મોગ્ગલ્લાન |ઓ૦.૦૦૦૧| વુત્તિવિવરણપઞ્ચિકા.

વુત્તિસમેતા.

નમો તસ્સ ભગવતો અરહતો સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ

સદ્ધમિદ્ધગુણં સાધુ નમસ્સિત્વા તથાગતં,

સધમ્મસઙ્ઘં ભાસિસ્સં માગધં સદ્દલક્ખણં.

અકારાદયો |ઓ૦.૦૦૦૫| નિગ્ગહીતન્તા તેચત્તાલીસક્ખરા વણ્ણા નામ હોન્તિ, અ આ ઇ ઈ ઉ ઊ એ ऐ ઓ औ ક ખ ગ ઘ ઙ ચ છ જ ઝ ઞ ટ ઠ ડ ઢ ણ ત થ દ ધ ન પ ફ બ ભ મ ય ર લ વ સ હ ળ અં; તેન ક્વત્થો ‘‘ઞોનમ વણ્ણે‘‘. તિતાલીસાતિ વચનં કત્થવિ વણ્ણલોપં ઞાપેતિ; તેન-પટિસઙ્ખાયોનિ સોતિ-આદિ સિદ્ધં.

દસાદો |ઓ૦.૦૦૦૭| સરા-.

તત્થાદિમ્હિ દસ વણ્ણા સરા નામ હોન્તિ; તેન ક્વત્થો ‘‘સરો લોપો સરે‘‘. ચ્ચાદિ.

દ્વેદ્વે સવણ્ણા-.

તેસુ દ્વેદ્વે સરા સવણ્ણા નામ હોન્તિ; તેન ક્વત્થો ‘‘વણ્ણપરેણ સવણ્ણોપિ‘‘

૧. ૨.

પુબ્બો |ઓ૦.૦૦૦૮| રસ્સો-.

તેસુ દ્વીસુ યો યો પુબ્બો સો સો રસ્સસઞ્ઞો હોતિ; તેસુ એ ઓ સંયોગતો પુબ્બાવ દિસ્સન્તિ; તેન ક્વત્થો ‘‘રસ્સો વે‘‘.ચ્ચાદિ.

પરો દીઘો-.

તેસ્વેવ દ્વીસુ યો યો પરો સો સો દીઘસઞ્ઞો હોતિ; તેન ક્વત્થો’યોલોપનિસુ દીઘો‘‘.ચ્ચાદિ.

કાદયો |ઓ૦.૦૦૦૯| બ્યજના-.

કકારાદયો વણ્ણા નિગ્ગહીતપરિયન્તા બ્યજનસઞ્ઞા હોન્તિ; તેન ક્વત્થો ‘‘બ્યજને દીઘરસ્સા‘‘.ચ્ચાદિ.

પઞ્ચ પઞ્ચકા વગ્ગા-.

કાદયો પઞ્ચકા પઞ્ચ વગ્ગા નામ હોન્તી; તેન ક્વત્થો ‘‘વગ્ગે વગ્ગન્તો‘‘. ચ્ચાદિ.

બિન્દુ નિગ્ગહીતં-.

ય્વાયં વણ્ણે બિન્દુમત્તો સો નિગ્ગહીતસઞ્ઞો હોતિ; તેન ક્વત્થો ‘‘નિગ્ગહીતમિ‘‘. ચ્ચાદિ; ગરુસઞ્ઞા કરણં અન્વત્થસઞ્ઞત્થં.

ઇયુવણ્ણા જ્ઝલા નામસ્સન્તે-.

નામં પાટિપદિકં તસ્સ અન્તે વત્તમાના ઇવણ્ણુવણ્ણા ઝલસઞ્ઞા હોન્તિ યથાક્કમં; તેન ક્વત્થો‘‘ઝલા વે‘‘. ચ્ચાદિ.

પિત્થિયં-. |ઓ૦.૦૦૧૦|

ઇત્થિયં વત્તમાનસ્સ નામસ્સન્તે વત્તમાના ઇવણ્ણુ વણ્ણા પસઞ્ઞા હોન્તિ; તેન ક્વત્થા ‘‘યે પસ્સિવણ્ણસ્સ‘‘. ઇચ્ચાદિ.

ઘા-. |ઓ૦.૦૦૧૧|

ઇત્થિયં વત્તમાનસ્સ નામસ્સન્તે વત્તમાનો આકારો ઘસઞેઞ્ઞા હોતિ; તેન ક્વત્થો ‘‘ઘબ્રહ્માદિતે‘‘.ચ્ચાદિ.

ગોસ્યાલપને-.

આલપને સિ ગસઞ્ઞો હોતિ; તેન ક્વત્થો ‘‘ગે વે‘‘.ચ્ચાદિ.

સઞ્ઞાધિકારો.

વિધિબ્બિસેસનન્તસ્સ-.

યં વિસેસનં તદન્તસ્સ વિધિ ઞાતબ્બો; ‘‘અતો યોનં ટાટે‘‘. નરા નરે.

સત્તમિયં |ઓ૦.૦૦૧૨| પુબ્બસ્સ-.

સત્તમીનિદ્દેસે પુબ્બસ્સેવ કારિયં ઞતબ્બં; ‘‘સરો લોપો સરે‘‘. વેળગ્ગં; તમહન્તીધ કસ્મા ન હોતિ; સરેતોપસિલેસિકાધારો તત્થેતાવ વુચ્ચતે પુબ્બસ્સેવ હોતિ ન પરસ્સાતિ.

પઞ્ચમિયં |ઓ૦.૦૦૧૩| પરસ્સ-.

પઞ્ચમીનિદ્દેસે પરસ્સ કારિયં ઞતબ્બં; ‘‘અતો યોનં ટાટે‘‘. નરા નરે; ઇધ ન હોતિ જન્તુયો અનન્તા; ઇધ કસ્મા ન હોતિ; ઓસધ્યો અનન્તરે કતત્થતાય ન વ્યવ હિતસ્સ કારિયં.

આદિસ્સ-. |ઓ૦.૦૦૧૪|

પરસ્સ સિસ્સમાનં કારિયમાદિવણ્ણસ્સ ઞાતબ્બં; ‘‘ર સઙ્ખ્યાતો વા‘‘. રાજિના.

છટ્ઠિયન્તસ્સ-.

છટ્ઠિનિદ્દિટ્ઠસ્સ યં કારિયં તદન્તસ્સ વણ્ણસ્સ વિઞ્ઞેય્યં ‘‘રાજસ્સિ નામ્હિ‘‘. રાજિના.

ઙનુબન્ધો-.

ઙકારો’નુબન્ધો યસ્સ સો’ન્તસ્સ હોતિ; ‘‘ગોસ્સાવઙિ‘‘. ગવાસ્સં.

ટનુબન્ધાનેકવણ્ણા સબ્બસ્સ-.

ટકારો’નુબન્ધો યસ્સ સો’નેકક્ખરો ચાદેસો સબ્બસ્સ હોતિ; ‘‘ઇમસ્સાનિત્થિયં ટે‘‘. એસુ ‘‘નામ્હનિમિ‘‘. અનેન.

ઞકાનુબન્ધાદ્યન્તા-. |ઓ૦.૦૦૧૫|

છટ્ઠિનિદ્દિટ્ઠસ્સ ઞાનુબન્ધકાનુબન્ધા આદ્યન્તા હોન્તિ; ‘‘બ્રુતો તિસ્સીઞ‘‘. બ્રવીતિ, ‘‘ભુસ્સ વુક‘‘. બભુવ.

મનુબન્ધો સરાનમન્તા પરો-.

મકારો’નુબન્ધો યસ્સ સો સરાનમન્તા સરા પરો હોતી; ‘‘મઞ્ચ રુધાદીનં‘‘. રુન્ધતિ.

વિપ્પટિસેધે-. |ઓ૦.૦૦૧૬|

દ્વિન્નં તિણ્ણં વા પુરિસાનં સહપ્પત્તિયં પરો; સો ચ ગચ્છતિ ત્વઞ્ચ ગચ્છસિ, તુમ્હે ગચ્છથ; સો ચ ગચ્છતિ ત્વઞ્ચ ગચ્છસિ અહઞ્ચ ગચ્છામિ, મયં ગચ્છામ.

સઙ્કેતો’નવયવો’નુબન્ધો-. |ઓ૦.૦૦૧૭|

યો’નવયવભુતો સઙ્કેતો સો’નુબન્ધોતિ ઞતબ્બો;લતુપિતાદીનમાસિમ્હિ. કત્તા, સઙ્કેતગ્ગહણં કિં? પકતીયાદિસમુદાયસ્સાનુબન્ધતા મા હોતુતિ; અનવયવો હિ સમુદાયો સમુદાયરૂપત્તાયેવ; અનવયવગ્ગહણં કિં?’અતેન’. જનેન; ઇમિનાવ લોપસ્સાવગતત્તા નાનુબન્ધલોપાય વચનમારદ્ધં.

વણ્ણપરેન |ઓ૦.૦૦૧૮| સવણ્ણો’પિ-.

વણ્ણસદ્દો પરો યસ્મા તેન સવણ્ણો’પિ ગય્હતિ સંવ રૂપં; યુવણ્ણાનમ્ઞો લુત્તા‘‘. વાતેરિતં, સમોના.

ન્તુ |ઓ૦.૦૦૧૯| વન્તુમનત્વાવન્તુતવન્તુસમ્બન્ધિ-.

વન્ત્વાદિસમ્બન્ધિયેવ ન્તુ ગય્હતિ, ‘‘ન્તન્તુનં ન્તો યોમ્હિ પઠમે‘‘. ગુણવન્તો; વન્ત્વાદિસમ્બન્ધીતિ કિં; જન્તુ તન્તુ.

પરિભાસાયો.

સરો લોપો સરે-.

સરે સરો લોપનીયો હોતિ; તત્રિમે, સદ્ધિન્દ્રિયં, નો હેતં, ભિક્ખુનોવાદો, સમેતાયસ્મા, અભિભાયતનં, પુત્તા મત્થિ, અસન્તેત્થ.

પરો |ઓ૦.૦૦૨૦| ક્વચિ લોપનીયો હોતિ; સો’પિ, સાવ, યતોદકં, તતોવ; ક્વવીતિ કિં? સદ્ધિન્દુયં અયમધિકારો આપરિચ્છેદાવસાના તેન નાતિપ્પસઙ્ગો.

નદ્વેવા-. |ઓ૦.૦૦૨૧|

પુબ્બપરસરા દ્વે’પિ વા ક્વચિ ન લુપ્યન્તે; લતા ઇવ લતેવ લતાવ.

યુવણ્ણનમ્ઞો લુત્તા-.

લુત્તા સરા પરેસં ઇવણ્ણુવણ્ણાનં ઞો હોન્તિ વા યથાક્કમં; તસ્સેદં, વાતેરિતં, નોપેતિ, વામોરુ, અતેવ’ઞ્ઞે, વોદકં; કથં પચ્ચોરસ્મન્તિ; યોગવિભગા, વાત્વેવ તસ્સિદં; લુત્તેતિ કિં? લતા ઇવ.

યવા |ઓ૦.૦૦૨૨| સરે-.

સરે પરે ઇવણ્ણુવણ્ણાનં યકારવકારા હોન્તિવ યથાક્કમં; વ્યાકતો, ઇચ્ચસ્સ, અજ્ઝિણમુત્તો, સ્વાગતં, ભવાપનલાનીલં; વાત્થેવ-ઇતિસ્સ; ક્વચીત્વેવ-યાનીધ, સૂપટ્ઠિતં.

ઞોનં-.

ઞોનં યવા હોન્તિ વા સરે યથાક્કમં; ત્યજ્જ તે’જ્જ સ્વાહં સો’હં,ક્વચિત્વેવ-પુત્તામત્થિ અસન્તેત્થ.

ગોસ્સાવઙિ-.

સરે ગોસ્સ અવઙિ હોતિ; ગવાસ્સં; યથરિવ તથરિવેતિનિપાતાવ; ભુસામિવેતિ ઇવસદ્દો એવત્થો.

બ્યઞ્જને |ઓ૦.૦૦૨૩| દીઘરસ્સા-.

રસ્સદીઘાનં ક્વચિ દીઘરસ્સા હોન્તિ બ્યઞ્જને; તત્રાયં, મુનીવરે, સમ્મદેવ, માલહારી.

સરમ્હા દ્વે-

સરમ્હા પરસ્સ બ્યઞ્જનસ્સ ક્વચિ દ્વે રૂપા હોન્તિ; પગ્ગહો; સરમ્હાતિ-કિં? તંખણં.

ચતુત્થદુતિયેસ્વેયં તતિયપઠામા-.

ચતુત્થદુતિયેસુ પરેસ્વેસં ચતુત્થદુતિયાનં તબ્બગ્ગે તતિયપઠમા હોન્તિ પચ્ચાસત્ત્ય; મહદ્ધનો, યસ ત્થેરો, અપ્ફુટં, અબ્ભુગ્ગતો; એસ્વિતિ-કિં? થેરો; એસન્તિકિં?પત્થો.

વિતિસ્સેવે |ઓ૦.૦૦૨૪| વા-.

એવસદ્દે પરે ઇતિસ્સ વો હોતિ વા; ઇત્થેવ ઇચ્ચેવ; એવેતિ-કિં,ઇચ્ચાહ.

ઞોનમ વણ્ણે-.

ઞોનં વણ્ણે ક્વચિ અ હોતિ વા; દિસ્વા યાચકમાગતે, અકરમ્ભસતે,એસઅત્થો, એસધમ્મો, મગ્ગો અગ્ગમક્ખાયતિ, સ્વાયતનં, હિય્યત્તનં, કરસ્સુ; વાત્વેવ-યાચકે આગતે, એસો ધમ્મો; વણ્ણેતિ કિં?સો.

નિગ્ગહીતં-. |ઓ૦.૦૦૨૫|

નિગ્ગભીતમાગમો હોતિ વા ક્વચિ; ચક્ખું ઉદપાદિ ચક્ખુ ઉદપાદિ, પુરિમંજાતિ પુરિમજાતિ, કત્તબ્બં કુસલં બહું. અવં સિરોતિ-આદિસુ નિચ્ચં વવત્થીતવિભાસત્તા વાધિકારસ્સ; સામત્થી યેનાગમોવ સ ચ રસ્સસરસ્સેવ હોતિ તસ્સ રસ્સાનુગતત્તા.

લોપો-.

નિગ્ગહીતસ્સ લોપો હોતિ વા ક્વચિ; ક્યાહં કીમહં, સા રત્તો સંરત્તો; સલ્લેખો-ગત્તુકામો-ગન્તુમનોતિઆદિસુ નિચ્ચં.

પરસરસ્સ-

નિગ્ગહીતમ્હા પરસ્સ સરસ્સ લોપો હોતિ વા ક્વચિ; ત્વંસિ ત્વમસિ.

વગ્ગે |ઓ૦.૦૦૨૬| વગ્ગન્તો-

નિગ્ગહીતસ્સ ખો વગ્ગે વગ્ગન્તો વા હોતિ પચ્ચા સત્યા; તઙ્કરોતિ તં કરોતિ, તઞ્ચરતિ તં ચરતિ, તણ્ઠાનં તં ઠાનં, તન્ધનં તં ધનં, તમ્પાતિ તં પાતિ; નિચ્ચં પદ મજ્ઝે, ગન્ત્વા; ક્વચઞ્ઞત્રાપિ, સન્તિટ્ઠતિ.

યેવહિસુઞ્ઞો-.

યએવહિસદ્દેસુ નિગ્ગહીતસ્સ વા ઞો હોતિ; યયઞ્ઞદેવ, તઞ્ઞેવ, તઞ્ભિ; વાત્વેવ-યંયદેવ.

યે સંસ્સ-

સંસદ્દસ્સ યં નિગ્ગહીતં તસ્સ વા ઞો હોતિ યકારે; સઞ્ઞમો સંયમો.

મયદા સરે-.

નિગ્ગહીતસ્સ મયદા હોન્તિ વા સરે ક્વચિ; તમહં, તયિદં, તદલં; વાત્વેવ-તં અહં.

વનતરગા |ઓ૦.૦૦૨૭| ચાગમા-.

એતે મયદા ચાગમા હોન્તિ સરે વા ક્વચિ; તિવઙ્ગીકં, ઇતો નાયતિ, ચિનિત્વા, તસ્માતિહ, નિરોજં, પુથગેવ, ઇધમાહુ, યથયિદં, અત્તદત્થં; વાત્વેવ-અત્તત્થં; અતિપ્પગો ખો તાવાતિ-પઠમન્તો પગસદ્દોવ.

છા ળો-.

છસદ્દા પરસ્સ સરસ્સ ળકારો આગમો હોતિ વા; છળહં, છળાયતનં; વાત્વેવ-છ અભિઞ્ઞા.

તદમિનાદીનિ- |ઓ૦.૦૦૨૮|

તદમિનાદીનિ સાધૂનિ ભવન્તિ? તં ઇમિના તદમિના, સકિં આગામી સકદાગામી, એકં ઇધ અહં એકમિદાહં, સંવિધાય અવહારો સંવિદાવહારો, વારિનો વાહકો વલાહકો, જીવનસ્સ મૂતો જીમૂતો, છવસ્સ સયનં સુસાનં, ઉદ્ધં ખમસ્સ ઉદુક્ખલં, પિસિ તાસો પિસાચો, મહિયં રવતીતિ મયૂરો; એવમઞ્ઞેપિ પયોગ તો’નુગન્તબ્બા; પરેસં પિસોદરાદિવેદં દટ્ઠબ્બં.

તવગ્ગવરણાનં |ઓ૦.૦૦૨૯| યે ચવગ્ગબયઞા-.

તવગ્ગવરણાનં ચવગ્ગબયઞા હોન્તિ યથાક્કમં યકારે; અપૂચ્ચણ્ડકાયં, તચ્છં, યજ્જેવં, અજ્ઝત્તં, થઞઞ્ઞં, દિબ્બં, પય્યેસના, પોક્ખરઞ્ઞો; ક્વચીત્વેવ-રત્યા.

વગ્ગલસેહિ |ઓ૦.૦૦૩૦| તે-

વગ્ગલસેહિ પરસ્સ યકારસ્સ ક્વચિ તે વગ્ગલસા હોન્તિ; સક્કતે, પચ્ચતે, અટ્ટતે, કુપ્પતે, ફલ્લતે, અસ્સતે, ક્વચી ત્વેચ-ક્યાહં.

હસ્સ વિપલ્લાસો-

હસ્સ વિપલ્લાસો હોતિ યકારે; ગુય્હં.

વે વા-.

હસ્સ વિપલ્લાસો હોતિ વા વકારે; બવ્હાબાધો બહ્વા બાધો.

તથનરાનં |ઓ૦.૦૦૩૧| ટઠણલા-.

તથનરાનં ટઠણલા હોન્તી વા; દુક્કટં, અટ્ઠકથા, ગહણં, પલિઘો, પલાયતિ, વાત્વેચ-દુક્કતં; ક્વચીત્વેવ-સુગતો.

સંયોગાદિલોપો-

સંયોગસ્સ યો આદિભુતો’વયવો તસ્સ વા ક્વચી લોપો હોતિ; પુપ્ફંસા, જાયતે’ગિનિ.

વિચ્છાભિક્ખઞ્ઞેસુ દ્વે-

વીચ્છાયમાભિક્ખઞ્ઞે ચ યં વત્તતે તસ્સ દ્વે રૂપાનિ હોન્તિ, ક્રિયાય ગુણેન દબ્બેન વા ભિન્ને અત્થે વ્યાપિતુ મિચ્છા વીચ્છા; રુક્ખંરુક્ખં સિઞ્ચતિ, ગામોગામો રમણીયો, ગામે ગામે પાનીયં, ગેહે ગેહે ઇસ્સરો, રસં રસં ભક્ખયતી, કિરિયં કિરિયમારહતે.

અત્થિયેવાનુપુબ્બિયે’પિ |ઓ૦.૦૦૩૨| વીચ્છા, મૂલે થૂલા, અગ્ગે અગ્ગે સુખુમા; યદિ હિ એત્થ મૂલગ્ગભેદો ન સિયા આનુપુબ્બિયમ્પિ ન ભવેય્ય, (જેટ્ઠં જેટ્ઠમનુપ્પવેસય) માસકં માસકં ઇમમ્હા કહાપણા ભવન્તાનં દ્વિન્નં દેહીતિ- માસકં માસકમિચ્ચેતસ્મા વીચ્છાવગમ્યતે સદ્દન્તરતો પન ઇમમ્હા કહાપણાતિ અવધારણં; પુબ્બં પુબ્બં પુપ્ફન્તિ, પઠમં પઠમં પચ્ચન્તીતિ વીચ્છાવ; ઇમે ઉભો અડ્ઢા કતરા કતરા એસં દ્વિન્નમડ્ઢતા, સબ્બે ઇમે અડ્ઢા કતમા કતમા ઇમેસં અડ્ઢતા, ઇહાપિ વીચ્છાવ; આભિક્ખઞ્ઞં-પોનોપુઞ્ઞં, પચતિ પચતિ પપચતિ પપચતિ, લુનાહિ લુનાહિત્વેવાયં લુનાતિ, ભુત્વા ભુત્વા ગચ્છતિ, પટપટા કરોતિ, પટપટાયતિ.

સ્યાદિલોપો |ઓ૦.૦૦૩૫| પુબ્બસ્સેકસ્સ-.

વીચ્છામેકસ્સ દ્વિત્તે પુબ્બસ્સ સ્યાદિલોપો હોતિ, એકેકસ્સ, કથં મત્થકમત્થકેનાતિ? સ્યાદિલોપો પુબ્બસ્સાતિ યોગવિભાગા; ન ચાતિપ્પઙ્ગો યોગવિભાગા ઇટ્ઠપ્પસિદ્ધીતિ.

સબ્બાદીનં વીતિહારે-.

સબ્બાદીનં વીતિહારે દ્વે ભવન્તિ પુબ્બસ્સ સ્યાદિલોપો ચ; અઞ્ઞમઞ્ઞસ્સ ભોજકા, ઇતરીતરસ્સ ભોજકા.

યાવ બોધં સમ્ભમે-.

તુરિતેનાપાયહેતુપદસ્સનં સમ્ભમો, તસ્મિં સતિ વત્તુ યાવન્તેહ સદ્દેહિ સો’ત્થો વિઞ્ઞાયતે તાવન્તો સદ્દા પયુજ્જન્તે; સપ્પો સપ્પો સપ્પો, બુજ્ઝસ્સુ બુજ્ઝસ્સુ બુજ્ઝસ્સુ, ભિન્નો ભિક્ખુસઙ્ઘો ભિન્નો ભિક્ખુસઙ્ઘો.

બહુલં-.

અયમધિકારો આસત્થપરિસમત્તિયા તેન નાતિપ્પસઙ્ગો ઇટ્ઠસિદ્ધિ ચ.

ઇતિ મોગ્ગલ્લાનવ્યાકરણે વુત્તીયં પઠમો કણ્ડો.

દ્વેદ્વેકાનેકેસુ |ઓ૦.૦૦૩૬| નામસ્મા સિયોઅંયોનાભિસનં સ્માહિસનંસ્મિંસુ-.

એતેસં દ્વે દ્વે હોન્તિ એકાનેકત્થેસુ વત્તમાનતો નામસ્મા; મુનિ મુનયો, મુનિં મુનયો, મુનિના મુનીહિ, મુનિસ્સ મુનીનં, મુનિસ્મા મુનીહિ, મુનિસ્સ મુનીનં, મુનિસ્મિં મુનીસુ, એવં કુમારી કુમારિયો, કઞ્ઞા કઞ્ઞાયોતિ; એતાનિ સત્ત દુકાનિ સત્તવિભત્તિયો; વિભાગો વિભત્તીતિ કત્વા-એત્થ સિઅમિતીકારા કારા ‘‘કિમંસિસૂ‘‘તિ. સંકેતત્થા.

કમ્મે |ઓ૦.૦૦૩૭| દુતિયા-.

કરીયતિ કત્તુક્રિયાયાભીસમ્બન્ધીયતીતિ કમ્મં, તસ્મિં દુતિયા વિભત્તિ હોતિ; કટં કરોતિ, ઓદનં પવતિ, આદિચ્ચં પસ્સતિ, ઓદનો પચ્ચતીતિ-ઓદનસદ્દતો કમ્મતા નપ્પતીયતે, કિં ચરહિ? આખ્યાતતો; કટં કરોતિ વિપુલં દસ્સનીયન્તિ- અત્થેવ ગુણ યુત્તસ્સ કમ્મતા; ઇચ્છિતે’પિ કમ્મત્તાવ દુતિયા સિદ્ધ; ગાવું પયો દોહતિ, ગોમન્તં ગાવં યાવતિ, ગવમવરુન્ધતિ વજં, માણવકં મગ્ગં પુચ્છતિ, ગોમન્તં ગાવં ભિક્ખતે, રુક્ખમવ ચિનાતિ ફલાનિ, સિસ્સં ધમ્મં બ્રૂતે, સિસ્સં ધમ્મમનુસાસતિ.

એવમનિચછિતે’પિ; |ઓ૦.૦૦૩૮| અહિં લઙ્ઘયતિ, વીસં ભક્ખેતિ; યન્ને વિચ્છિતં નાપિ અનિચ્છિતં તત્થાપિ દુતીયા સિદ્ધા; ગામં ગચ્છન્તો રુક્ખમૂલમુપસપ્પતિ, પથવિં અધિસેસ્સતિ, ગામમધિતિટ્ઠતિ, રુક્ખ મજ્ઝાસતેતિ-અધિસીઠાસાનં પયોગે’ધિકરણે કમ્મવચનિચ્છા.

વત્તિચ્છાતો |ઓ૦.૦૦૩૯| હિ કારકાનિ હોન્તિ; તં યથા- વલાહકા વિજ્જોતતે, વલાહકસ્સ વિજ્જોતતે, વલાહકો વિજ્જોતતે, વલાહકે વિજ્જોતતે, વલાહકેન વિજ્જોતતેતિ.

એવમભિનવિસસ્સ વા, ધમ્મમભિનિવિસતે ધમ્મે વા, તથા ઉપન્વજ્ઝાવસસ્સાભોજનનવુત્તિચનસ્સ; ગામમુપવસતિ, ગામ મનુવસતિ, પબ્બતમધિવસતિ, ઘરમાવસતિ; અભોજનનિવુત્તિવચ નસ્સાતિ-કિં? ગામે ઉપવસતિ-ભોજનનિવુત્તિં કરોતીતિ અત્થો. તપ્પાનાચારે’પિ |ઓ૦.૦૦૪૦| કમ્મત્તાવ દુતિયા સિદ્ધા, નદિમ્પિવતિ, ગામં ચરતિ; એવં સચે મં નાલપિસ્સતીતિ-આદિસુપિ.

વિહિતાવ પટિયોગે દુતિયા, પટિભન્તુ તં ચુન્દ બોજ્ઝઙ્ગાતિ-તં પટિ બોજ્ઝઙ્ગા ભાસન્તૂતિ અત્થો; યદા તુ ધાતુના યુત્તો પતિ તદા તેનાયોગા સમ્બન્ધે છટ્ઠી ચ તસ્સ નપ્પટિ ભાતીતિ? અક્ખે દિબ્બતિ, અક્ખેહિ દિબ્બતિ, અક્ખેસુ દિબ્બતીતિકમ્મકરણાધિકરણવચનિચ્છા.

કાલદ્ધાનમચ્ચન્તસંયોગે-. |ઓ૦.૦૦૪૧|

ક્રિયાગુણદબ્બેહિ સાકલ્લેન કાલદ્ધાનં સમ્બન્ધો અચ્ચન્તસંયોગે, તસ્મિં વિઞ્ઞાયમાને કાલસદ્દેહિ અદ્ધ સદ્દેહિ |ઓ૦.૦૦૪૨| ચ દુતિયા હોતિ; માસમધીતે, માસં કલ્યાણિ. માસં ગુળધાના, કોસમધીતે, કોસં કુટિલા નદી, કોસં પબ્બતો; અચ્ચન્તસંયેગેતિ કિં? માસસ્સ દ્વીહમધીતે; કોસસ્સેક દેસે પબ્બતો; પુબ્બન્હસમયં નિવાસેત્વા, એકં સમયં ભગવા, ઇમં રત્તિં ચત્તારો મહારાજાતિ; એવમાદિસુ કાલવાચીહિ અચ્ચન્તસંયેગત્તાવ દુતિયા સિદ્ધા, વિભત્તિવિપલ્લાસેન વા બહુલં વિધાના-

ફલપ્પત્તિયં ક્રિયાપરિસમત્ત્યપવગ્ગો તસ્મિં વિઞ્ઞાય માને કાલદ્ધાનં ક્રિયાયાચ્ચન્તસંયોગે તતિયાભિમતા સાપિ કરણત્તાવ સિદ્ધા; માસેનાનુવાકો’ધીતો, કોસેનાનુવા કો’ધીતોતિ; અનપવગ્ગેતુ અસાધકતમત્તા કરણત્તાભવે દુતિયાવ માસમધીતો’નુવાકો, ન ચાનેન ગહિતોતિ.

કારકમજ્ઝે યે કાલદ્ધાનવાચિનો તતો સત્તમીપપઞ્ચમિયો અભિમતા; અજ્જ ભુત્વા દેવદત્તો દ્વીહે ભુઞ્જિસ્સતિ દ્વીહા ભુઞ્જિસ્સતિ, અત્રટ્ઠો’યમિસ્સાસો કોસે લક્ખં વિજ્ઝતિ, કોસા લક્ખં વિજ્ઝતીતિ-તાપીહ સકસકકારકવચનિચ્છાયેવ સિદ્ધા.

ગતિબોધાહારસદ્દત્થકમ્મકહજ્જાદીનં |ઓ૦.૦૦૪૩| પયોજ્જે-.

ગમનત્થાનં બોધત્થાનં આહારત્થાનં સદ્દત્થાનમકમ્મકાનં ભજ્જાદીનઞ્ચ પયોજ્જે કત્તરિ દુતિયા હોતિ, સામત્થિયા ચ પયોજકવ્યાપારેન કમ્મતાવસ્સ હોતીતિ પતીયતે; ગમ યતિ માણવકં ગામં, યાપયતિ માણવકં ગામં, બોધયતિ માણવકં ધમ્મં, વેદયતિ માણવકં ધમ્મં, ભોજયતિ માણવકમોદનં, આસયતિ માણવકમોદનં, અજ્ઝાપયતિ માણવકં વેદં પાઠયતિ |ઓ૦.૦૦૪૪| માણવકં વેદં, આસયતિ દેવદત્તં, સાયયતિ દેવ દત્તં, અઞ્ઞં ભજ્જાપેતિ, અઞ્ઞં કોટ્ટાપેતિ, અઞઞ્ઞં સન્થરાપેતિ. એતેસમેવાતિ કિં?પાચયતિ ઓદનં દેવદત્તેન યઞઞ્ઞદત્તો; પયે પ્પોતિ કિં?ગચ્છતિ દેવદત્તો, યદા ચરહિગમયતિ દેવદત્તં યઞ્ઞ દત્તો, તમપરો પયોજયતિ તદા ગમયતિ દેવદત્તં યઞ્ઞદત્તેનેતિ - ભવિતબ્બં ગમયતિસ્સાગમનત્થત્તા.

હરાદીનં |ઓ૦.૦૦૪૫| વા-.

હરાદીનં પયોજ્જે કત્તરિ દુતિયા હોતિ વા; હારેતિ હારં દેવદત્તં દેવદત્તેનેતિ વા, અજ્ઝોહારેતિ સત્તું દેવદત્તં દેવદત્તેનેતિ વા, કારેતિ દેવદત્તં દેવદત્તેનેતિ વા, દસ્સયતે જનં રાજા જનેનેતિ વા, અભિવાદયતે ગુરું દેવદત્તં દેવદત્તેનેતિ વા.

ન |ઓ૦.૦૦૪૬| ખાદાદીનં-.

ખાદાદીનં પયોજ્જે કત્તરિ દુતિયા ન હોતિ; ખાદયતિ દેવદત્તેન, આદયતિ દેવદત્તેન, અવ્હાપયતિ દેવદત્તેન, સદ્દાયતિ દેવદત્તેન, કન્દયતિ દેવદત્તેન, નાયયતિ દેવદત્તેન.

વહિસ્સાનિયન્તુકે-.()

વાહયતિ ભારં દેવદત્તેન; અનિયન્તુકેતિ-કિં?વાહયતિ ગારં બલિવદ્દે.

ભક્ખિસ્સાહિંસાયં-.()

ભક્ખયતિ મોદકે દેવદત્તેન; અહિંસાયન્તિ કિં? ભક્ખયતિ બલિવદ્દે સસ્સં.

ધ્યાદીહિ |ઓ૦.૦૦૪૭| યુત્તા-.

ધિઆદીહિ યુત્તતો દુતિયા હોતિ? ધિરત્થુમં પૂતિકાયં, અન્તરા ચ રાજગહં, અન્તરા ચ નાળન્દં, સમાધાનમન્તરેન, મુચલિન્દમભિતો સરમિચ્ચાદિ-છટ્ઠિયાપવાદો યં.

લક્ખણિત્થમ્ભુતવીચ્છાસ્વભિના-.

લક્ખણાદિસ્વત્થેસ્વહિના યુત્તમ્હા દુતિયા હોતિ; રુક્ખ મભિવિજ્જેતતે વિજ્જુ, સાધુ દેવદત્તો માતરમભિ, રુક્ખં રુક્ખમભિતિટ્ઠતિ.