નમો તસ્સ ભગવતો અરહતો સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ

લોકનીતિ

૧. પણ્ડિતકણ્ડો

૧. લોકનીતિં પવક્ખામિ,

નાનાસત્થસમુદ્ધટં;

માગધેનેવ સઙ્ખેપં,

વન્દિત્વા રતનત્થયં.

૨. નીતિલોકે પુરિસસ્સ સારો,

માતા પિતા આચરિયોચ મિત્તો;

તસ્મા હિ નીતિં પુરિસો વિજઞ્ઞા,

ઞાણી મહા હોતિ બહુસ્સુતોચ.

૩. અલસસ્સ કુતો સિપ્પં,

અસિપ્પસ્સ કુતો ધનં;

અધનસ્સ કુતો મિત્તં,

અમિત્તસ્સ કુતો સુખં;

અસુખસ્સ કુતો પુઞ્ઞં,

અપુઞ્ઞસ્સ કુતો વરં.

૪. સિપ્પા સમં ધનં નત્થિ,

સિપ્પં ચોરા નગણ્હરે;

ઇધ લોકે સિપ્પં મિત્તં,

પરલોકે સુખાવહં.

૫. અપ્પકં નાતિમઞ્ઞેય્ય,

ચિત્તે સુતં નિધાપયે;

વમ્મિકોદકબિન્દૂવ,

ચિરેન પરિપૂરતિ.

૬. ખુદ્દોતિ નાતિમઞ્ઞેય્ય,

વિજ્જં વા સિપ્પમેવ વા;

એકમ્પિ પરિયોદાતં,

જીવિતકપ્પકારણં.

૭. સેલે સેલે ન માણિકં,

ગજે ગજે ન મુત્તિકં;

વને વને ન ચન્દનં,

ઠાને ઠાને ન પણ્ડિતં.

૮. પણ્ડિતો સુતસમ્પન્નો,

યત્થ અત્થીતિ ચે સુતો;

મહુસ્સાહેન તં ઠાનં,

ગન્તબ્બંવ સુતેસિના.

૯. સિને સિપ્પં સિને ધનં,

સિને પબ્બતમારુહં;

સિને કામસ્સ કોધસ્સ,

ઇમે પઞ્ચ સિને સિને.

૧૦. સુતિ સમ્મુતિ સઙ્ખ્યાચ,

યોગા નીતિ વિસેસકા;

ગન્ધબ્બા ગણિકા ચેવ,

ધનુ બેદા ચ પૂરણા.

૧૧. તિકિચ્છા ઇતિહાસા ચ,

જોતિ માયા ચ છન્દતિ;

કેતુ મન્તા ચ સદ્દા ચ,

સિપ્પાટ્ઠારસકા ઇમે.

૧૨. અપુટ્ઠો પણ્ડિતો ભેરી,

પજ્જુન્નો મે હોતિ પુચ્છિતો;

બાલો પુટ્ઠો અપુટ્ઠોપિ,

બહુમ્પિ ભણતે સદા.

૧૩. પોત્થકેસુ ચ યં સિપ્પં,

પરહત્થેસુ યં ધનં;

યથાકિચ્ચે સમુપ્પન્ને,

ન તં સિપ્પં ન તં ધનં.

૧૪. જલપ્પમાણં કુમુદ્દનાલં,

કુલપ્પમાણં વિનયો પમાણં;

બ્યત્તિપ્પમાણં કથીતવાક્યં,

પથવિયા પમાણં તિણ મિલાતં.

૧૫. અપ્પસ્સુતો સુતં અપ્પં,

બહું મઞ્ઞતિ માનવા;

સિન્ધૂદકં અપસ્સન્તો,

કૂપે તોયંવ મણ્ડુકો.

૧૬. પથમં પરાજયે સિપ્પં,

દુતિયં પરાજયે ધનં;

તતિયં પરાજયે ધમ્મં,

ચતુત્થં કિં કરિસ્સતિ.

૧૭. બ્યત્ત પુત્ર કિમલસો,

અબ્યત્તો ભારહારકો;

બ્યત્તકો પૂજિતો લોકે,

બ્યત્ત પુત્ર દિને દિને.

૧૮. માતા વેરી પિતા સત્રુ,

કેન બાલે ન સિક્ખિતા;

સભામજ્ઝે ન સોભન્તિ,

હંસમજ્ઝે બકોયથા.

૧૯. કણ્ટકં ગિરિ કો તિક્ખતિ,

કો અઞ્જનં મિગક્ખિકં;

ઉપ્પથં પલ્લલે કો સુગન્ધં,

કુલ-પુત્ત-રૂપો કો પવત્તતિ;

સામં-ભાવો.

૨૦. ન રસં અકોતમ્બુલં,

અધનસ્સ, લઙ્કતમ્પિ;

અલોનકન્તુ બ્યઞ્જનં,

બ્યાકરણં અસિપ્પસ્સ.

૨૧. સુસ્સુસા સુતસમ્પન્નો,

સુતાપઞ્ઞાય પવડ્ઢતિ;

પઞ્ઞાય અત્થં જાનાતિ,

ઞાતો અત્થો સુખાવહો.

૨૨. ભોજનં મેથુનં નિદ્દા,

ગોણે પોસેપિ વિજ્જતિ;

વિજ્જા વિસેસો પોસસ્સ,

તં હીનો ગોસમો ભવે.

૨૩. નત્થિ વિજ્જાસમંમિત્તં,

નચ બ્યાધિસમો રિપુ;

નચ અત્તસમં પેમં,

નચ કમ્મસમં બલં.

૨૪. હંસો મજ્ઝે ન કાકાનં,

સીહો ગુન્નં ન સોભતે;

ગદ્રભમજ્ઝે તુરઙ્ગો,

બાલમજ્ઝે ચ પણ્ડિતો.

૨૫. યાવજીવમ્પિ ચે બાલો,

પણ્ડિતં પયિરુપાસતિ;

ન સો ધમ્મં વિજાનાતિ,

દબ્બિ સૂપરસં યથા.

૨૬. મુહુત્તમપિ ચે વિઞ્ઞૂ,

પણ્ડિતં પયિરુપાસતિ;

ખિપ્પં ધમ્મં વિજાનાતિ,

જિવ્હા સૂપરસં યથા.

૨૭. વિના સત્થં ન ગચ્છેય્ય,

સૂરો સઙ્ગામભૂમિયં;

પણ્ડિત્વાદ્ધગૂ વાણિજો,

વિદેસગમનો તથા.

૨૮. ધનનાસં મનોતાપં,

ઘરે દુચ્ચરિતાનિ ચ;

વઞ્ચનઞ્ચ અવમાનં,

પણ્ડિતો ન પકાસયે.

૨૯. પત્તાનુરૂપકં વાક્યં,

સભાવરૂપકં પિયં;

અત્તાનુરૂપકં કોધં,

યો જાનાતિ સ પણ્ડિતો.

૩૦. અ-ધનસ્સ રસં ખાદા,

અ-બલસ્સ હથા નરા;

અ-પઞ્ઞસ્સ વાક્ય-કથા,

ઉમ્મત્તક-સમા ઇમે.

૩૧. અનવ્હાયં ગમયન્તો,

અ-પુચ્છા બહુ-ભાસકો;

અત્ત-ગુણં પકાસેન્તો,

તિ-વિધં હીન-લક્ખણં.

૩૨. અપ્પ-રૂપો બહું ભાસો,

અપ્પ-પઞ્ઞો પકાસિતો;

અપ્પ-પૂરો ઘટો ખોભે,

અપ્પ-ખીરા ગાવી ચથે.

૩૩. મણ્ડૂકેપિ ઉક્રે સીહે,

કાકગ્ગહે પિયે પિયે;

અ-પણ્ડીપિ પણ્ડી હુત્વા,

ધીરા પુચ્છે વયે વયે.

૩૪. મણ્ડૂકેપિ ઉક્રે સીહે,

સૂકરેપિ ઉહે દીપે;

બિળારે સદિસે બ્યગ્ઘે,

સબ્બ ધીરે સિપ્પ-સમે.

૩૫. ન તિત્તિ રાજા ધનમ્હિ,

પણ્ડિતોપિ સુ-ભાસિતે;

ચક્ખુંપિ પિય-દસ્સને,

જલે સાગરો ન તિત્તિ.

૩૬. રૂપ-યોબ્બન-સમ્પન્ના,

વિસાથ-કુથ-સમ્ભવા;

વિજ્જા-હીના ન સોભન્તિ,

નિગન્ધા ઇવ કિંસુકા.