવિસમરૂપાનં વસેન વેદિતબ્બા.

આકાસધાતુ ચ લક્ખણરૂપાનિચાતિ પઞ્ચરૂપાનિ કલાપ મુત્તાનિ હોન્તિ. તેસુ આકાસધાતુ કલાપાનં અન્તરા પરિચ્છેદ મત્તત્તા કલાપમુત્તા હોતિ. લક્ખણરૂપાનિ સઙ્ખતભૂતાનં રૂપ કલાપાનં સઙ્ખતભાવજાનનત્થાય લક્ખણમત્તત્તા કલાપ મુત્તાનિ.

ઇમે તેવીસતિ કલાપા અજ્ઝત્તસન્તાને લબ્ભન્તિ. બહિદ્ધા સન્તાને પન દ્વે ઉતુજમૂલકલાપા એવ લબ્ભન્તિ. તત્થ દ્વે રૂપ સન્તાનાનિ અજ્ઝત્તસન્તાનઞ્ચ બહિદ્ધાસન્તાનઞ્ચ. તત્થ અજ્ઝત્તસન્તાનં નામ સત્તસન્તાનં વુચ્ચતિ. બહિદ્ધાસન્તાનં નામ પથવીપબ્બતનદીસમુદ્દ રુક્ખતિણાદીનિ વુચ્ચતિ. તત્થ અજ્ઝત્તસન્તાને અટ્ઠવીસતિ રૂપાનિ તેવીસતિ રૂપકલાપાનિ લબ્ભન્તિ.

તત્થ પટિસન્ધિનામધમ્મા પટિસન્ધિક્ખણે કમ્મજરૂપકલાપાનં છધા પચ્ચયા હોન્તિ ચતૂહિ મહાસહજાતેહિ ચ વિપાકેન ચ વિપ્પયુત્તેન ચ. હદયવત્થુરૂપસ્સ પન અઞ્ઞમઞ્ઞેન સહ સત્તધા પચ્ચયા હોન્તિ. તેસ્વેવ નામધમ્મેસુ હેતુધમ્મા હેતુભાવેન, ચેતના કમ્મભાવેન, આહારધમ્મા આહારભાવેન, ઇન્દ્રિય ધમ્મા ઇન્દ્રિયભાવેન, ઝાનધમ્મા ઝાન ભાવેન, મગ્ગધમ્મા મગ્ગ ભાવેનાતિ યથારહં છધા પચ્ચયા હોન્તિ. અતીતાનિ પન કુસલાકુસલકમ્માનિ એકધાવ પચ્ચયા હોન્તિ કમ્મપચ્ચયેન, પઠમભવઙ્ગાદિકા પચ્છાજાતા પવત્તનામધમ્મા પુરેજાતાનં કમ્મજરૂપ કલાપાનં એકધા પચ્ચયા હોન્તિ પચ્છાજાતેન. એત્થ ચ પચ્છાજાત વચનેન ચત્તારો પચ્છાજાતજાતિકા પચ્ચયા ગહિતા હોન્તિ. અતીતાનિ ચ કમ્માનિ એકધાવ પચ્ચયા હોન્તિ. એવં નામધમ્મા કમ્મજરૂપકલાપાનં યથારહં ચુદ્દસહિ પચ્ચયેહિ પચ્ચયા હોન્તિ. ઇધ દસપચ્ચયા ન લબ્ભન્તિ આરમ્મણઞ્ચ અધિપતિ ચ અનન્તરઞ્ચ સમનન્તરઞ્ચ ઉપનિસ્સયો ચ પુરેજાતો ચ આસેવનઞ્ચ સમ્પયુત્તો ચ નત્થિ ચ વિગતો ચ.

પવત્તિકાલે રૂપજનકા નામધમ્મા અત્તના સહજાતાનં ચિત્તજરૂપકલાપાનં પઞ્ચધા પચ્ચયા હોન્તિ ચતૂહિ મહાસહ જાતેહિ ચ વિપ્પયુત્તેન ચ. તેસ્વેવ નામધમ્મેસુ હેતુધમ્મા હેતુભાવેન, અધિપતિધમ્મા અધિપતિભાવેન, ચેતના કમ્મભાવેન, વિપાકધમ્મા વિપાકભાવેન, આહારધમ્મા આહાર ભાવેન, ઇન્દ્રિયધમ્મા ઇન્દ્રિયભાવેન, ઝાનધમ્મા ઝાનભાવેન, મગ્ગધમ્મા મગ્ગભાવેનાતિ યથારહં અટ્ઠધા પચ્ચયા હોન્તિ. પચ્છાજાતા સબ્બે નામધમ્મા પુરેજાતાનં ચિત્તજરૂપકલાપાનં એકધા પચ્ચયા હોન્તિ પચ્છાજાતેન. એવં નામધમ્મા ચિત્તજરૂપ કલાપાનં યથારહં ચુદ્દસહિ પચ્ચયેહિ પચ્ચયા હોન્તિ. ઇધપિ દસ પચ્ચયા ન લબ્ભન્તિ આરમ્મણઞ્ચ અનન્તરઞ્ચ સમનન્તરઞ્ચ અઞ્ઞમઞ્ઞઞ્ચ ઉપનિસ્સયો ચ પુરેજાતો ચ આસેવનઞ્ચ સમ્પયુત્તો ચ નત્થિ ચ વિગતો ચ.

પટિસન્ધિચિત્તસ્સ ઠિતિકાલતો પટ્ઠાય પવત્તિકાલે સબ્બેપિ નામધમ્મા સબ્બેસં ઉતુજરૂપકલાપાનઞ્ચ આહારજરૂપ કલાપાનઞ્ચ એકધા પચ્ચયા હોન્તિ પચ્છાજાતવસેન. એત્થપિ પચ્છાજાતવચનેન ચત્તારો પચ્છાજાતજાતિકા ગહિતા હોન્તિ, સેસા વીસતિ પચ્ચયા ન લબ્ભન્તિ.

સબ્બેસુ પન તેવીસતિયા રૂપકલાપેસુચત્તારોમહા ભૂતા અઞ્ઞમઞ્ઞસ્સ પઞ્ચધા પચ્ચયા હોન્તિ ચતૂહિ મહાસહ જાતેહિ ચ અઞ્ઞમઞ્ઞેન ચ, સહજાતાનં ઉપાદારૂપાનં ચતુધા પચ્ચયા હોન્તિ ચતૂહિ મહાસહજાતેહિ. આહારરૂપં સહજાતાનઞ્ચ અસહજાતાનઞ્ચ સબ્બેસં અજ્ઝત્તરૂપકલાપાનં આહાર પચ્ચયેન પચ્ચયો હોતિ. નવસુ કમ્મજરૂપકલાપેસુ જીવિતરૂપં સહજાતાનમેવ રૂપાનં ઇન્દ્રિયપચ્ચયેન પચ્ચયો હોતિ. એવં અજ્ઝત્તરૂપધમ્મા અજ્ઝત્તરૂપધમ્માનં સત્તધા પચ્ચયા હોન્તિ. બહિદ્ધા રૂપધમ્મા પન બહિદ્ધાભૂતાનં દ્વિન્નં ઉતુજરૂપકલાપાનં પઞ્ચધા પચ્ચયા હોન્તીતિ.

રૂપકલાપેસુ પચ્ચયઘટનાનયો નિટ્ઠિતો.

એત્થ ચ પટ્ઠાનસદ્દસ્સ અત્થો વત્તબ્બો. પધાનં ઠાનન્તિ પટ્ઠાનં. તત્થ પધાનન્તિ પમુખં, ઠાનન્તિ પચ્ચયો, પમુખપચ્ચયો મુખ્યપચ્ચયો એકન્તપચ્ચયોતિ વુત્તં હોતિ. સો ચ એકન્ત પચ્ચયો એકન્તપચ્ચયુપ્પન્નં પટિચ્ચ વત્તબ્બો.

દુવિધઞ્હિ પચ્ચયુપ્પન્નં મુખ્યપચ્ચયુપ્પન્નં નિસ્સન્દપચ્ચયુપ્પન્નન્તિ. તત્થ મુખ્યપચ્ચયુપ્પન્નં નામ મૂલપચ્ચયુપ્પન્નં, નિસ્સન્દપચ્ચયુપ્પન્નં નામ પરમ્પર પચ્ચયુપ્પન્નં. તત્થ મૂલપચ્ચયુપ્પન્નમેવ એકન્તપચ્ચયુપ્પન્નં નામ. તઞ્હિ અત્તનો પચ્ચયે સતિ એકન્તેન ઉપ્પજ્જતિયેવ, નો નુપ્પજ્જતિ. પરમ્પરપચ્ચયુપ્પન્નં પન અનેકન્તપચ્ચયુપ્પન્નંનામ, તઞ્હિ તસ્મિં પચ્ચયે સતિપિ ઉપ્પજ્જતિ વા, ન વા ઉપ્પજ્જતિ. તત્થ એકન્તપચ્ચયુપ્પન્નં પટિચ્ચ સો પચ્ચયો એકન્તપચ્ચયો નામ. સો એવ ઇમસ્મિં મહાપકરણે વુત્તો. તતો એવ અયં ચતુવીસતિપચ્ચયગણો ચ ઇમં મહા પકરણઞ્ચ પટ્ઠાનન્તિ વુચ્ચતિ.

તત્થ એકસ્સ પુરિસસ્સ ધનધઞ્ઞત્થાય લોભો ઉપ્પજ્જતિ. સો લોભવસેન ઉટ્ઠાય અરઞ્ઞં ગન્ત્વા એકસ્મિં પદેસે ખેત્તાનિ કરોતિ, વત્થૂનિ કરોતિ, ઉય્યાનાનિ કરોતિ. તેસુ સમ્પજ્જમાનેસુ સો પુરિસો બહૂનિ ધનધઞ્ઞાનિ લભિત્વા અત્તના ચ પરિભુઞ્જતિ, પુત્તદારે ચ પોસેતિ, પુઞ્ઞાનિ ચ કરોતિ, પુઞ્ઞફલાનિ ચ આયતિં પચ્ચનુભવિસ્સતિ. તત્થ લોભસહ જાતાનિ નામરૂપાનિ મુખ્યપચ્ચયુપ્પન્નાનિ નામ. તતો પરં યાવ આયતિં ભવેસુ પુઞ્ઞફલાનિ પચ્ચનુભોતિ, તાવ ઉપ્પન્નાનિ પરમ્પરફલાનિ તસ્સ લોભસ્સ નિસ્સન્દપચ્ચયુપ્પન્નાનિ નામ. તેસુ દ્વીસુ પચ્ચયુપ્પન્નેસુ મુખ્યપચ્ચયુપ્પન્નમેવ પટ્ઠાને વુત્તં. નિસ્સન્દપચ્ચયુપ્પન્નં પન સુત્તન્તનયેન કથેતબ્બં. તત્થ સુત્તન્તનયો નામ ઇમસ્મિં સતિ ઇદં હોતિ, ઇમસ્સ ઉપ્પાદા ઇદં ઉપ્પજ્જતીતિ એવરૂપો પચ્ચયનયો. અપિ ચ લોભો દોસો મોહોતિ તયો ધમ્મા સકલસ્સ સત્તલોકસ્સપિ સઙ્ખારલોકસ્સપિ ઓકાસ લોકસ્સપિ વિપત્તિયા મૂલટ્ઠેન હેતૂ નામ. અલોભો અદોસો અમોહોતિ તયો ધમ્મા સમ્પત્તિયા મૂલટ્ઠેન હેતૂનામાતિ કથેતબ્બં. એસ નયો સબ્બેસુ પટ્ઠાનપચ્ચયેસુ યથારહં વેદિતબ્બો. એવઞ્ચ સતિ લોકે સબ્બા લોકપ્પવત્તિયો ઇમેસં ચતુવીસતિયા પચ્ચયાનં મુખ્ય પચ્ચયુપ્પન્નેન સદ્ધિં નિસ્સન્દપચ્ચયુપ્પન્ના એવ હોન્તીતિ વેદિતબ્બોતિ.

એત્તાવતા પચ્ચયાનં અત્થદીપના પચ્ચયાનં સભાગસઙ્ગહો પચ્ચયાનં ઘટનાનયોતિ તીહિ કણ્ડેહિ પરિચ્છિન્ના પટ્ઠાનુદ્દેસ દીપની નિટ્ઠિતા હોતિ.

મ્રમ્મરટ્ઠે મ્ौંજ્વાનગરે લેડીતીઅરઞ્ઞવિહારવાસિના મહા થેરેન કતાયં પચ્ચયુદ્દેસદીપની.