૮. ઉણાદિકપ્પ
છટ્ઠકણ્ડ
૬૨૪. , ૫૬૩. કત્તરિ કિત.
કત્તુઇચ્ચેતસ્મિં અત્થે કિત પચ્ચયા હોન્તિ.
કારુ, કારુકો, કારકો, પાચકો, કત્તા, જનિતા, પચિતા, નેતા.
૬૨૫. , ૬૦૫. ભાવકમ્મેસુ કિચ્ચત્ત ખત્થા.
ભાવકમ્મઇચ્ચેતેસ્વત્થેસુ કિચ્ચ ત્ત ખત્થઇચ્ચેતે પચ્ચયા હોન્તિ.
ઉપસમ્પાદેતબ્બં ઉપસમ્પાદનીયં ભવતા, સયિતબ્બં ભવતા, કત્તબ્બં ભવતા, ભોત્તબ્બો ઓદનો ભવતા, અસિતબ્બં ભોજનં ભવતા, અસિતં ભવતા, સયિતં ભવતા, પચિતં ભવતા, અસિતં અસનં ભવતા, સયિતં સયનં ભવતા, પચિતો ઓદનો ભવતા, કિઞ્ચિસ્સયો, ઈસસ્સયો, દુસ્સયો, સુસ્સયો ભવતા.
૬૨૬. , ૬૩૪. કમ્મનિ દુતિયાય ત્તો.
કમ્મનિ ઇચ્ચેતસ્મિં અત્થે દુતિયાયં વિભત્તિયં કત્તરિ ત્તપચ્ચયો હોતિ.
દાનં દિન્નો દેવદત્તો, સીલં રક્ખિતો દેવદત્તો, ભત્તં ભુત્તો દેવદત્તો, ગરું ઉપાસિતો દેવદત્તો.
૬૨૭. , ૬૫૨. ખ્યાદીહિ માન મ ચ તો વા.
ખિ ભી સુ રુ હુ વા ધૂ હિ લૂ પી અદઇચ્ચેવમાદીહિ ધાતૂહિ મન પચ્ચયો હોતિ, મસ્સ ચ તો હોતિ વા.
ખીયન્તિ ઉપદ્દવા એત્થાતિ ખેમો, ભાયિતબ્બોતિ ભેમો, ભાયન્તિ એતસ્માતિ વા ભેમો, રંસિયો અભિસ્સવેતીતિ સોમો, રવતિ ગચ્છતીતિ રોમો, હુવતિ જુહ્વતિ એતેનાતિ હોમો, પટિલોમવસેન વાતિ ગચ્છતીતિ વામો, લામકવસેન વાતિ ગચ્છતિ પવત્તતીતિ વા વામો, ધુનાતિ કમ્પતીતિ ધૂમો, સેટ્ઠભાવેન હિનોતિ પવત્તતિ ચિત્તં એતસ્મિન્તિ હેમો, લુનિતબ્બોતિ લોમો, મંસચમ્માનિ લુનાતિ છિન્દતીતિ વા લોમો, પિયનં પેમો, પિયાયિતબ્બોતિ વા પેમો, સુખદુક્ખં અદતિ ભક્ખતીતિ અત્તા, જાતિજરામરણાદીહિ અદીયતે ભક્ખીયતેતિ વા અત્તા, આતુમા.
૬૨૮. , ૬૫૩. સમાદીહિ થ મા.
સમુ દમુ દર રહ દુ હિ સિ ભી દા યા સા ઠાભસઇચ્ચેવમાદીહિ ધાતૂહિ થ મ પચ્ચયા હોન્તિ.
સમેતીતિ સમથો, દમતીતિ દમથો, દમનં વા દમથો, દમિતબ્બોતિ વા દમથો, દરતીતિ દરથો, જિણ્ણભાવં રહિસ્સતિ ગણ્હિસ્સતીતિ રથો, દબ્બસમ્ભારે રહતિ ગણ્હાતીતિ વા રથો, દવતિ ગચ્છતીતિ દુમો, દવતિ વુદ્ધિ વિરુળ્હિ ગચ્છતિ પવત્તતીતિ ઉદ્ધં વા દુમો, પથવીપબ્બતાદીસુ ગચ્છતિ પતતીતિ હિમો, કમ્મવાચાય બન્ધતિ એત્થાતિ સીમા. બન્ધિતબ્બાતિ વા સીમા. ભાયન્તિ એતસ્માતિ ભીમો, સત્તે અવખણ્ડેન્તિ નિવારેન્તિ એતેનાતિ દામો, મૂસિકાદીહિ ખાદીયતિ અવખણ્ડીયતીતિ વા દામો, યાતિ ગચ્છતીતિ યામો, પરેસં ચિત્તં ગણ્હિતું સમત્થેતીતિ સામો, તિટ્ઠન્તિ એતેનાતિ થામો, ભસતિ ભસ્મીકરીયતીતિ ભસ્મા.
૬૨૯. , ૫૬૯. ગહસ્સુ’પધસ્સે વા.
ગહઇચ્ચેતસ્સ ધાતુસ્સ ઉપધસ્સ અકારસ્સ એત્ત હોતિ વા.
દબ્બસમ્ભાર ગણ્હાતીતિ ગેહં, ગહં.
૬૩૦. , ૬૫૪. મસુસ્સ સુસ્સ ચ્છર ચ્છેરા.
મસુઇચ્ચેતસ્સ પાટિપદિકસ્સ સુસ્સ ચ્છરચ્છેરાદેસા હોન્તિ.
મચ્છરતીતિ મચ્છરો, એવં મચ્છેરો.
૬૩૧. , ૬૫૫. આપુબ્બચરસ્સ ચ.
આપુબ્બસ્સ ચરઇચ્ચેતસ્સ ધાતુસ્સ ચ્છરિયચ્છરચ્છેરા દેસા હોન્તિ, આપુબ્બસ્સ ચ રસ્સો હોતિ.
આભુસો ચરિતબ્બન્તિ અચ્છરિયં. એવં અચ્છરં, અચ્છેરં.
ચગ્ગહણેન મસુસ્સ સુસ્સાપિ ચ્છરિયાદેસો હોતિ, મચ્છરિયં.
૬૩૨. , ૬૫૬. અલ કલ સલેહિ લયા.
અલ કલ સલઇચ્ચેતેહિ ધાતૂહિ લ યપચ્ચયા હોન્તિ.
અલતિ સમત્થેતીતિ અલ્લં, કલિતબ્બં સઙ્ખ્યાતબ્બન્તિ કલ્લં, સલતિ ગચ્છતિ પવિસતીતિ સલ્લં. એવં અલ્યં, કલ્યં, સલ્યં.
૬૩૩. , ૬૫૭. યાણ લાણા.
તેહિ કલ સલઇચ્ચેતેહિ ધાતૂહિ યાણ લાણપચ્ચયા હોન્તિ.
કલિતબ્બં સઙ્ખ્યાતબ્બન્તિ કલ્યાણં, ગણતો પટિક્કમિત્વા સલન્તિ એત્થાતિ પટિસલ્યાણં. એવં સલ્લાણો, પટિસલ્લાણો.
૬૩૪. , ૬૫૮. મથિસ્સ થસ્સ લો ચ.
મથઇચ્ચેતસ્સ ધાતુસ્સ થસ્સ લાદેસોહોતિ. અઞ્ઞમઞ્ઞં મથતિ વિલોળતીતિ મલ્લો, મલ્લં.
ચગ્ગહણેન લતો કો ચ આગમો હોતિ. મલ્લકો, મલ્લકં.
૬૩૫. , ૫૫૯. પેસાતિસગ્ગપત્તકાલેસુકિચ્ચા.
પેસ અતિસગ્ગ પત્તકાલઇચ્ચેતેસ્વત્થેસુ કિચ્ચપચ્ચયા હોન્તિ.
કત્તબ્બં કમ્મં ભવતા, કરણીયં કિચ્ચં ભવતા, ભોત્તબ્બં ભોજનં ભવતા, ભોજનીયં ભોજનં ભવતા, અજ્ઝયિતબ્બં અજ્ઝેય્યં ભવતા, અજ્ઝયનીયં અજ્ઝેય્યં ભવતા.
૬૩૬. , ૬૫૯. અવસ્સકા’ધમિણેસુ ણી ચ.
અવસ્સક અધમિણઇચ્ચેતેસ્વત્થેસુ ણીપચ્ચયો હોતિ, કિચ્ચા ચ.
અવસ્સતે તાવ – કારીસિ મે કમ્મં અવસ્સં હારીસિ મે ભારં અવસ્સં.
અધમિણે – દાયીસિ મે સતં ઇણં, ધારીસિ મે સહસ્સં ઇણં.
કિચ્ચા ચ – દાતબ્બં મે ભવતા સતં ઇણં. ધારયિતબ્બં મે ભવતા સહસ્સં ઇણં, કત્તબ્બં મે ભવતા ગેહં, કરણીયં મે ભવતા કિચ્ચં, કારિયં મે ભવતા સયનં.
૬૩૭. , ૦. અરહસક્કાદીહિ તું.
અરહ સક્ક ભબ્બઇચ્ચેવમાદીહિ પયોગે સતિ સબ્બધાતૂહિ તુંપચ્ચયો હોતિ.
અરહા ભવં વત્તું, અરહા ભવં કત્તું, સક્કા ભવં હન્તું, સક્કા ભવં જનેતું, જનિતું, ભવિતું, સક્કા ભવં દાતું, સક્કા ભવં ગન્તું, તબ્બો ભવં જનેતું ઇચ્ચેવમાદિ.
૬૩૮. , ૬૬૦. વજાદીહિપબ્બજ્જાદયો નિપ્પજ્જન્તે.
વજઇચ્ચેવમાદીહિ ધાતૂહિ, ઉપસગ્ગપચ્ચયાદીહિ ચ પબ્બજ્જાદયો સદ્દા નિપ્પજ્જન્તે.
પઠમમેવ વજિતબ્બાતિ પબ્બજ્જા, ઇઞ્જનં એજ્જા, સમજ્જનં સમજ્જા, નિસીદનં નિસજ્જા, વિજાનનં વિજ્જા વિસજ્જનં વિસજ્જા, પદનં પજ્જા, હનનં વજ્ઝા, એસનં ઇચ્છા, અતિએસનં અતિચ્છા, સદનં સજ્જા, સયન્તિ એત્થાતિ સેય્યા, સમ્મા ચિત્તં નિધેતિ એતાયાતિ સદ્ધા, ચરિતબ્બા ચરિયા, કરણં કિરિયા, રુજનં રુચ્છા, પદનં પચ્છા, રિઞ્ચનં રિચ્છા, તિકિચ્છનં તિતિચ્છા, સંકોચનં સંકુચ્છા, મદનં મચ્છા, લભનં લચ્છા, રદિહબ્બાતિ રચ્છા, રદનં વિલેખનં વારચ્છા, અધો ભાગેન ગચ્છતીતિ તિરચ્છા, તિરચ્છાનો, અજનં અચ્છા, તિતિક્ખતીતિ તિતિક્ખા, સહ આગમનં સાગચ્છા, દુટ્ઠુ ભક્ખનં દોભચ્છા, દુટ્ઠુ રોસનં દુરુચ્છા, પુચ્છનં પુચ્છા, મુહનં મુચ્છા, વસનં વચ્છા, કચનં કચ્છા, સહ કથનં સાકચ્છા, તુદનં તુચ્છા, વિસનં વિચ્છા, પિસનં પિચ્છિલ્લા, સુખદુક્ખં મુદતિ ભક્ખતીતિ મચ્છો, સત્તાનં પાણં મુસેતિ ચજેતીતિ મચ્ચુ, સતનં સચ્ચં, ઉદ્ધં ધુનાતિ કમ્પતીતિ ઉદ્ધચ્ચં, નટનં નચ્ચં, નિતનં નિચ્ચં, તથનં તચ્છં ઇચ્ચેવમાદિ.
૬૩૯. , ૫૮૫. ક્વિલોપો ચ.
ક્વિલોપો હોતિ, પુન ચ નિપ્પજ્જન્તે.
વિવિધેહિ સીલાદિગુણેહિ ભવતીતિ વિભૂ, વિસેસેન વા ભવતીતિ વિભૂ, સયં અત્તના ભવતીતિ સયમ્ભૂ, અભિવિત્વા ભવતીતિ અભિભૂ, સં સુટ્ઠુ ધુનાતિ કમ્પતીતિ સન્ધૂ, વિસેસેન ભાતિ દિબ્બતીતિ વિભા, નિસ્સેસેન ભાતિ દિબ્બતીતિ નિભા, પકારેન ભાતિ દિબ્બતીતિ પભા, સહ ભાસન્તિ એત્થાતિ સભા, આભુસો ભાતિ દિબ્બતીતિ આભા, ભુજેન કુટિલેન ગચ્છતીતિ ભુજગો, તુરિતતુરિતો ગચ્છતીતિ તુરગો, સં સુટ્ઠુ પથવિં ખનતીતિ સઙ્ખો, વિસેસેન યમતિ ઉપરમતીતિ વિયો, સુટ્ઠુ મનતિ જાનાતીતિ સુમો, પરિ સમન્તતો તનોતિ વિત્થારેતીતિ પરિતો ઇચ્ચેવમાદિ.
૬૪૦. , ૦. સચજાનં કગા ણાનુબન્ધે.
સચ જાનં ધાતૂનમન્તાનં ચજાનં કગાદેસા હોન્તિ યથાસઙ્ખ્યં ણાનુબન્ધે પચ્ચયે પરે.
ઓકો, પાકો, સેકો, સોકો, વિવેકો, ચાગો, યોગો, ભોગો, રોગો, રાગો, ભાગો, ભઙ્ગો, રઙ્ગો, સઙ્ગો.
૬૪૧. , ૫૭૨. નુદાદીહિ યુણ્વૂનમનાનનાકાનનકા સકારિતેહિ ચ.
નુદ સૂદ જન સુ લૂ હુ પુ ભૂ ઞા અ સ સમુઇચ્ચેવમાદીહિ ધાતૂહિ, ફન્દ ચિતિ આણ ઇચ્ચેવમાદીહિ સકારિતેહિ ચ યુણ્વૂનં પચ્ચયાનં અન આનન અક આનનકાદેસા હોન્તિ યથાસઙ્ખ્યં કત્તરિ, ભાવકરણેસુ ચ.
કત્તરિ તાવ – પનુદતીતિ પનૂદનો. એવં સૂદનો, જનનો, સવણો, લવનો, હવનો, પવનો, ભવનો, ઞાણો, અસનો, સમણો.
ભાવે ચ – પનુદતે પનૂદનં. એવં સૂદનં, જનનં, સવણં, લવનં, હવનં, પવનં, ભવનં, ઞાણં, અસનં, સમણં, સઞ્જાનનં, કુયતે કાનનં.
કારિતે ચ – ફન્દાપીયતે ફન્દાપનં, ચેતાપીયતે ચેતાપનં, આણાપીયતે આણાપનં.
કરણે – નુદન્તિ અનેનાતિ નૂદનં, એવં સૂદનં, જનનં, સવણં, લવણં, હવનં, પવનં, ભગનં, ઞાણં, અસનં, સવણં.
પુન કત્તરિ – નુદતીતિ નૂદકો, સૂદતીતિ સૂદધકા, જનેતીતિ જનકો, સુણોતીતિ સાવકો, લુનાતીતિ લાવકો, જુહોતીતિ હાવકો, પુનાતીતિ પાવકો, ભવતીતિ ભાવકો, જાનાતીતિ જાનકો, અસતીતિ અસકો, ઉપાસતીતિ ઉપાસકો, સમેતીતિ સમકો.
કારિતે તુ – ફન્દાપયતીતિ ફન્દાપયકો. એવં આણાપયકો, ચેતાપયકો, સઞ્જાનનકો.
૬૪૨. , ૫૮૮. ઇ ય ત મ કિ એ સાન’મન્તસ્સરો દીઘં ક્વચિ દુ સ સ્સ ગુણં દો રં સક્ખી ચ.
ઇય ત મ કિ એ સઇચ્ચેતેસં સબ્બનામાનમન્તો સરો દીઘમાપજ્જતે, ક્વચિ દુસઇચ્ચેતસ્સ ધાતુસ્સ ઉકારો ગુણમાપજ્જતે, દકારો રકારમાપજ્જતે, ધાત્વન્તસ્સ સસ્સ ચ સ ક્ખ ઈઇચ્ચેતે આદેસા હોન્તિ યથાસમ્ભવં. એતે સદ્દા સકેન સકેન નામેન યથાનુપરોધેન બુદ્ધસાસને પચ્છા પુન નિપ્પજ્જન્તે.
ઇમમિવ નં પસ્સતીતિ ઈદિસો, યમિવ નં પસ્સતીતિ યાદિસો, તમિવ નં પસ્સતીતિ તાદિસો, મમિવ નં પસ્સતીતિ માદિસો, કિમિવ નં પસ્સતીતિ કીદિસો, એતમિવ નં પસ્સતીતિ એદિસો, સમાનમિવ નં પસ્સતીતિ સાદિસો. ઇમમિવ નં પસ્સતીતિ ઈરિસો, યમિવ નં પસ્સતીતિ યારિસો, તમિવ નં પસ્સતીતિ તારિસો, મમિવ નં પસ્સતીતિ મારિસો, કિમિવ નં પસ્સતીતિ કીરિસો, એતમિવ નં પસ્સતીતિ એરિસો, સમાનમિવ નં પસ્સતીતિ સારિસો. ઇમમિવ નં પસ્સતીતિ ઈદિક્ખો, યમિવ નં પસ્સતીતિ યાદિક્ખો, તમિવ નં પસ્સતીતિ તાદિક્ખો, એવં માદિક્ખો, કીદિક્ખો, એદિક્ખો, સાદિક્ખો. ઈદી, યાદી, તાદી, માદી, કીદી, એદી, સાદી.
ચગ્ગહણેન તેસમેવ સદ્દાનં ઇયઇચ્ચેવમાદીનમન્તો ચ સરો ક્વચિ દીઘત્થમાહુ. ઈદિક્ખો, યાદિક્ખો, તાદિક્ખો, માદિક્ખો, કીદિક્ખો, એદિક્ખો, સાદિક્ખો. ઇદિસો, સદિસો, સરિસો, સરિક્ખો.
૬૪૩. , ૬૩૫. ભ્યાદીહિ મતિ બુધિ પૂજાદીહિ ચ ત્તો.
ભીઇચ્ચેવમાદીહિ ધાતૂહિ, મતિ. બુધિ પૂજાદિતો ચ ત્ત પચ્ચયો હોતિ.
ભાયિતબ્બોતિ ભીતો, સુપિતબ્બોતિ સુત્તો, મિજ્જિતબ્બો સિનેહેતબ્બોતિ મિત્તો, સમ્મન્નિતબ્બોતિ સમ્મતો, સં સુટ્ઠુ માનિતબ્બો પૂજેતબ્બોતિ સમ્મતો, સમ્માનીયિત્થાતિ સમ્મતો, સંકપ્પીયતેતિ સઙ્કપ્પિતો, સંકપ્પીયિત્થાતિ સઙ્કપ્પિતો, સમ્પાદીયતેતિ સમ્પાદિતો, સમ્પાદીયિત્થાતિ સમ્પાદિતો, અવધારીયતેતિ અવધારિતો, અવધારીયિત્થાતિ અવધારિતો, બુજ્ઝિતબ્બો ઞાતબ્બોતિ બુદ્ધો, અજ્ઝયિતબ્બોતિ ઇતો, એતબ્બો ગન્તબ્બોતિ ઇતો, વિદિતબ્બો ઞાતબ્બોતિ વિદિતો, તક્કીયતેતિ તક્કિતો, પૂજીયતેતિ પૂજિતો, પૂજીયિત્થાતિ પૂજિતો, અપચાયિતબ્બોતિ અપચાયિતો, માનિતબ્બો પૂજેતબ્બોતિ માનિતો, અપચીયતેતિ અપચિતો, વન્દીયતેતિ વન્દિતો, વન્દીયિત્થાતિ વન્દિતો, સક્કરીયતેતિ સક્કારિતો, સક્કરીયિત્થાતિ સક્કારિતો.
૬૪૪. , ૬૬૧. વેપુ સી દવ વમુ કુ દા ભૂ હ્વાદીહિ થુ ત્તિમ ણિમા નિબ્બત્તે.
વેપુ સી દવ વમુ કુ દા ભૂ હુઇચ્ચેવમાદીહિ ધાતૂહિ યથાસમ્ભવં થુ ત્તિમ ણિમપચ્ચયા હોન્તિ નિબ્બત્તત્થે.
વેપનં વેપો, તેન નિબ્બત્તો વેપથુ, સયનં સયો, તેન નિબ્બત્તો સયથુ, દવનં દવો, તેન નિબ્બત્તો દવથુ. વમનં વમો, તેન નિબ્બત્તો વમથુ. કુત્તિ કરણં, તેન નિબ્બત્તં કુત્તિમં. દાતિ દાનં, તેન નિબ્બત્તં દત્તિમં. ભૂતિ ભવનં, તેન નિબ્બત્તં ભોત્તિમં. અવહુતિ અવહનં, તેન નિબ્બત્તં ઓહાવિમં.
૬૪૫. , ૬૬૨. અક્કોસે નમ્હાનિ.
અક્કોસઇચ્ચેતસ્મિં અત્થે નમ્હિ પટિસેધયુત્તે આનિપચ્ચયો હોતિ ધાતૂહિ.
ન ગમિતબ્બં અગમાનિ તે જમ્મ દેસં, ન કત્તબ્બં અકરાણિ તે જમ્મ કમ્મં.
નમ્હીતિ કિમત્થં? વિપત્તિ તે જમ્મ, વિકતિ તે જમ્મ.
અક્કોસેતિ કિમત્થં? ન ગન્તબ્બા અગતિ તે.
૬૪૬. , ૪૧૯. એકાદિતો સકિસ્સ ક્ખત્તું.
એકાદિતો સકિસ્સ ક્ખત્તું હોતિ.
એકસ્સ પદત્થસ્સ સકિં વારં એકક્ખત્તું, દ્વિન્નં પદત્થાનં સકિં વારં દ્વિક્ખત્તું, તિણ્ણં પદત્થાનં સકિં વારં તિક્ખત્તું, એવં ચતુક્ખત્તું, પઞ્ચક્ખત્તું, છક્ખત્તું, સત્તક્ખત્તું, અટ્ઠક્ખત્તું, નવક્ખત્તું, દસક્ખત્તું. ઇચ્ચેવમાદયો સદ્દા યોજેતબ્બા.
૬૪૭. , ૬૬૩. સુનસ્સુનસ્સોણ વાનુવાનૂનુનખુનાના.
સુનઇચ્ચેતસ્સ પાટિપદિકસ્સ ઉનસ્સ ઓણ વાન ઉવાન ઊન ઉનખ ઉન આ આનાદેસા હોન્તિ.
સામિકસ્સ સદ્દં સુણાતીતિ સોણો, સામિકસ્સ સદ્દં સુણાતીતિ સ્વાનો, એવં સુવાનો, સૂનો, સુનખો, સુનો, સા, સાનો.
૬૪૮. , ૬૬૪. તરુણસ્સ સુસુ ચ.
તરુણઇચ્ચેતસ્સ પાટિપદિકસ્સ સુસુ આદેસો હોતિ.
સુસુ કાળકેસો.
૬૪૯. , ૬૬૫. યુવસ્સુવસ્સુવુવાનુનૂના.
યુવઇચ્ચેતસ્સ પાટિપદિકસ્સ ઉવસ્સ ઉવઉવાન ઉનઊનાદેસા હોન્તિ.
યુવા, યુવાનો, યુનો, યૂનો.
૬૫૦. , ૬૫૧. કાલે વત્તમાનાતીતે ણ્વાદયો.
કાલે વત્તમાનત્થે ચ અતીતત્થે ચ ણુ યુ તપચ્ચયા હોન્તિ.
અકાસિ, કરોતીતિ કારુ, અગચ્છિ, ગચ્છતીતિ, વાયુ, અભવિ, ભવતીતિ ભૂતં.
૬૫૧. , ૬૪૭. તવિસ્સતિ ગમાદીહિ ણી ઘિણ.
ભવિસ્સતિકાલત્થે ગમુ ભજ સુ ઠાઇચ્ચેવમાદીહિ ધાતૂહિ ણી ઘિણ પચ્ચયા હોન્તિ.
આયતિં ગમિતું સીલં યસ્સ, સો હોતીતિ ગામી, આયતિં ભજિતું સીલં યસ્સ, સો હોતીતિ ભાજી, આયતિં પસ્સાપિતું સીલં યસ્સ, સો હોતીતિ પસ્સાવિ, આયતિં પટ્ઠાયિતું સીલં યસ્સ, સો હોતીતિ પટ્ઠાયિ.
૬૫૨. , ૬૪૮. ક્રિયાયં ણ્વુ તવો.
ક્રિયાયમત્થે ણ્વુ તુઇચ્ચેતે પચ્ચયા હોન્તિ ભવિસ્સતિકાલે.
‘‘કરિસ્સ’’ન્તિ કારકો વજતિ, ‘‘ભુઞ્જિસ્સ’’ન્તિ ભોત્તા વજતિ.
૬૫૩. , ૩૦૬. ભાવવાચિમ્હિ ચતુત્થી.
ભાવવાચિમ્હિ ચતુત્થીવિભત્તિ હોતિ ભવિસ્સતિકાલે,
પચિસ્સતે, પચનં વા પાકો, પાકાય વજતિ. ભુઞ્જિસ્સતે, ભોજનં વા ભોગો, ભોગાય વજતિ. નચ્ચિસ્સતે, નચ્ચનં વા નચ્ચં, નચ્ચાય વજતિ.
૬૫૪. , ૬૪૯. કમ્મનિ ણો.
કમ્મનિ ઉપપદે ણપચ્ચયો હોતિ ભવિસ્સતિકાલે.
નગરં કરિસ્સતિ નગરકારો વજતિ, સાલિં લાવિસ્સતિ સાલિલાવો વજતિ, ધઞ્ઞં વપિસ્સતિ ધઞ્ઞવાપો વજતિ, ભોગં દદિસ્સતિ ભોગદાયો વજતિ, સિન્ધું પિવિસ્સતિ સિન્ધુપાયો વજતિ.
૬૫૫. , ૬૫૦. સેસે સ્સં ન્તુમાનાના.
સેસઇચ્ચેતસ્મિં અત્થે સ્સં ન્તુ માન આન ઇચ્ચેતે પચ્ચયા હોન્તિ ભવિસ્સતિકાલે કમ્મૂપપદે.
કમ્મં કરિસ્સતિ કમ્મં કરિસ્સં, એવં કમ્મં કરોન્તો, કમ્મં કુરુમાનો, કમ્મં કરાનો વજતિ. ભોજનં ભુઞ્જિસ્સતિ ભોજનં ભુઞ્જિસ્સં, એવં ભોજનં ભુઞ્જન્તો, ભોજનં ભુઞ્જમાનો, ભોજનં ભુઞ્જાનો વજતિ. ખાદનં ખાદિસ્સતિ ખાદનં ખાદિસ્સં, એવં ખાદનં ખાદન્તો, ખાદનં ખાદમાનો, ખાદનં ખાદાનો વજતિ. મગ્ગં ચરિસ્સતિ મગ્ગં ચરિસ્સં, એવં મગ્ગં ચરન્તો, મગ્ગં ચરમાનો, મગ્ગં ચરાનો વજતિ. ભિક્ખં ભિક્ખિસ્સતિ ભિક્ખં ભિક્ખિસ્સં, એવં ભિક્ખં ભિક્ખન્તો, ભિક્ખં ભિક્ખમાનો, ભિક્ખં ભિક્ખાનો વજતિ.
૬૫૬. , ૬૬૬. છવાદીતિ તત્રણ.
છ દ ચિ તિ સુ ની વિ દ પદ તનુ યત અદ મદ યુજ વતુમિદ મા પુ ક લ વર વે પુ ગુપ દા ઇચ્ચેવમાદીહિ ધાતૂહિ તત્રણ ઇચ્ચેતે પચ્ચયા હોન્તિ યથાસમ્ભવં.
આતપં છાદેતીતિ છત્તં, છત્રં. આરમ્મણં ચિન્તેતીતિ ચિત્તં, ચિત્રં. ચિન્તેન્તિ સમ્પયુત્તધમ્મા એથેનાતિ વા ચિત્તં, ચિત્રં. અત્થે અભિસ્સવેતીતિ સુત્તં, સુત્રં. અત્થે સૂચેતીતિ વા સુત્તં, સુત્રં. સત્તે નેતીતિ નેત્તં, નેત્રં. સત્તે ઇચ્છિતટ્ઠાનં નેન્તિ એતેનાતિ વા નેત્તં, નેત્રં. પકારેન વિદતીતિ પવિત્તં, પવિત્રં. વિવિધેન આકારેન મઙ્ગ પાપં પુનાતિ, સોધેતીતિ પવિત્તં, પવિત્રં. સુચિભાવં વા પાપુણાતીતિ પવિત્તં, પવિત્રં. પદતિ પાપુણાતીતિ પત્તો, પત્રો. આહારા પતન્તિ એત્થ ભાજનેતિ પત્તં, પત્રં. પદતિ પવત્તતીતિ વા પત્તં, પત્રં. તનોતિ વિત્થારેતીતિ તન્તં, તન્ત્રં, તનિતબ્બં વિત્થારેતબ્બન્તિ વા તન્તં, તન્ત્ર. યતતીતિ યત્તં, યત્રં. યતતિ વીરિયં કરોતિ એતેનાતિ વા યત્તં, યત્રં. યતનં વા યત્તં, યત્રં. સુખદુક્ખં અદતિ ભક્ખતીતિ અત્તા, અત્રા. મદતીતિ મત્તં, મત્રં. વત્થું યુજ્જન્તિ એતેનાતિ યોત્તં, યોત્રં. વત્તતીતિ વત્તં, વત્રં. મિદતિ સિનેહં કરોતીતિ મિત્તં. મિત્રં. મિદતિ સિનેહતિ એતાયાતિ મેત્તા, મેત્રા. પરિ સમન્ત તો સબ્બાકારેન મિનન્તિ એતાયાતિ મત્તા, મત્રા. માનનં વા મત્તં, મત્રં. અત્તનો કુલં પુનાતિ સોધેતીતિ પુત્તો, પુત્રો. કલિતબ્બં સઙ્ખ્યાતબ્બન્તિ કલત્તં, કલત્રં. સંસુટ્ઠુ વારેતિ એતેનાતિ વરત્તં, વરત્રં. વેપતિ કમ્પતીતિ વેત્તં, વેત્રં. ગોપિતબ્બં રક્ખિતબ્બન્તિ ગુત્તં. ગુત્રં, ગોત્તં, ગોત્રં. દાતિ અવખણ્ડતિ એતેનાતિ દાત્તં, દાત્રં ઇચ્ચેવમાદિ.
૬૫૭. , ૬૬૭. વદાદીહિ ણિત્તો ગણે.
વદ ચર વરઇચ્ચેવમાદીહિ ધાતૂહિ ણિત્તપચ્ચયો હોતિ ગણત્થે.
વાદિતાનં ગણો વાદિત્તં. એવં ચારિત્તં, વારિત્તં, ઇચ્ચેવમાદિ.
૬૫૮. , ૬૬૮. મિદાદીહિ ત્તિતિયો.
મિદ પદ રન્જ તનુ ધાઇચ્ચેવમાદીહિ ધાતૂહિ ત્તિ તિ ઇચ્ચેતે પચ્ચયા હોન્તિ.
મિદતિ સિનેહતીતિ મેત્તિ, પદતિ ગચ્છતીતિ પત્તિ, રન્જતિ એત્થાતિ રત્તિ, તનોતિ વિત્થારેતીતિ તન્તિ, અત્તનો કુલં તનોતિ વિત્થારેતીતિ વા તન્તિ, પરેસં ઇત્થીનં પુત્તં ધારેતીતિ ધાતિ, ખીરં ધારેતીતિ વા ધાતિ, અત્તનો સભાવં ધારેતીતિ વા ધાતિ ઇચ્ચેવમાદિ.
૬૫૯. , ૬૬૯. ઉસુ રન્જ દંસાનં દંસસ્સ દડ્ઢોઢ ઠા ચ.
ઉસુ રન્જ દંસઇચ્ચેતેસં ધાતૂનં દંસસ્સ દડ્ઢાદેસો હોતિ, ઢ ઠપચ્ચયા ચ હોન્તિ.
ઉસીયતે ઉડ્ઢો, રન્જન્તિ એત્થાતિ રટ્ઠં, દંસીયતેતિ દડ્ઢો.
૬૬૦. , ૬૭૦. સૂવુસાનમૂવુસાનમતોથોચ.
સૂવુ અસઇચ્ચેતેસં ધાતૂનં ઊઉઅસાનં અતાદેસો હોતિ, થપચ્ચયો ચ.
સવતિ હિંસતિ એતેનાતિ સત્થં, હિરોત્તપ્પં સંવરતિ એતેનાતિવત્થં, સદ્દાનુરૂપં અસતિભવતીતિ અત્થો,
૬૬૧. , ૬૭૧. રન્જુદાદીહિ ધ દિદ્દ કિરા ક્વચિ જદલોપોચ.
રન્જ ઉદ ઇદિ ચદિ મદિ ખુદ છિદિ રુદિ દલ સુસ સુચ વચ વજ ઇચ્ચેવમાદીહિ ધાતૂહિ ધ દ ઇદ્દ ક ઇરઇચ્ચેતે પચ્ચયા હોન્તિ, ક્વચિ જ દ લોપો ચ, પુન નિપ્પજ્જન્તે.
રઞ્જિતબ્બન્તિ રન્ધં, રન્જયિત્થાતિ વા રન્ધં, અત્તનિ સન્નિસ્સિતાનં મચ્છમકરાનં પીતિસોમનસ્સં ઉન્દતિ પસવતિ જનેતીતિ સમુદ્દો, ઇન્દતિ પરમિસ્સરિયં કરોતીતિ ઇન્દો, ઇન્દત્તં અધિપતિભાવં કરોતીતિ વા ઇન્દો, ચન્દિતબ્બો ઇચ્છિતબ્બોતિ ચન્દો, મન્દતિ હાસેતીતિ મન્દો, મદિતબ્બો હાસેતબ્બોતિ વા મન્દો, ખુદતિ પિપાસેતીતિ ખુદ્દો, છિન્દિતબ્બોતિ છિદ્દો, રુદતિ હિંસતીતિ રુદ્દો, દલતિ દુગ્ગતભાવં ગચ્છતીતિ દલિદ્દો, સુસ્સતીતિ સુક્કં, સુચતીતિસોકો, વચિતબ્બન્તિ વક્કં, અપ્પટિહતો હુત્વા વજતિ ગચ્છતીતિ વજિરં ઇચ્ચેવમાદિ.
૬૬૨. , ૬૭૨. પટિતો હિસ્સ હેરણ હીરણ.
પટિઇચ્ચેતસ્મા હિસ્સ ધાતુસ્સ હેરણ હીરણ આદેસા હોન્તિ.
પટિપક્ખેમદ્દિત્વાગચ્છતિ પવત્તતીતિ પાટિહેરં, પાટિહીરં.
૬૬૩. , ૬૭૩. કડ્યાદીહિ કો.
કડિ ઘડિ વડિ કરડિ મડિ સડિ કુઠિ ભડિ પડિ દડિ રડિ તડિ ઇસિડિ ચડિ ગડિ અડિ લડિ મેડિ એરડિ ખડિ ઇચ્ચેવમાદીહિ ધાતૂહિ કપચ્ચયો હોતિ સહ પચ્ચયેન ચ નિપ્પજ્જન્તે યથાસમ્ભવં.
કણ્ડિતબ્બો છિન્દિતબ્બોતિ કણ્ડો, ઘણ્ડિતબ્બો ઘટેતબ્બોતિ ઘણ્ડો, વણ્ડન્તિ એત્થાતિ વણ્ડો, કરણ્ડિતબ્બો ભાજેતબ્બોતિ કરણ્ડો, મણ્ડીયતે વિભૂસીયતે એતેનાતિ મણ્ડો, સણ્ડન્તિ ગુમ્બન્તિ એત્થાતિ સણ્ડો, અઙ્ગમઙ્ગાનિ કુણ્ઠતિ છિન્દતીતિ કુટ્ઠં, ભણ્ડિતબ્બન્તિ ભણ્ડં, પણ્ડતિ લિઙ્ગવેકલ્લભાવં ગચ્છતીતિ પણ્ડકો. દણ્ડતિ આણં કરોતિ એતેનાતિ દણ્ડો, રણ્ડતિ હિંસતીતિ રણ્ડો, વિસેસેન તણ્ડતિ ચાલેતિ પરેસં વિઞ્ઞૂનં હદયં કમ્પેતીતિ વિતણ્ડો, ઇસિણ્ડતિ પરેસં મદ્દતીતિ ઇસિણ્ડો, ચણ્ડતિ ચણ્ડિક્કભાવં કરોતીતિ ચણ્ડો, ગણ્ડતિ સન્નિચયતિ સમૂહં કરોતિ એત્થાતિ ગણ્ડો, અણ્ડીયતિ નિબ્બત્તીયતીતિ અણ્ડો, લણ્ડિતબ્બો જિગુચ્છિતબ્બોતિ લણ્ડો, મેણ્ડતિ કુટિલભાવં ગચ્છતીતિ મેણ્ડો, એરણ્ડતિ રોગં હિંસતીતિ એરણ્ડો, ખણ્ડિતબ્બો છિન્દિતબ્બોતિ ખણ્ડો ઇચ્ચેવમાદિ.
૬૬૪. , ૬૭૪. ખાદામગમાનં ખ ન્ધ’ન્ધ ગન્ધા.
ખાદ અમ ગમુઇચ્ચેતેસં ધાતૂનં ખન્ધ અન્ધ ગન્ધાદેસા હોન્તિ, કપચ્ચયો ચ હોતિ.
જાતિજરામરણાદીહિ સંસારદુક્ખેહિ ખાદિતબ્બોતિ ખન્ધો, અમતિ અઙ્ગમઙ્ગસ્સ રુજ્જનભાવં ગચ્છતીતિ અન્ધો, ચક્ખુના અમતિ રુજ્જતીતિ વા અન્ધો, તં તં ઠાનં વાતેન ગચ્છતીતિ ગન્ધો. એવં ખન્ધકો, અન્ધકો, ગન્ધકો.
૬૬૫. , ૬૭૫. પટાદીહ્યલં.
પટ કલ કુસ કદ ભગન્દ મેખ વક્ક તક્ક પલ્લ સદ્દ મૂલ બિલ વિદ ચડં પઞ્ચ વા વસ પચિ મચ મુસ ગોત્થુ પુથુ બહુ મઙ્ગ બહ કમ્બ સમ્બ અગ્ગઇચ્ચેવમાદીહિ ધાતૂહિ પાટિ પદિકેહિ ચ ઉત્તરપદેસુ અલપચ્ચયો હોતિ, પચ્છા પુન નિપ્પજ્જન્તે.
પટે અલન્તિ પટલં, કલે અલન્તિ કલલં, પાપકે અકુસલે ધમ્મે કુસતિ છિન્દતીતિ કુસલં, કુસભૂતે યથાસભાવધમ્મે અલન્તિ વા કુસલં, કુસે ઉદ્દિસ્સ દાને અલન્તિ વા કુસલં, કુસે સઞ્ચયે ધમ્મસમુદાયે અલન્તિ વા કુસલં, કદ્દે મદ્દે અલન્તિ કદલં, ભગન્દે સેચને અલન્તિ ભગન્દલં, ભગન્દે મુત્તકરીસહરણે અલન્તિ વા ભગન્દલં, મેખે કટિવિચિત્તે અલન્તિ મેખલં, વક્કે રુક્ખતચે અલન્તિ વક્કલં, તક્કે રુક્ખસિલેસે અલન્તિ તક્કલં, પલ્લે નિન્નટ્ઠાને અલન્તિ પલ્લલં, સદ્દે હરિતે અલન્તિ સદ્દલં, મૂલે પતિટ્ઠાને અલન્તિ મુલાલં, બિળે નિસ્સયે અલન્તિ બિલાલં, વિદે વિજ્જમાને અલન્તિ વિદલં, ચણ્ડે અલન્તિ ચણ્ડાલો, પઞ્ચન્નં રાજૂનં અલન્તિ પઞ્ચાલો, વા ગતિગન્ધનેસુ અલન્તિ વાલં, વા પદગમને અલન્તિ વા વાળો, વસે અચ્છાદને અલન્તિ વસલો, પચે વિત્થારે અલન્તિ પચલો, મચે ચોરકમ્મે અલન્તિ મચલો, મુસે થેય્યે, મુસે પાણચાગે વા અલન્તિ મુસલો, ગોત્તે વંસે સિઙ્ગાલજાતિયં અલન્તિ ગોત્થુલો, પુથુમ્હિ વિત્થારે અલન્તિ પુથુલો, બહુમ્હિ સઙ્ખ્યાને અલન્તિ બહુલો, બહુમ્હિ વુદ્ધિમ્હિ અલન્તિ વા બહુલો, મઙ્ગમ્હિ ગમને અલન્તિ મઙ્ગલં, બહુમ્હિ વુદ્ધિમ્હિ અલન્તિ બહલં, કમ્બમ્હિ સઞ્ચલને અલન્તિ કમ્બલં. સમ્બમ્હિ મણ્ડલે અલન્તિ સમ્બલં, અગ્ગે ગતિકોટિલ્લે અલન્તિ અગ્ગળં. ઇચ્ચેવમાદયો અઞ્ઞેપિ સદ્દા ભવન્તિ.
૬૬૬. , ૬૭૬. પુથસ્સ પુથુ પથા મો વા.
પુથઇચ્ચેતસ્સ પાટિપદિકસ્સ પુથુ પથાદેસા હોન્તિ, ક્વચિ અમપચ્ચયો હોતિ.
પુથ હુત્વા જાતન્તિ પુથવી પથમે જાતો પથમો, પથવી, પઠમો વા, પુથુ કિલેસે જનેતીતિ પુથુજ્જનો, પુથુ હુત્વા જાતન્તિ પથવી, પથવી વા.
૬૬૭. , ૬૭૭. સસ્વાદીહિ તુ દવો.
સસુ દદ અદ મદઇચ્ચેવમાદીહિ ધાતૂહિ તુ દુઇચ્ચેતે પચ્ચયા હોન્તિ.
અઞ્ઞે સત્તે સસતિ હિંસતીતિ સત્તુ, દુક્ખં દદાતીતિ દદ્દુ, દુક્ખેન અદતિ ભક્ખતિ એત્થાતિ અદ્દુ, દુક્ખં અદતિ અનુભવતિ જનો એતેનાતિ વા અદ્દુ, દુક્ખં ભાજનં આધારં ભાવતીતિ વા અદ્દુ, મદતિ ઉમ્મત્તં કરોતીતિ મદ્દુ, મદતિ મદ્દભાવં કરોતીતિ વા મદ્દુ.
૬૬૮. , ૬૭૮. ઝાદીહિ ઈવરો.
ચિ પા ધાઇચ્ચેવમાદીહિ ધાતૂહિ ઈવરપચ્ચયોહોતિ.
ચીયતીતિ ચીવરં, પિવતીતિ પીવરો, પાતબ્બં રક્ખિતબ્બન્તિ વા પીવરં. ધારેતિ ધારેત્વા જીવિતં કપ્પેતીતિ ધીવરો, ધીવરં.
૬૬૯. , ૬૭૯. મુનાદીહિ ચિ.
મુન યત અગ્ગ પત કવ સુચ રુચ મહાલ ભદ્દાલ મનઇઇચ્ચેવમાદીહિ ધાતૂહિ, પાટિપદિકેહિ ચ ઇપચ્ચયો હોતિ.